Liebe in den Gängen

***
recensie Liebe in den Gängen

Glansrol voor vorkheftruck in pamflettistisch melodrama

door Paul Rübsaam

Als vakkenvuller in een groothandel voor levensmiddelen moet nieuweling Christian de kraag van zijn dienstjas opslaan en de mouwen zo ver mogelijk naar beneden trekken. De klanten mogen namelijk niet geconfronteerd worden met zijn tot aan zijn nek en polsen reikende tatoeages. 

Ondertussen kijkt hij zijn ogen uit in die lange gangen met torenhoge schappen waar het daglicht geen toegang heeft. Hoe bedien je in godsnaam zo’n vorkheftruck? En wat moet hij denken van zijn collega’s? De ervaren, brommerige Bruno zegt zijn hulp niet nodig te hebben en de blonde Marion van de afdeling zoetwaren probeert hem in de maling te nemen. Of valt het allemaal mee?

Liebe in den Gängen

In Nederland zie je die megaconcerns voor levensmiddelen niet zo veel meer. Denk dus maar aan een vestiging van Lidl met Ikea-afmetingen, neergepoot in een gebied dat voor het overige slechts uit snelwegen, bushaltes en parkeerterreinen bestaat. Daar speelt Liebe in den Gängen (In Duitsland uitgebracht als In den Gängen) van de (Oost-)Duitse regisseur Thomas Stuber zich af.

De bevoorrading en de verwijdering van niet langer houdbare producten in het concern gebeuren overdag, maar ook ‘s nachts. Zoveel maakt dat niet uit, want binnen heerst uitsluitend kunstlicht en als de medewerkers het gebouw verlaten, is het buiten vrijwel altijd donker, zoals ook Christian (Franz Rogowski) ondervindt.

Dit schijnbare niemandsland met zijn eindeloos lange gangen waar ettelijke eetbare producten kaarsrecht staan opgesteld, lijkt een bij uitstek troosteloze en depersonaliserende omgeving. De mensen die er werken, moeten welhaast robots zijn, zou je denken. Maar dat blijkt in Liebe in den Gängen juist niet het geval te zijn.

Melksnor
Al gauw ontdekt Christian dat er op zijn nieuwe werkplek de nodige nestwarmte is. Onder de ruwe bolster van Bruno (Peter Kurth) die hem moet inwerken, blijkt een blanke pit schuil te gaan. De oudere, voormalige vrachtwagenchauffeur heeft wel schik in die zwijgzame, nieuwe jongen die hem zo trouwhartig aankijkt en brengt hem met eindeloos, vaderlijk geduld de fijne kneepjes van het besturen van de vorkheftruck bij.

Liebe in den Gängen

Marion (Sandra Hüller), een aantal jaar ouder dan Christian, blijkt ook helemaal niet zo’n pestkop te zijn. Een klein beetje uit de hoogte, maar vooral geamuseerd en met moederlijke warmte slaat ze de nieuwe medewerker gade. Hij op zijn beurt is van haar zo onder de indruk dat hij bij de koffieautomaat niet weet wat hij tegen haar zeggen moet, terwijl zijn cappuccino ondertussen een melksnor op zijn bovenlip achterlaat. Soms begluurt Christian Marion een beetje door een open ruimte in het schap dat hun afdelingen van elkaar scheidt. Dan ziet hij hoe zij de vorkheftruck bestuurt: met de gratie van een amazone op een Arabische volbloedhengst. In de ogen van de verliefde Christian althans.

Ostalgie
Er zijn films waarbij je je tijdens de aftiteling afvraagt wat de regisseur je heeft willen vertellen. Maar ook films waarbij dat juist te snel al duidelijk wordt. Liebe in den Gängen behoort tot die laatste categorie. De boodschap dat menselijke warmte op onverwachte plekken gevonden kan worden, kun je als kijker al na tien minuten in de tas steken, waardoor het vervolg van de film te weinig verrast. Al zijn er de nodige verwikkelingen rond Marion en Bruno, waarbij zelfs het drama niet wordt geschuwd en al blijkt ook Christian zelf geen onbeschreven blad, zoals de omineuze tatoeages op zijn lichaam reeds voorspelden.

Hoogstens verbaast die collegiale warmte in Liebe in den Gängen in het licht van Stubers filmografie. Zo ging het in zijn sinistere Teenage Angst (2008) nota bene om de fatale gevolgen van groepsdruk in een jongensinternaat. Zou Stubers vertrouwen in het sociale leven de afgelopen tien jaar een ferme boost hebben gekregen? Of ligt het aan het verschil tussen de maatschappelijke klassen die hij in zijn films onder de loep neemt? De jongens die elkaar zowat dood treiteren in Teenage Angst zijn rijkeluiszoontjes, toekomstige vertegenwoordigers van het grootkapitaal en misschien daarom juist ettertjes. Terwijl de magazijnmedewerkers die in Liebe in den Gängen warmhartig elkaars zorgen delen, vertegenwoordigers van de arbeidersklasse zijn.

Liebe in den Gängen

Hoe dan ook is de wijze waarop het persoonlijke drama rond de oudere Bruno in Liebe in den Gängen wordt geschetst doortrokken van zogeheten ‘Ostalgie’. Maar dan  zonder de ironie van bijvoorbeeld Good Bye, Lenin! (Wolfgang Becker, 2003). Stuber is in 1981 in Leipzig geboren en heeft als kind van de voormalige DDR dus nog een zweem meegekregen. Hetzelfde geldt voor mede-draaiboekschrijver Clemens Meyer.

Ode
Charmant, geslaagd en gelukkig wél voorzien van de nodige ironie is Liebe in den Gängen een ode aan de vorkheftruck. Als er iemand of beter gezegd iets is waar Stuber ons met andere ogen naar leert kijken, is het wel deze mechanische magazijnhulp. Vaardigheden, moed, geduld, zelfvertrouwen en zelfs liefde komen eraan te pas om Der Gabelstapler effectief te bedienen. Met de juiste touch kun je hem zelfs een bijzonder geluid ontlokken, zo blijkt tenslotte. Als was hij een heus personage met onverwachte noten op zijn zang.             .

 

16 november 2018

 

ALLE RECENSIES

Thuis-IDFA 2018

Thuis-IDFA 2018

door Bob van der Sterre

Op Indebioscoop.com vertonen wij, zoals gebruikelijk, een film voor elke dag IDFA. We selecteerden elf films: kort en lang, gek en serieus, verdiepend en vermakend. Klik op de titel om de hele documentaire te zien. Of kijk elke dag in de rechterkolom voor onze film van de dag!

Fantastic Man

Fantastic Man (2014)
Niet iedereen raakt zo enthousiast van obscure Nigeriaanse elektronische muziek als onderstaande. Toch is het de moeite waard om je te verdiepen in dit portret van de ‘Shuggie Otis van Nigeria’: William Onyeabor. Hij maakte dansmuziek die begin jaren tachtig zijn tijd ver vooruit was. Nu is hij dominee die niet meer over zijn verleden praat. Vlotte documentaire duurt dertig minuten.

A Brief History of Fat, and Why We Hate it  (2017)
Een documentaire van het blad Slate en Science Lab Communication. Het vertelt waarom we zo’n complexe relatie hebben met vetcellen, die, eigenlijk, opslag van reserve-energie zijn. Ze bewaren energie voor een moeilijk moment. Alleen hebben we als moderne mens nu snel teveel van die cellen. Documentaire duurt twintig minuten en heeft mooie visualisaties.

Death Zone Cleaning of the Mt. Everest (2018)
Wie denkt daaraan: de doden en de rotzooi die op een berg liggen. Een speciale opruimgroep begint met de grote schoonmaak van de Mount Everest. Ze ruimen handmatig 2000 kilo vuil op. We zien hier hoe ze dat doen. De documentaire toont alleen Nepalezen – en dus geen knettergekke westerse alpinisten. De cameraman? Een GoPro-camera op hun eigen hoofd. Lekker amateuristisch misschien maar Patrick Stewart doet het woord en de prestatie is nobeler dan topsport. Documentaire duurt een uur en drie kwartier.

How Movie Trailers Manipulate You (2018)
Documentaire is een erg groot woord voor iets wat acht minuten duurt. Toch, wie niets wist van (moderne) trailers, weet na deze acht minuten ineens veel meer. De bass drop, het bruine bloed, overkill van wapens die herladen worden. Vreselijk – maar het is een enorme industrie. Video van Vice.

Parallax (2017)
Satirische documentaires, bestaan die ook? Ja, zoals Parallax bewijst, een idee van een YouTuber genaamd Adam Westbrook. In vijf episodes van vijf minuten leren we te kijken naar de aarde door de ogen van aliens, op zoek naar intelligente beschavingen. Het pakt niet helemaal uit zoals je verwacht, die blik. Vooral je mens-zijn krijgt een knauw.

The Dark Past of Sea Monkeys (2016)
Iets wat wij in Europa niet kennen zijn Sea Monkeys. Kinderspeelgoed waarmee ene Harold von Braunhut rijk werd in de jaren zeventig. In feite garnaaltjes in water met slimme pr. Die Von Braunhut had ook een schaduwzijde. Die leren we hier. Korte docu (vijftien minuten) van mediabedrijf Great Big Story (in samenwerking met CNN Films) bevat goed toegepaste animatie.

The Condemned (2013)
Eerder op IDFA geweest, deze bizarre film van een Russische gevangenis midden in de middle of nowhere. Een zware gevangenis vol moordenaars in een bos zo groot als Duitsland. ‘Ik heb zes mensen gedood en weet er niets meer van.’ Film duurt anderhalf uur. Zie ons IDFA-verslag uit 2013.

