Categorie: JOCHUM

The President’s Cake

Posted on

***
recensie The President’s Cake
Avontuurlijke zoektocht naar ingrediënten 

door Jochum de Graaf

Het is 26 april 1990. Over twee dagen is Saddam Hoessein, de wrede dictator van Irak, jarig en dat moet in het hele land uitbundig gevierd worden. Op een basisschool in het zuiden, de Mesopotamische moerasdelta, moeten alle leerlingen hun namen op een papiertje schrijven en dat in een koekblik doen. De meester pakt de lootjes een voor een en vertelt dan wat de opdracht voor een cadeautje wordt. De 9-jarige Lamia moet een taart voor Saddam bakken.

Het is de vooravond van de annexatie van Koeweit door Irak en de daarop volgende Tweede Golfoorlog, de inval van een internationale troepenmacht onder leiding van de VS, Operation Desert Storm. We zien straaljagers over de schitterende moerasdelta scheren. Het is een bijzonder gebied, rond de Eufraat en Tigris, de bakermat van onze beschaving, onderdeel van het werelderfgoed in het verder nogal dorre woestijnland Irak. Na de Golfoorlog werd het een toevluchtsoord voor tegenstanders van Saddam, die ze op straffe wijze probeerde uit te roken door hele moerassen droog te leggen.

The President’s Cake

Oorlogsdreiging
In The President’s Cake is de oorlogsdreiging al voelbaar. Irak heeft ernstig te leiden onder internationale sancties, er zijn grote voedseltekorten. Wanneer Lamia en grootmoeder Bibi naar de markt gaan om de ingrediënten voor de taart te kopen, zijn boter, suiker, bloem en eieren maar in beperkte mate te verkrijgen en bovendien tegen schreiend hoge prijzen. Grootmoeder Bibi bedenkt dat ze betere mogelijkheden in de grote stad zullen hebben. Ze nemen het een en ander aan huiselijke handelswaar mee, maar ook de haan Hindi. Geld voor de bus hebben ze niet. Ze krijgen een lift van de postbode uit hun dorp.

Eenmaal in Bagdad wil Bibi Lamia bij een ver familielid onderbrengen, want arm als ze is, kan ze niet meer goed voor haar zorgen. Lamia wil daar niets van weten, vlucht het huis uit en gaat zelf op zoek naar de ingrediënten, haan Hindi onder de arm. Ze komt klasgenoot Saeed tegen, die heimelijk verliefd is op Lamia, en van de meester de opdracht had gekregen om het fruit voor de cake te leveren. Saeed neemt het wat minder nauw met normen en waarden en deinst er niet voor terug Lamia te betrekken in een afleidingsmanoeuvre zodat hij in een fruitkraam zijn slag kan slaan. Ondertussen doet grootmoeder Bibi naarstige pogingen de politie in te schakelen om haar kleindochter op te sporen, maar die ondernemen weinig moeite omdat de arme plattelandsvrouw hen weinig te bieden heeft.

Komisch, soms hard realistisch
Overal in de stad is de dictatuur voelbaar, er is nauwelijks een straatbeeld zonder spandoeken of een poster waarop de lof en trouw aan de grote leider Saddam wordt betuigd. We zien een aantal keer groepjes demonstranten die luidkeels hun loyaliteit en trouw aan de grote leider schreeuwen: ‘Met ons bloed en onze ziel offeren wij ons op voor jou, Saddam’.

The President’s Cake laat vooral zien hoe gewone mensen onder het grotesk dictatoriaal regime van Saddam Hoessein toch iets van hun leven proberen te maken. In de strijd om rond te komen wil iedereen eerst en vooral het eigen hachje redden en wanneer ze iemand anders behulpzaam zijn is dat louter en alleen opportunisme.

The President’s Cake

De zoektocht naar ingrediënten levert een komisch drama op, al zijn er soms harde, realistische scènes. Er is het verhaal van de medepassagier in de auto op weg naar de grote stad, een man die blind is geworden door een Amerikaanse bom. Hij is op weg naar zijn verloofde die hij nog nooit heeft gezien, dus zegt ie: ‘Het maakt niet uit of ze niet mooi is.’ In de zijlijn zien we een kruidenier die een zwangere klant zeldzame zoetigheden aanbiedt in ruil voor een vluggertje, terwijl Saeed en Lamia de uitstalling buiten de winkel in de gaten moeten houden. En, tamelijk ernstig, een oudere man belooft Lamia wat bakpoeder als ze met hem meegaat naar zijn appartement. 

Haan Hindi
The President’s Cake is de eerste Iraakse film die geselecteerd werd voor Cannes vorig jaar en de Camera d’Or won. Regisseur Hasan Hadi kreeg voor zijn debuutfilm hulp uit Hollywood, van onder anderen scenarioschrijver Eric Roth (Ali, Forrest Gump) en producent/regisseur Chris Columbus (Home Alone en Harry Potter-films).

Extra speciaal is dat de cast uit louter niet-professionele Iraakse acteurs bestaat. Al is dat niet op alle fronten even geslaagd en had het scenario korter gekund en meer vaart mogen hebben. Baneen Ahmad Nayyef als de 9-jarig Lamia levert een heel behoorlijke acteerprestatie. Maar de meeste indruk maakt haan Hindi die bij de meeste enerverende ontwikkelingen rustig in de speciale doek onder Lamia’s arm blijft zitten, op zeker moment in alle tumult moet vluchten, maar toch weer bij zijn bazin terugkeert.

 

14 mei 2026

 

ALLE RECENSIES

Two Prosecutors

Posted on

****
recensie Two Prosecutors
Het ‘hoogtepunt’ van Stalins terreur 

door Jochum de Graaf

Sergei Loznitsa maakte naam en faam met zeventien avondvullende documentaires over diep ingrijpende gebeurtenissen, met name de Tweede Wereldoorlog en het (post-)Sovjet-tijdperk. Met Maidan (2014), State Funeral (dood van Stalin, 2019), The Kiev Trial (2022), Babi Jar. Context (massamoord op Joden in Oekraïne, 2021) en The Invasion (Russische inval in Oekraïne, 2024) werd hij een gevierde gast op IDFA. Zijn vier uur durende Mr. Landsbergis kreeg in 2021 de Publieksprijs. Daarnaast maakte hij speelfilms, waarvan Donbass de meest succesvolle is. Nu is er Two Prosecutors, zijn vijfde speelfilm, waarin hij in zijn kenmerkende indringende stijl de Stalinterreur van de jaren dertig fileert.

Het is de Sovjet-Unie 1937: ‘het hoogtepunt van Stalins terreur’, aldus een korte, bondige aankondiging. We zijn bij de gevangenis in Brjansk, een kilometer of vierhonderd ten zuidwesten van Moskou, de grens van Belarus. Een bewaker in zwart uniform ontgrendelt de massieve hoge poort. Een groepje gevangenen, sjofel gekleed, kale koppen, sterk vermagerd, strompelt de binnenplaats op en wordt op een houten bank neergezet. Ze krijgen de opdracht om papieren te verbranden.

Two Prosecuters

Opdracht met één lucifer
De speciale gevangene Stepniak wordt intussen onder strenge bewaking in het gebouw door het trappenhuis geleid en in een cel met een klein kacheltje neergezet. Hij heeft twee grote bundels, dichtgeknoopte lakens over zijn schouder en krijgt één lucifer met de nadrukkelijke opdracht om alle papieren zonder uitzondering te verbranden. Blijft hij in gebreke dan volgt een straf van twintig maanden isoleercel. De papieren zijn voor het grootste deel verzoeken en petities van partijgetrouwen aan ‘beste kameraad Stalin’. Stepniak drukt echter een stukje karton met daarop een paar met bloed geschreven krabbels achterover en verbergt het in zijn overhemd.

Het kartonnetje wordt op slinkse wijze de gevangenis uitgesmokkeld en komt in handen van de net afgestudeerde jonge aanklager Aleksandr Kornyev (Aleksandr Kuznetsov). Kornyev kent de oude Bolsjewiek Stepniak van de rechtenfaculteit waar hij een voordracht hield over het zoeken naar waarheid en rechtvaardigheid in relatie tot het bolsjewisme. Hij gaat bij Stepniak op bezoek in de gevangenis, waar deze hem de littekens en bloederige wonden laat zien die hij over heeft gehouden aan de martelingen vanwege zijn weigering om een valse bekentenis af te leggen.

Stepniak overhandigt de jonge aanklager een brief waarin hij de veiligheidsdiensten in de Sovjet-Unie, met name de NKVD (voorloper van de KGB), in staat van beschuldiging stelt. Ze trekken zich niets aan van de rechtsstaat, de gevangenissen en het rechtssysteem worden gebruikt om een ​​hele generatie oudere partijveteranen zoals hij te martelen en te vermoorden om plaats te maken voor fanatieke incompetente partijleden die een uiterste loyaliteit aan Stalin betonen. En hij vraagt Kornyev om zijn zaak in Moskou aanhangig te maken bij het Politbureau en zo mogelijk bij Stalin zelf.

