IFFR 2016 deel 2

Deel 2: Filmduo, lichtnostalgie, porno-utopie en nieuwe apen

door George Vermij

In ons tweede festivalverslag aandacht voor een ongeëvenaard filmduo, de onderbelichte rol van de filmoperateur, de grondleggers van de porno-industrie in Italië en absurde vergelijkingen tussen aap en mens.

Harold and Lillian: A Hollywood Love Story

Ongeëvenaard filmduo
De gecombineerde cv van Harold en Lillian Michelson zal menig filmliefhebber doen watertanden. The Birds, The Ten Commandments, Rosemary’s Baby, The Graduate, Full Metal Jacket. Maar wat deden ze eigenlijk voor die films? De met liefde gemaakte docu Harold and Lillian: A Hollywood Love Story geeft een antwoord door hun unieke en belangrijke bijdrage aan de filmgeschiedenis voor de toeschouwer te openbaren. Harold tekende storyboards die van grote invloed op de uiteindelijke shots van de films zouden zijn. De voorbeelden die langskomen bewijzen dat zelfs grote regisseurs erg afhankelijk zijn van de juiste tekeningen. Iconische scènes hadden vaak hun eerste leven op Harolds tekentafel, zoals onvergetelijke shots in The Birds en The Graduate.

Lillians bijdrage aan Hollywood was net zo belangrijk. Zij beheerde een belangwekkende bronnenbibliotheek, waar production designers en regisseurs onderzoek konden doen voor de details in hun films. Het verzamelen van allerlei materiaal was Lillians passie zodat filmmakers geloofwaardige en gedetailleerde sets en kostuums konden maken.

De documentaire toont daarnaast hoe uniek het lange huwelijk voor Hollywoodbegrippen was en verklaart dat door gezamenlijke passie die het duo nastreefde. In openhartige interviews praten Harold en Lillian er met veel humor over en je luistert er met plezier naar. Vooral als zij weer komen met een heerlijke roddel of anekdote over Hollywood. De dynamiek tussen de twee doet op momenten denken aan de relatie tussen modegoeroe Iris Apfel en haar man die zo mooi werd geportretteerd in de documentaire Iris.

Het bewijst maar weer dat het in een relatie belangrijk is dat je jouw passie met je partner kunt delen. Harold and Lillian: A Hollywood Love Story is verder vrij conventioneel met zijn talking heads van onder anderen Danny DeVito en Francis Ford Coppola die benadrukken dat Harold en Lillian meer aandacht in de filmgeschiedenis verdienen. Een komische en zoete noot wordt ingebracht door stripachtige storyboards die het leven van het paar illustreren. Deze docu is duidelijk een lofzang zonder kritische noten, maar gezien de indrukwekkende carrière van het liefdevolle paar is die grotendeels terecht.

The Dying of the Light

Lichtnostalgie
De operateur is in het digitale filmtijdperk een uitstervend ras. In de mooie docu The Dying of the Light wordt met gepast respect gekeken naar zijn onderbelichte rol binnen de filmgeschiedenis. Voor velen is de operateur een teruggetrokken figuur in een klein en donker kamertje. Het belang van zijn functie is daarmee grotendeels verborgen. Operateurs zijn echter essentieel om de magie van cinema aan de massa te tonen. Uitgebreide technische kennis was noodzakelijk om de complexe en ingenieuze projectoren te bedienen.

De film geeft ook een leuke spoedcursus over de ontwikkeling van film en hoe bepaalde formaten zoals 35 en 70mm van belang zijn voor een unieke filmervaring. Dat gaat wel ten koste van het gemak als je ziet hoe groot en zwaar de rollen films zijn die voor een 70mm projectie gebruikt worden. Naast die informatie is er voldoende ruimte voor passie als verschillende operateurs aan het woord komen over hun vak. De komst van modernere digitale middelen heeft hun werk overbodig gemaakt.

In de VS zijn de bioscopen grotendeels overgestapt op digitaal waardoor de rollen zijn vervangen door een simpele harde schijf. De reacties van de geïnterviewden verschillen. Sommigen zien het als de onvermijdelijke verandering die technologische vooruitgang met zich meebrengt. Anderen kijken met weemoed terug naar vroeger en de magie van het analoge beeld. Dat er in het digitale tijdperk toch nog belangstelling voor echte film is blijkt wel uit Tarantino’s gebruik van 70mm voor The Hateful Eight, waaraan The Dying of the Light ook kort aandacht besteedt. Een leuke en essentiële docu dus als cinema je dierbaar is en je wilt weten hoe de magie van film tot stand komt.

Porno e libertà

Porno-utopie
Pornografie is volgens Carmine Amoroso’s documentaire Porno e libertà een revolutionaire kracht in het Italië van de jaren 60 en 70 geweest. Ze vormde de voorbode voor het versoepelen van de seksuele moraal en de acceptatie van homoseksualiteit. Amoroso spreekt in de docu een aantal belangrijke grondleggers van de industrie die werden beïnvloed door de vrije geest van de sixties. Dat wordt nog eens bevestigd door een bonte montage van naakte mensen bij happenings in een park en studentenprotesten. Ook geen tekort aan scènes die door het Vaticaan en de Italiaanse christendemocraten werden bestempeld als obscene vunzigheid.

Waar het wel aan ontbreekt is een duidelijke lijn. De chronologie is wat versnipperd en de visie op het fenomeen is vooral positief zonder dat er echt naar de werking van de industrie wordt gekeken. Ook de ontdekking van pornoactrice Cicciolina komt kort aan bod; het blijkt dat zij werd gemodelleerd om als cultfiguur voor de seksindustrie te fungeren. Het probleem van de film is dat Amoroso te overtuigd is van de revolutionaire kracht van pornografie zonder daar al te kritische kanttekeningen bij te plaatsen. De film doet daarmee denken aan de docu Istintobrass over seksfilmregisseur Tinto Brass die wordt neergezet als een belangrijke auteurcineast. Je blijft als kijker met teveel vragen zitten om echt overtuigd van die claim te worden.

Aaaaaaaah!

Nieuwe apen in de buurt
Steve Orams Aaaaaaaah! lijkt op het eerste gezicht een uit de hand gelopen grap. Dat is te verwachten als je weet dat het de liefdesarbeid van een stel Britse absurdistische komieken is. In de film gedragen mensen in een truttige Britse buitenwijk zich als apen. Geen dialogen dus, maar gegrom, gekrijs en gekreun.