Going Clear Scientology and the Prison of Belief (2015)
Stond vorig jaar al op onze lijst maar verdient een repost. Alle topfiguren die de organisatie hebben verlaten, praten in deze documentaire van Alex Gibney vrijuit over wat ze er deden. Je krijgt ook een beeld van de geschiedenis en een portret van oprichter Ron L. Hubbard. ‘Scientology is eigenlijk een reis in de geest van L. Ron Hubbard en hoe verder je erin belandt, des te meer word je zelf als L. Ron Hubbard.’ Links met cinema zijn er ook genoeg. Regisseur Paul Haggis is een van de geïnterviewden. Travolta en Cruise zijn bekende vertegenwoordigers van Scientology. En dan is daar nog Paul T. Andersons film The Master uit 2012, die deels op L. Ron Hubbard en Scientology is gebaseerd. Onthullend allemaal. Het rare is dat je ondanks alles maar niet snapt wat de aantrekkingskracht van Scientology nou zou moeten zijn. Behalve dat je onderdeel van ‘iets’ bent. Film duurt twee uur en is ook op Netflix te zien.

Jiro Dreams of Sushi (2011)
Dé sushifilm die alle andere films over sushi overbodig maakt. De extreem kritische Jiro, 85, staat nog steeds in de keuken van zijn piepkleine restaurant. Dat heeft drie sterren in de Michelingids. Je bent er in een kwartier klaar met eten maar je moet maanden van te voren reserveren. De fraai gemonteerde documentaire verlekkert (close-ups verse sushi), vertedert (Jiro en familie), informeert (de Japanse cultuur) en beangstigt (uitsterven van tonijn) tegelijkertijd. De film duurt een uur en een kwartier en staat ook op Netflix.

21.87 (1964)
De Canadese publieke filmzender National Film Board (NFB) heeft diverse curiosa online staan. Een van die curiosa is de film 21.87. Deze redelijk vreemde film van Arthur Lipsett is eerder vroege video-art dan een documentaire. Zou een commentaar zijn op de technologisering van de maatschappij. George Lucas schijnt door deze film geïnspireerd te zijn met zijn Starwarssiaanse The Force (zie het stukje na vier minuten). Film duurt negen minuten.

Stealing Van Gogh (2018)
Andrew Graham-Dixon is bij ons om een of andere reden niet zo bekend als hij wel zou kunnen zijn. Een bevlogen verteller. Zijn kunstdocu’s gaan over Caravaggio (‘Who killed Caravaggio’), de Medici, Vasari, ijstijdkunst, de kunst van Spanje: allemaal interessante films. Nu dus over deze brutale kunstroof van een van de vroegste Van Gogh-schilderijen. De roof brengt hem onder andere naar Napels. Film duurt een uur.

Kijk ook naar onze edities van Thuis-IDFA van 2017, 2016 en 2014.

 

14 november 2018


MEER FILMFESTIVAL

Suspiria

**
recensie Suspiria

Zielloze nachtmerrie

door Suzan Groothuis

In deze herbewerking van regisseur Luca Guadagnino volgen we de Amerikaanse Susie die in Berlijn opgenomen wordt in een dansgezelschap. Verdwijningen van danseressen en occulte zaken vinden plaats tegen een achtergrond van politieke onrust.

Luca Guadagnino (Call Me By Your Name, Io Sono l’Amore) heeft zich gewaagd aan een herbewerking van Suspiria van horrormeester Dario Argento. Hij geeft de film een eigen interpretatie, hoewel er zeker overlappingen zijn. De personages in het verhaal zijn gebaseerd op die in het origineel en ook de setting is hetzelfde: Berlijn in de jaren ’70.

Suspiria

Het uitgangspunt van de film is ook min of meer gelijk aan Suspiria (1977): de ambitieuze Susie Bannion (Dakota Johnson, dochter van Don Johnson en Melanie Griffith en bekend van de Fifty Shades of Grey-reeks) is vanuit de VS naar Berlijn gekomen om opgenomen te worden in het befaamde dansgezelschap Markos. De eerste scène leert ons echter dat het daar niet pluis is: danseres Patricia (Chloë Grace Moretz in een korte rol) vertrouwt haar psychiater dr. Josef Klemperer (Tilda Swinton in haar vijfde Guadagnino-productie) toe dat er occulte zaken spelen. Maar hij is in de veronderstelling dat het meisje psychotisch is.

Achtergrond van politieke onrust
Dan volgt Pats plotse verdwijning, die achterdocht bij Klemperer wekt. De leiding van de dansschool reageert echter mild: Pat was bekend met politieke idealen en zou zich wellicht gevoegd hebben bij een politieke beweging. We zitten immers in het Berlijn van de jaren ’70, een periode waarin terreurgroep Rote Armee Fraktion voor grote politieke onrust zorgde. In de film flitsen af en toe nieuwsberichten over acties van RAF voorbij.

Terug naar dansgezelschap Markos, waar Madame Blanc (wederom Tilda Swinton) zich ontfermt over nieuwkomer Susie. Susie’s danskunsten imponeren haar en het meisje krijgt een plek in het gezelschap. Ze wordt kamergenoot van Sara, die na een bezoek aan dr. Klemperer vermoedt dat er meer in het spel is aangaande Pats verdwijning. Wellicht spelen er occulte zaken?

Suspiria

Bloedstollende horror en holle verwachtingen
Guadagnino windt er geen doekjes om: jazeker spelen er occulte zaken! Het dansgezelschap wordt namelijk gerund door heksen, die alles doen om hun hiërarchie en de daaraan verbonden occulte tradities in stand te houden. Danseressen die vermoedens of bewijzen hebben, worden op nietsontziende wijze uit de weg geruimd. En daarmee komt ook het horroraspect in beeld, waarvan een scène zich in het netvlies beitelt: terwijl Susie tijdens een repetitie haar danskunsten toont en tot het uiterste gaat, wordt een afvallige danseres op brute wijze gepijnigd. Gevangen in een spiegelkamer zonder uitweg brengen Susie’s agressieve bewegingen beschadigingen bij haar aan. Botten die breken, verwrongen ledematen en een lichaam dat bont en blauw kleurt, worden op intense wijze in beeld gebracht. Met deze krachtige scène, waarin choreografie en beeld de kijker – of je nu wilt of niet – op dwingende wijze meeslepen en je op het puntje van je stoel doen zitten, schept Guadagnino verwachtingen.

Helaas maakt het 2,5 uur durende Suspiria die niet waar. De regisseur neemt teveel tijd om naar de gran finale toe te werken – een uitzinnige, hysterische en over de top ontknoping die leeg aanvoelt. Daarbij speelt nog de overbodige verhaallijn van dr. Josef Klemperer, die zijn liefde jaren geleden is kwijtgeraakt.

Over deze mysterieuze acteur ontstond enige tijd twijfel. Er is wel of niet een dubbelrol van Swinton? Hoewel IMDb duidelijk vermeldt dat ze drie rollen heeft in Suspiria – Madame Blanc, dr. Klemperer en de duivelse Markos – liet Guadagnino de pers in verwarring dat ene Lutz Ebersdorf de rol van de oude man op zich nam. Het komt pretentieus over en misschien is dat wel het grootste probleem van Suspiria anno nu: Guadagnino wil teveel met zijn film, waardoor die juist aan kracht inboet. De Koude Oorlog en terreurbewegingen, een verwijzing naar de wonden uit de Tweede Wereldoorlog, hekserij, psychiatrische zienswijzen, feminisme, het komt allemaal voorbij. 

Suspiria

Overbodige hommage
Wat wel beklijft, zijn de dansscènes, strak en gestileerd in beeld gebracht. Zo is er naast Susie’s agressieve repetitie de demonische dansuitvoering Volk, die de danseressen voor publiek vertonen. Erotiek, gevaar en uitputting gaan samen, ondersteund door de onderkoelde, dreigende soundtrack van Radiohead’s Thom Yorke (die zich door Krautrock liet inspireren). Met deze scènes schept Guadagnino een beklemmende sfeer, die de kijker grijpt en niet loslaat. Maar alles eromheen is zielloos en exuberant, gevangen in grauwe kleuren waarin de Koude Oorlog weerspiegelt.

Guadagnino omschrijft zijn film als hommage aan het origineel, hoewel Argento afwijzend tegenover een remake stond. In Argento’s woorden: “Either you do it exactly the same way—in which case, it’s not a remake, it’s a copy, which is pointless—or, you change things and make another movie. In that case, why call it Suspiria?” Die vraag is precies waar het knelt, als je Argento’s kleurrijke, sprookjesachtige nachtmerrie tegenover Guadagnino’s overbodige versie zet. Conclusie: haal Argento’s versie uit de kast en zet de soundtrack van Thom Yorke op. Dan heb je een leuke blend, hoewel de oorspronkelijke soundtrack van Goblin niet te evenaren is.

 

14 november 2018

 

ALLE RECENSIES

Mannen en vrouwen en moeilijke vriendschappen

Mannen en vrouwen en moeilijke vriendschappen

door Bob van der Sterre

Where is Miss Young ♦ Georgy Girl ♦ Love and Pain and the Whole Damn Thing

 

Vriendschappen tussen (heteroseksuele) mannen en vrouwen zijn zelden zonder problemen. De serie Friends maakte er tien jaar mee vol. Er zijn veel minder bekende films over het grijze gebied tussen vriendschap en relaties.

In de eerste scène van Where is Miss Young (1975) zien we een jonge vrouw, Nan-Yhang, haastig de straat oversteken. Dat mag niet in Zuid-Korea. Ze wordt opgepakt. De agenten zetten haar achter een geel spandoek. Daar staat ze tussen andere verkeersovertreders, waaronder Jin-Ho. Ze hebben een klik… Een vriendschappelijke klik.

Vluchten voor familiedrama’s
Waar moeten ze heen? Hij heeft een vriend, Min-Su, en die heeft een appartement. Gezelligheid alom in het huis. Eten, drinken, slapen – zonder dat er seks bij komt kijken. Min-Su vindt het ook allemaal prima.

Alle drie vluchten ze voor hun familiedrama’s. Min-Su heeft een rijke moeder die geen tijd heeft voor haar studerende zoon. Nan-Yhang heeft genoeg van de ruzie tussen haar vader en moeder, die bazin is van een uitgeverijtje. En Jin-Ho is het zwarte schaap van een familie, die niets met de luilak te maken wil hebben.