Wet is ondergeschikt aan terreur
In de trein naar Moskou wordt Kornyev de hele reis wakker gehouden door een oorlogsveteraan uit WO I met een zware handicap waaraan hij zijn bijnaam ‘Houten been’ overgehouden heeft. De oud-soldaat die nogal op Stepniak lijkt – het is inderdaad een dubbelrol van Aleksandr Fillipenko – vertelt de anekdote dat hij van Lenin in partijhoofdkwartier Smolny een aalmoes kreeg en hoopt dat hij nu ook van grote leider Stalin een dergelijke gunst te ontvangen.

Kornyev moet een aantal dagen urenlang in de wachtkamer van de beruchte procureur-generaal Vysjinski zitten voor hij belet krijgt. Vysjinski, die routineus schreeuwend en bevelend de vele wachtenden met hun verzoekschriften en smeekbeden afhandelt, is als ‘tweede’ aanklager het volkomen contrast met Kornyev. De man die alle zuiveringen zou overleven, heeft geen enkel begrip voor wie dan ook, de wet is voor hem totaal ondergeschikt aan de terreur. Kornyev wordt beleefdheidshalve aangehoord maar krijgt al snel de opdracht om nog eens terug te gaan naar Brjansk en aanvullend bewijsmateriaal te leveren.

Two Prosecutors

Meeslepend en beklemmend
Hoewel je de afloop voor Kornyev eigenlijk al van het begin af aan ziet aankomen, word je toch meegesleept in het verhaal (gebaseerd op een novelle van Georgy Demidov, een politieke gevangene die veertien jaar vastzat in een goelag). In zijn documentaires laat Lotznitza door de knappe montage archiefbeelden zonder voice-over voor zichzelf spreken, waarmee de grote gebeurtenissen secuur worden ontleed. Die strakke montage is er ook in Two Prosecutors: afzonderlijke scènes die met een take, vanuit een camerastandpunt in beeld worden gebracht.

Dat werkt nogal confronterend. De bang makende bejegening van de bewakers als Kornyev bij Stepniak op bezoek gaat. De bleke gezichten en spaarzame woorden in de zaal met wachtenden voor ze bij Vysjinsky naar binnen mogen. De zogenaamd joviale partijgenoten die Kornyev oppikken en dicht tegen hem aan gaan zitten in de auto, wanneer hij terug naar Brjansk moet. De grauwsluier die over de Sovjet-samenleving hangt, al is er geen vorst of sneeuw te bekennen. De kilte slaat om je hart.

Het is kafkaësk wat er gebeurt, beklemmend, onontkoombaar. Two Prosecutors legt het dieptepunt van het sinistere Stalinisme bloot, de totalitaire nachtmerrie waar niet aan te ontsnappen leek.

 

29 april 2026

 

ALLE RECENSIES

Broken English

Posted on

**
recensie Broken English
Misunderstanding Broken English 

door Jochum de Graaf

Marianne Faithfull heeft meerdere levens geleid. Ze was in de swinging sixties het archetype van de ‘rockchick’, het meisje dat zich in de entourage van beroemde rockbands ophield. Ze werd ontdekt door manager Andrew Loog Oldham op een feestje van The Rolling Stones.

De Londense zangeres kreeg een relatie met Mick Jagger en had, in 1964, al op 17-jarige leeftijd een wereldhit met ‘As Tears Go By’. Ze was de inspiratie voor een aantal Stones-nummers en is te horen op ‘Yellow Submarine’ van The Beatles. In 1969 schreef ze de tekst voor het roemruchte ‘Sister Morphine’, dat over haarzelf leek te gaan, waardoor ze verguisd werd. Maar toen The Stones het korte tijd later op ‘Sticky Fingers’ zetten, met de credits voor Jagger en Richards, viel niemand erover. Na een rechtsgang van meer dan twintig jaar kreeg Marianne Faithfull haar deel van de rechten.

Broken English

Wereldroem en drama
Na de scheiding van Jagger vanwege een miskraam stopte ze een tijdje met muziek maken. Ze probeerde van haar verslaving af te komen en leefde zelfs enige tijd op straat. Eenmaal afgekickt was haar stem door het vele drank- en drugsgebruik blijvend veranderd. Faithfull herontdekte zichzelf onder invloed van de new wave en punk met het gedurfde album waaraan de film zijn titel ontleent. ‘Broken English’ (1979) sloeg in als een bom en verschafte haar opnieuw wereldroem. Daarna volgden nog een stuk of tien albums waarin de stijl met die indringende gruizende stem werd voortgezet.

In de jaren zestig was ze al begonnen met acteren, speelde in toneelstukken van Tsjechov, speelde zichzelf in Godards Made in USA (1966) en de op haar lijf geschreven rol van Ophelia in Hamlet (1969) van Tony Richardson. Na haar comeback met ‘Broken English’ pakte ze ook haar acteerwerk voor theater, tv en film weer op, en speelde in tientallen producties in binnen- en buitenland.

De film concentreert zich vooral op haar muziekcarrière. Ruim tien jaar geleden maakte ze furore in de combinatie van muziek en theater met de hoofdrol van Anna in ‘The Seven Deadly Sins’, de chanteuse opera van Kurt Weil en Berthold Brecht. In 2018 verscheen haar laatste album ‘Negative Capability’ waarop ze onder anderen samenwerkte met Nick Cave en Warren Ellis.

Marianne Faithfull had drie huwelijken, onderging vier abortussen. Ze was verslaafd aan heroïne, overleed bijna aan een overdosis, leed aan anorexia, deed een zelfmoordpoging, overleefde borstkanker, tal van andere lichamelijke ongemakken. In 2020 lag ze een aantal weken in coma, maar overleefde ook covid. Eind januari 2025 overleed ze na een kort ziekbed.

In dat leven, die levens, zit genoeg drama om er een geweldige documentaire, misschien wel drie of meer, over te maken.

Kunstgreep overheerst
Iain Forsyth en Jane Pollard, die enige naam maakten met 20,000 Days on Earth (2014), het ‘leven uit een dag’ van Nick Cave, kozen voor een bijzondere kunstgreep: ze verzonnen het ‘Ministerie van Niet Vergeten’. Het Ministerie heeft als doel het ‘onderzoeken van waarheden en mythen, en de poreuze grens daartussen’.

Aan het begin van de film krijgen we een rondleiding: een donkere sombere ruimte met stalen meubels, tafellampen die een schaars licht op de bureaus werpen, draaischijftelefoons onder handbereik, uitschuifbare kasten waar kranten, boeken, lp’s zijn opgeslagen, cassettedecks en archiefdozen. De sfeer van een sciencefictionfilm uit de jaren zestig. Tilda Swinton heeft er de leiding. Ze spreekt ons streng toe en legt uit dat ‘niet vergeten’ iets anders is dan ‘herinneren’. Het eerste object van onderzoek is Marianne Faithfull. ‘We moeten Mariannes rol als destabiliserende invloed eens goed onder de loep nemen’, zegt Swinton. Marianne wordt binnengereden in een rolstoel, zuurstofslangetje in de neus, zwaar ademend, en het interview met de archivaris van het archief, acteur George MacKay, gaat van start.

Dat niet bestaande nep-ministerie is een kunstgreep die doorheen de film verder wordt doorgevoerd met een groot bord met post-its, foto’s, pijlen, cirkels, strepen, data en namen, zoals je ze op politiebureaus in detectiveseries ziet, waarop dan weer wordt ingezoomd op een bepaalde episode uit Mariannes leven. Al dat randgebeuren kost een boel schermtijd en overheerst de potentieel interessante inhoud.

Soms lijkt die kunstgreep goed te werken. George MacKay als interviewer stelt interessante vragen over haar verleden in de nabijheid van The Rolling Stones, toont fragmenten van optredens die ze lang niet gezien heeft. Maar dan word je weer afgeleid door dat belachelijke quasi-intellectuele brilletje dat hij op zijn neus heeft. En dan krijg je weer de in een stijve plusfour gestoken Tilda Swinton, de geblondeerde haren strak achterover gekamd, die pedante teksten uit een of ander document opleest.

Broken English (foto Joseph Lynn)

Beeldvorming
Er waren afspraken met Marianne Faithfull dat ze over bepaalde onderwerpen niet wilde spreken. De breed uitgemeten roddels en verhalen in de Britse tabloids over haar kind, het drugsgebruik, de foto op een party waar ze naakt onder een bontjas zat, de arrestatie vanwege marihuanabezit, de driehoeksrelatie met Anita Pallenberg en Keith Richards. We krijgen een serie hitsige presentatoren die maar blijven doorvragen over haar roemruchte minnaars, de verslavingen.

Dan is het niet zo’n gek idee om een aantal vriendinnen en goede bekenden van Marianne aan het woord te laten over het seksisme en de beeldvorming, hoe ze werd neergesabeld en dan toch weer de kracht vond om zich op te richten en door te gaan. Maar de dames, onder wie de feministische historica Kathy Hessel, blijven steken in algemeenheden, en de beelden van vroeger op de achtergrond zijn behoorlijk vaag.

Ontroerende momenten
Daartegenover zitten er ontroerende momenten in de film, waarmee het bij tijd en wijle toch een monument wordt voor die geweldige persoonlijkheid en vooral ook die stem. Beth Orton zingt een mooi breekbare versie van ‘As Tears Go By’. Courtney Love draagt een krachtige versie van ‘Times Square’ voor, en de Franse actrice-zangeres Jehnny Beth geeft een punkachtige, new wave-twist aan het scherpe ‘Why’d Ya Do It?’.

