Terugblik filmjaar 2025 – Deel 3:
De verschillende vormen van comedy

door Jochum de Graaf

Toen ik mijn top 5 voor 2025 eigenlijk al beslist had, zag ik aan de vooravond van mijn bijdrage een film die een verpletterende indruk maakte.

Joachim Trier (The Worst Person in the World) won in Cannes de Grand Prix met Sentimental Value. In eerste aanleg is het huis de hoofdpersoon. Het huis met mooie kamers en vele hoeken en gaten dat herinneringen ophaalt aan de familie en de zussen Nora en Agnes die er opgroeiden, aan de grootmoeder die er een zelfmoordpoging deed en de moeder die er overleed.

Vader Gustav Borg (Stellan Skarsgard) verliet al vroeg na de geboorte van de twee zussen het huis en duikt nu jaren later op. Hij is een regisseur op zijn retour en wil nog een keer een film maken. Dochter Nora, een gevierd maar ook wat getormenteerd actrice, weigert de hoofdrol. Borg engageert een Hollywoodster en zo ontrolt zich een diep gelaagd scenario over de verhoudingen tussen vader en dochters, maar ook over het maken van een autobiografische film. Prachtig melancholiek en bij tijd en wijle tragikomisch familiedrama.

The Last Viking
Na rijp beraad kies ik toch voor de enige film waar ik dit jaar 5 sterren aan bedeelde. The Last Viking, de briljante zwarte komedie van Anders Thomas Jensen, is voor mij de beste film van 2025. Samen met de absolute steracteur Mads Mikkelsen schreef hij een weergaloos scenario met krankzinnige plotwendingen die toch als logisch en geloofwaardig overkomen. Het leidmotief van de jacht op de buit van een overval door de ene broer Anker en de andere broer Manfred die zich jaren later niet herinnert waar hij dat geld begraven heeft.

Manfred die een dissociatieve identiteitsstoornis heeft en zich John W. Lennon voelt en als zodanig wil worden aangesproken, anders springt hij uit het raam of laat hij zich uit een rijdende auto vallen. De hilarische reünie van de eveneens andere gedissocieerde Beatles, die uitloopt op een Abba-song. De wonderlijke dialoog die de broers met het stel dat in hun ouderlijk huis is komen wonen, hebben over hoe het toch komt dat die lelijke man met zo’n mooie vrouw samenleeft. Een beroepscrimineel die grotesk geweld gebruikt en naderhand belooft de plinten van de vernielde deur weer vast te spijkeren.

Elk personage, typische Andersen/Mikkelsen creaties, heeft als je ze uit zou schrijven een aantal nogal merkwaardige karaktertrekken maar komt volstrekt geloofwaardig over. De cast van Deense topacteurs kent geen zwakke plekken. Eens te meer stijgt Mads Mikkelsen daar nog weer bovenuit: hij is de schlemielige loonatic Mads/John in optima forma.

Net als de personages is de film vele dingen tegelijk: het gaat over jeugdtrauma’s, broederliefde, loyaliteit, solidariteit, maar ook over de vraag wat normaal is en wat niet.

Bijzonder treffend zijn de animatie vooraf- en achterafgaand aan de film waarin een Viking-hoofdman de heerlijk absurde logica uitlegt dat wanneer je zoals zijn gehandicapte zoon een afwijking hebt je je toch niet minderwaardig hoeft te voelen wanneer iedereen om je heen dezelfde afwijking heeft. Op het laatst verliest iedereen zijn hoofd en zijn we allemaal gelukkig, is de conclusie. Dat is toch een bijzondere eindejaarsgedachte.

Nederlandse topfilms
2025 liet zien dat er in Nederland topfilms gemaakt kunnen worden. Nee, ik heb het dan niet over Amsterdamned II, maar over drie kandidaten voor een topnotering. Mike van Diem kreeg terecht veel lof voor zijn vierde speelfilm: Voor de Meisjes heeft een knap scenario met bijzondere plotwendingen. De twee echtparen – gespeeld door vaderlandse topacteurs Thecla Reuten, Fedja van Huet, Noortje Herlaar en Vlaming Valentijn Dhaenens – die met hun dochters ieder jaar met elkaar op vakantie gaan en voor een ethisch en persoonlijk dilemma komen te staan wanneer een van de meisjes na een ongeluk alleen door een harttransplantatie van de ander gered kan worden, wordt professioneel knap uitgewerkt. Maar deze gitzwarte comedy is me net iets te gelikt, te weinig authentiek.

