La Grande Bellezza beste film van het millennium

La Grande Bellezza beste film van het millennium

La grande bellezza is door de redactie van InDeBioscoop gekozen tot beste film van de 21ste eeuw. De eeuwige stad Rome als het “decor voor de ontmaskering van loze ambities en lege pretenties”. De Italiaanse regisseur Paolo Sorrentino toont “een authentiek universum vol expressieve beelden, hemelse muziek en satire met de nodige extravagantie”.

La grande bellezza

Op de tweede plaats prijkt het romantische drama In the Mood for Love. “De camera is verborgen, alsof de kijker de affaire geheimzinnig bespiedt”, aldus een van de collega’s. “Is het ware verliefdheid die de twee tot elkaar brengt of slechts de fantasieën geboren uit de omstandigheden? Maakt het eigenlijk uit?” En: “Elk fraai beeld van de Chinese regisseur Wong Kar-Wai spreekt boekdelen over de tragische liefde.”

Werckmeister harmóniák is “een zwart-witte harmonie in mineur die als een meditatie voort glijdt”. Iemand anders zegt over deze Hongaarse film: “Arthouse zoals het echt bedoeld is. Deze film van Béla Tarr zit vol mysterie en eigenzinnigheid en is zo anders dan anders. 39 shots in twee uur. Twee minuten lang alleen maar lopende mannen – dat iemand dat durft!”

Opvallend op de vierde plaats is een documentaire: The Act of Killing. Met gevaar voor eigen leven portretteert Joshua Oppenheimer de toenmalige beulen van het schrikbewind van de Indonesische generaal Soeharto die tot in detail vertellen en naspelen hoe zij hun politieke tegenstanders medio jaren 60 doodden. “Eenmaal begraven bouwen herinneringen een muur voor de geest, die alleen door de daad van het doden weer opgebroken kan worden.”

“Wat animatiefilms vooral moeten doen, is betoveren. Het tot leven roepen van de fantasie”, aldus een van de collega’s over Spirited Away van de Japanse animatiekeizer Hayao Miyazaki dat op de vijfde plaats eindigt. “Een troostend sprookje voor klein en groot.”

Lazzaro Felice staat verrassend op de zesde plaats. “In een wereld die zo schuldig is dat ze onschuld niet meer herkent, verzacht Alice Rohrwacher de onmiskenbare politieke dimensie van haar derde film met mythologie en beeldpoëzie”, zegt iemand over het drama dat in 2019 in de bioscoop verscheen.

Eternal Sunshine of the Spotless Mind belandt op nummer zeven. “Geen scenarioschrijver vandaag de dag is zo origineel als Charlie Kaufman”, aldus een collega die het romantische drama met Jim Carrey en Kate Winslet in zijn lijstje zette. Iemand anders schrijft: “Hoeveel ontroering kan een mens verdragen in dit (bijna) onvergetelijke sciencefictionsprookje?”

Er werden veel Koreaanse films genoemd in de diverse lijstjes. Het is geen verrassing dat het ijzersterke Memories of Murder in de IDB-top 10 van het millennium opduikt. “Met deze film wees Bong Joon-ho de wereld er op dat de cinema van Zuid-Korea tot de eredivisie is toegetreden. Zwarte komedie, suspensethriller en maatschappijkritiek mengen zich tot een genadeloos portret van de menselijke natuur.”

Op de negende plek vinden we Turist. “Ruben Östlund kijkt naar onze micro-gedragingen en ontleedt ze dusdanig confronterend dat het ons tot psychoanalyse in ons alledaagse handelen dwingt.” Iemand anders vindt: “Het vervreemdende skioord en een briljant gebruik van Vivaldi’s De vier jaargetijden maken Turist tot één van de meest hilarische én pijnlijke films van deze eeuw.”

Het was knokken om de film die onze top 10 zou afsluiten, omdat meerdere films op dezelfde plek eindigden. Het volgende pleidooi voor Paterson gaf de doorslag: “Meditatief eert deze film de kleine momenten en is daarmee het grootse waard. Eenvoudige werkdagen en gedichten komen samen voor een fraai visioen van tevredenheid die uitdaagt. Men kan niet spreken over de Tao, maar wellicht kan men deze wel filmen.”