Let vooral ook op Marianne als ze met veel liefde vertelt over producer Hal Willner, de enige persoon uit de muziekbusiness die haar haar hele leven heeft bijgestaan. En hoe ze straalt bij het fragment dat haar getoond wordt, waarin Willner zegt: ’Dit is de stem van een leven. Een moeilijk leven.’

En dan volgt haar laatste optreden samen met Nick Cave en Warren Ellis. Ze zingt met een mooi invallende tweede stem van Cave de melancholieke ballad ‘Misunderstanding’ van haar laatste album ‘Negative Capacity’ uit 2018.

Het is de vraag hoe bewust Pollard en Forsyth voor dit slotakkoord hebben gekozen, maar die titel is wel toepasselijk voor hun mislukte aanpak.

 

2 april 2026

 

ALLE RECENSIES

Movies that Matter 2026 – Deel 4: Rusland en Hongarije

Posted on

Movies that Matter 2026 – Deel 4:
Rusland en Hongarije 

door Jochum de Graaf

Twee indringende documentaires tonen hoe kwetsbaar vrijheid kan zijn onder autoritaire regimes. Van Russische politieke gevangenen tot Hongaarse journalisten: persoonlijke verhalen maken zichtbaar wat er gebeurt wanneer macht kritiek onderdrukt.

 

Politzek: Voices that Defy the Kremlin

Politzek: Voices that Defy the Kremlin – ‘Waarom ik, mam?’
Eind vorige week kwam het bericht dat de Rus Vladimir Osipov onder verdachte omstandigheden in een strafkamp was overleden. Osipov was tot zes en een half jaar detentie veroordeeld wegens het verspreiden van ‘nepnieuws’ over de oorlog in Oekraïne.

De mensenrechtenorganisatie Memorial hield bij dat sinds de invasie in Oekraïne tientallen politieke gevangenen in hun cel zijn gestorven. Net als Osipov stierf het merendeel onder verdachte omstandigheden: geweld, marteling, gebrek aan medische hulp, slecht voedsel, frequente overplaatsingen en zelfmoord.

Van het verzet tegen de oorlog, het protest tegen Poetin komt maar weinig naar buiten. De repressie is meedogenloos. Toch slagen betrokkenen, familie, vrienden en omstanders erin beelden van dat verzet het land uit te smokkelen. De Franse documentairemaakster Manon Loizeau en haar naar Frankrijk uitgeweken Russische collega Ekaterina Mamontova hebben er een indringende documentaire van gemaakt.

‘Politzek’ worden ze genoemd, het neo-Russische woord voor politieke gevangenen. We zien de spontane stilzwijgende demonstraties op straat, mensen met mondkapjes waar ‘njet wojna’ (‘nee tegen de oorlog’), op staat geschreven. Een emotionele manifestatie bij het graf van Navalny. Het zeer gewelddadige optreden van de gevreesde Omon, de oproerpolitie. De allengs sterker wordende repressie, sterk samengevat in de opmerking van een vrouw dat je voor het zeggen van twee woorden (‘njet wojna’) vijftien jaar cel kunt krijgen.

Het oppakken en afvoeren naar een politiebureau, de scènes van de verdachten gehandboeid achter glas waar ze met hartjes en andere gebaren contact met geliefden en vrienden kunnen onderhouden. De restricties op familiebezoek en het afleveren van voedsel en andere pakketjes aan de gevangenen. De gefabriceerde aanklachten, het ineens opduiken van onbekende getuigen waardoor nog strengere straffen kunnen worden uitgesproken.

Onder de stemmen die het Kremlin trotseren volgen we Oleg Orlov, medeoprichter van Memorial, de mensenrechtenorganisatie die in 2022 de Nobelprijs voor de Vrede kreeg. Hij werd begin 2024 veroordeeld voor het ‘herhaaldelijk in diskrediet brengen’ van het Russisch leger. In een artikel had hij geschreven dat Rusland onder Poetin was afgegleden naar een vorm van fascisme. Zijn vrouw Tatjana Kasatkina probeert hem zo goed mogelijk te ondersteunen. Zij was jarenlang de uitvoerend directeur van Memorial, belast met het documentatiewerk. Toen na de inval Memorial met toenemende repressie te maken kreeg en uiteindelijk verboden werd, besloot ze naar het buitenland uit te wijken.

We maken ook kennis met kunstenares Sasha Skochilenko die in een supermarkt de prijskaartjes vervangt door informatie  over de invasie in Oekraïne en de slachtoffers in Marioepol. Het kwam haar op zeven jaar strafkolonie te staan. Haar moeder Nadezjda vraagt constant aandacht voor haar lot; Sasha lijdt aan coeliakie en heeft een hartafwijking, de detentie is levensbedreigend.

Anna Karetnikova was jarenlang werkzaam als inspecteur in het Russische gevangeniswezen, de FSIN, en hield gedetailleerde verslagen bij van de misstanden, martelingen en de erbarmelijke omstandigheden die ze aantrof. Beelden van veertig mannen in een cel bedoeld voor tien, de agressie en onleefbaarheid spat van het scherm. Bij de vrouwen schijnt het nog erger te zijn, daar zitten en staan ze met z’n zeventigen op cel. Een mannelijke gevangene roept dat hij al twintig dagen niet gedoucht heeft, hij doet zijn trui omhoog, toont zijn zwaar schurftige buik. Ook Karetnikova werd gedwongen Rusland te verlaten vanwege haar onthullingen en de kritiek op het gevangenissysteem.

Orlov en Skochilenko komen vrij bij de grote gevangenenruil 1 augustus 2024, de grootste sinds de Koude Oorlog waarbij 26 personen tussen Rusland en een aantal westerse landen werden uitgewisseld. Hierbij kwamen ook de Amerikaanse journalist Evan Gershkovich en de vooraanstaande oppositieleider Vladimir Kara-Moerza vrij. Anderzijds werd onder andere een agent van de Russische veiligheidsdienst FSB, die een levenslange gevangenisstraf wegens de moord op een Tsjetsjeense dissident in Berlijn uitzat, uitgeleverd. Hij krijgt op de luchthaven van Moskou een bijzonder warm onthaal door Poetin persoonlijk.

Maar het meest schrijnende is het geval van de 14-jarige Arseny Toerbin, een sympathiek en energiek ventje die een paar YouTube-filmpjes met swingende muziek en danspasjes opnam. Zijn eenvoudige boodschap is dat Rusland met Poetin aan de macht geen vrij land kan zijn en dat alle politieke gevangenen moeten worden vrijgelaten. Hij wordt aangegeven door zijn leraren en tot vijf jaar verblijf in een jeugdstrafkolonie veroordeeld – de FSB heeft waarschijnlijk vervalst bewijs aangeleverd dat hij lid van een terroristische organisatie zou zijn.

Hij wordt meermalen overgeplaatst en bevindt zich tegenwoordig waarschijnlijk in een kamp achter de Oeral bij Perm, 2000 kilometer van Moskou. In brieven aan zijn moeder Irina beschrijft hij de horror van het kamp: hij wordt door medegevangenen in elkaar geslagen en verkracht. Onbegrip waarom hij daar als kind moet zien te overleven, voor een niet noemenswaardig vergrijp als het maken van een filmpje. ‘Waarom ik, mam?’

Deze film is nog te zien op YouTube en op DW.

 

80 Angry Journalists

80 Angry Journalists – De propagandamachine van Orban
12 april zijn er in Hongarije, en voor Europa, zeer belangrijke verkiezingen. Voor het eerst in de vijftien jaar dat hij nu aan de macht is bestaat er een gerede kans dat er een einde komt aan het tijdperk Orban. Concurrent Peter Magyar staat al een jaar lang ruim voor in de peilingen en er is gerede kans dat hij met een meer democratische politiek Europa kan bevrijden van de verlammende greep. Vrijwel dagelijks is er de berichtgeving over de vuige campagne waarmee Orban zijn autocratische macht probeert te houden.

80 Angry Journalists begint met een lesje moderne geschiedenis van Hongarije. Orban bouwde samen met zijn jeugdvriend Lajos Samiscka niet alleen de regeringspartij Fidesz, maar ook een enorm zakelijk imperium op, waar behalve de grote bouwbedrijven ook mediaconglomeraten deel vanuit maakten. Dat is hoe het werkt in een autocratie: als je eenmaal gekozen bent en je wilt net als Poetin, Erdogan en tegenwoordig ook Trump de macht in handen houden, moet je de publieke opinie beheersen. Orban en Samiscka slaagden daarin met onder meer de omvorming van het onafhankelijke Origo, Hongarijes grootste nieuwsportaal, tot propagandakanaal.

In 2015 kwam het tot een breuk tussen Orban en Samiscka en het leek er even op dat de mediabedrijven oppositie tegen Orban zouden gaan voeren. Maar Samiscka ruimde het veld en Orban behield zijn mediamacht. Lange tijd leek het dat Index.hu, een van de weinige onafhankelijk populaire nieuwssites, ongemoeid zou worden gelaten. Maar zomer 2020, middenin coronatijd, kwam er toch een politiek gemotiveerde aanval.