Het verhaal volgt twee nieuwe alphamannetjes die hun zinnen hebben gezet op een woning waar een ander paar brute gasten de dienst uitmaakt. De twee vrouwen die ook in de woning verblijven lijken op het eerste gezicht ondergeschikt aan het haantjesgedrag, maar oefenen op hun eigen manier invloed uit. Het duurt even voordat je in de absurde logica van Oram gaat geloven, maar de combi van plat dierlijk gedrag met het banale Britse leven is op momenten erg grappig en complementair aan elkaar. Neem een scène waarin een personage een breedbeeld-tv uitpakt en ondertussen zuipt uit een halveliterblik bier terwijl een medestander instemmend gromt.

Tijdens een geanimeerde Q&A op het festival bekende Oram deels geïnspireerd te zijn door de observerende natuurdocumentaires van David Attenborough. Die afstandelijkheid zie je ook terug in de film, waardoor momenten van extreem geweld je opeens kunnen verrassen als een klap in je gezicht. In zijn rauwe mengeling van herkenbaar en bizar te vergelijken met de wereld van Griekse regisseur Yorgos Lanthimos (Dogtooth, The Lobster) waar primaire drijfveren op surreële wijze worden geherdefinieerd, maar dan wel met een budget van nop.

 

31 januari 2016

 

IFFR 2016 PREVIEW

VERSLAG IFFR 2016 Deel 1

VERSLAG IFFR 2016 Deel 3

VERSLAG IFFR 2016 Deel 4

VERSLAG IFFR 2016 Deel 5 (slot)

 

IFFR 2016 deel 1

Deel 1: Poppen, indianen, muzikanten en een megaflat

door George Vermij

De filmtijger waart weer rond in Rotterdam en Indebioscoop is erbij! In ons eerste festivalverslag een animatiefilm van Charlie Kaufman, bloeddorstige indianen in het wilde westen, een ontmoeting tussen oosterse en westerse muzikanten in India en bizarre taferelen in een brutalistische megaflat. 

Anomalisa

Geanimeerd onbehagen
Charlie Kaufman kennen we natuurlijk van zijn originele en slimme scripts voor Eternal Sunshine of the Spotless Mind en Adaptation.. Hij debuteerde een aantal jaar geleden met het complexe Synecdoche, New York. Zijn nieuwste film, Anomalisa, heeft een simpel uitgangspunt, maar is op een andere wijze ambitieus. Kaufman werkte voor de film samen met stop-motionanimatoren en dat heeft een wereld opgeleverd die herkenbaar is maar ook vervreemdend. Sommige poppen zijn levensecht terwijl anderen mechanisch en onpersoonlijk ogen.

In dat universum volgen wij Michael Stone. Een schrijver van businessboeken die op zakenreis is in een non-descript en zielloos Cincinatti. In een luxueus maar steriel hotel peinst hij over zijn leven en concludeert hij dat hij ongelukkig is. Dat verandert als hij de pure en onschuldige Lisa leert kennen en valt op haar stem.

Kaufmans film weet door subtiele en minder subtiele trucjes het groeiende onbehagen van Michael te illustreren. De stemmen van David Thewlis, Jennifer Jason Leigh en Tom Noonan geven de poppen een extra lading, waarbij vooral Leigh met een mooie ingetogen versie van het liedje Girls just want to have fun weet te ontroeren. De stem van Noonan werkt vooral als tegenpool van de menselijkheid en emotie van Thewlis en Leigh.

Die spanning is essentieel voor de film die gaat over het vastzitten in een kleurloze wereld waar gemak en comfort een groter gevoel van zinloosheid niet langer meer kunnen onderdrukken. Naar het einde toe verliest Anomalisa de richting en zorgen wat vreemde wendingen voor een onevenwichtige conclusie. Toch is de moderne malaise die de film als zijn onderwerp heeft op momenten pijnlijk herkenbaar ondanks dat er poppen zijn gebruikt om dat over te brengen.

Bone Tomahawk

Het wilde en bloedige westen
Bone Tomahawk is een merkwaardige hybride van horror en western. Als er in een slaperig dorpje opeens mensen worden ontvoerd door mysterieuze indianen, gaat een stoere Sheriff (Kurt Russel, die net van de set van The Hateful Eight lijkt te zijn weggelopen) op onderzoek uit. Samen met de man (Patrick Wilson) van een ontvoerde vrouw, een dandy cowboy en zijn trouwe deputy komen ze op het spoor van een primitieve meute indianen die lijken op neanderthalers en er brute eetgewoontes op nahouden.

Bone Tomahawk weet een overtuigende westernsfeer neer te zetten, maar is vooral aan de te lange kant. De tocht die het gezelschap aflegt naar de grotten had makkelijker wat korter gekund en bevat wat onnodige subplots. De overgang van western naar horror is lekker abrupt, waarna het bloed rijkelijke vloeit en ledematen niet meer veilig zijn voor strijdbijlen en andere barbaarse instrumenten. Helaas wordt die rauwe duistere sfeer niet tot het einde vastgehouden.

Junun

Muzikaal fort
Junun is een vreemde toevoeging van de filmografie van Paul Thomas Anderson. De impressionistische documentaire volgt muzikant Johny Greenwood (bekend van de band Radiohead en componist van een aantal soundtracks voor Andersons films) in India. Daar heeft hij in een eeuwenoud fort met muziekproducer Nigel Godrich een tijdelijke studio gebouwd waar hij met Indiaanse muzikanten repeteert en muziek maakt.

Junun toont wat energieke sessies waar oost en west bij elkaar komen in onwerkelijke en ritmische composities. Anderson lijkt niet geïnteresseerd in het geven van informatie of het duidelijk vertellen van een verhaal. Zijn film is een schets die mooie momenten van muziek maken afwisselt met wat couleur locale. Af en toe komen er artiesten aan het woord, maar die vertellen weinig. Het gaat dus vooral om de sfeer en verschilt daarmee van een beter docu over de ontmoetingen tussen muzikale culturen zoals het mooie Song of Lahore. Meer een tussendoortje dus, wat ook de korte duur verklaart.

High-Rise

Brutalistische botsingen
Ben Wheatley is een unieke Britse filmmaker die zich begeeft tussen genres, maar altijd confronterende, licht surreële en gewelddadige films maakt. In Rotterdam was Kill List al eerder te zien: een verhaal over een huurmoordenaar krijgt een duister occult kantje. High-Rise is een grotere film, wat blijkt uit de indrukwekkende look van de film en een sterrencast.

Tom Hiddleston speelt een verwarde arts die in een grootse torenflat woont die door architect Jeremy Irons is ontworpen vanuit een modernistisch utopisch model. Het immense betonnen gebouw bevat alles wat een mens nodig heeft. Maar zijn de bewoners wel zo gelukkig en is iedereen wel gelijk?