Geen van drieën werkt en al snel is het geld op. Jin-Ho heeft een korte loopbaan als geldeiser en Nan-Yhang beleeft de grenzen van beschaving als animeermeisje. Vooral dat laatste, waarbij veel handtastelijkheden zijn en drank rijkelijk vloeit, schept verwarring tussen het trio. Het kan niet anders dan dat de drie ‘jules et jim-end’ afstevenen op een crisis.

Where is Miss Young is volslagen onbekend in het westen. Toch is deze film uit 1975 minstens zo los, leuk en speels als soortgelijke films van Truffaut uit die tijd. Gekke karakters als de man die alsmaar geld wil hebben voor zijn Gogol-vertaling of een dochter die liever intiem is met kittens dan mannen. Een film met flair.

Charlotte Rampling op haar arrogantst
In Georgy Girl (1966) alweer drie jongvolwassenen. Allereerst de prettig gestoorde Georgy (rol Lynn Redgrave), die een vriendje wil. Alleen ziet niemand haar zitten. De enige date die ze heeft is met haar cursus Italiaans.

Ze vindt het vriendje (Jos, Alan Bates) van haar knappe vriendinnetje (Meredith, piepjonge Charlotte Rampling) wel leuk. Georgy scrabbelt met Jos. Uiteindelijk gaat hij met Meredith naar bed. ‘Het probleem is dat ik niet met jou naar bed kan zoals met haar. Dan pak ik nog een tomatensandwich en haal ik nog net bus 72. Met jou zou het langdradig drama betekenen. Al dat gehuil de hele tijd! Het probleem voor jou is dat je een lief meisje bent.’

Ze wordt dan wel achterna gezeten door een man van middelbare leeftijd (James ‘I am not fifty yet’ Mason) maar daar heeft zij weer geen zin in.

Georgy Girl bevat voor een luchtige film behoorlijk pittige thema’s. Terloops komen zaken langs als ongewenst zwangerschap; een ingewikkelde driehoeksverhouding; kinderbescherming. Goede tragikomedies pakken zulke thema’s op alsof het verloren handschoenen zijn.

Ook bijzonder van Georgy Girl is dat een origineel denkend meisjeskarakter de hoofdrol heeft. Ze is een vrouw met eigenaardigheden en dat zie je niet zo vaak in cinema. Bovendien hoef je je niet te vervelen dankzij goede, vlotte, op maat geschreven dialogen. ‘Wij moeten trouwen. We kunnen het goed vinden in bed en hebben geen ruzie. Dat is genoeg.’ ‘Je bent zeker zwanger.’ ‘Ja.’

De acteurs zitten ook dicht op de huid van de karakters die ze spelen – wat het een (soms iets te) improv-gevoel geeft. Lynn Redgrave is subliem. Ze won er ook de Golden Globe voor en de New York Film Critics Circle Award. Het was het hoogtepunt van haar acteercarrière, die verder vooral uit frustraties bestond, in de schaduw van haar bekende zus Vanessa. Ook Alan Bates kon zich hier lekker uitleven. En Charlotte Rampling op haar arrogantst. God, wat is ze hier arrogant!

Geloofwaardige romantiek
In Love and Pain and the Whole Damn Thing (1973) gaat het om twee mensen, van een totaal verschillende leeftijd. De iets oudere dame Lila (Maggie Smith) zit half depressief in een bustour door Spanje – achterin de bus. De jongeman Walter (Timothy Bottoms) is door zijn vader op een fietstour door Spanje gestuurd en zit half depressief op de fiets. Op zeker moment heeft hij geen zin meer en stapt hij ook in de bus, die toevallig hetzelfde stadje aandoet als de fietsers.

Als Lila zichzelf op een toilet opsluit, en hij haar redt, gaan ze praten… over taal. En alleen maar over taal… Walter is op een gegeven moment de taallessen zat. Een Spaans dansfeest, wat drank en hij bespringt haar. Ze stuurt hem weg, hij slaat boos een gat in de muur en daar achter zit nou net haar kamer.

De zich ontwikkelende relatie tussen Walter en Lila verveelt geen seconde. Twee karakters die niet bepaald op hun fraaist worden neergezet en daarom des te charmant zijn. Walter energiek en niet zo nadenkend. Lila zacht maar benepen. Ze zijn moeilijk maar passen daardoor bij elkaar. Als vrienden of geliefden? Walter: ‘Ik hou van jou, Lila, ik hou echt van jou. Je bent een pain in the ass maar ik hou van jou.’

Bovendien heeft deze film ook nog twee hilarische bijrollen als bonus. De Spaanse acteur Emilio Redondo – ons vier jaar geleden ontvallen – is geestig gecast als gepassioneerde man met grote kennis van zangvogeltjes. Zijn hart wordt gebroken door Lila. En de broer van de Belgische koningin Fabiola, Don Jaime de Mora y Aragón, speelt zichzelf als hertog met een enorm kasteel in de Spaanse woestijn.

Maggie Smith en Timothy Bottoms dragen deze charmante film, die doet denken aan Bobby Deerfield met Al Pacino en Marthe Keller. De ene film is van Alan J. Pakula en de ander van Sidney Pollack. Geen kleine namen maar beide films worden nauwelijks serieus genomen in hun oeuvres. Zonde want het zijn beide lieve films met vriendelijke mensen en geloofwaardige romantiek. Dat is moeilijker om te maken dan veel filmcritici denken.

 

13 november 2018

 

Georgy Girl

 
Alle Camera Obscura

LIFF 2018 deel 3

LIFF 2018 deel 3 (slot):
Diversiteit is troef

door Suzan Groothuis

In dit laatste deel een blik op de diversiteit die het festival te bieden had: van een Poolse mozaïekfilm tot een bizarre en absurdistische ondervraging in het Franse Au Poste!, en twee films waarin religie een bepalende rol speelt. 

 

Panick Attack

Panick Attack mozaïekstructuur en onvermijdelijke confrontatie
In het Poolse Panick Attack spelen verschillende verhaallijnen, waarin gaandeweg de link tussen de personages zichtbaar wordt en de toon laveert tussen komisch en tragisch. In alle verhalen, die elkaar in korte scènes afwisselen, krijgen de personages te maken met een onverwachte situatie die zorgt voor paniek: zoals een koppel in een vliegtuig dat na heftige turbulentie ontdekt dat de praatgrage Oostenrijker naast hen wel heel erg stil is. Of twee ex-geliefden die elkaar weer treffen, zij in de stille hoop dat hun relatie een nieuwe kans krijgt, maar hij heeft haar iets anders te vertellen. En dan is er nog een jonge vrouw die doet alsof ze bij een bedrijf werkt, maar eigenlijk haar geld verdient door erotische diensten op een site aan te bieden. De onverwachte komst van vriendinnen vanwege de suïcide van haar ex-vriend brengen haar in een benarde situatie. De film is nog meer verhaallijnen en personages rijker, waarbij angst en ongemakkelijkheid op de voorgrond staan.

Panick Attack doet met zijn mozaïekstructuur wat denken aan het Spaanse Magical Girl, terwijl de film thematisch overeenkomsten heeft met het absurde Wild Tales, met extremen van menselijk handelen in geval van nood. Regisseur Pawel Maslona zet in eerste instantie een losse structuur neer, waarbinnen de personages geen directe link met elkaar hebben. Gaandeweg wordt duidelijk hoe de verhoudingen in elkaar steken en werkt de film toe naar een onvermijdelijke confrontatie. Die is nogal vergezocht, evenals de uitwerking van bepaalde verhaallijnen en de raakvlakken van de personages. Echt samenkomen wil het niet, wat maakt dat je als kijker met bepaalde vragen blijft zitten en de film wat onbevredigend werkt.

Toch laat Maslona zien potentie te hebben, waarbij vooral de scènes van de ex-geliefden en het koppel in het vliegtuig overtuigen. Hier zien we een geslaagde mix van ongemakkelijk, ironisch en dramatisch, waarbij de regisseur toont hoe je wereld naar aanleiding van een onverwachte situatie ineens kan ontsporen.

 

Au poste!

Au poste!vreemde wendingen in beperkte setting
Au poste! kenmerkt zich door een absurdistische toon. Niet gek als je weet dat de film van de hand is van Quentin Dupieux, die verantwoordelijk is voor Rubber (waarin een moordende autoband de hoofdrol speelt) en Realité, een film die laveert tussen dromen, absurdisme en realiteit en waarin tijd een ontregelende rol heeft. In de openingsscène van Au poste! zien we een dirigent in alleen een onderbroek op een baal hooi een orkest aansturen in een weiland. Al snel wordt hij opgejaagd door de politie. Welkom in de wondere wereld van Dupieux!

Vervolgens zijn we in het politiebureau, waar we de dirigent nog eventjes geboeid terugzien. Hij is echter niet de persoon om wie het draait, want er is een ondervraging naar aanleiding van een moord. Rechercheur Buron (Benoît Poelvoorde) zit met zijn typemachine tegenover verdachte Fugain, die het lichaam heeft gevonden. Fugain heeft de moord gemeld, niet wetende dat hij voor verdacht zou worden aangezien. En dan wordt de kijker onderworpen aan de meest bizarre ondervraging ooit, waarbij Dupieux net als in Realité speelt met tijdsprongen en absurdisme de boventoon voert. De allesbehalve bureaucratische ondervraging krijgt de ene na de andere vreemde wending.

Au poste! speelt zich voornamelijk af op het bureau en is in zijn opzet minimaler dan Realité. Maar Dupieux zoekt binnen de beperkte setting steeds de grenzen op, door gedachten, dromen en gebeurtenissen te verbeelden. Het resultaat? Minder briljant dan het moeilijk te overtreffen Realité, maar zeker maf, vermakelijk en vindingrijk. Onmiskenbaar, Dupieux!

 

Apostasy

Apostasymorele kwesties en de bepalende rol van religie
Van komisch en absurdistisch stappen we over naar serieus en gecontroleerd. Waar regisseurs Maslona en Dupieux spelen met structuur en tijd, is het kille Apostasy binnen vaste kaders uitgevoerd. Niet heel gek als je naar het thema kijkt, want in dit Britse speelfilmdebuut van Daniel Kokotajlo volgen we Jehova’s getuigen. Moeder Ivanna (Siobhan Finneran, Downton Abbey) leeft samen met haar dochters Luisa en Alex. Ze brengt hen de strenge richtlijnen van de Jehova’s getuigen bij.