De film komt pas goed op gang wanneer we freelance sterreporter András Földes door de redactiegangen van Index zien lopen en hij op een zeer opgewonden bijeenkomst van vrijwel de complete redactie stuit. Het is een protestmeeting tegen het ontslag van hoofdredacteur Szabolcs Dull, en Földes begint meteen te filmen. Direct verantwoordelijk voor het besluit is advocaat Gabor “Bodi” Bodolai, voorzitter van de stichting Index. Zijn rol is zeer omstreden. In die voor ons onverstaanbaar onbegrijpelijke taal hoor je regelmatig de term ‘stroman’ vallen. Bodi’s verweer is dat volgens zakenman Miklos Vaszily, hoofd van de advertentietak en vertrouweling van Orban Index.hu, door de coronacrisis in financiële moeilijkheden is gekomen en er gereorganiseerd moet worden.

Voor de redactie wordt hiermee een rode lijn van politieke inmenging van buitenaf overschreden, voor hen is het een directe aanval op de onafhankelijkheid van de pers. Bodi probeert de gemoederen te sussen, maar de redactie stelt hem een ultimatum: het ontslag van hoofdredacteur Dull moet worden ingetrokken. Wanneer Bodi dit weigert, dienen de 80 boze journalisten van Index zelf collectief hun ontslag in. Ze besluiten, ongekend in de persgeschiedenis, een nieuw onafhankelijk mediaplatform, Telex, op te richten.

De affaire Index met de strijd voor de onafhankelijkheid van de pers trok ook veel internationale aandacht. Het is een praktijkvoorbeeld hoe onder het mom van zakelijke overwegingen de pers gelijkgeschakeld kan worden. Voor de Europese Unie is het een katalysator in de totstandkoming van de European Media Freedom Act. Hierin worden redacties beter beschermd tegen bemoeienis van eigenaren en overheden.

De film volgt het proces – dat met de oprichting van Telex met vallen en opstaan gepaard gaat – op de voet. Lang niet alle ‘angry journalists’ behalen de eindstreep bij het uiteindelijk succesvolle mediaplatform dat onder andere door crowdfunding tot stand komt. Földes blikt in verschillende stadia uitgebreid terug met de hoofdrolspelers, waaronder ook Bodi, wat interessante reflecties over democratie, rechtsstaat en de vrijheid van meningsuiting oplevert.

In de straten van Boedapest zien we de propagandamachine van Orban in werking, de meer dan levensgrote billboards met de in vroeger jaren haatcampagne tegen Soros en Brussel en tegenwoordig de nieuwe boe-mensen Zelensky en Von der Leyen. 80 Angry Journalists schetst een uitstekende actuele achtergrond bij de verkiezingen op 12 april.

 

27 maart 2026

Movies that Matter 2026 – Deel 1: Gaza en Oekraïne
Movies that Matter 2026 – Deel 2: Amerika, land van tegenstellingen
Movies that Matter 2026 – Deel 3: Vechten tegen de bierkaai?

 

MEER FILMFESTIVAL

Movies that Matter 2026 – Deel 1: Gaza en Oekraïne

Posted on

Movies that Matter 2026 – Deel 1:
Gaza en Oekraïne 

door Jochum de Graaf

De twintigste editie van het Movies that Matter Festival in de vredesstad Den Haag laat onverminderd zien hoe belangrijk films zijn om het onrecht in de wereld een podium te geven. De openingsfilm American Doctor en de al even indringende documentaire Mariinka bevestigen dat eens te meer.

 

American Doctor

American Doctor – Kinderlijkjes vertellen het verhaal
Thaer Ahmad, Feroze Sidwah, Mark Perlmutter zijn namen waarbij je niet direct aan Amerikanen denkt. Het zijn artsen, chirurgen, die in Gaza werken. Dat maakt hun positie van hulpverleners extra bijzonder: de VS is de grote bondgenoot van Israël en zij werken bij de ‘vijand’.

Geboren en getogen in Chicago is Thaer Ahmad van Palestijnse komaf, waardoor hij een extra verantwoordelijkheid voelt voor het helpen van zijn volksgenoten. Dat betekent tegelijkertijd dat hij extra veel moeite moet doen om Gaza binnen te komen, met uitgebreide ondervragingen, invullen van formulieren, bagagechecks door de Israëli’s. Mark Perlmutter komt uit North Carolina, zijn vader is Joods en is het meest radicaal van de drie in zijn woede over de genocide die Israël pleegt en de grove medeplichtigheid waarvan hij zijn vaderland beschuldigt. Feroze Sidwah, wiens ouders vanuit Pakistan naar Californië emigreerden, is Zoroatristisch (een van de oudste religies ter wereld) met een sterke opdracht de wereld te verbeteren. Hij is de meest realistische van de drie. ‘Als je werkt in Burkino Fasso, Ghana, Oekraïne of Mozambique loop je de kans dat je per ongeluk gedood wordt. Dat is in Gaza niet zo, als de Israëli’s je willen doden, dan doen ze het gewoon. En ze komen er nog mee weg ook. En de VS zal niks voor je doen, ook al ben je een Amerikaans staatsburger.’

We zien de drie dokters afzonderlijk in hun veilige thuisomgeving, met familie, kinderen, vrienden, op pro-Palestina-manifestaties, medische congressen waar ze hun ervaringen delen en in interviews met Amerikaanse nieuwszenders waar ze moeten opboksen tegen de cynische wantrouwende verslaggeving. Ze gaan op een voorspelbaar kansloze missie in Washington waar ze senatoren en hun medewerkers van hun missie proberen te overtuigen; de missie dat er een einde moet komen aan de Israëlische aanvallen op ziekenhuizen en gezondheidsmedewerkers. De koele cijfers wijzen uit dat er sinds het begin van de inval in Gaza ruim 1700 artsen, verplegers en andere hulpverleners, meer dan in alle oorlogen na WO II bij elkaar, zijn omgekomen. Perlmutter herhaalt keer op keer dat in Gaza zeshonderd keer zoveel kinderen zijn omgekomen als in Oekraïne.

American Doctor volgt de drie in het Nasser Medical Complex in Khan Yunis vooral in de eerste maanden rond de jaarwisseling 2023/24, de meest intensieve fase van de oorlog, en het eerste kortstondige bestand in februari 2024 dat maar een dag of zeven standhield. Het aantal beelden van de verwoestingen aan gebouwen, wegen, steden, dorpen, is onuitputtelijk, we hebben dat wel vaker gezien.

American Doctor is echter van de overtreffende trap, een van de sterkste aanklachten tegen de oorlog. Met beelden van het triomfalisme van een Israëlische eenheid nadat ze vanaf afstand een aantal flatgebouwen tot ontploffing hebben gebracht. Een al even grote triomfgrijns van Trump als hij in de Knesseth zegt: ‘We hebben ze onze beste en modernste wapens gegeven en ze hebben er een mooi resultaat mee behaald.’

Maar het zijn de onophoudelijke aanvallen op ziekenhuizen en klinieken – onder het mom dat Hamas deze als schuilplaatsen gebruikt – die een extra dimensie aan het onbeschrijflijke leed toevoegen. De bebloede, bewusteloze kinderen die op brancards of gewoon tussen een paar lakens de operatiekamers worden binnen gedragen, de amputaties die worden uitgevoerd, sommigen die het redden, anderen die geen kans meer maken en aan de kant worden geschoven, het gebrek aan pijnstillers en medicijnen. De niets ontziende, onophoudelijke bombardementen en de artsen die onder de meest zware omstandigheden hun werk proberen te doen en soms op wonderbaarlijke wijze aan de dood ontsnappen.

Op zeker moment zegt Feroze broodnuchter: ‘Dit is de eerste keer dat ik een patiënt die was opgeblazen heb geopereerd en dat die vervolgens werd opgeblazen in zijn ziekenhuisbed. Met zulke situaties krijg je als arts niet vaak te maken.’

Het bombardement op het Nasser Medical Complex midden vorig jaar komt in beeld, gevolgd door een tweede bombardement waarbij een team hulpverleners van de Palestijnse Rode Halve Maan-medewerkers die de gewonden proberen te redden compleet wordt weggeblazen.

Al in de eerste minuten heeft de film je bij de keel gegrepen. Mark Perlmutter laat regisseur Poh Si Teng een foto zien: zes half verminkte kinderlijkjes op een rij. Teng reageert: ‘Dit ga ik blurren of toch niet gebruiken.’ Ze wil de kinderen in hun waardigheid laten. ‘Nee, ik heb de toestemming van hun nabestaanden om deze foto’s te laten zien’, roept Perlmutter emotioneel. ‘Hun lichamen vertellen het verhaal van dit trauma, van deze genocide. Je bewijst hen geen dienst door die niet te laten zien.’

Net als For Sama van een paar jaar geleden, met de bombardementen op ziekenhuizen in Syrië, is American Doctor een film die gezien moet worden.

Kijk hier waar deze film draait.

 

Mariinka

Mariinka – Vroegtijdig volwassen worden
Weidse shots van het vlakke land, uitlopend op het Karpatengebergte, en een symbolische doopplechtigheid in een wak in het ijs van de rivier rond de orthodoxe jaarwisseling. We zijn in Oost-Oekraïne bij het stadje Mariinka, een betwist gebied aan de frontlinie. Aan het begin van de oorlog in Oekraïne in 2014 werd het gelijk door de Russen bezet, in de loop van de oorlog wisselde het menigmaal van kant. Hevig betwist met de vernietiging van huizen en gebouwen en de vlucht van inwoners tot gevolg is het tegenwoordig een spookstad onder Russische bezetting.