Wheatley’s film is een bewerking van de gelijknamige roman van cultschrijver J.G. Ballard die een fascinatie had voor de botsing tussen moderne technologie en de kwetsbare psyche en vleselijkheid van de mens. Dat gegeven werd al vrij letterlijk vertaald in Crash, dat gaat over mensen die opgewonden raken van auto-ongelukken. High-Rise weet duistere thema’s ook langzaam onder de oppervlakte tastbaar te maken. De prachtige shots en sets vallen vooral op, echter het verhaal weet de spanning maar tot een bepaald punt te behouden. Daarna wordt het al snel onnodig bizar en richtingloos. En gemiste kans dus voor een regisseur die visueel perfect weet te imponeren maar bepaalde belangwekkende thema’s slechts zijdelings weet te raken.

 

28 januari 2016

 

VERSLAG IFFR 2016 Deel 2

VERSLAG IFFR 2016 Deel 3

VERSLAG IFFR 2016 Deel 4

VERSLAG IFFR 2016 Deel 5 (slot)

 

Preview IFFR 2016

Preview: IFFR 2016 gaat los

door George Vermij

Het grootste filmfestival van Nederland gaat deze week weer van start in Rotterdam. InDeBioscoop is er natuurlijk bij en blikt vooruit op een breed en gevarieerd programma.

Het IFFR heeft elk jaar natuurlijk wat grote titels die voor het eerst in Nederland te zien zijn. Dit jaar zijn de verwachtingen hoog gespannen voor de nieuwste film van scriptschrijver Charlie Kaufman. Bekend geworden door zijn scripts voor Eternal Sunshine on the Spotless Mind en Adaptation. heeft hij nu ook in de regiestoel plaatsgenomen. Anomalisa is zijn tweede film en maakt gebruik van stopmotion animatie die herkenbaar maar ook surreëel overkomt. Het verhaal draait om een typisch Kaufmaniaanse ongelukkige man die tijdens een zakenreis in zijn hotel een nieuwe vrouw ontmoet. Zij kan zijn leven mogelijk een nieuwe draai kan geven.

IFFR 2016: Anomalisa

High-Rise
Ben Wheatley is geen onbekende van het festival en zijn Kill List was er een aantal jaar terug te zien. Nu is hij terug met het ambitieuze High-Rise, een verfilming van J.G. Ballards gelijknamige roman. In het Engeland van de jaren 70 worden de inwoners van een modernistische flat gevolgd die leven in schijnbare luxe en comfort. Gaandeweg ontstaan er breuken in hun bestaan als de klassenverschillen duidelijk worden en het gebouw een vreemde invloed lijkt te hebben op de bewoners.

Andere grote titels zijn Room van Lenny Abrahmson (Frank) en Demolition van Jean Marc Vallee (C.R.A.Z.Y. en Dallas Buyers Club). Ook op het programma staat de tweede langverwachte film van regisseuse Lucile Hadzihalilovic die in 2004 opviel met het magische maar onheilspellende Innocence. En de eigenzinnige Deense Anders Thomas Jensen (The Green Butchers en Adam’s Apples) is terug met de zwarte komedie Men & Chicken waarin Mads Mikkelsen oude familiegeheimen ontdekt.

IFFR 2016: Raiders!: The Story of the Greatest Fan Film Ever Made

Naast speelfilms veel documentaires dit jaar zoals het bizarre Raiders!: The Story of the Greatest Fan Film Ever Made. We volgen de leden van een groep die zich storten op een remake  van hun favoriete Spielberg-film. Chuck Norris vs. Communism richt zich op de illegale videohandel in het Roemenië van Ceausescu en geeft op die manier een beeld van het westen in een land waar de bevolking onderdrukt werd.

Dit is natuurlijk maar het topje van de ijsberg. InDeBioscoop houdt je verder op de hoogte tijdens het IFFR met verslagen. Ga naar het programma van het IFFR 2016.

 

26 januari 2016

 

VERSLAG IFFR 2016 Deel 1

VERSLAG IFFR 2016 Deel 2

VERSLAG IFFR 2016 Deel 3

VERSLAG IFFR 2016 Deel 4

VERSLAG IFFR 2016 Deel 5 (slot)

 

Best of IDFA on Tour 2015/2016

****

recensie  Best of IDFA on Tour 2015/2016

Rappers, sheriffs en vluchtelingen

door George Vermij

Best of IDFA on Tour 2015/2016 biedt een selectie van vier goed ontvangen documentaires die draaiden tijdens het festival vorig jaar. De keuze bestaat uit een pakkend portret van een Afghaans tienermeisje dat rapper wil worden, droge registraties van een Oekraïens dorp dichtbij de Krim, een blik op het lot van vluchtelingen in Denemarken en een korte film over de beleving van een Nederlands pubermeisje.

Sonita is een mooi portret van een gelijknamig meisje dat als Afghaanse vluchteling in Iran verblijft. Haar droom is om muziek te maken net als haar Amerikaanse idolen, Michael Jackson en Rihanna. Sonita maakt echter veel rauwere muziek en schrijft confronterende rapteksten die de ondergeschikte positie van de vrouw als onderwerp hebben. Als tiener die op elk moment uitgehuwelijkt kan worden, weet zij hoe het is om in constante onzekerheid te leven.

Sonita

Sonita: Niet zingen in het openbaar
Gelukkig wordt Sonita goed geholpen door haar Iranese begeleidster die ook nog eens laat zien dat de situatie per islamitisch land erg kan verschillen. In een gesprek met Sonita’s traditionele moeder blijkt er een kloof te zijn tussen gewoontes waarbij haar begeleidster alles probeert te doen om Sonita niet naar Afghanistan te laten gaan. Gaandeweg krijgt Sonita door haar inzet de kans om muziek te maken als rapper. In Iran problematisch omdat vrouwen niet mogen zingen in het openbaar. Haar gedrevenheid en een videoclip zorgen er wel voor dat zij opvalt en door een internationale hulporganisatie de kans krijgt om in de VS naar een speciale muziekschool te gaan.

Rokhsareh Ghaem Maghami’s oprechte documentaire boft met de keuze van haar onderwerp. Sonita inspireert als iemand die haar eigen weg kiest. De kijker wordt daarbij geconfronteerd met de moeilijkheden vanuit haar traditionele gezin, maar ook vanuit een bureaucratie waarvan je als vluchteling tegen wil en dank afhankelijk bent. Maghami maakt op een gegeven moment een moeilijke keuze die ingaat tegen de vermeende objectiviteit van documentairemakers. Je kan haar die keuze echter niet kwalijk nemen als je ziet wat er op het spel staat. 