Toch is er een kentering merkbaar bij de oudste, die zichzelf afvraagt hoe waar Jehova’s werkelijkheid is. Wanneer ze zwanger blijkt, wordt ze gedwongen te kiezen: leven volgens de wetten van Jehova’s getuigen of breken met haar familie en geloof. Vanaf dat moment komt er een breekbare spanning in het verhaal, waarin de strenge religie lijnrecht tegenover liefde en menselijkheid komt te staan.

Kokotajlo etaleert morele kwesties, zoals Alex’ worsteling met de bloedtransfusie die ze als kind onderging. Volgens Jehova’s getuigen een zondige daad. Het roept bij Alex de vraag op of ze wel een goede Jehova’s getuige is en of ze uiteindelijk een plek in de Nieuwe Wereld krijgt. Haar devotie is tegengesteld aan de rebellie van haar zus, die doordat zij zich niet aan de regels houdt, uit de gemeenschap wordt gezet.

Apostasy toont hoe een gezin door bepalende regels en wetten binnen religie verteerd wordt. Maar ondanks de dramatische gebeurtenissen – waaronder een onvoorziene wending in het verhaal – is het zoeken naar emotionele diepgang. Hoewel de spanning tussen moederliefde en de regels van het geloof voelbaar is, blijft de kilte overheersen. Geschoten in grauwe kleuren, de dialogen streng en devoot. Zelfs wanneer de grootste verschrikking die je als moeder kan overkomen zich aandient, klampt de ijzige Ivanna zich vast aan haar religieuze overtuigingen. Het geeft de kijker uiteindelijk een machteloos gevoel, waarbij religie het wint van het humane.

 

The Miseducation of Cameron Post

The Miseducation of Cameron Post – overtuigende coming of age
Het kille realisme van Apostasy vormt een contrast met het warmere en hoopvollere The Miseducation of Cameron Post. Overeenkomstig is de rol van religie, die bepaalt hoe mensen moeten leven. De jonge Cameron (Chloë Grace Moretz, bekend van Kick-Ass en Carrie) valt op meisjes en wanneer dit uitkomt bij haar streng religieuze tante, die de zorg voor Cameron draagt na het overlijden van haar ouders, wordt ze naar een Christelijk bekeringskamp gestuurd.

Daar moet Cameron onder de ijsberg kijken en ontdekken wat haar zondige daden veroorzaakte. Dat is lastig in een wereld waarin homoseksualiteit gelijk staat aan zonde en je moet meepraten met wat er van je verwacht wordt. Algauw vindt Cameron aansluiting bij twee tieners die proberen de regels en wetten van het kamp te omzeilen.

The Miseducation of Cameron Post is gebaseerd op het gelijknamige boek van Emily M. Danforth en is Desiree Akhavans tweede speelfilm. In 2014 verscheen haar debuut Appropriate Behaviour (2014) dat qua thematiek overlapt: de film handelt over een Iraans meisje dat worstelt met haar biseksualiteit.

Akhavan, zelf Iraans en biseksueel, laat in The Miseducation of Cameron Post op subtiele wijze zien hoe je jezelf kan zijn en blijven, ook al eist je omgeving iets anders. Chloë Grace Moretz oogt als Cameron introvert en onverschillig, maar maakt zichtbaar een verandering door. Die verkrijgt ze niet door onder de ijsberg te kijken, wat er door de leiding van het instituut zo in geramd wordt. Wanneer zich een drama heeft voltrokken, ontspoort de film niet in hysterie of een moreel opgelegde wijze les, maar zijn het de ingetogen woorden van Cameron die aan het denken zetten. Net zoals haar opmerking over hoe ze naar zichzelf en haar seksuele identiteit kijkt: “I don’t think of myself as a homosexual. I really don’t think of myself as anything.”
Laten we de stempels vergeten, en gewoon jezelf kunnen zijn. Coming of age in pure vorm.

 

13 november 2018

 

Preview LIFF 2018
Deel 1 LIFF 2018
Deel 2 LIFF 2018

 
MEER FILMFESTIVAL

Preview IDFA 2018 deel 3

Preview IDFA 2018 deel 3:
Natuur, oorlog, sport, tranentrekkers, vluchtelingen en auteursfilms 

door Bob van der Sterre

Vandaag het laatste deel van de voorbeschouwing van IDFA 2018. Thema’s: Natuur en Spiritualiteit, Oorlogsellende, Sport, Tranentrekkers, Vluchtelingen, Experimenteel & Auteursfilms.

The Border Fence

 

Natuur en spiritualiteit

Becoming Animals (78 min.)
Een zo op het oog wazige, filosofische documentaire over onze band met ‘het dier’. Je kunt denk ik maar twee kanten op met deze documentaire: of het is raar, of het is briljant. In elk geval mag je mooie beelden van wilde beesten verwachten. Gefilmd in het Grand Teton National Park.

Beloved (63 min.)
Ook wat vaag oogt de film Beloved. Deze documentaire beschrijft het harde leven van een vrouw in het Iraanse hooggebergte. Reken op mooie landschappen, sjokkende herders en gerimpelde gelaten.

Stones have Laws (100 min.)
Surinaamse Marrons in hun jungle. Gaat over bosgeesten en geschiedenis. Nederlands-Surinaamse productie kan ons wat meer leren over de band tussen de twee landen. Of blijft hangen in spirituele platitudes.

Genesis 2.0 (113 min.)
Ogenschijnlijk interessante documentaire over Siberische jagers die ieder jaar zoeken naar mammoetslagtanden. Een zware klus die ze niet altijd overleven. Tegelijkertijd is het misschien mogelijk geworden om een mammoet te klonen. Deze nieuwe documentaire van Christian Frei (Space Tourists, War Photographer) kijkt naar beide werelden.

 

Oorlogsellende

Chris the Swiss (90 min.)
Is er ooit een dommere titel voor een documentaire geweest? Dat neemt niet weg dat deze film vermoedelijk een stuk interessanter is dan de titel doet vermoeden. Chris was dus een Zwitser, een journalist, die terechtkwam in de Joegoslavische burgeroorlog. Hij stierf daar als huursoldaat. Zijn nicht, filmmaker Anja Kofmel, wil er meer van weten en zoekt ooggetuigen. Ze kan ook goed tekenen, dus een deel van deze film is animatie.

Graves Without a Name (116 min.)
Het derde deel over de terreur van de Rode Khmer in Cambodja. Dit is de derde film van Rithy Panh over dit thema.

The Greatest Sacrifice (96 min.)
Bij de vele films over Syrië kan een nieuwe film worden toegevoegd. Een portret van hoe een in principe vreedzame opstand leidt tot een gewapende strijd aan de frontlinie. Het zal weer geen film zijn waar je vrolijk uit weggaat maar wie juist een portie realisme wenst, heeft vermoedelijk een goede aan deze film. Ik ben bijvoorbeeld Return to Homs nog steeds niet vergeten.

 

Sport

Butterfly (80 min.)
Irma Testa is een bokstalent en pas achttien jaar oud. We zien haar voorbereiden op de Olympische Spelen in Rio. Een rauw portret van een jonge sportvrouw uit Napels. Een film in dit genre, maar meer bedoeld als sociaal-maatschappelijk portret is het eveneens Italiaanse Dark Corner, over bokser Mirco Ricci.

Compulsory Figures (71 min.)
Wie I, Tonya heeft gezien, weet nu hoe hard de weg naar de top van het kunstschaatsen kan zijn. In Compulsory Figures gaat het om Julia, een tienjarig Oekraïens meisje dat door haar moeder gepusht wordt om later een succes te worden. Hier zien we de werkelijkheid van I, Tonya (minus het amusement van die film natuurlijk).

Free solo (101 min.)
Het is bewonderenswaardig maar toch ook wel bijzonder uitsloverig: de poging van klimmer Alex Honnold om zonder zekeringen de bekende berg El Capitan te beklimmen. Hoe film je zoiets? Dan blijkt dat ook de filmcrew onderdeel van de film wordt. Willen we dat echt zien? De beelden zullen fantastisch zijn maar de aanstellerij net zo gigantisch.

John McEnroe: In the Realm of Perfection (95 min.)
McEnroe in slow-motion. Zijn tennisspel was misschien wat meer rock-‘n-roll dan dat van de anderen, zijn stijl van spelen was virtuoos en vol finesse. Dankzij films die een coach in die tijd maakte, kan regisseur Julie Faraut nu laten zien wat hem zo boeiend maakte. De echte tennisfan mag deze film niet missen.

Infinite Football (71 min.)
Laurentiu is een Roemeen met speciale ideeën over voetbal. Hij predikt revolutionaire zaken om het voetbal anders te laten verlopen. De corners bestaan dan niet meer, om maar iets te noemen. Regisseur Corneliu Porumboiu (van 12:08 East of Bucharest) bezoekt hem en laat hem zijn ideeën vertellen.

 

Tranentrekkers

America (76 min.)
Drie Mexicaanse broers staan ineens voor de taak om hun bejaarde oma, América, te onderhouden. Dat past niet bepaald in hun werkschema’s. De film biedt ongetwijfeld wat de trailer belooft: veel sympathieke mensen, oprechte emoties (tranen en af en toe een wrange lach) en heel veel familiegevoelens.

Buddy (86 min.)
Hoe zes honden het leven van chronische zieke mensen makkelijker maken. Blinden kunnen ineens hardlopen. De hond als je beste buddy. Heddy Honigmann is misschien wel Neerlands bekendste documentairemaakster. Persoonlijk word ik niet zo wild van haar werk maar ze scoort keer op keer met haar documentaires. Het is geen gewaagde voorspelling dat deze documentaire ook wel bij de top drie van publieksfavorieten gaat eindigen.