Wat verder opvalt is dat in de individuele lijstjes films van dezelfde regisseurs staan, zoals van David Lynch en Nuri Bilge Ceylan.

 

IDB Top 10 van het Millennium

1. La grande bellezza (2013)
2. In the Mood for Love (2000)
3. Werckmeister harmóniák (2000)
4. The Act of Killing (2012)
5. Spirited Away (2001)
6. Lazzaro Felice (2018)
7. Eternal Sunshine of the Spotless Mind (2004)
8. Memories of Murder (2003)
9. Turist (2014)
10. Paterson (2016)

 

Individuele lijstjes

Deel 1: Cor Oliemeulen
Deel 2: Tim Bouwhuis
Deel 3: Michel Rensen
Deel 4: Bob van der Sterre
Deel 5: Ries Jacobs
Deel 6: Sjoerd van Wijk
Deel 7: Yordan Coban
Deel 8: Ralph Evers
Deel 9: Alfred Bos

Top 10 van het Millennium – Deel 9: Alfred Bos

Deel 9: Alfred Bos
Top 10 van het Millennium

Memories of Murder (2003)

Memories of Murder (2003)

Zonder plan of opzet openbaart zich in deze persoonlijke selectie, chronologisch geordend, onmiskenbaar een thema: de werkelijkheid zoals we die meenden te kennen is een illusie. Ironisch dat juist cinema die ongemakkelijke waarheid zo scherp aantoont, want is film nu niet uitgerekend de kunstvorm die dromen tot leven brengt? Na 11 september 2001 is het de filmkunst die de bestaande orde ontmaskert als een sprookje door en voor volwassenen. Feiten verberg je in fictie en wie wijs is, liegt de waarheid.

Alfred Bos   door Alfred Bos

Amores Perros (2000)
Alejandro G. Iñárritu is zonder twijfel één van de sterregisseurs van het nieuwe millennium. Hij kreeg applaus voor films als 21 Grams, Babel en Biutiful. En Oscars voor Birdman en The Revenant. Zijn debuut is wat mij betreft onovertroffen: rauw als rap, rijk als Shakespeare. Een kijkje in de komende eeuw.

Spirited Away (2001)
Hayao Miyazaki is de keizer van het animatiewonder, Studio Ghibli. Met My Neighbor Totoro maakte hij de beste tekenfilm van de vorige eeuw. Spirited Away is wellicht zijn meesterwerk, een ode aan het kind-zijn en de fantasie die gelijke mate verbluft en ontroert. Een troostend sprookje voor klein en groot.

Far from Heaven (2002)
Geen regisseur kan zulke sterke vrouwenrollen op het scherm toveren als Todd Hayes. Hij deed het in de Dylan-biopic I’m Not There, de tv-serie Mildred Pierce en het lesbodrama Carol. In Far from Heaven speelt Julianne Moore een jaren vijftig-huisvrouw wier gewatteerde bestaan schone schijn blijkt. Douglas Sirk, maak plaats.

Memories of Murder (2003)
Met deze film wees Bong Joon-ho de wereld er op dat de cinema van Zuid-Korea tot de eredivisie is toegetreden. Zwarte komedie, suspensethriller en maatschappijkritiek mengen zich tot een genadeloos portret van de menselijke natuur. Het bracht de makers van True Detective en La Isla Minima op ideeën.

No Country for Old Men (2007)
Ethan & Joel Coen zijn een fenomeen uit de vorige eeuw. Ze maakten met deze eigentijdse western hun beste film van het nieuwe millennium. Eigenlijk is het een Amerikaanse tegenhanger van Memories of Murder: gitzwart en genadeloos. Het bracht de makers van de tv-serie Breaking Bad op ideeën.