Ukrainian Sheriffs

Ukrainian Sheriffs: Slaperig dorpje bij de Krim
Ukrainian Sheriffs is een lekker droge docu die zich richt op een klein Oekraïens dorpje tegen de Krim aan. Roman Bondarchuk volgt twee sheriffs die de orde moeten bewaren in een slaperig dorpje. Zo wordt de kijker geïntroduceerd met een bont gezelschap van dronkenlappen en kleine criminelen die in het verarmde gehucht de rust verstoren. De sfeer blijft absurd en tragikomisch. De vondst van een lijk wordt droog en zonder opsmuk geregistreerd. Als een vrouwelijke zuipschuit sterft wordt er gesproken over hoe het een grotere begrafenis had kunnen zijn als al haar scharrels iets in hadden gelegd.

Deze op moment lethargische sfeer verandert als de situatie in de Krim verslechtert en het Oekraïens leger zich klaar maakt voor een gewapend conflict. De mannen in het dorp proberen zich echter afzijdig te houden ook al worden ze opgeroepen om te dienen in het leger.

Bondarchuk schetst een mooi beeld van het leven op het Oekraïense platteland waarbij je langzaam in hun leef-ritme wordt gezogen. Op momenten strandt de film wel in zijn eigen richtingloosheid en lamlendigheid.

At home in the World: Actuele vluchtelingenproblematiek
Het actuele thema van de vluchtelingenproblematiek wordt in At home in the World op conventionele maar genuanceerde wijze in beeld gebracht. De docu volgt de kinderen van vluchtelingen terwijl ze moeten acclimatiseren in Denemarken. Hun begeleiders proberen de kinderen zo goed mogelijk op te vangen en hun levens nog zo normaal mogelijk te maken. Ondertussen is er onzekerheid over verblijfsvergunningen en het lot van familieleden.

Ninnoc

De opzet van de film doet denken aan Nicolas Philiberts Être et avoir waarbij de kinderen geobserveerd worden terwijl ze leren en spelen. Hun traumatische achtergrond komt maar deels ter sprake als een kind het met zijn begeleider heeft over nachtmerries of als een vader vertelt over de oorlog in Tsjetsjenië. Andreas Koefnoeds film vormt daarbij een belangrijk en degelijk document om te zien wat voor mensen er in Europa terechtkomen ook al is de conventionele aanpak niet vernieuwend of altijd even pakkend.

Ninnoc: Pubermeisje wordt gepest
De korte film Ninnoc is een eerlijk portret van een pubermeisje dat worstelt met haar positie in de klas. Ninnoc weet daarbij haar gevoelens op heldere wijzen over te brengen als zij het heeft over hoe zij wordt buitengesloten van de populaire clubjes of hoe het is om anders te zijn. Haar observaties zijn vaak ook raak als zij het heeft over de druk om je te conformeren aan de groep en de stigma’s die mensen hun leven lang meedragen als zij gepest worden.

Regisseuse Niki Padidar wisselt Ninnocs woorden af met mooie beelden die de schoonheid van het kind-zijn lijken te benadrukken. Een puurheid die gaandeweg onvermijdelijk wordt aangetast door de realiteit. In zijn eerlijkheid is Ninnoc daarmee een mooi en oprecht tegengeluid. 

 

19 januari 2016

 

 

MEER RECENSIES

 

Botón de nácar, El

****

recensie  El botón de nácar

Het geheugen van water

door George Vermij

Na het schitterende filmessay Nostalgia for the Light uit 2010 komt de Chileense regisseur Patricio Guzmán nu met El botón de nácar. Beide films richten zich in eerste instantie op de onwerkelijke natuur van Guzmáns geboorteland om daarna subtiel in te gaan op het traumatische verleden van Chili.

Dat de geschiedenis wordt geschreven door de overwinnaars is een uitspraak die voor velen klinkt als een cliché. Voor Patricio Guzmán is het echter een lijfspreuk die in zijn films keer op keer wordt benadrukt. Een constante in zijn lange carrière is de pijnlijke en gewelddadige geschiedenis van Chili. Guzmán maakte een actief deel uit van die geschiedenis en documenteerde in zijn indrukwekkende documentaire-epos La Batalla de Chile (1975) hoe Salvador Allende aan de macht kwam en het land probeerde te veranderen.

El botón de nácar

Met zijn crew filmde hij ter plekke de situatie en registreerde hij hoe verschillende bevolkingsgroepen reageerden op Allende’s hervormingen. Hij was er ook bij toen er een einde kwam aan de democratie en het presidentiële paleis gebombardeerd werd door militairen. Guzmán vluchtte het land uit, maar bleef films maken terwijl Pinochet de macht overnam en de mensen die meehielpen aan La Batalla de Chile spoorloos verdwenen.

Allende en Pinochet
Nadat Chili weer democratisch werd, bleef Guzmán films maken over Pinochet en Allende. Hij voelde zich verantwoordelijk om te blijven getuigen en een stem te geven aan diegenen die door de dictatuur waren weggevaagd. Ondanks die achterliggende plicht is Guzmán vanaf Nostalgia for the Light op een andere manier te werk gegaan. Voor die film hanteerde hij de associatieve vorm van de essayfilm waarbij verschillende elementen door gedachten en overpeinzingen aan elkaar worden verbonden.

Deels beïnvloed door de cinema van zijn vriend, de inmiddels overleden Chris Marker, en op momenten vergelijkbaar met de ambitieuze tv-essays die Wim Kayzer voor de VPRO maakte zoals Vertrouwd en o zo vreemd en Nauwgezet en wanhopig. In Nostalgia for the Light ging Guzmán uit van het heelal en zijn jeugdherinneringen over het zien van de immense sterrenhemel en verbond die fascinatie op een pakkende wijze met de geschiedenis.

El botón de nácar

Water en zee
El botón de nácar hanteert een vergelijkbare methode. Het water en de zee vormen de eerste onderwerpen van Guzmáns overpeinzingen die hij in voice-over met de kijker deelt. Hoe is het bijvoorbeeld mogelijk dat Chili met zijn eindeloze kust eigenlijk geen band heeft met de zee en oceaan? Historici en dichters komen aan het woord. Vervolgens focust Guzmán zich op een specifieke plek: de onherbergzame, maar ook prachtige natuur van Tierra del Feugo. De film vertelt het verhaal van de inheemse indiaanse bewoners die in kleine bootjes de woeste en ijzige zee trotseerden en de eilanden afvoeren. Mysterieuze en pakkende oude foto’s tonen de stammen die vaak zonder kleding leefden op onvoorstelbaar koude plekken.

Deze indianen die een manier hadden gevonden om te overleven in een onherbergzaam gebied, werden geleidelijk de slachtoffers van de moderne tijd. Ze werden vermoord nadat de gebieden werden verdeeld door grootgrondbezitters. Ziekte en alcoholisme decimeerden de stammen verder, terwijl het gebied in snel tempo werd ontgonnen door de westerse beschaving. Guzmán laat de kleine groep van nazaten aan het woord en vraagt ze om woorden van hun stervende taal uit te spreken. Een manier om hun cultuur nog vast te leggen en levend te houden terwijl die langzaamaan volledig zal vergaan.