Home Games (86 min.)
Het leven is shit voor sommige mensen. Zo ook deze familie in Kiev. Middelpunt is een voetbalster, die tegelijk voor haar kleine broertje en zusje moet zorgen. (Voetbalsters doen het trouwens goed op deze IDFA met drie films.) Een tranentrekkende documentaire die ongetwijfeld ‘veerkracht’ moet uitstralen.

Kabul, City in the Wind (88 min.)
Abas, een buschauffeur, heeft geen gemakkelijk leven. Zijn bus is krakkemikkig en hij heeft rekeningen te betalen. In hetzelfde dorp leven twee broertjes die het ineens zonder vader moeten doen. Hou rekening met vochtige ogen in deze film vol ellende.

Los Reyes (78 min.)
Nog een tranentrekkende film over honden. Ditmaal de twee zwerfhonden, Chola en Football, die in Chili in een skatepark leven. Deze film is óók een portret van de tieners in die wijk, maar ik ga ervan uit dat Chola en Football de show stelen en enorm gaan ontroeren.

 

Vluchtelingen

The Border Fence (112 min.)
Deze docu gaat over de mensen die rond de Brennerpas wonen, dat fascinerende stukje Alpen tussen Italië en Oostenrijk. Vluchtelingen willen deze grens met Oostenrijk passeren. Dan zijn er toch ineens grenzen in de EU. We zien hier hoe lokale Oostenrijkers zich bezorgd voelen. Regisseur Nikolaus Geyrhalter (bekend van Our Daily Bread) heeft intussen een heel respectabel oeuvre aan documentaires gemaakt. Verwacht dus een vakkundige film met veel discussiërende boeren, Alpen en een droogkomisch moment hier en daar.

But Now Is Perfect (55 min.)
Riace, Riace… Waar doet dat ook weer aan denken? Ah, ‘de bronzen Riace’s’, de superberoemde Griekse beelden die door duikers waren gevonden. Maar ook van een koppige burgemeester met een aparte kijk op het vluchtelingenprobleem. Er is geen probleem, meent hij. De actualiteit haalde de film in. Burgemeester Domenico Lucano is een maand geleden gearresteerd omdat hij zich niet aan de regels wilde houden. Deze film van Carin Goeijers geeft ongetwijfeld de nodige context bij deze zaak. Een andere film in deze categorie is To the Four Winds.

Central Airport THF (97 min.)
Tempelhof is een van die fascinerende plaatsen in Berlijn. Het oude vliegveld heeft vele nieuwe gedaantes gekregen, en een van die gedaantes is opvangplaats van vluchtelingen, die binnenstroomden tussen 2015 en 2017, in oude hangars. We volgen enkele van deze vluchtelingen.

Hamada (88 min.)
Portret van de Sahrawi, levend in vluchtelingenkampen op de grens van Marokko en Algerije. We volgen drie twintigers met hun typische twintigersdromen.

Island of the Hungry Ghosts (94 min.)
Een traumatherapeut bezoekt illegale immigranten, die opgesloten zitten op een prachtig eiland in Australië. Mensen komen er om krabben te redden, maar voor de opgesloten immigranten heeft men geen oog. Schrijnende film met mooie beelden, dat kan niet anders.

 

Experimenteel & auteursfilms

Aquarela (90 min.)

Victor Kossakovsky is terug met een nieuwe film. Dat is altijd goed nieuws want met Kossakovsky komt er ook een eigen visie in de filmzalen. Lees deze special uit 2012 over deze regisseur. Aquarela gaat over water – Kossakovsky observeert mensen die er hun eigen gevecht mee voeren. Als je deze film niet kijkt, kijk dan naar zijn masterclass om wat te leren over de wereld van de documentaire. Zijn Wednesday 19.7.1961 draait trouwens ook op deze IDFA.

Beastmode, A Social Experiment (90 min.)
Een sociaal en kunstzinnig experiment in de Filipijnen. De kern is acteur Bruno Geisler, die social media laat ontploffen met zijn eigen ongecontroleerde woede. Dan is daar nog president Duterte, u weet wel, de man die misdadigers het liefst meteen ombrengt. Zo te zien een rare film die zich in geen enkel hokje laat duwen (gaat het over acteren?, geweld?, psychologie?, politiek?), maar wie weet hoe verborgen het meesterwerk soms is. Experimentele film van Manuel III Mesina en Banuk Amante.

Chinese Portrait (79 min.)
Ze zijn er elk festival, de films zonder verhaal, zonder dialogen, puur beeld. En was documentaire niet ooit zo bedoeld? Hier kijken we door de lens van Wang Xiaoshuai (Frozen), die stilstaande mensen filmt – maar beeld is nu eenmaal beeld en dus gebeurt er af en toe iets. Vermoedelijk niet de meest dynamische film van het festival maar misschien wel een goed voorbeeld van slow cinema. Voor de liefhebber.

Diagnosis (78 min.)
Ewa Podgorska maakte deze poëtische, filosofische film over een verlaten stad, waar aan de beschrijving geen touw aan vast te knopen valt. Kortom: een pure gok om deze film te gaan kijken.

 

12 november 2018

Preview IDFA 2018 deel 1
Preview IDFA 2018 deel 2


MEER FILMFESTIVAL

Preview IDFA 2018 deel 2

Preview IDFA 2018 deel 2:
Klassiekers, Kunstenaars, Lange Zit, Engagement, Misdaad en Muziek

door Bob van der Sterre

IDFA in Amsterdam, het grootste documentairefestival ter wereld, begint 14 november. InDeBioscoop blikt traditioneel vooruit. In dit tweede deel aandacht voor Klassiekers, Kunsten en Kunstenaars, Lange Zit, Maatschappelijk Engagement, Misdaad en Muziek.

The Hidden City

 

Klassiekers

Anniversary of the Revolution (119 min.)
Een nieuwe film van Dziga Vertov? De man van het briljante The Man with the Movie Camera? Dat prikkelt de geest. Nikolaj Izvolov, filmonderzoeker, vond meer dan alleen maar de twaalf minuten die tot nu toe bekend waren: hij vond de hele film. Lenin, Trotski, revolutie, massa’s. Allemaal echt! Dus je kijkt naar echt naar de Februarirevolutie van precies honderd jaar geleden. Uit handen van Dziga Vertov moet dat wel iets bijzonders opleveren.

Born in the USSR: 21 up (90 min.)
Over de Sovjet-Unie gesproken. Deze film uit 2005 toont het leven van Russische jongeren die zijn geboren in 1983. Het concept van Miroshnichenko is niet nieuw: Michael Apted is al bijna klaar met 63 Up. Toch: waarom ook niet, datzelfde idee gebruiken? Dit is dus het derde deel waarin we deze ex-Sovjets volgen: na 7-up, en 14-up, was het in 2005 tijd voor 21-up. In 2012 was er dus al een 28-up, die, o heerlijke tijden, gewoon vanuit de luie stoel op YouTube te zien valt. En ja, goede rekenaars hebben ook al door dat we volgend jaar op IDFA deel vijf kunnen verwachten.

Extremely Private Eros: Love Song 1974 (98 min.)
Reken op véél seksualiteit in deze film van Kazuo Hara uit 1974. Zijn vrouw wordt feministe en Hara filmt zijn vrouw als zij ‘zich bevrijdt’ via allerlei affaires. Sixties/seventies in Japanse variant. Het bijzondere hier is dus ook dat de film in Japan werd gemaakt, waar zoiets nou niet zo vanzelfsprekend was als in het westen.

Farrebique: The Four Seasons (90 min.)
Het Franse boerenleven anno 1946. Beroemde film van Georges Rouquier, met onder andere een van de vroegste voorbeelden van timelapse. Het is wel geënsceneerd want de regels van de docu waren vroeger iets anders.

Something Different (81 min.)
Een van de vroegste films van Věra Chytilová, vooral bekend van de klassieker Daisies. Documentaire en fictie ineen in wat best eens een interessante experimentele film kan zijn. Film uit 1963.

 

Kunsten en kunstenaars

Bridges of Time (78 min.)
De Baltische staten hadden in de jaren zestig hun eigen, minder bekende kliekje revolutionaire documentairemakers. Mensen als Herz Frank, Uldis Brauns, Ivars Seleckis, Mark Soosaar, Andres Sööt, Robertas Verba, Henrikas Šablevičius en Aivars Freimanis. Die brachten vernieuwing in de sleetse Sovjet-hosanna-documentairestijl. Poëtisch realisme en menselijkheid stonden voorop. In deze film blikken ze terug.

The Eyes of Orson Welles (115 min.)
Een beetje cinefiel kent Mark Cousins van een aantal filmboeken. Zoals The Story of Film. Hij ontdekte in een archief een doos met tekeningen van Orson Welles. Deze tekeningen vormen de basis van een essayistische brief aan de grootmeester van cinema. Ik ben bang dat bijna twee uur wat aan de lange kant is voor deze film, en dat die Cousins wat teveel op de voorgrond zal staan, maar wie weet, is het zo bijzonder als de vele enthousiaste reviews tot nu toe laten denken.

The Hidden City (80 min.)
Interessante film over de onderkant van een stad. Een labyrint aan tunnels en een beschrijving van alle beesten die erin lopen. Veel mogelijkheden tot interessante, mysterieuze shots. Voor liefhebbers van architectuur en urbane cultuur.

The Miracle of the Little Prince (89 min.)
Le Petit Prince is ongelooflijk vaak vertaald. Tot in het Sami en Tamazight aan toe. Deze Nederlandse film bezoekt de vertalers en laat hen praten over het boek. Een aardig gegeven. Weet alleen niet of dat 89 minuten blijft boeien.

Struggle: The Life and Lost Art of Stanislav Szukalski (104 min.)
Deze Poolse kunstenaar werd gefilmd door Glenn Bray. Vermoedelijk een mooi en integer portret van een man die zijn kunst kwijtraakte in de Tweede Wereldoorlog. Hij overleed in 1987 en deze film zal aanvoelen als terechte erkenning van zijn werk.