Killing Them Softly (2012)

Killing Them Softly (2012)

Killing Them Softly (2012)
Nog een film die afrekent met een illusie: “America is not a country, it’s a business”. Aldus huurmoordenaar Brat Pitt in deze ‘kleine’ film van Andrew Dominik, waarin tv-nieuws fungeert als Grieks koor bij een banaal misdaaddrama. Briljante film met topcast: James Gandolfini, Ray Liotta, Scoot McNairy, Ben Mendelsohn en meer.

La grande bellezza (2013)
Verroest, nog een film over illusies die gierend leeglopen. Zou dat de rode draad in de wereld van na ‘11 september’ zijn? Paolo Sorrentino gebruikt – à la Fellini – de eeuwige stad als decor voor de ontmaskering van loze ambitie en lege pretentie. Staat het voor Italië? Europa? De westerse wereld? Of het gefnuikte idealisme van de generatie van 1968?

Mad Max: Fury Road (2015)
George Miller is de Paul Verhoeven van down under en maakte met deze film een verpletterende comeback én de beste superheldenfilm van het nieuwe millennium. En dat zonder superhelden. Het is een feest voor het oog. En met een soundtrack van Neerlands trots in Hollywood, Tom Holkenborg.

Shoplifters (2018)
Hirokazu Koreeda, de Yasujirō Ozu van de eenentwintigste eeuw, stelt vragen bij het succes van het neoliberale kapitalisme via het oerthema van literatuur en film—familie. Ook binnen de pseudofamilie van deze schrijnende en intens ontroerende film is alles schijn, een façade om te overleven. De wereld maakt van iedereen een winkeldief.

The Irishman (2019)
Dit magnum opus van Martin Scorsese voelt als het afscheid van een generatie acteurs, van een bepaald soort film en filmbeleving, van een tijdperk. Het Amerika van de Koude Oorlog en groei zonder grenzen, van machtige vakbonden en georganiseerde misdaad, van film als méér dan vermaak—het Amerika van Martin Scorsese, groots uitgezwaaid.

 

24 december 2019

 

Deel 1: Cor Oliemeulen
Deel 2: Tim Bouwhuis
Deel 3: Michel Rensen
Deel 4: Bob van der Sterre
Deel 5: Ries Jacobs
Deel 6: Sjoerd van Wijk
Deel 7: Yordan Coban
Deel 8: Ralph Evers

Top 10 van het Millennium – Deel 8: Ralph Evers

Deel 8: Ralph Evers
Top 10 van het Millennium

Werckmeister Harmóniák (2000)

Werckmeister Harmóniák (2000)

Oh Europa! Toen de vraag kwam om een top 10 vanaf 2000 te maken, kostte het me weinig moeite om de eerste 8 op papier te zetten. Monumenten van beeldesthetiek, eigenheid, menselijkheid en creatieve fantasie. De laatste twee bleken echter een worsteling van jewelste. Films herzien, wikken en wegen en wat te doen met de afvallers? Nou vooruit, omdat ze me ook na aan m’n filmhart liggen: Okuribito, The Broken Circle Breakdown, Mr. Nobody, Stellet Licht, A Londoni Férfi, Marie Heurtin, Ah-ga-ssi (The Handmaiden) en Ying Xiong (Hero) hebben het uiteindelijk niet gehaald.

Ralph Evers   door Ralph Evers

10. Interstellar (2014)
De evolutie heeft na Kubricks 2001 niet stilgestaan. Christopher Nolan komt met een intelligente sci-fi volgepakt met creatieve en ingenieuze vondsten. Zoals de zeeplaneet waar een uur gelijk staat aan 13 jaar op aarde. Of het gegoochel met de dimensies waar verleden en toekomst in het nu samenkomen. Nolan toont eens temeer zijn kunde het onmogelijke te verbeelden.

9. Springtime in a Small Town (2002)
Springtime in a Small Town (Xiao Cheng Zhi Chun) is een verstilde vertelling, ondersteund met prachtig camerawerk en subtiele muziek. De film kent een eenvoud die zo eigen is aan Aziatische cinema en filosofische traditie. Ongecompliceerde beeldtaal, die als ‘ondertiteling’ van het zielenleven verslag doet van wat er niet gezegd wordt.