De Belgische documentairemaker Pieter-Jan de Pue was in 2014 al ter plekke om de strijd om de stad te volgen en besloot toen om gedurende langere tijd een aantal jonge inwoners van Mariinka te portretteren.

In eerste aanleg trekken de vier broers Zolotko het meest de aandacht. Ze groeien op in extreme armoede en verwaarlozing; een moeder die zwaar alcoholverslaafd is en de verschillende vaders zijn uit beeld. Maksim, die door de oorlog in een rolstoel terechtkomt en al jaren in België revalideert, speelt weliswaar een beperkte rol, maar de twee oudere broers, Mark en Ruslan, komen door omstandigheden aan weerskanten van het front terecht. Mark vecht aan de kant van Oekraïne, Ruslan gaat uit volle overtuiging voor Rusland vechten. Hun moeder blijft lange tijd met beiden contact houden en probeert de lieve vrede te bewaren door niet te veel over de oorlog te beginnen.

Naarmate de strijd verhardt en zeker na Poetins ‘speciale operatie’ komen ze meer en meer tegenover elkaar te staan. Mark stelt vast dat vaderlandsliefde voor hem boven liefde voor zijn broer staat. Mochten ze ooit op het strijdtoneel tegenover elkaar komen te staan, dan gaat hij er vanuit dat hij als eerste schiet. Ondertussen wordt het steeds moeilijker om contact met de Russische kant te maken.

Jongste broer Daniil wordt op tienjarige leeftijd door een Amerikaans kinderloos echtpaar geadopteerd en groeit op in een streng christelijk milieu in Mississippi. Voor het gemak geven ze hem de beter uitspreekbare naam Samuel. Het leven in veiligheid, ver weg van het slagveld, de streng christelijke opvoeding met veel Bijbel lezen, oorlogsspelletjes op de computer en veelvuldig bezoek aan de schietbaan levert een bijzonder contrast op met de broers aan het front in Oost-Europa. Samuel wil later graag bij het Amerikaanse leger, maar zijn broer Ruslan ontraadt hem dat sterk.

Natasha, die de broers van school kent, is de verteller van de film. Een rustig meisje in haar tienerjaren die hard met de werkelijkheid van de oorlog wordt geconfronteerd. We volgen haar bij het eindexamen, de traumatische dood van haar moeder en hoe dat op haar uitwerkt. Ze was op school een groot bokstalent, maar besluit als enige vrouw zich aan te sluiten bij een medisch team waar ze zwaargewonde soldaten verzorgt. Tussen de gevechten door zijn er ook hele serene scènes van Natasha die met haar vriend bij zonsondergang in een idyllisch meertje gaat zwemmen. En dan zijn er gruwelijke beelden van verminkte en verbrande lijken van Russische oorlogsslachtoffers die op het slagveld achtergelaten zijn.

Maar het meest bijzonder is toch de rol van Angela, een girl next door, die ongelooflijk maar waar op haar fiets (!) pakjes en pakketten, van boeketten tot koelkasten, in het kapotgeschoten Mariinka bezorgt. De bestellingen krabbelt ze in een oud schoolschrift en ze noteert voor alle zekerheid de telefoonnummers. In een wijk waar nog net een huis overeind staat, levert ze een grootbeeld-tv af die ze met touw aan het frame gebonden heeft.

De krankzinnigheid van de oorlog bereikt een hoogtepunt wanneer ze van een moeder de opdracht aanvaardt om een baby naar de veiligheid van de Oekraïense kant te brengen.

Het gaat haar allemaal niet in de kouwe kleren zitten. Als ze in haar kapotgeschoten huis in Mariinka zit, komen de demonen en trauma’s van de oorlog op haar af. Helemaal alleen, terwijl de lichtkogels boven haar hoofd schieten en in de verte kanonnen en geweervuur bulderen, roept ze vertwijfeld uit: ‘Waarom heeft God mij geschapen?’

Pieter-Jan de Pue heeft de film op het mooi klassieke 16mm formaat geschoten en voerde een sterke montage met bijzondere contrasten. De beelden van de broers aan weerszijden van het front en de andere broer in de VS. Beelden van Natasha die in gevechtskleding rondkijkt in het uitgebrande theater van Mariinka en dan de danspassen herhaalt die ze een aantal jaren eerder deed op het eindexamenfeest in hetzelfde theater. Angela die onverstoorbaar op de fiets tussen de linies gaat.

Mariinka is een onconventionele oorlogsdocumentaire, een prachtige, soms heel poëtische kroniek over jongeren die van hun jeugd zijn beroofd en door de oorlog vroegtijdig volwassen werden.

Kijk hier waar deze film draait.

 

21 maart 2026

 

Movies that Matter 2026 – Deel 2: Amerika, land van tegenstellingen
Movies that Matter 2026 – Deel 3: Vechten tegen de bierkaai?
Movies that Matter 2026 – Deel 4: Rusland en Hongarije

 

MEER FILMFESTIVAL

Joe Speedboot

Posted on

****
recensie Joe Speedboot
Film blijft dicht bij boek 

door Jochum de Graaf

Met ruim 450.000 verkochte exemplaren in meer dan tien talen is Joe Speedboot (eerste druk 2005) van Tommy Wieringa een moderne klassieker in de Nederlandse literatuur. Na een mislukt project waar een jarenlange slepende rechtszaak aan te pas kwam, is er nu de film. Regisseur Sam de Jong, vanwege De drie Musketiers (2021), Met mes (2022) en de videoclip voor Drank & Drugs van Lil’Kleine en Ronnie Flex goed bij het onderwerp passend, is dicht bij het verhaal gebleven en brengt heel sterk de ontwikkelingsroman in beeld.

De coming of age van Fransje Hermans (Daan Buringa) in het provinciaalse Lomark wordt in het begin van de film licht nostalgisch in de tijd geplaatst: huizen, gebouwen, interieurs, auto’s, brommers, kleding, haardracht, cultuur; eind jaren tachtig, begin jaren negentig van de vorige eeuw: van moderne telefoons en internet nog geen spoor, en er wordt nog gewoon met guldens betaald.

Joe Speedboot

Maaidorser
Fransje is tijdens een oogstfeest in het dorp onder een maaidorser gekomen, raakt in coma en belandt voor de rest van zijn leven in een rolstoel. Hij kan niet meer lopen en praten, alleen met mimiek en gebaren iets van zijn gevoelens uiten. Een arm gebruiken gaat nog wel, hij leert zichzelf schrijven waardoor hij in dagboekjes het leven op kan tekenen. Hij slijt zijn dagen met het monomaan in elkaar persen van briketten in een schuurtje naast de sloperij van zijn vader. Een eentonig bestaan in het slaperige Lomark, in de film gesitueerd in het saaie rivierenlandschap van de Betuwe, waar verder geen ruk te beleven is.

Dat verandert wanneer op zekere dag de branie Joe Speedboot (Tobias Kersloot) in het dorp verschijnt. Een energieke jongen, complete tegenpool van Fransje, gek van motoren en snelheid, die zijn grote dromen najaagt en bezig gaat met het bouwen van een eigen vliegtuig en later bedenkt dat een shovel misschien ook erg van nut kan zijn. Er is gelijk een goede chemie met Fransje die in het roekeloze avonturisme van Joe herkent dat ook hij misschien ongedachte dromen kan verwezenlijken.

Armworstelaar
Joe is de ontdekker van Fransje als armworstelaar. Op de kermis blijkt hij met zijn door de briketten tot Popeye-achtige omvang opgezwollen biceps met het grootste gemak alle tegenstanders de arm op tafel te kunnen drukken. Onder leiding van Joe en een geheel Lomarks begeleidingsteam van vrienden en assistenten gaan ze alle kermissen in binnen- en buurlanden af en komen uiteindelijk in de finale van het ‘Championnat d’Europe de bras de fer’.

Das Ungeheuer, het monster, is Fransjes bijnaam in het circuit. Zijn tegenstander is de regerende kampioen Mansur, een nogal geblokt type, kale schedel, brede schouders, donkerder dan Mohammed Ali.  Een donkere rokerige gymzaal in Poznan, met tafels vol bierglazen en waar je met forse bedragen kunt gokken op de uitslag. Flyers en affiches van eerdere wedstrijden, een publiek van getatoeëerde spierbundels en een opkomst van de matadoren zoals je die tegenwoordig bij de kickboksgala’s van Nico Verhoeven ziet. De afloop betekent een omslagpunt in de verhouding tussen Fransje en Joe.

Mooiste meisje van de klas
En dan is er de intrige rond Picolien Jane, ofwel PJ, het ‘mooiste meisje van de klas’ van Lomark, waar alle jongens en zeker ook Fransje heimelijk verliefd op zijn. Ook zij is in eerste instantie een buitenstaander als ze vanuit Zuid-Afrika in het dorp arriveert. Ze is wat mysterieus, zowel aantrekkelijk als afstotend. Ze speelt een eigenzinnige rol op het examenfeest van de middelbare school, het moment dat het einde van de jeugd en voor de meesten het begin van het volwassen leven buiten Lomark markeert.