 

Lange zit

America to Me (623 min.)
623 minuten? Wat is dit, een documentaire op de laagste snelheid? Nee, dit is een serie van de makers van Hoop Dreams. Hoop Dreams? Dat is een blast from the past: die beroemde documentaire over basketballers stamt uit 1994. Deze serie volgt twaalf leerlingen een jaar lang. Daar komen ideeën, constateringen en waarheden uit. Maatschappelijker kan engagement nauwelijks worden. Wie een complete zondag over heeft, kan in het Ketelhuis op 18 november deze hele serie bingen.

Dead Souls (495 min.)
En voor wie 495 minuten zitten kinderspel is, kan Dead Souls een bijzondere ervaring zijn. Het gaat hier om de Chinese heropvoedingskampen van eind jaren vijftig. We zien overlevers spreken. Vermoedelijk zeer indrukwekkend materiaal. Wang Bing deed maar liefst twaalf jaar over het maken van deze film. Ik vraag me af hoeveel dagen dat per minuut film is?

Reason (240 min.)
India is niet meer het lieve land dat het ooit was. Dat is de boodschap van Reason. Hoe religie nationalistische krachten kan hebben, onderzoekt documentairemaker Anand Patwardhan. Hij registreert een tweedeling in de maatschappij. Extreemrechtse nationalistische krachten versus mensen die je als verzet zou kunnen bestempelen. Pittige lengte, maar film heeft het in zich om een eyeopener te worden.

The Trade (262 min.)
Heroïne. Hoe komt dat product nu van A naar B? Deze documentaire is eigenlijk een miniserie en stelt deze in wezen simpele vraag. Je bent er vijf uur van je leven aan kwijt (ook in het Ketelhuis) maar je weet daarna vermoedelijk alles. Het filmen van zoiets illegaals zal niet eenvoudig zijn geweest. Matthew Heineman is een van die filmmakers die het blijkbaar voor elkaar krijgt. Een van de meest opmerkelijke misdaaddocu’s van dit festival.

 

Maatschappelijk engagement

De Chaque Instant (105 min.)
Ruim honderd minuten kijken we naar studenten verpleegkunde. Stages, praktijkervaring, les, het is best pittig allemaal. De film klinkt wat saai maar de kans is groot dat u ook een andere film van Nicolas Philibert heeft gezien: de plattelandsschooldocumentaire Être et Avoir. Reken hier op dezelfde aanpak.

Everything Must Fall (85 min.)
Een grote studentenopstand in Johannesburg werd bijna een complete oorlog. Ook gemist? Dat was in 2015. Deze documentaire schetst het verhaal van die periode. De kern is dat de arme zwarte bevolking in Zuid-Afrika geen kans krijgt om te studeren. Het verzet tegen corruptie in Zuid-Afrika explodeerde door deze opstand.

Freedom is a Big Word (78 min.)
Muhammad is eindelijk vrij uit Guantanamo Bay. Hij mag naar Uruguay. Waar je op kunt wachten is dat dertien jaar in Guantanamo Bay zitten niemand in de koude kleren gaat zitten. Ook bij Muhammad niet. Wat moet je ook ineens in Uruguay, een land dat je hoogstens van horen zeggen kende.

Railway Men (73 min.)
Dat is het aardige van documentaires: je gaat je ineens interesseren voor een onderwerp waar je nooit eerder zelfs maar aan gedacht had. Neem Tunesische spoorwegen. Het is levensgevaarlijk, die spoorwegen. Dat blijkt uit deze film, die alles maar aankaart wat je kunt aankaarten over dit onderwerp. Een mooie kans om mee te leven met een paar helden van het gewone leven.

Hale County (76 min.)
RaMell Ross wilde een niet zo negatief, maar juist menselijk beeld van een gemeenschap in het zuiden van de VS schetsen. Het werd een titanenproject waarbij hij vijf jaar een aantal mensen in Hale County zou volgen. En toch netjes teruggebracht tot 76 minuten. De film biedt gegarandeerd mooie menselijke portretten en een scherp portret van een gemeenschap.

 

Misdaad

Camorra (71 min.)
Francesco Patierno maakte deze interessante, journalistieke film over de Camorra, de maffia van Napels. Nu intussen bekend geworden via film en series, maar waar kwam het vandaan? Wat gebeurde er in de periode van de jaren zestig tot negentig? Veel archiefmateriaal. Belooft een boeiende maar ook pittige docu te worden – alleen al in de trailer zie je iemand doodgeschoten worden.

Cause of Death (79 min.)
In 2002 sterft een politieman in Tel Aviv als een terrorist het vuur opent. Zijn broer Jamal vertrouwt alleen het officiële verhaal niet zo. Er zou wat anders gebeurd zijn. Hij gaat op onderzoek uit, zoals dat zo mooi heet. Documentaire-whodunits zijn doorgaans de spannendste whodunits.

Police Killing (105 min.)
De politie in Rio de Janeiro zal in de handen geknepen hebben met de verkiezing van de nieuwe Braziliaanse president. Want reken er maar op dat dit soort uitwassen, onschuldige mensen in favela’s die sterven door politieacties, vaker kan gaan gebeuren. Wie zin heeft in rauwe Braziliaanse misdaad, gerechtelijk cynisme en veel schokkerige beelden heeft een goede aan deze film.

Sakawa (81 min.)
Wie wil dat nou niet een keer, echte internetoplichters in actie zien? We zien hier hoe Ghanese oplichters op internet te werk gaan. Het is geen grote misdaad, meer luis-in-de-pels-misdaad. En uiteindelijk zijn de internetters met hun geiligheid en goedgelovigheid zelf hun grootste dader. Klinkt interessant.

 

Muziek

Blue Note: Beyond the Notes (85 min.)
Thelonious Monk, Miles Davis, Herbie Hancock, John Coltrane. Wie dan nog ‘wie?’ zegt, kan deze documentaire beter aan zich voorbij laten gaan. Hét jazzlabel, in 1939 opgericht, dat de artiest voorop stelde was Blue Note. Het leverde ontelbare muzikale meesterwerken op. Deze documentaire vertelt het hele verhaal van het label en de betrokkenen en is uiteraard voor de echte jazzliefhebber niet te versmaden.

Scared of the Revolution (72 min.)
Umar, een van de rappers/dichters van The Last Poets, die aan de wieg stonden van de hiphop, wordt hier gefilmd door Daniël Krikke. Depressies en een moeilijk maar ook onconventioneel karakter. Benieuwd naar het resultaat, dat misschien wel zal doen denken aan de film over Betty Davis van dit jaar.

Giacinto Scelsi. The First Motion of the Immovable (81 min.)
Sebastiano d’Ayala Valva hoorde eens muziek van zijn achterneef. Dat was componist Giacinto Scelsi, een kluizenaar die vrijwel geen contact met de buitenwereld had. Die muziek zou hem altijd blijven fascineren. Via  deze documentaire van d’Ayala Valva komt de muziek eindelijk bij het grotere publiek. Kan interessant zijn, kan ook ingewikkeld zijn.

Piazzolla, The Years of the Shark (92 min.)
Een portret van de vernieuwer van de tango: Astor Piazzolla. Deze Argentijn krijgen we te zien via familiefilmpjes en archiefmateriaal. Voor de dansliefhebbers.

Rudeboy: The Story of Trojan Records (86 min.)
Dit zal likkebaarden zijn voor alle reggaefans ter wereld: een portret van het bekende Britse reggaelabel Trojan. Dat is de thuishaven van levende legendes als Jimmy Cliff en Lee Scratch Perry. Reken op veel anekdotes van glimlachende, kleurrijke figuren.

 

11 november 2018

Preview IDFA 2018 deel 1
Preview IDFA 2018 deel 3


MEER FILMFESTIVAL

Preview IDFA 2018 deel 1

Preview IDFA 2018 deel 1:
Bijzondere Levens, Families, Feelgood, Geschiedenis en Journalistiek

door Bob van der Sterre

Traditioneel tellen wij dagelijks af tot het IDFA. Dit jaar wordt het grootste documentairefestival ter wereld gehouden van 14 tot en met 25 november. Vanaf vandaag drie previews op thema’s, gevolgd door onze Thuis-IDFA. In dit eerste deel aandacht voor Bijzondere Levens, Families, Feelgood, Geschiedenis en Journalistiek.

Bixa Travesty

 

Bijzondere levens

Bixa Travesty (75 min.)
Linn da Quebrada, een Braziliaanse artiest, schept graag verwarring over seksualiteit. Is zij/hij man/vrouw? Dat is al een lastig te beantwoorden vraag. De film belooft een intiem portret van het soort mensen aam wie de nieuwe Braziliaanse president een enorme hekel schijnt te hebben.

Cassandro: The Exotico (75 min.)
‘Gender-bending’ worstelaars… Ze bestaan in Mexico. Waaronder deze Cassandro, over wiens leven Marie Losier deze film maakte. Kleurrijk persoon, kleurrijke film?

Celebration (73 min.)
Het is niet dat Yves St. Laurent bepaald onbekend is. Toch weerhield dat Olivier Meyrou niet om een documentaire over hem te maken. Deze film schetst de mens achter het mode-icoon, die tien jaar geleden is overleden. Toevallig draait op deze IDFA ook een portret van de ook al zo beroemde modeontwerpster Vivienne Westwood: Punk, Icon, Activist.

Dancing in the Wind (89 min.)
De ‘red-hair emperor’, een voormalige kapper, organiseert dansfeestjes in het park en streamt van alles via zijn smartphone in zijn appartement. Niet zo spectaculair misschien maar dit is wel China… We zien hier hoe Gu Donglin zijn strijd tegen de overheid voert. Titel is wel een gemiste kans.

Survivors (86 min.)
De Ebolacrisis. Sierra Leone, 2014. Wie waren de hulpverleners? Een ambulancechauffeur en verpleegkundige spelen de hoofdrol in deze ongetwijfeld milder over de mensheid stemmende film.

 

Families

Dawn (79 min.)
Regisseuse Carmen Torres maakt een film over haar twee moeders: de een in Spanje, de ander in Colombia. Vermoedelijk geen film voor ondergetekende – poëtische beelden, mijmerende voice-overs, traag tempo, supervrouwelijke thema’s – maar dat wil niet zeggen dat hier geen liefhebbend publiek voor te vinden is. Ga er vooral heen, filmfan!