Overblijfselen en bewijzen
Natuurlijk komt de dictatuur ook aan bod. Pinochet liet een concentratiekamp bouwen op een afgelegen eiland bij Tierra del Feugo. De lijken van de door martelingen verminkte gevangenen werden door helikopters over de zee vervoerd waarna ze in het water werden gegooid. Guzmán gaat net als in Nostalgia for the Light op zoek naar de restanten van de vermisten. In de onmetelijke weidsheid van de Stille Oceaan lukt het hem om nog kleine sporen te vinden. Het zijn de bescheiden overblijfselen en laatste bewijzen van diegenen die zijn vergeten door de geschiedenis.

El botón de nácar

Guzmáns onophoudelijke drang om te blijven zoeken en getuigen tegenover de grootse onverschilligheid van de natuur en het onvermijdelijke verstrijken van de tijd geeft El botón de nácar zijn kracht. Je weet dat het een onmogelijk project is om de fouten en misdaden van het verleden ongedaan te maken. Uiteindelijk zien wij maar een deel van een groter verhaal dat wij nooit helemaal zullen doorgronden. Maar voor Guzmán biedt film nog op bescheiden manier hoop door te werken als een collectief geheugen.

Door prachtige beelden en woorden is het nog mogelijk om te getuigen over het tragische lot van de verliezers. En je weet dat Guzmán zich ongetwijfeld tot aan zijn dood zal wijden aan het vertellen van al die vergeten verhalen en geschiedenissen om zo dichter bij een soort waarheid te komen. Na het zien van El botón de nácar wens je deze 74-jarige filmmaker nog vele productieve jaren toe zodat hij de kijker kan blijven verrassen met zijn meelevende en aangrijpende visie op de geschiedenis.

11 januari 2016

 

 

MEER RECENSIES

 

Top 5 2015

Top 5 films + Miskleun van 2015

Son of Saul

Negen recensenten van Indebioscoop bespreken hun vijf favoriete films die dit jaar in Nederland in première gingen. Traditioneel kiest iedereen ook de Miskleun van het Jaar én een film die zij helaas misten in de bioscoop. Tot en met Oudejaarsdag lees je hier elke dag een persoonlijke terugblik op het filmjaar 2015.

George DEEL 5: George Vermij

Het was een jaar van verrassingen en het begon al gelijk goed tijdens het IFFR in januari met sterke films (Turist, Réalité  en La Meraviglie ) die mijn lijst net niet hebben gehaald. Ook zou je Birdman  haast vergeten zo in de aanloop van 2015. Wat opviel was dat het ook een goed jaar was voor de genrefilm met Ex Machina, Spring  en The Guest  en het heerlijke Inside Out. Qua documentaires vielen mij Citizenfour  en A Family Affair  op. Helaas heb ik The Look of Silence  nog niet kunnen zien, ook al wekte die docu bij mij hoge verwachtingen door de lovende recensies. Mijn uiteindelijke top 5 toont het brede potentieel van cinema en de uitersten die het medium voor mij zo boeiend maken. Aan de ene kant is er de cinema van het grote geld en de grote gebaren die dit jaar wonderbaarlijk genoeg bewees dat het nog mogelijk is om je hart sneller te doen kloppen in de bioscoopzaal. Daartegenover is er cinema als confronterende spiegel van een harde werkelijkheid die veel mensen liever niet willen zien en van vergeten verhalen die verteld moeten worden.

5. – MAD MAX: FURY ROAD

Het bewijs dat leeftijd niets uitmaakt als het gaat om het maken van een spannende, adrenalinekick-achtige film die voelt als een achtbaanrit. George Miller bedacht ooit het Mad Max -universum en is al in de zeventig. Zijn nieuwe Mad Max -film is als een lange achtervolging die geen moment verveelt en je steeds maar blijft verrassen. En dat geschoten in een overtuigend postapocalyptisch landschap dat in al zijn grootse vreemdheid, echt en opwindend aanvoelt.

4. – IT FOLLOWS

Een knappe nieuwe visie op het horrorgenre door regisseur David Robert Mitchell die eerder indies maakte. De film weet mysterie, spanning en voortdurende angst tot een pakkend geheel te smeden en is daarmee een geslaagde combinatie van genre-elementen met de beklemmende vervreemding die je herkent van arthouse-films.

3. – ALLÉLUIA

Een opmerkelijke Belgische versie van het verhaal van de beruchte ‘lonely hearts killers’ Raymond Fernandez en Martha Beck die het gemunt hadden op alleenstaande vrouwen en weduwes. Regisseur Fabrice du Welz maakte een poëtisch en bloederig portret van twee outsiders dat tot leven komt door de krachtige Lola Dueñas en prachtige beelden die zweven tussen dromerig en gruwelijk.

 

2. – STAR WARS: THE FORCE AWAKENS

Aan de andere kant van het cinematografische spectrum is er de nieuwe Star Wars -film. Deels uit nostalgie is het voor mij moeilijk om dit langverwachte vervolg kritisch te bekijken. De vertoning die ik bijwoonde had iets weg van een kerkdienst waar hoopvolle fans eerbiedig wachtten op het nieuwe evangelie. En toen kwam de film en werden wij allemaal weer teruggebracht in een herkenbaar en geliefd universum. Het voelde goed en deed mij denken aan de reden waarom mensen naar de bioscoop blijven gaan. Het is meer dan alleen vermaak, maar ook een gevoel van saamhorigheid in de duisternis, gevoed door beelden die je op een eenvoudige wijze raken. Het verhaal is natuurlijk simpel en universeel, maar wordt nu goed aangevuld door nieuwe gezichten. Een goed begin van een nieuwe reeks waar filmfans jarenlang naar hebben uitgekeken.

1. – SON OF SAUL

Een intense kijkervaring die onvergetelijk is door de constante druk en claustrofobische rusteloosheid die voorgoed op je netvlies staan gebrand. Een man wordt door de hel van Auschwitz gevolgd door een nauwke​u​rige en gejaagde camera die je geen moment laat bijkomen. Ondertussen is de kijker een intieme getuige van de systematische vernietiging van massa’s mensen die als waardeloze vracht verwerkt worden. Het is en blijft bijna onmogelijk om de holocaust correct in beeld te brengen. Regisseur Lásló Nemes is het echter gelukt om dat te doen op een manier die vernieuwend is en geen concessies doet aan de vermaakprincipes van cinema. Het resultaat is een ijzig en verstikkend meesterwerk dat je lang zal achtervolgen.