Joe Speedboot

Samen met klasgenoot Christof zingt ze het melancholische duet Wêr Bisto van Twarres, zo goed passend bij de nostalgie naar de jaren negentig. Voor Fransje is dat wat pijnlijk in het besef dat hij fysiek niet in staat is om met haar te praten en te zingen. Fransjes liefde kan niet anders dan platonisch zijn, PJ is zijn grote muze. Voor Joe Speedboot is ze daarentegen een goede partner in crime en gaat volop mee met zijn avontuurlijke fratsen. Wanneer Joe en PJ hun verloving aankondigen is dat voor Fransje extra pijnlijk. Hij heeft PJ altijd op een voetstuk geplaatst en voelt zich nu verraden door zijn beste vriend.

Rolstoel
In het boek is de meeste tijd Fransje aan het woord die zijn leven en de verwikkelingen met Joe Speedboot beschrijft. Het is een sterke vondst om PJ (goede rol van QiQi van Boheemen) in de film de rol van voice-over te geven, voorlezend uit de dagboekjes waarin Fransje Joe’s leven heeft opgetekend. Dat geeft haar meer reliëf dan het meisje dat alleen maar mooi staat te wezen.

Geen geschiktere acteur voor de rol van Fransje Hermans dan Daan Buringa, de eerste student aan de toneelacademie die in een rolstoel afstudeerde. Behalve zijn leeftijd en provinciale afkomst heeft hij met Fransje ook gemeen dat hij bij een partijtje armworstelen zijn onderarm brak. Daan Buringa liep toen hij in zijn jeugd vanwege een zeldzame erfelijke aandoening aan zijn ruggengraat geopereerd moest worden een dwarslaesie op. Zijn ziekte is progressief en een van de gevolgen kan zijn dat hij langzaam maar zeker zijn stem zal verliezen. Toen hij zijn lot eenmaal aanvaardde, bedacht hij dat hij zo lang hij maar heeft  alleen nog maar wilde schitteren op het toneel en in films. Dat is het met zijn eerste grote filmrol in Joe Speedboot alvast behoorlijk gelukt.

 

11 maart  2026

 

 

ALLE RECENSIES

The Wizard of the Kremlin

Posted on

***
recensie The Wizard of the Kremlin
Cynische mediamanipulator in vlakke politieke thriller 

door Jochum de Graaf

‘Als de Tsaar eenmaal het besluit had genomen, heb ik er alles aan gedaan om het te laten slagen. Hoewel ik het vaak niet met hem eens was, deed ik het toch, uit gewoonte, uit trots, en gewoon omdat ik het kon.’ Vadim Baranov (Paul Dano) kijkt aan het eind van de film terug op zijn carrière in de schaduw van Vladimir Poetin.

Baranov is de ‘Wizard van het Kremlin’ uit het boek Le mage du Kremlin van Giuliano da Empoli, een fictief en geromantiseerd verhaal gebaseerd op Vladislav Soerkov, de man die Vladimir Poetin groot maakte. Soerkov is de grondlegger van het concept van de ‘soevereine democratie’: een doctrine, die, met een sterk beroep op de Russisch-orthodoxe kerk en een teruggrijpen op het groot-Russische tsarenrijk van de 19e eeuw, een autoritair Russisch model ontwikkelde als tegenwicht tegen wat hij zag als decadente westerse democratische normen en waarden.

The Wizard of the Kremlin

Duistere kracht
Hij was, met een achtergrond als toneelregisseur en tv-producent, betrokken bij de zoektocht naar een opvolger voor Jeltsin, die uitkwam bij FSB-baas (opvolger van KGB) Poetin. Hij ontwikkelde het Kremlin-beleid ten aanzien van Oekraïne en de afvallige regio’s in de Donbas en was de drijvende kracht achter de annexatie van de Krim. Na de coronatijd werd hij ontslagen en leeft sindsdien onder de radar.

Soerkov had als bijnaam de ‘grijze kardinaal’ van het Kremlin, en ook wel ‘de puppet master’, de poppenspeler die aan vele touwtjes trekt. De ‘wizard’, de tovenaar of de ‘Kremlinfluisteraar’ – het klinkt wat mysterieus, niet per se negatief. En het ligt voor de hand om in de Russische verhoudingen te spreken over een nieuwe Raspoetin, de duistere kracht achter de echte Poetin, maar voor de Vadim Baranov in The Wizard of the Kremlin, zijn deze bijnamen toch iets te veel eer. Hij is eerst en vooral een cynische mediamanipulator, een fixer achter de schermen die zonder scrupules menig vuil werkje voor zijn baas opknapt.

Hoe het Poetinsysteem gestalte kreeg
Wanneer je de recente geschiedenis van Rusland en de opkomst van Poetin een beetje gevolgd hebt, zul je weinig nieuws ontdekken. De film neemt je mee in de neergang van de zieke president Boris Jeltsin in de jaren negentig en de gelijktijdige opkomst van de oligarchen die in FSB-chef Vladimir Poetin de man zien die hun macht en rijkdom kan veiligstellen.

Eenmaal aan de macht ontketent hij de Tweede Tsjetsjeense Oorlog, ontwikkelt hij zijn keiharde meedogenloosheid bij de ondergang van de Koersk-onderzeeër, schakelt zijn kingmaker oligarch Berezovsky uit, zet zijn grote tegenstrever oligarch Chodorovski op een zijspoor, poetst zijn imago op met de Olympische Winterspelen in subtropisch Sotsji, versterkt het Russische nationalisme inclusief de renaissance van de Stalinverheerlijking en ontwikkelt een sterke haat tegen Oekraïne, met de  interventie in de Majdan-revolutie, het binnenvallen van de Donbas en de annexatie van de Krim.

We zien ook hoe Baranov een conglomeraat van tegenstrijdige en excentrieke stromingen –  van ultraorthodoxe gelovigen en extremistische motorbendes tot een ‘Nationaal-Bolsjewistische Partij’ onder leiding van het literaire icoon Eduard Limonov – manipuleert tot een soort ‘officiële oppositie’, bedoeld om het Poetinregime van een democratische façade te voorzien. Hij ontwikkelt ook Ruslands cyberstrategie en het concept van hybride oorlogvoering, met sabotage- en ontwrichtingsacties die tot doel hebben permanente chaos en verwarring te zaaien in het Westen. Samen met nota bene Wagner-leider Jevgeni Prigozjin, die dan nog vooral bekendstaat als Poetins ‘chef-kok’, brengt Baranov een bezoek aan een ‘trollenfabriek’ in Sint-Petersburg.

Zo op een rijtje geeft The Wizard of the Kremlin een huiveringwekkend beeld hoe het Poetinsysteem gestalte kreeg: met zijn hedendaags populisme, de minachting voor de objectieve waarheid en de uitholling van de democratie en rechtsstaat.

The Wizard of the Kremlin

Veel blijft buiten beschouwing
De vergelijking met The Apprentice dringt zich op, met een glansrol voor Jeremy Strong als de roemruchte advocaat Roy Cohn die Trump de levenslessen van de immoraliteit bijbracht. Hoewel beide films de werking van de autocratie blootleggen is The Wizard of the Kremlin een stuk minder indringend. Dat heeft er deels mee te maken dat regisseur Olivier Assayas (Carlos, Wasp Network) noodgedwongen voor een compleet Engelstalige cast heeft gekozen wat de authenticiteit niet ten goede komt.

Daar komt bij dat Paul Dano (There Will be Blood) de rol van Baranov nogal matig invult, met een eentonige neuzelende stem waarmee hij ook nog eens in de veelvuldige voice-over alle gebeurtenissen en verwikkelingen becommentarieert. Het levert een nogal vlakke politieke thriller met een pathetisch einde op.

Jude Law (The Talented Mr. Ripley, Cold Mountain) als de ‘Tsaar’ is daarentegen wel sterk. Hoewel hij fysiek niet op hem lijkt, heeft hij heel goed de mimiek van gluipkop Poetin bestudeerd, de dunne glimlach, het parmantige loopje, de korte handdruk met de al bij voorbaat geïntimideerde bezoeker, het afgemeten gebaar naar de stoel waar ze moeten gaan zitten.

In tegenstelling tot de Trump uit The Apprentice krijgen we helaas geen diepgaande verkenning van de persoonlijkheid van Poetin: hoe hij van relatief onbekende spionagechef uitgroeide tot de machtswellusteling en gezochte oorlogsmisdadiger. Het brute, meedogenloze optreden in Tsjetsjenië, in Syrië, in Oekraïne, het uitschakelen en vermoorden van tegenstanders, het blijft buiten beschouwing.

En ook de toch wel sterke aanwijzingen dat Trump bij de Russen in de zak zit, de oligarchen die zijn zakenimperium in de jaren negentig van de ondergang hebben gered, de Russische beïnvloeding van de Amerikaanse presidentsverkiezingen te zijner gunste, het komt niet aan de orde. Wat zou daar zou een interessante film over gemaakt kunnen worden.

 

25 februari 2026

 

ALLE RECENSIES

The Secret Agent

Posted on

****
recensie The Secret Agent
Meesterlijke magisch realistische thriller 

door Jochum de Graaf

Met prijzen in Cannes en twee Golden Globes op zak is het meesterlijke The Secret Agent in maart een grote kanshebber voor een of meer Oscars. Regisseur Kleber Mendonça Filho maakte met acteur Wagner Moura een magisch realistische spionagethriller over Brazilië onder de militaire dictatuur van de jaren zeventig.