Don’t be a Dick About it (69 min.)
Twee broers, Peter en Matthew. De een bang van honden, de ander speelt elke dag een tv-programma na. Dit oogt als een feelgoodfilm over een prettig gestoorde (Amerikaanse) familie. Kan wel eens een mooie tragikomische film zijn.

How Big is the Universe (72 min.)
Het leven van een familie Dolganen in Siberië. Een nomadisch volk. Hoe leven ze, wat doen ze, wat eten ze, wat bespreken ze? Na deze film ongetwijfeld antwoord.

Silvia (103 min.)
Dochters die met elkaar bespreken hoe het huwelijk van hun moeder, Silvia, zo fout heeft kunnen lopen. Ze leken zo gelukkig! Mannen: u bent gewaarschuwd! Vrouwelijker dan deze Argentijns-Chileense film gaat een docu tijdens het IDFA niet worden.

Three Identical Strangers (96 min.)
Dé familiefilm van dit festival beschrijft zo op het oog een mooi bizar verhaal. Een drieling die uit elkaar is gehaald bij geboorte komt nu weer bij elkaar. De beschrijving belooft een bijzonder plot, de waarheid is altijd vreemder dan fictie, dus laten we deze Amerikaanse film een kans op de publieksprijs geven.

 

Feelgood

By Then (45 min.)
Taxichauffeur Kofi rijdt gehandicapten door Parijs. Vanuit zijn ogen zien we alle toestanden rondom de aanslagen. Film van Matthieu Dibelius is vermoedelijk mooi en menselijk maar ik zou niet op al te volle zalen rekenen. Andere ‘taxifilm’ is Underdown.

Entrepeneur (77 min.)
Feelgood uit Finland? Is dat geen vergissing? Als je de films van Aki Kaurismäki kent, dan weet je dat de Finnen een droge humor hebben waarvan onze platte humor nog wel een lesje van leren. Deze film focust zich op een traditioneel familiebedrijf (kermis en slagerij) versus een modern familiebedrijf (vleesvervangers). Dat biedt perspectieven op een geslaagde tragikomedie.

Freedom Fields (97 min.)
Het grappige van documentaires is dat je gaat meeleven met mensen van wie je dat nooit had gedacht. Neem het Libische vrouwenvoetbalteam. De eerste interland is nog niet gespeeld. Dat is juist het punt van deze documentaire. Niet meeleven met deze speelsters zal bijzonder moeilijk zijn. Lees meer over de film in Variety.

The Raft (97 min.)
In 1973 voer een vlot drie maanden op zee. De crew bestond voornamelijk uit jonge mensen. Ze voeren er niet zomaar, ze waren onderdeel van een experiment. De vraag waarom dat experiment draaide: is de mens van nature agressief? In 2018 komt de crew weer bij elkaar in een houten versie van het vlot en praat over ongetwijfeld een memorabel stukje persoonlijke geschiedenis.

Sheep hero (81 min.)
Van sommige films weet je meteen dat het een publieksfavoriet zal worden. Zo ook het Nederlandse Sheep Hero. We volgen schaapherder Stijn en zijn worsteling met het moderne leven. Ongetwijfeld prachtige, typisch momenten waarbij je kunt genieten om onze befaamde Hollandse directheid. Draait in Tuschinski 1 en zal een volle zaal gretige kijkers trekken, dat kan niet anders.

 

Geschiedenis

La Barricade (51 min.)
De Franse studentenopstand van 1968, realtime. Dat is wat deze documentaire van Bruno Masi beoogt. Inclusief de voice-overs van een gastarbeider die gewoon wilde werken en een studente die midden in het geweld zat. De film is een webserie die in video’s van drie minuten vertoond werd op Twitter, precies vijftig jaar na dato. Kan op die rare gestructureerde manier wel vernieuwend zijn. Een ingekorte versie van 24 minuten is al te zien op YouTube.

Doomed Beauty (90 min.)
De Tsjechische actrice Lída Baarová had een relatie met Joseph Goebbels. Dat kostte de goede naam van de familie na de oorlog. Gast van IDFA Helena Třeštíková interviewde haar en koos voor een opmerkelijke montage. Overigens vertoont IDFA zeven films van Třeštíková, waaronder films over een gevangene en een drugsgebruiker die ze over een langere periode volgt.

Putin’s Witnesses (102 min.)
Niet veel mensen hebben een filmarchief tjokvol beelden van Poetin en Jeltsin. Vitaly Mansky wel en hij maakt deze film, die je zou kunnen zien als een introductie naar een nieuwe tijd, die een stuk cynischer werd dan je toen nog misschien dacht.

The Trial of Radko Mladic (99 min.)
Ja, dat is niet niets: de rechtszaak tegen de man die het Bosnisch-Servische leger leidde en ook verantwoordelijk was voor de moord op de mannen van Srebrenica. Deze film streeft naar een compleet beeld van de man. Voor de liefhebber zijn er genoeg historische rechtszaken te zien op deze IDFA, zoals The State Against Mandela and the Others (105 min.) en The Trial (tegen Dilma Rousseff in Brazilië).

The Waldheim Waltz (93 min.)
Interessant: hoe gingen vroegere ‘fake news’-roepers te werk? Kurt Waldheim, wie kent hem nog? De president van Oostenrijk die toch echt bij de SS had gezeten, maar het op alle mogelijke manieren ontkende. Deze docu laat het zien.

 

Journalistiek

American Dharma (98 min.)
De brenger van zoveel nationalistische ellende in Amerika, Steve Bannon, geïnterviewd door Errol Morris. Het is niet vreemd dat Errol Morris ook Bannon interviewt, na eerder zo portretten te hebben gemaakt van Robert McNamara en Donald Rumsfeld. Wie meer wil weten over Morris: zie onze special uit 2015, toen hij eregast was van IDFA. En deze film? Errol Morris noemt het zelf een ‘horrorfilm’. Dat belooft veel/weinig goeds (doorstrepen wat niet van toepassing is).

Bellingcat – Truth in a Post-Truth World (88 min.)
Een vervelend tijdperk. Zo zou ik zelf deze tijd omschrijven als iemand het me zou vragen (dat gebeurt gelukkig niet). Maar niet alles is slechter. Neem Bellingcat. Deze interessante organisatie van serieuze burgerjournalisten krijgt voor elkaar waar overheden falen. En dat met moderne technologie en nadenken. Nederlandse documentaire van Hans Pool zal ongetwijfeld boeien hoe die mensen dat voor elkaar krijgen.

The Corporate Coup d’Etat (90 min.)
Ik zag ooit eens in een andere documentaire dat een bedrijf in de VS 66% kans heeft om invloed te hebben op een wet en een burger 1%. Ongetwijfeld gaat deze film van Fred Peabody, bedoeld om de overwinning van Trump duiding te geven, over die ellendige toestand. We gaan net als films van Adam Curtis de diepte in, dus terug naar de tijd toen het startte. Categorie goed-om-te-weten maar ook bereid-je-voor-op-deze-somber-stemmende informatie.

The Panama Papers (100 min.)
Onthullingen blijven elkaar opvolgen. We zitten nu weer in de nieuwste versie van Football Leaks. Maar Panama Papers, dat was wat. Die sneed een paar jaar geleden haarfijn de puist van louche zakendoen open. En wat een etterige pus er naar buiten stroomde! Hier krijgen we een reconstructie hoe dat toen ging. Dit moet wel een smeuïg journalistiek verhaal zijn.

 

10 november 2018

Preview IDFA 2018 deel 2
Preview IDFA 2018 deel 3


MEER FILMFESTIVAL

LIFF 2018 deel 2

LIFF 2018 deel 2:
Verkenning van nieuwe Amerikaanse cinema

door Suzan Groothuis

Het Leiden International Film Festival (LIFF) is volop bezig en is er ruim baan voor films uit de VS. De meeste maken deel uit van het American Indie-programma, maar voor innovatieve en grensverleggende cinema is er een apart programma: Bonkers.

 

Sorry to Bother You

Sorry to Bother You – knotsgek en maatschappijkritisch
Als je van onvoorspelbaar en bizar houdt, dan is Sorry to Bother You (onderdeel van Bonkers) van regisseur Boots Riley een must see. Cassius is een soort van loser. Hij woont in de garage van zijn oom en heeft al maanden geen huur betaald. Zijn vriendin Detroit (Tessa Thompson, Dear White People) is kunstenares en doet gekke dingen met oorbellen. Maatschappijkritische teksten bungelen in grote letters aan haar oren.

Maar dan wordt het ook tijd voor Cassius om iets uit te voeren, want zijn oom zit in geldnood. Noodgedwongen solliciteert hij bij een telemarketingbedrijf, waar de hogere regionen pas toegankelijk zijn als je “power caller” bent. Lastig als je zwart bent en vooral aan welgestelde blanken moet verkopen. Tot een oude rot in het vak Cassius leert dat hij zijn “witte” stem moet gebruiken. Wedden dat Cassius verkoopt als hij als een blanke klinkt?

Sorry to Bother You ontvouwt zich vanaf dat moment tot knotsgekke komedie, maar dan wel een die politiek en maatschappijkritisch is. De consumptiemaatschappij, de zucht naar macht, de positie van blank tegenover zwart en de hardwerkende onderlaag van de samenwerking versus de rijke top, om maar wat te noemen. De film refereert onmiskenbaar aan werk van Spike Jonze en Michel Gondry, gemixt met Jordan Peeles Get Out. De eerste helft is het sterkst, waarin realiteit en vervreemding lekker tegen elkaar aan schuren. Richting einde krijgen we een wel heel bizarre wending en is Sorry to Bother You wat langdradig. Maar, vooralsnog, een filmmaker die zijn eigen stempel drukt.