Regression

Miskleun van 2015:

REGRESSION

Regression  was geen goede terugkeer van regisseur Alejandro Amenabar (Abre los Osjos, The Others ) en een teleurstelling. Geen slechte film, maar een rommelige productie die veel talent verspilt zonder een bevredigend resultaat.

Bitter Lake

Gemist in de bios in 2015:

BITTER LAKE

Adam Curtis is een documentairemaker die veel meer aandacht verdient. In zijn inmiddels grote oeuvre behandelt hij de problemen die onze moderne tijd definiëren, zoals terrorisme en de financiële crisis. Zo ook in zijn laatste indrukwekkende Bitter Lake  waarin hij de recente geschiedenis van Afghanistan onder de loep neemt en zo de overmoed van het westen bekritiseert. Dat doet hij door een fascinerende en verrassende selectie van beelden uit archieven die vaak minder bekende geschiedenissen en verhalen blootleggen. Een essentiële film dus die helpt om onze huidige situatie beter te begrijpen en dat ook nog eens op een pakkende manier weet te doen.

27 december 2015

 

 

Alle terugblikken op 2015 (klik op de naam):
Suzan Groothuis
Alfred Bos
Ashar Medina
Bob van der Sterre
George Vermij
Wouter Spillebeen
Nanda Aris
Ralph Evers
Cor Oliemeulen

Star Wars: The Force Awakens

****

recensie  Star Wars: The Force Awakens

De kracht komt tot leven in de details

door George Vermij

Het kind is de vader van de man en dat geldt natuurlijk ook voor filmliefhebbers. De films die je in je jeugd hebt gezien zijn cruciaal voor hoe je cinema verder zal ervaren. Star Wars is in dat opzicht een geval apart door zijn ongekende succes en zijn grote invloed op sci-fi en popcultuur. De vraag is natuurlijk hoe het begin van een nieuwe serie zich verhoudt tot de magie van vroeger. 

The Force Awakens is gelukkig geen Phantom Menace geworden en de franchise lijkt nu definitief te zijn ontworsteld uit de creatieve klauwen van George Lucas. Voor de echte fans pleegde Lucas al verschillende malen heiligschennis dus het was tijd voor een nieuwe ‘oude’ aanpak. Voor The Force Awakens lag die in handen van J.J. Abrams, maar ook de scriptschrijver van de oude reeks, Lawrence Kasdan. Het zal daarom geen verrassing zijn dat de nieuwe film met gepaste eerbied verwijst naar de sci-fi mystiek van de oudste trilogie waarvan A New Hope in 1977 het eerste deel was.

Recensie Star Wars: The Force Awakens

Oude en nieuwe gezichten
Het begint natuurlijk gelijk al goed met de iconische titel-crawl en de onnavolgbare muziek van John Williams. Op een woestijnplaneet die lijkt op Tatooine uit A New Hope, maar Jakku heet, zoekt X-wingpiloot Poe Dameron (Oscar Isaac) naar Luke Skywalker. Hij is verdwenen en nieuwe duistere krachten die zich The First Order noemen hebben het ook gemunt op deze legendarische Jedi-meester.

Het verhaal combineert veel bekende en geliefde oude gezichten met nieuwe personages. Het is een slimme en doordachte zet die een brug slaat tussen de oudere delen, maar ook tussen verschillende generaties fans.

Combinatie van kwetsbaarheid en daadkracht
Van die nieuwe koppen heeft Rey (Daisy Ridley) de belangrijkste rol. Zij doet denken aan de simpele Skywalker die in A New Hope geconfronteerd werd met zijn belangrijke taak, maar ook met onzekerheid en twijfel. Ridley is daarbij perfect gecast en hanteert een combinatie van kwetsbaarheid en daadkracht die haar tot een boeiende heldin maken.

Een ander interessant personage is Finn die een verrassende kant van de altijd anonieme Stormtroopers laat zien. John Boyega zet Finn sympathiek en komisch neer als een weifelende sidekick van Rey.

De film komt pas echt tot leven in de details. Rey woont in het karkas van een oude AT-AT in een woestijn die bezaaid is met de wrakstukken van oude voertuigen die iedere fan zich wel kan herinneren. De Millenium Falcon is nog steeds het snelste stuk schroot in de ruimte en wordt op grappige wijze in het verhaal geïntroduceerd.

Star Wars: The Force Awakens

Blockbuster-cinema
En dan is er nog de duistere kant die wordt belichaamd door Kylo Ren in zijn zwarte kostuum inclusief Darth Vader-achtige masker. Adam Driver weet deze complexe figuur goed neer te zetten alhoewel deze criticus moet bekennen dat hij hem soms moeilijk los kan zien van zijn komische rol in de serie Girls als de door seks geobsedeerde Adam.

Naast deze nieuwe helden die het Star Wars universum weer wat vers bloed geeft zijn Han Solo, prinses Leia en Chewbacca weer van de partij. Het is alsof ze nooit weg zijn geweest en Abrams verbindt zo nostalgie weer met een nieuwe verhaallijn waar iedereen nu nieuwsgierig naar is.

Zover is het dus missie geslaagd. Behalve dan als je niet gecharmeerd bent van de grote en fantasierijke blockbuster-cinema. In dat geval was je waarschijnlijk al in 1977 afgehaakt. Toch moet zelfs de echte cynicus bekennen dan het allemaal met liefde en respect voor het Star Wars-universum is gemaakt. In zijn genre heeft Abrams een waardig vervolg afgeleverd. Een hele prestatie na de dompers van Lucas en een bewijs dat dure megaproducties ook gewoon je hart sneller kunnen doen kloppen.

 

16 december 2015

 

MEER RECENSIES

Son of Saul

****

recensie  Son of Saul

Een nauwgezette en onontkoombare hel

door George Vermij

Regisseur László Nemes laat zich in Son of Saul niet weerhouden door de woorden van Claude Lanzmann (Shoah) die vond dat men de holocaust alleen kon begrijpen door de woorden van overlevenden en niet door historische reconstructies. Son of Saul is een verstikkende tocht door de machinale hel van een vernietigingskamp, ontdaan van momenten van troost of bezinning.

Veel overlevenden van de holocaust die hun ervaringen op papier wilden zetten, beklaagden zich over de onmogelijkheid om de gebeurtenissen correct te beschrijven. Hoe kan je het uitputtende en uitzichtloze bestaan van een gevangene vatten voor iemand die het niet heeft meegemaakt? De uitdagende poging die de Hongaarse regisseur László Nemes nu in Son of Saul onderneemt, steunt op twee pijlers.