8. The Turin Horse (2011)
This is the way the world ends, this is the way the world ends, this is the way the world ends. Not with a bang, but a whimper, dichtte T.S. Eliot in de beginjaren van de vorige eeuw. Torinói Ló (The Turin Horse, zoals de Engelse titel gaat, met verwijzing naar de gekwording van Nietzsche) vangt die profetische woorden van Eliot op magistrale wijze. Alle elementen van Béla Tarr, die hem voor mij zo briljant maakt, zijn aanwezig: lange monologen, contrastrijke zwart-witcinema in exact het juiste trage tempo en Breughelse blikken. Ditmaal met bijna valse cello en vrijwel uitgeklede beelden.

7. Les Triplettes de Belleville (2003) 
De tekenstijl van Sylvain Chomet roept vervlogen tijden op van sigarenrook in bruine, warme jazzclubs waar de swing nog klinkt. Pure nostalgie, alsof je naar een stomme film kijkt, maar dan met karikaturale uitvergrotingen. Het verhaal is verweven rondom de typische rokerige, broeierige sfeer van de Franse thrillerklassiekers van weleer, met ditmaal een assertieve, vindingrijke oma en een drietal zangeressen die er zo hun eigen stijl op nahouden.

6. The Congress (2013)
Moderne technieken, waarmee Hollywoodsterren voor eeuwig jong blijven (ook heerlijk nummer van Alphaville), gemengd met existentiële bezinning over sterfelijkheid, geluk en maakbaarheid gegoten in de tofste transformatie van de afgelopen 20 jaar. Van film naar animatiefilm vol hallucinante droombeelden en anachronismen. Met Max Richter voor de filmscore in optima forma.

The Congress (2013)

The Congress (2013)

5. Risttuules (2014)
Beeldschoon beeldgedicht dat als een trage, verstilde dans van tableaux vivants vorm krijgt, rondom een groot verdriet, te weten: de Sovjet-holocaust onder het Stalinregime die de Baltische landen ten deel viel. De scène met de berkenbomen doet denken aan de berkenboom-scène in Tarkovski’s oorlogsdrama De jeugd van Ivan. Eens temeer blijkt de kracht van zwart-wit cinematografie.

4. Sieranevada (2016)
Kijk ik naar een film, of ben ik op de een of andere manier als spook terechtgekomen in een familieruzie. Van de eerste tot de laatste seconde gefascineerd en verwonderd naar echte mensen gekeken en op de radio ook nog eens de rockklassieker Errors of my Way van Wishbone Ash, wat een traktatie!

3. La grande bellezza (2013)
Duizelingwekkende cameravoering, wonderschone en diverse muziek, bijzondere ontmoetingen, speelse satire, fragmenten en leegte van luxe, een verterende herinnering aan jeugdliefde, een ode aan Rome en haar vele openlijke en verborgen schoonheden.

2. Spirited Away (2001)
Wat animatiefilms vooral moeten doen, is betoveren. Het tot leven roepen van de fantasie. Als er één film is die daarin geslaagd is, is het wel Spirited Away (Sen to Chihiro no Kamikakushi) van Hayao Miyazaki.

1. Werckmeister Harmóniák (2000)
Gemakkelijke keuze. De nummer 1 in mijn lijst is een film van Béla Tarr die ik kan blijven kijken. Een zwart-witte harmonie in mineur die als een meditatie voort glijdt. Zoals de echt goede werken telkens iets anders laten zien en al ettelijke duidingen gehad hebben. Ik kan me de avond in de Groningse RKZ Bios nog levendig herinneren en ook die melodieus klinkende Hongaarse taal en dat allegorische begin van de film die mijn associatieve brein direct in de overdrive zette. Niet lang daarna alles van de man verslonden en de soundtrack opgezocht. Nog steeds een van de mooiste soundtracks, die een harmonie met het beeld aangaat.