De geweldige tragikomedie Drie Dagen Vis over vader Gerrie (glansrol Ton Kas) die eens per jaar vanuit Portugal – waar hij met zijn tweede vrouw woont en zijn zoon Dick (Guido Pollemans), getrouwd met een Kaapverdiaanse – Rotterdam bezoekt, was een van de hits op het IFFR. Dick die zo hunkert naar de aandacht en waardering van zijn vader, Gerrie die beseft dat zijn Rotterdamse verleden steeds verder van hem af komt te staan en de belangrijke zaken tussen die twee die onuitgesproken blijven. Die slotscène, vader en zoon bij de trein, het schrijnende ongemak van het niet afscheid kunnen nemen.

Bij Rietland is het juist de openingsscène van tien minuten, zonder dialoog, die de film gelijk een sterke lading geeft. Het vlakke platte land van de Weerribben, de wolkenluchten, de wuivende rietpluimen, weer en wind – de onderhuidse spanning wordt goed indringend opgebouwd. Johan die met een strak ritueel van ’s ochtends vroeg tot laat in de middag met een pauze voor de lunch met grote meegebrachte sneeën brood zijn noeste werk verricht. Tot hij op zekere dag het lijk van een jonge vrouw ontdekt. Mede omdat hij zich zorgen maakt om zijn eigen kleindochter besluit hij zelf op zoek te gaan naar de moordenaar.

Er ontwikkelt zich een surrealistische thriller. In de bekrompen plattelandsgemeenschap is menigeen verdacht en ook Johans mogelijke betrokkenheid blijft boven de markt hangen. Tegelijk levert Rietland een indringend beeld van een bijna verdwenen wereld. Maar de authenticiteit van de oude rietsnijder Gerrit Knobbe, die nooit eerder acteerde en je moeiteloos anderhalf uur geboeid weet te houden, geeft toch de doorslag dat voor mij Rietland als beste Nederlandse film van 2025 in mijn top 5 thuishoort.

It Was Just an Accident
Gouden Palmwinnaar It Was Just an Accident van de gelauwerde Jafar Panahi hoort daar zeker ook in thuis. Op een donkere zomeravond krijgt een zekere Eghbal met zijn familie in de auto op het Iraanse platteland een aanrijding met een zwerfhond. Het is al laat, de grote stad is ver en hij klopt in een kleine dorpsgarage aan voor hulp. Garagehouder Vahid meent in Eghbal zijn vroegere kwelgeest Mankepoot uit de gevangenis te herkennen en besluit hem gevangen te nemen en in een kist achter in zijn busje op te sluiten.

Maar na enige tijd bekruipt hem de twijfel: is die Eghbal wel de man die Vahid in hem ziet? Hij was immers meestal geblinddoekt toen hij aan de martelende verhoren werd onderworpen. Vahid gaat op zoek naar mede-ex-gevangenen die hem zouden kunnen bevestigen in zijn vermoedens. Er volgt een bizarre rit door de stad en veel gesol met Eghbal, nu eens in en dan weer buiten de kist. Dat levert droogkomische scènes op met vriend Salar, fotografe Shiva, haar ex-vriend Hamid en zijn aanstaande bruid Goli die het maar niet eens kunnen worden wat ze met die Mankepoot aan moeten. Wat als hij het helemaal niet is? It Was Just an Accident is een mooi filmisch essay over wraak, vergelding, rechtvaardigheid en vergeving.

De ziel van het kwaad
In het jaar waarin tachtig jaar bevrijding werd gevierd, waren er toch minder oorlogsfilms dan verwacht te zien. Quisling – The Final Days viel daarbij extra op omdat het niet over slachtoffers en helden gaat, maar om een dader, een man wiens naam alleen al symbool werd voor absolute collaboratie en verraad. Regisseur Erik Poppe, die al eerder de grote dramatische gebeurtenissen uit de Noorse geschiedenis verfilmde, laat in Quisling een gelaagd inkijkje in de ziel van het kwaad zien.

En dat leidt dan tot de volgende top 5:

1 – The Last Viking
2 – Sentimental Value
3 – Rietland
4 – It Was Just an Accident
5 – Quisling – The Final Days

 

27 december 2025

 

Deel 1 – Cor Oliemeulen: Waarom Max Verstappen geen wereldkampioen werd
Deel 2 – Ralph Evers: Er was tenminste weer een regisseur zichtbaar
Deel 4 – Tim Bouwhuis: Door de lens van filmfestivals
Deel 5 – Bob van der Sterre: De absurde top 20
Deel 6 – Zoë van Leeuwen: Een ode aan Letterboxd
Deel 7 – Bert Potvliege: Verdrinken in werelden