Filmisch hanteert hij een stijl waarbij de camera voortdurend op de huid van hoofdpersoon Saul zit en hem opgejaagd door het kamp volgt. Een bekende methode die leunt op de cinema van de Dardennes en perfect geschikt is voor de continue en dreigende spanning in een concentratiekamp. Het vierkante beeldformaat van de film versterkt nog eens die benauwende sfeer.

Recensie Son of Saul

Belangwekkende feiten
De andere pijler is de historische gedetailleerdheid van de film die op geen moment didactisch is, maar overtuigt door de belangwekkende feiten die worden getoond. Het verhaal gaat over een lid van een Sonderkommando: een concentratiekampgevangene die in leven wordt gehouden om mee te werken met de massavernietiging.

Het eerste shot van de film toont een groep joden die in een ruimte worden geleid door Saul en andere leden van zijn ploeg. Nadat de mensen verdwijnen in de gaskamer moet Saul in snel tempo alle bezittingen verzamelen zodat er weer plek is voor de volgende lading. Als hij na een vergassing zijn zoon denkt te herkennen tussen de lijken, probeert hij hem op een gepaste wijze te begraven, wat een onmogelijke taak is in de hel van Auschwitz-Birkenau.

De verdronkenen en de geredden
Er zijn opvallend veel raakvlakken met het redelijke Amerikaanse The Grey Zone ook al vaagt Son of Saul die film van de kaart. In beide films wordt een levende persoon gevonden na een vergassing en behandelt het verhaal zijdelings een mislukte opstand van een Sonderkommando die echt heeft plaatsgevonden in 1944. De gemeenschappelijke factor in de films is Miklós Nyiszli die als arts werkzaam was in Auschwitz-Birkenau en zijn getuigenissen na de oorlog zou optekenen. Die vormden de basis voor The Grey Zone, maar Nyiszli komt ook subtiel in Son of Saul voor als een arts die Saul helpt in het bewaren van het lichaam van zijn zoon.

Nemes moet daarnaast Claude Lanzmanns Shoah hebben gezien. In die documentaire is er een lang interview met een lid van een Sonderkommando die de oorlog heeft overleefd. In dat interview gaat het over het eufemistische taalgebruik van de nazi’s en hun macabere obsessie voor orde, resultaten en cijfers. Lijken werden Stücken genoemd en die woorden komen terug in Nemes’ film.

Opmerkelijk is wel dat de naam van het concentratiekamp onuitgesproken blijft. Dat het Auschwitz-Birkenau is, blijkt uit een scène waarin personages spreken over Kanada. De bijnaam van het deel van het kamp waar alle bezittingen van de vermoorde gevangenen werden bewaard. Ook verwijst een scène naar een iconische clandestiene foto van verbranding van lijken in een veld.

Recensie Son of Saul

Opgejaagde intensiteit
Natuurlijk is Son of Saul geen makkelijke kijkervaring. Door middel van Sauls tocht ontdek je de ringen van een moderne hel werkend als meedogenloze machine en iedereen vermorzelend die niet collaboreert. De Sonderkommando’s zijn de onbeduidende radertjes in de chaos.

Het verhaal speelt zich af op een moment waar de capaciteit van het kamp op knappen staat. In 1944 konden massale deportaties van Hongaarse joden maar met moeite worden verwerkt. In die heksenketel bevindt Saul zich als hij van de crematoria opeens belandt op de velden buiten de omheiningen waar nazi’s improviseren met groepsexecuties, massagraven en vlammenwerpers. Ondanks dat alles draait de machine onverbiddelijk door.

Het is die opgejaagde intensiteit die de film uniek maakt, maar op momenten ook ondragelijk. De feiten zijn natuurlijk al lang bekend, toch is het te hopen dat de kracht van de film zal overkomen bij mensen die nog onwetend zijn. In een tijd waar vluchtelingen door bepaalde mensen worden gezien als ongedierte en waar onderbuikgevoelens ongegeneerd worden geventileerd, is het goed om te beseffen wat onmenselijkheid echt betekent.

 

3 november 2015

 

MEER RECENSIES

Güeros

****

recensie  Güeros

Tedere revoluties 

door George Vermij

Güeros is een Mexicaans scheldwoord voor blanken. In de gelijknamige zwart-wit film heeft de term echter meer betrekking op een groep verdwaalde outsiders die gevolgd wordt op een dag vol absurde toevalligheden en prettige ongelukken.

Het begint met de onhandelbare tiener Tomás die naar zijn broer wordt gestuurd in Mexico stad. Tomás komt aan in een rommelige studentenflat waar Federico lethargisch leeft met zijn maat Santos. Hij zegt dat hij nog met zijn thesis bezig is, maar van studeren is weinig sprake. Federico, die de bijnaam Sombra (schaduw) heeft, leeft nog wel op als hij naar de radio luistert en berichten volgt over de bezetting van de universiteit door linkse studenten in 1999. Op een piratenzender spreekt de knappe Anita over de noodzaak van revolutie en het nastreven van idealen.

Recensie Güeros

De verveelde bende komt uiteindelijk in actie als Tomás erachter komt dat de legendarische zanger Epgimenio Cruz op sterven ligt. Hij zou ooit tijdens een optreden Bob Dylan hebben laten huilen. Daarnaast is een liedje van Cruz dat steeds ongehoord blijft, een terugkerend thema in de film. De zoektocht naar Cruz vormt een losse rode draad die de willekeurige avonturen van de groep verbindt.

Oude nieuwe frisheid
De film heeft de frisheid van nouvelle vague-films waarin een verhaal zich relaxed en schijnbaar natuurlijk ontvouwt. Daarnaast deelt regisseur  Alonso Ruis Palacios het lichtvoetige enthousiasme van die stroming door luchtig stilistisch te experimenteren. Zie daar een plotselinge freeze frame  als Tomás recht in de camera kijkt. Een cinefiele knipoog naar Truffauts Les quatre cents coups. Of dan zoomt Palacios in op een scheutje melk in een kopje thee en verwijst daarmee naar Godards 2 ou 3 choses que je sais d’elle.

Thematisch is er natuurlijk ook de link met romantische idealistische figuren die nog door het leven schipperen. Güeros is in dat opzicht wel heerlijk dromerig en tragikomisch. En dan is er nog de band tussen een jongere en oudere broer die door de mooie zwart-witte shots doet denken aan Coppola’s Rumble Fish en zijn Latijns-Amerikaanse uitstapje Tetro.

Güeros

Bende apart
Ondanks al die buitenlandse voorgangers past Güeros ook in de lijn van nieuwe Mexicaanse cinema. Neem films als het speelse Temporada de Patos of Voy a Explotar die ook een nouvelle vague-romantiek nastreeft. Een scène waar Palacios opeens een personage vragen stelt over het plot van de film en je de filmklapper ziet, doet weer denken aan een fragment van Carlos Reygadas’ Japòn.