 

American Animals

American Animals overval vanuit verschillende perspectieven
Nieuwsgierig maakt American Animals van Bart Layton. De regisseur debuteerde met het fantastische The Imposter, een grote IDFA-hit in 2012. Een docuthriller die speelt met perceptie, want wat is nu waar? Interviews met betrokkenen worden gecombineerd met nagespeelde scènes door acteurs, waarin de ene na de andere bizarre wending naar voren komt. Alles gegoten in donkere, gestileerde beelden. American Animals doet qua stijl en vorm erg denken aan zijn voorganger. Ditmaal volgt Layton vier studenten, die hun oog hebben laten vallen op een vermogende boekencollectie in de Transylvania University.

American Animals is net als The Imposter deels nagespeeld, afgewisseld met commentaar van de betrokkenen. We zien hoe twee studenten verleid worden door avontuur en besluiten de speciale collectie boeken van de universiteitsbibliotheek te overvallen. De speciale collectie is alleen toegankelijk op afspraak. Beveiliging is er niet, want de verzameling wordt gerund door een bibliothecaresse op leeftijd. Er ontstaat een plan voor een overval, waarbij nog twee studenten betrokken worden. Maar hoe dichterbij de uitvoering, hoe meer het plan gedoemd is te mislukken.

American Animals sleept de kijker van meet af aan mee in een onbestemd thrillerachtig avontuur, waarbij de soundtrack met onder andere The Doors, Donovan en Leonard Cohen de donkere sfeer ondersteunt. Het spel met perceptie is evenals in The Imposter aanwezig, want naar wiens waarheid zitten we nu te kijken? Uiteindelijk weten de betrokkenen het zelf ook niet meer: was het je eigen herinnering, of was het zoals de ander het je verteld heeft? In ieder geval levert het een indringend schouwspel, waarbij de spanning steeds meer wordt opgevoerd. Evan Peters (American Horror Story) en Barry Keoghan (The Killing of a Sacred Deer) zijn perfect gecast als twee outcasts die meer uit het leven willen halen dan oersaaie burgerlijkheid. Dan weer hilarisch, dan weer schrijnend toont Layton ons hoe een wilde en brute jongensdroom ten einde kwam.

 

Eighth Grade

Eighth Grade invoelbare tienerangst
Van wilde studentenavonturen gaan we naar een onzeker meisje in de laatste klas van de lagere school. De toepasselijke titel Eighth Grade toont hoe de introverte Kayla zich voorbereidt op high school. Ze hoort niet bij de populaire meisjes van de klas en is duidelijk zoekende naar haar identiteit. Haar telefoon is haar metgezel, met wie ze opstaat en naar bed gaat. Dankzij YouTube heeft Kayla een medium gevonden om zichzelf te uiten. Ze publiceert filmpjes van zichzelf met wijze lessen over jezelf zijn. Maar op school en in het contact met haar vader sluit ze zich af en is ze de “quiet girl”.

Eighth Grade is het debuut van Bo Burnham en toont op integere wijze de worsteling van een meisje met zichzelf en de wereld om haar heen. Kayla, overtuigend gespeeld door Elsie Fisher, is zowel kwetsbaar als krachtig. In de YouTube-filmpjes heeft ze een boodschap, maar in het echte leven laat ze zichzelf niet horen. Ze is als een grijze muis, ongezien door haar omgeving. Haar vader heeft wel oog voor haar, maar dat is niet de aandacht die Kayla zoekt.

Burnham, die als tiener ook YouTube inzette om zijn onzekerheden van zich af te praten, geeft Kayla een platform om zichzelf te kunnen zijn en haar hoop en wensen vorm te kunnen geven. Hoewel er genoeg momenten zijn in Eighth Grade die Kayla’s zelfvertrouwen doen wankelen, zoals een ongemakkelijk verjaardagsfeest van een van de populaire meiden uit de klas, blijft zij als persoon overeind. Uiteindelijk werkt de film toe naar het vinden van evenwicht; vrede hebben met wie je bent en ook de ander nemen zoals die is. Een realistisch, soms pijnlijk en dan weer komisch portret van een tiener zoekend naar haar identiteit, waarbij Burnham de huidige tijdgeest met de bepalende rol die de sociale media hebben perfect weet te vangen.

 

4 november 2018

 

Preview LIFF 2018
Deel 1 LIFF 2018
Deel 3 LIFF 2018

 
MEER FILMFESTIVAL

King, The

****
recensie  The King

Van King naar Kong

door Alfred Bos

Waar is de ‘united’ in de United States of America gebleven, vraagt de Amerikaanse documentairemaker Eugene Jarecki zich af. De Amerikaanse Droom heeft hetzelfde lot ondergaan als Elvis Presley, in zijn tijd de belichaming van die droom.

Hij is al veertig jaar dood, maar leeft nog steeds—als hologram. In zijn tijd was Elvis Presley de verpersoonlijking van een droombeeld: Amerika als het land waar je van pauper kunt uitgroeien tot miljonair. De gloriejaren van Elvis – met Prince en Madonna de enige popster die we kennen bij de voornaam, anders dan Bob (Dylan/Marley), David (Bowie), Michael (Jackson) of John (Lennon) – vielen samen met de piek van Amerika als wereldmacht. Elvis leeft voort als mediabeeld en dat geldt ook voor de Amerikaanse Droom, want in werkelijkheid is die zo dood als een pier, wil Eugene Jarecki duidelijk maken in zijn documentaire The King.

Het concept is prachtig. Jarecki stapt in de zilveren Rolls Royce van Elvis en bezoekt plekken die een rol speelden in diens loopbaan: zijn geboorteplaats Tupelo; zijn thuishaven Memphis; New York waar zijn carrière in 1956 dankzij televisie een enorme boost kreeg; via Route 66 naar Hollywood waar hij in de jaren zestig een eindeloze stroom steeds beroerdere pulpfilms maakte; Las Vegas waar hij na de befaamde NBC-comebackspecial van december 1968 neerstreek als publiekstrekker extraordinaire.

The King

Met Jarecki zitten in de Rolls muzikanten (onder meer John Hiatt, Emmylou Harris, The Handsome Family en Emi Sunshine & The Rain) en acteurs (zoals Ethan Hawke, Ashton Kutcher en Alec Baldwin, hij parodieert de president in Saturday Night Live). De muzikanten maken prachtige authentieke muziek op de achterbank. De acteurs spreken over Elvis, wat hij voor hen en Amerika heeft betekend en wat er van de Droom is geworden. De Rolls Royce Silver Cloud staat met pech langs de weg, hoe treffend. Waarom de Rolls, waarom niet één van Elvis’ Cadillacs, vraagt David Simon, maker van The Wire. Het Britse statusmobiel is symbool van Amerika’s verwording, wil de film vertellen.

Verslaving
Verval is het onderliggende thema van The King. Het verval van een godenzoon tot vadsige parodie en het verval van een wereldmacht tot vulgaire plutocratie. In het geval van Elvis is zijn manager, de zelfbenoemde ‘Colonel’ Tom Parker (in werkelijkheid de illegale immigrant  Andreas van Kuijk uit Breda), de boosdoener. Die had zijn verdiensten, zelfs geniale trekjes: Parker/Van Kuijk vond de marketing, inclusief merchandise, van de popster uit; wist nationale beroemdheid uit te bouwen tot wereldfaam. Maar – en het is een enorm maar – hij bond Elvis aan Las Vegas om zijn gokverslaving te faciliteren.

De documentairemaker is niet kinderachtig. Hij trekt de parallel tussen Elvis en Amerika dóór en typeert de huidige Amerikaanse president, die man met die eekhoornstaart omgedraaid op zijn hoofd, als de belichaming van de verloederde Droom. Parker en Trump hebben veel gemeen: vulgaire, ongeletterde types; geboren verkopers, geniaal in hun mediamanipulatie; behoudzuchtig en naar binnen gericht in hun wereldbeeld; en gokverslaafd. Van onbegrensde kansen voor iedereen naar casinokapitalisme voor de rijken. Van King naar Kong. Paolo Sorrentino zou er zo Silvio Berlusconi aan toe hebben kunnen voegen. Verroest, dat is precies wat doet hij met Loro.

The King

Roem als bedrijfsziekte
Eugene Jarecki is het type intellectueel dat in het Amerika van Trump een met uitsterven bedreigde diersoort is. Hij kan abstracties vangen in termen van populaire cultuur en The King is een fraai voorbeeld. Jarecki, die een boek schreef over de buitenlandse politiek van Amerika en een actie startte voor boerenleenbanken als alternatief voor Wall Street, laat de Rolls Royce van Elvis stoppen om gewone Amerikanen aan het woord te laten. Het mozaïek van reportage en Elvis-docu is doorsneden met in de studio gedraaide interviews. Het mooiste citaat komt van Mike Myers: ‘Roem is de bedrijfsziekte van creativiteit’.

The King ontkomt niet aan de hysterie van de culturele oorlog die sedert de jaren negentig in Amerika woedt (en sindsdien naar Nederland is overgeslagen). Een zwarte intellectueel zegt dat Elvis hem niet vertegenwoordigt, want Elvis heeft de zwarte muziek gestolen en zijn roem nooit aangewend om politiek stelling te nemen. Chuck D, voorman van rapgroep Public Enemy, is genuanceerder: muziek is muziek. Deze kijker denkt: als muzikanten zich politiek moeten uitspreken, moeten politici dan muziek gaan maken? Trump doet The Chipmunk Song? I hope not.

Dat Elvis in Las Vegas ten onder ging aan vervreemding, teveel geld, een pillenverslaving en botervette banaan-met-pindakaas-cholesterolbommen symboliseert de teloorgang van de Amerikaanse Droom. Zoals Martin Scorcese verbeeldt in Casino werd Vegas in de jaren tachtig een prooi van internationaal opererende bedrijven, vastgoedbaronnen en het grootkapitaal. Krek hetzelfde is, aldus Jarecki (en niet hij alleen), de Amerikaans droom overkomen. Het enige wat je op dit filmessay kunt aanmerken is dat de regisseur niet afsluit met het slotnummer van Elvis’comeback special, If I Can Dream. Popcultuur verkoopt sprookjes.

 

6 november 2018

 

ALLE RECENSIES