De geweldige openingsscène zet de toon. Once upon a time in Brazil, een bloedhete dag op het stoffige Braziliaanse platteland, komt een knalgele VW Kever aanrijden bij een vervallen tankstation. Een man die we leren kennen als Marcelo stapt uit, kijkt rond en ontwaart onder een wapperend karton een lijk, een zwerm vliegen erboven, agressieve straathonden die het dode lichaam willen aanvallen.

De dikbuikige pompeigenaar vertelt hem dat het om een doodgeschoten overvaller gaat en dat hij nu al dagenlang op de politie wacht. Wanneer die na een tijdje het terrein opdraait, hebben de agenten geen enkele interesse in de plaats delict. Nee, ze onderwerpen Marcelo aan een uitgebreid onderzoek: zijn zijn identiteitspapieren in orde, heeft de verplichte brandblusser in de auto nog wel een geldige vergunning? Als ze met de grondige inspectie klaar zijn, krijgt Marcelo het verzoek om een donatie te doen aan het carnavalsfonds van de politie, wat hij met een pakje sigaretten weet af te kopen.

The Secret Agent

Militaire dictatuur
Het is 1977, de hoogtijdagen van de militaire dictatuur. De goed bekend staande linkse docent en wetenschappelijk onderzoeker Armando, zoals hij werkelijk heet, is op de vlucht.

Armando (steracteur Wagner Moura, weergaloos als Pablo Escobar in de serie Narcos en een Gouden Beer voor zijn rol in Tropa de Elite, 2007) arriveert met zijn gele VW Kever in de noordelijke havenstad Recife, tijdens het carnaval.

Hij neemt zijn intrek in een appartementencomplex bij de bejaarde Dona Sebastiana, een klein, vogelachtig vrouwtje met een door drank en nicotine aangetaste raspende stem die Armando af en toe van een geheime opdracht voorziet. Zij is ook het aanspreekpunt voor een handjevol andere politieke vluchtelingen in het gebouw, een levendige ontmoetingsplaats van voor hen benarde tijden.

Weduwnaar Armando hoopt het land te kunnen ontvluchten met zijn zoontje Fernando dat bij zijn schoonouders in de stad woont. Opa en schoonvader Seu Alexandre is filmoperateur in de iconische Cinema São Luiz in de wijk Boa Vista. Armando heeft een vals paspoort nodig en gaat bij het Instituut voor Identificatie werken.

Wraakzuchtige industrieel
Langzaam maar zeker wordt duidelijk dat hij met een wraakzuchtige industrieel van doen heeft, zeer verbonden met het militaire regime. Een aantal jaren geleden kregen ze een hoog oplopend conflict over het eigendom op patenten dat deze Ghirotto zich uit naam van het regime wil toe-eigenen. Armando klaagt hem aan wegens corruptie, maar de invloed en macht van Ghirotto dwingt hem op de vlucht te slaan. Het conflict loopt zo hoog op dat Ghirotto hem definitief wil uitschakelen en een paar gangsters inhuurt om hem op te sporen en te liquideren. In de straten van Recife komt het tot een spannende apotheose.

Die intrige met achtervolging, moord en doodslag kan leiden tot een donker en somber verhaal. Maar regisseur Kleber Mendonça Filho (vorige speelfilm Bacurau, juryprijs Cannes 2019) grijpt met allerlei droogkomische voorvallen, absurdistische taferelen, mysterieuze personages en bijzondere zijverhaallijnen de gelegenheid aan om de magisch realistische werkelijkheid van het Brazilië in de jaren zeventig te laten zien. En zijn liefde voor de filmkunst ten toon te spreiden.

De zolder van São Luiz met het archief van de bioscoop is de geheime ontmoetingsplaats voor de politieke ballingen. We zien filmposters van Le Magnifique met Jean Paul Belmondo en Pasquolino Settebellezze van Lina Wertmüller aan de muur. De bioscoop vertoont films als Jaws en The Omen. We horen de huiveringwekkende reacties uit de zaal. 

The Secret Agent

Het afgesneden been
Jaws speelt een bijzondere rol. De jonge Fernando is sinds hij de filmposter in de krant gezien heeft een enorme fan, hij tekent alleen nog maar haaien. We hebben dan al de hallucinante scène in een mortuarium gezien: uit de opengesneden buik van een haai verschijnt eerst een voet en later een compleet afgesneden menselijk been. Dat is geen vreemde gebeurtenis omdat tijdens de dictatuur met regelmaat lijken van politieke tegenstanders in het water worden gegooid. Om het onderzoek van wie dit ‘harige been’ is te frustreren, wordt dat uit het mortuarium gestolen en terug in de rivier gedumpt.

Het been gaat vervolgens een nieuw eigen leven lijden, komt stuiterend aan wal, valt mensen aan en maakt de nodige slachtoffers, waaronder homo’s in het park, waar avond aan avond seksorgies plaatsvinden. Althans dat is wat een lokale journalist in een serie krantenberichten publiceert en enorme ophef in Recife veroorzaakt. Hij doet het later af als broodje aapverhalen, maar het is een geniale greep om buiten de militaire censuur om allerlei misstanden aan de kaak te stellen.

De manier waarop de gangsters en de huurmoordenaar onder het oogluikend toestaan van de corrupte politie hun gang kunnen gaan, werpt ook een bijzonder licht op de werking van de dictatuur.

Soundtrack
De sfeer en mentaliteit van die jaren wordt goed getroffen door de soundtrack met populaire Braziliaanse klassiekers als Samba no Arpège, Chicago’s If You Leave Me Now, Love to Love You Baby van Donna Summer en Ennio Morricone’s Guerra e pace, pollo e brace.

Die komen nog meer tot hun recht door het sublieme camerawerk en het gebruik van de in die tijd populaire Panavision-breedbeeldlens: dicht op de huid, beeldvullende gezichten, een individu op de voorgrond met op de achtergrond wriemelende mensenmassa’s in het verkeer. Alsof je er zelf bij was toen het in 1977 allemaal zo gebeurde.

 

11 februari 2026

 

ALLE RECENSIES

Land van Johan

Posted on

**
recensie Land van Johan
Te ambitieus filmproject wil maar geen epos worden 

door Jochum de Graaf

Een zekere megalomanie is Eddy Terstall niet vreemd. Het had een tv-serie van 11 afleveringen moeten worden, maar de financiering kwam niet rond en het project werd teruggebracht naar eerst een drieluik en toen een tweeluik van vijf uur. Land van Johan verschijnt nu in een eerste deel met een lengte van bijna twee uur. Afhankelijk van het succes komt er een tweede deel. Terstall vond inspiratie in La Meglio Gioventù, Marco Tullio Giordana’s familiekroniek over het Italië van de jaren zestig tot begin deze eeuw. Helaas haalt Land van Johan bij lange na niet dat niveau.

Land van Johan verbeeldt de maatschappelijk-culturele ontwikkeling van het Nederland van de optimistische jaren zestig met de Maagdenhuisbezetting in 1969 tot de harde jaren tachtig met de krakersrellen rond de kroning van Beatrix in 1980. En verbindt die met de hoogtijdagen van het Nederlandse voetbal, meer precies met de legendarische ‘mistwedstrijd’ Ajax-Liverpool (5-1) 7 december 1966, de doorbraak van Johan Cruijff en de verloren WK-finale Nederland-Argentinië (1-3) 25 juni 1978, het toernooi waarvoor Cruijff afgezegd had. Natuurlijk komt ook het Trauma van 1974, de van Duitsland verloren finale, het hoogtepunt voor Johan, aan de orde.

Land van Johan

Vergeten bestsellerauteur
Land van Johan vertelt de geschiedenis van de in een katholiek Limburgs arbeidersgezin geboren Onno de Becker die zijn levensverhaal aan kleinzoon Johan, geboren in 2006, vertelt. Gelijktijdig met de film verschijnt het gelijknamige boek, geschreven door de zogenaamd vergeten bestsellerauteur Onno G. de Becker, met aan zekerheid grenzende waarschijnlijkheid een pseudoniem van Eddy Terstall zelf.

Hoe dan ook, aan het begin van de film is Onno (Reinout Scholten van Aschat) net in Amsterdam gaan studeren en gaat hij met zijn vader naar de mistwedstrijd in het Olympisch Stadion. Hij raakt bevriend met medestudent Gijs (Bram Suijker), afkomstig uit een orthodox protestants milieu op de Veluwe. Ze worden allebei verliefd op Sonja (Roberta Petzoldt), dochter van een Hollandse koloniaal en een Indo moeder.

Sonja is nogal vrijgevochten, met een losse seksuele moraal, om de haverklap krijgen we haar pronte borsten te zien. Onno wordt scenarioschrijver en schrijft een fel antikatholiek toneelstuk tegen de ‘pedofiele’ paus. Gijs krijgt iets met Onno’s zus Lianne (Annemaaike Bakker) die Dolle Mina is, sluit zich later aan bij de kraakbeweging, waarna hij een bestaan als professioneel klusser opbouwt. Onno zelf gaat bij de Bhagwan. Op de avond van de WK-finale in Buenos Aires bezwangert Gijs Lianne en ze besluiten hun zoon naar Johan Cruijff te noemen.