Ook levert Palacios gevatte kritiek op de Mexicaanse cinema door de aparte bende op een feest voor filmbobo’s kritiek te laten spuien over pretentieuze films die in zwart-wit zijn opgenomen. Dit soort zelf refererende spelletjes werkt nog steeds wegens de charmante levendigheid van de film. De rommelige frisheid van Güeros heeft iets tijdloos en past weliswaar in een zestig jaar oude traditie, maar echt vernieuwend is het niet. Wat overblijft is een passie voor cinema en een nieuwsgierigheid voor de verrassingen die het leven op de meest onverwachte momenten kan bieden.

 

20 juli 2015

 

 

MEER RECENSIES

 

Meglio gioventù, La

***

recensie  La meglio gioventù

Humanistische nostalgie

door George Vermij

La meglio gioventù was in 2003 een geliefde miniserie die babyboomnostalgie, toeristenplaatjes van La Bella Italia en de turbulente geschiedenis van dat land samenbracht in een verhaal over twee broers en hun uiteenlopende levenspaden. Nu de twee delen weer in een digitaal gerestaureerde versie te zien zijn, rijst de vraag of het televisiedrama nog steeds imponeert.

Het idee achter La meglio gioventù heeft al een lange traditie in de film- en televisiegeschiedenis. Neem een beladen en roerig tijdsgewricht en richt je op één of meer personages om een beeld te schetsen van hoe individu en maatschappij veranderen en op elkaar inwerken. Dit concept zie je terug in de Britse boekadaptaties Brideshead Revisited en A Dance to the Music of Time en de Duitse series Heimat en het recente Unsere Mütter, Unsere Väter.

Recensie La meglio gioventù

In de geest van Scola en Bertolucci
In Italië had je voor La meglio gioventù Ettore Scola’s film C’eravamo tanto amati uit 1974 waarin hij dertig jaar naoorlogse geschiedenis propte in een verhaal over vier vrienden. En dan is er natuurlijk nog Bernardo Bertolucci’s Novecento waar twee bevriende mannen, ondanks hun klassenverschillen, worden gevolgd tijdens de opkomst van het fascisme. Marco Tullio Giordana schaart zich met La meglio gioventù tussen die filmmakers, maar is in vergelijking tammer en braver ook al deelt hij de humanistische visie van Scola en Bertolucci.

De serie begint gemoedelijk in een schoon Rome waar de broers Nicola en Matteo zich voorbereiden op hun afstuderen. Nicola (innemend gespeeld door Luigi Lo Cascio) is een opgewekte goedzak die arts wil worden. Daartegenover staat de melancholische Matteo die het liefst gedichten leest en op zichzelf is. De toekomst ziet er rooskleurig uit in het Italië van de jaren ‘60 waar het miracolo economico heeft geleid tot meer welvaart, wat ook nog eens wordt bevestigd door een bevriende student economie die door het verhaal heen opduikt.

Toch weet Giordana dit te contrasteren met afwijkende geluiden. In een mooie scène krijgt Nicola zijn afstudeeruitslag van een oude corpulente professor. Hij geeft hem het advies om Italië te verlaten als hij echt ambities heeft. Ondanks de vooruitgang van die jaren vindt de professor Italië een mooi maar nutteloos land dat is gedoemd om te sterven. Treffende woorden die nu weer actueel zijn.

Recensie La meglio gioventù

Nieuwe samenleving
De andere stoorzenders tegenover de geruststellende nostalgie zijn personages die ondanks de welvaart en nieuwe vrijheden van die tijd toch gedoemd zijn om zich buiten de maatschappij te begeven. Het personage van Giorgia, die ook wordt gebruikt om de veranderende denkbeelden omtrent geestesziekte te illustreren, is daar het beste voorbeeld van. Zij is een buitenstaander die ondanks de hulp en inspanningen van de broers nooit helemaal een deel zal vormen van die nieuwe samenleving.

En dan is er nog Matteo die verreweg het interessantste personage is en door Alessio Boni goed wordt neergezet als kwetsbaar persoon ondanks zijn sterke fysieke voorkomen. Na het mislukken van zijn afstuderen, gaat hij het leger in. Op het eerste gezicht een vreemde keuze gezien zijn gevoelige aard, maar veelzeggend als een manier om orde en regelmaat te vinden in een leven dat diepere zingeving lijkt te missen.

Overheersend optimistisch
Uiteindelijk domineert wel het minder spannende optimisme van Nicola de serie en daarmee ook de cinema van de grote gebaren. Het is een mix van Italiaanse levensvreugde, familiale gulheid en verantwoord idealisme. Nicola staat symbool voor die humane waarden en blijft een rots in de branding van de tijdgeest die anderen meevoert zoals zijn geliefde Giullia die uiteindelijk zwicht voor politiek extremisme en zich aansluit bij de Rode Brigades.

Zo gaat de serie met zevenmijlslaarzen door de Italiaanse geschiedenis en behandelt zijdelings politieke tegenstellingen, de culturele verschillen tussen het noorden en het zuiden en de corruptie die het land verlamt. De epische proporties van dit soort ondernemingen zorgt natuurlijk voor kort-door-de bocht plotwendingen en onwaarschijnlijke toevallige ontmoetingen. Zie daar ook wat dramatische rechtbankscènes waarin Nicola het opneemt tegen ouderwetse psychiaters en de mishandeling van geesteszieke patiënten. En dan is er natuurlijk nog de kracht van kunst en cultuur als verheffend element: de solidariteit van mensen die helpen in Florence bij de overstroming van 1966 aangedikt met een pianostuk te midden van een door rivierwater vervuilde kunstmuseum Uffizi.

La meglio gioventù

Nostalgie
Waar de serie door Matteo nog een mate van tragiek behoudt wordt het naar het einde toe sentimenteel. De hoopvolle afsluitende noot is in onze tijd niet meer geloofwaardig en geeft de serie vooral een troostende feelgoodnostalgie. De echte cynici zullen zich afvragen waarom alle mogelijkheden en idealen van toen hebben geleid tot de politieke, economische en ecologische puinhopen van nu.

In dat opzicht biedt de Zuid-Koreaanse film Peppermint Candy van Lee Chang-dong een veel realistischer beeld van de turbulente geschiedenis van een land aan de hand van een tragisch en gevoelig persoon à la Matteo. En dat in een film waar nostalgie tot een minimum is beperkt en waar je geconfronteerd wordt met de nietigheid van het individu tegenover de geschiedenis. Alhoewel Peppermint Candy in vergelijking met La meglio gioventù weinig troost biedt, lijkt eerstgenoemde film eerder te passen in deze onzekere en pessimistische tijden.

 

5 juli 2015

 

MEER RECENSIES