Opwindend tijdperk
De derde familiegeschiedenis is die van Abdelkarim (Ibrahim Hadi) uit het Rifgebergte die op 7 juli 1974 tijdens de verloren finale op een uitgestorven Museumplein arriveert. Hij belichaamt de geschiedenis van de gastarbeiders, zoals ze toen werden genoemd: de vernederende selectie om tot Nederland toegelaten te worden, het vuile en onderbetaalde werk dat ze moesten verrichten, het moeizame contact met de achtergebleven familie in Marokko, de discriminatoire bejegening van de vaste stamgasten in het buurtcafé, maar toch ook de makkelijke integratie in de open, tolerante Nederlandse samenleving van toen.

Op anderhalf uur komen de verhaallijnen bij elkaar wanneer Abdelkarim, oftewel ‘Ab’ genoemd, met inmiddels een Nederlandse vriendin een verdieping betrekt in het pand waar Gijs en Onno met aanhang al jaren wonen. Die setting van hoofdpersonen met zorgvuldig uitgezochte verschillende achtergronden biedt de mogelijkheid om de roemruchte jaren zestig en zeventig in beeld te brengen: het koloniale verleden, de ontzuiling, het hippietijdperk, de Vietnamprotesten, de seksuele revolutie, de opkomst van de multiculturele samenleving, de verharding van het politieke klimaat.

Het opwindende tijdperk wordt goed vormgegeven met archiefbeelden van onder meer Johan Cruijff die naadloos aansluiten op nieuw geschoten materiaal als de aankomst van Onno en zijn vader bij het Olympisch Stadion. Het schrijven van sterke dialogen zoals het politiek incorrecte taalgebruik tegen Ab in het Amsterdamse buurtcafé kun je ook wel aan Jordanees Terstall overlaten. En de soundtrack met de hoogtepunten van de Nederpop, van The Golden Earrings via Shocking Blue, Earth and Fire, Focus, Supersister, Cuby and the Blizzards , enzovoorts, tot Herman Brood & His Wild Romance draagt ook bij om het muzikale levensgevoel van die jaren te vangen zonder in goedkope nostalgie te vervallen.

Land van Johan

Tenenkrommend en geforceerd
Anderzijds zien we ook een aantal tenenkrommende scènes als die van Onno die zich uit protest tegen de Vietnamoorlog aan de hekken van de Amerikaanse ambassade in Londen heeft vastgeketend en uit de hoogte door de toevallig voorbij lopende consul wordt toegesproken. En het toespraakje van Dolle Mina Lianne waarin ze op schrille toon roept dat een demonstratie het begin is van een doorgaande strijd terwijl een groepje duf uit de ogen kijkende ME’ers keurig wacht tot ze is uitgesproken, is ronduit lachwekkend.

De rol van het voetbal komt daarbij geforceerd over. Best leuk om de branie van Ajax en Oranje weer eens te zien, dat paste goed bij die enerverende jaren. Maar de invloed van Cruijff als cultuurfilosoof met uitspraken als “als je niet kan winnen, moet je zorgen dat je niet verliest” is altijd nogal overschat. Meest interessant is nog het verhaal van Abdelkarim, de sfeer van het Marokko van de jaren zeventig, dat ze ook daar lang haar hadden, broeken met wijde pijpen droegen en de islam die nog een beperkte rol speelde. Beter uitgewerkt zou het een mooi tegenwicht tegen de clichématige typecasting van Marokkanen in Nederlandse speelfilms kunnen zijn.

Studentenrellen, beha-verbrandingen, kerkverlating, vrije seks, lsd, Johan Cruijff, Radar Love, Bhagwan, de abortusstrijd, het naaktstrand, Maagdenhuisbezetting, autoloze zondag, soldaten met lang haar, groetplicht, de iconische PSP-poster met naakte vrouw in weiland, de Vondelparkslapers, de toespraak van Joop den Uyl tijdens de oliecrisis, hoogte- en dieptepunten van de WK-toernooien, krakersrellen, de indrukwekkende woorden van Beatrix over de normen en waarden van Nederland bij haar inauguratie, het komt allemaal aan de orde. Maar er wordt zoveel aangestipt dat de personages ongeïnspireerd en vlak overkomen en de vele gebeurtenissen weinig meer dan voorvallen zijn of tot anekdotes verworden.

Land van Oranje voegt weinig toe aan al bekende inzichten. Een epos als La Meglio Gioventù of Heimat wil het maar niet worden. Ik vrees dan ook voor Eddy dat het bij deze ene aflevering zal blijven.

 

28 januari 2026

 

 

ALLE RECENSIES

Was Marielle Weiss

Posted on

***
recensie Was Marielle Weiss
Amusant sociaal experiment

door Jochum de Graaf

Wat als je dochter opeens over paranormale gaven blijkt te beschikken en al je doen en laten blijkt te kunnen horen en zien? Het overkomt Julia en Thomas, op het oog een perfect stel, allebei hoogopgeleid, goede maar veeleisende banen, redelijke welstand in een Duitse voorstad, samen met dochter Marielle vormen ze een modelgezin. Maar achter die façade broeit onrust.

Moeder Julia (Julia Jentsch: 20 jaar geleden glansrol als Sophie Scholl – The Last Days) flirt op haar werk met knappe collega Max. In de rookpauzes zoeken ze elkaar op en we zien een fijn pikante beginscène als ze in heerlijke Duitse pornotaal vertellen hoe ze hun seksuele fantasieën op elkaar willen uitleven. Vader Tobias (Felix Kramer: Irgendwann werden wir uns alles erzählen, 2023), uitgever, heeft een vervelend gesprek met zijn team over een nieuwe boekcover en wordt telkens voor lul gezet door pedante collega Sören.

Was Marielle Weiss

Harde klap in het gezicht
Tienerdochter Marielle (Laeni Geiseler) zit aan het eind van haar schooljaar vlak voor haar examens en houdt zich in het gezin wat op de vlakte. En zo zitten ze op zekere avond aan tafel en wisselen de ouders uit wat ze die dag beleefd hebben. Op de vraag waarom Marielle zo stil is, antwoordt die dat ze van klasgenote Svenja een harde klap in het gezicht heeft gekregen en nu kan ze alles zien en horen wat haar ouders doen. Verbazing, ongeloof en ontkenning bij de ouders. Julia bezweert bij hoog en bij laag dat ze niet rookt en een verhouding met een collega, zoiets zou ze nooit doen. Thomas stelt dat hij zich juist heel assertief tegen die valse collega Sören heeft opgesteld. Maar de droogkomische manier waarop Marielle hun handelingen beschrijft en letterlijk uit hun gesprekken citeert, werkt ontluisterend.

Het ongeloof slaat om in onthutsing en verbijstering. Heeft Marielle misschien microfoontjes overal in huis en op hun werk geplaatst, hun telefoons gehackt, agenda’s stiekem bekeken?  De argwaan levert een heerlijk komische scène op wanneer Julia en Tobias in de slaapkamer Frans met elkaar spreken, in de veronderstelling dat er in het paranormale pakket geen vertaalmodus zit. Het blijft toch een eng idee dat iemand je 24 uur per dag dicht op de huid kan volgen, alles weet wat je doet en zegt. Wat blijft er dan van je persoonlijke vrijheid over? 

Was Marielle Weiss

Zowel slachtoffer als dader
Was Marielle Weiss is een amusant sociaal experiment over de vraag of je in een relatie wel alles zou moeten weten van elkaar en laat de uiterste consequentie daarvan zien in ons tijdperk waarin mensen massaal elke gedachte en daad via sociale media delen. Is het niet beter dat sommige privézaken gewoon privé blijven, is de boodschap.

Regisseur Frédéric Hambalek (dit is na Model Olimpia pas zijn tweede speelfilm) wikkelt het als-wat-scenario inventief en intelligent af. Mooie vondst om sommige scènes met een bewakingscamera te filmen, waarmee de absurditeit van een situatie subtiel wordt benadrukt. En wanneer je denkt dat Julia en Tobias het enigszins onder controle hebben, loopt het net weer even anders. Na de fase van de ontkenning gedragen ze zich uiterst braaf, doen alles in het nette. Maar dan gaan ze vervolgens tot precies het tegenovergestelde over. Thomas pakt die naargeestige Sören eens stevig aan. Julia, die een tijdje doet alsof Max voor haar niet bestaat, gaat ineens vol op zijn avances in, wat een hilarisch knullige seksscène oplevert.

Alle drie de personages wisselen van rol, zijn zowel slachtoffer als dader in een ontspoorde relatie. Marielle is het minst ontwikkelde karakter. Er zijn wel wat hints naar verwaarlozing in haar jeugd, maar gedurende de film functioneert ze vooral als medium, de camera staat secondenlang op haar gezicht en je vraagt je af wat er allemaal in haar hoofd rondgaat.

Ze zit er zelf ook mee wat ze allemaal te weten komt over haar ouders. Ze wil eigenlijk wel van haar paranormaliteit af. Is ze misschien te genezen als ze opnieuw een harde klap in haar gezicht krijgt?

Het open einde doet je beseffen dat het ook wel goed is om te weten, dat je niet weet wat Marielle nu werkelijk weet.

 

7 januari 2026

 

ALLE RECENSIES