 

22 december 2019

 

Deel 1: Cor Oliemeulen
Deel 2: Tim Bouwhuis
Deel 3: Michel Rensen
Deel 4: Bob van der Sterre
Deel 5: Ries Jacobs
Deel 6: Sjoerd van Wijk
Deel 7: Yordan Coban
Deel 9: Alfred Bos

10 grensverleggende films

Tien grensverleggende films

10 grensverleggende films

Feitjes over films zijn altijd leuk. Nog leuker is om je te realiseren wat ze allemaal in gang hebben gezet. Tien mijlpalen in de filmgeschiedenis die de grenzen verlegden: van de allereerste speelfilm tot en met de eerste bewustwordingsfilm over voeding.

Samenstelling: Cor Oliemeulen

1. – The Story of the Kelly Gang (1906) – allereerste speelfilm

Niet Amerikanen of Europeanen maakten de allereerste speelfilm. Ene Charles Tait uit het Australische goudzoekersparadijs Castlemaine en twee van zijn broers vertoonden op 26 december 1906 het bijna zeventig minuten lange The Story of the Kelly Gang. Dit westerndrama gaat over de beruchte Ierse balling Ned Kelly, die na de moord op drie politiemannen vogelvrij werd verklaard. Veel fragmenten op de filmrol hebben de tand des tijds niet goed doorstaan of zijn simpelweg verdwenen. In de gerestaureerde versie zijn foto’s en teksten geplakt om de leemtes in het verhaal op te vullen. Wat opvalt is het gebruik van echte pistolen! Tijdens schermutselingen wordt er vaak bewust in de grond of in de lucht geschoten, waarna tegenstanders toch dood neervallen. Charles Tait kreeg negen kinderen en maakte geen tweede speelfilm.

2. – Nanook of the North (1922) – eerste documentaire

Robert J. Flaherty was goudzoeker aan de andere kant van de wereld, in het hoge noorden van Canada, en maakte daar prachtige natuuropnames met mens en dier. Op een dag knoeide hij sigarettenas op zijn kilometerslange, uiterst brandbare rollen celluloid en werden alle opnamen vernietigd. Flaherty, die een relatie met een Eskimofamilie had opgebouwd, begon weer vol goede moed aan zijn film over het leven van de Inuit. Maar wat bleek later? Sommige fragmenten waren in scène gezet, zoals de vangst van een zeehond – die al dood was toen die zogenaamd door Nanook en zijn gezin onder het ijs vandaan werd getrokken. De vraag is of Nanook of the North door het manipuleren van de werkelijkheid een echte documentaire is. In ieder geval schetst de film een authentiek beeld van de ongerepte natuur in het noordelijk poolgebied.

3. – La coquille et le clergyman (1928) – eerste surrealistische speelfilm

Het door de Franse schrijver André Breton in 1924 gepubliceerde Manifest van het Surrealisme predikte een levenshouding. Fantasierijk, volledige vrijheid, loslaten van het verleden en zich niets aantrekken van bestaande regels. De visuele verbeeldingskracht staat los van verstand en logica, en is toepasbaar op alle kunstvormen. De beroemdste vroege surrealistische film is Un chien andalou (1928), waarmee Luis Buñuel en Salvador Dalí de gevestigde orde schokten. Maar de allereerste surrealistische speelfilm verscheen eerder dat jaar. In La coquille et le clergyman (De zeeschelp en de priester) van regisseuse Germaine Durlac maken we kennis met de dromen en erotische fantasieën van een priester. Het zowel originele als maffe script is van Antoine Artaud, die later met de introductie van zijn Wrede Theater ‘te surrealistisch’ werd bevonden door Breton en consorten.

4. – The Ox-Bow Incident (1943) – eerste humane western

In westerns werden indianen als bloeddorstige barbaren afgeschilderd. Dat negatieve beeld veranderde met de revisionistische western, waarin indianen en Mexicanen juist als sympathieke mensen worden neergezet. Mooie voorbeelden zijn High Noon (1952), Little Big Man (1970) en Dances with Wolves (1990). Al in 1943 verscheen The Ox-Bow Incident van William A. Wellman dat een sleutelrol speelt in de geschiedenis van de western. Deze eerste humane western houdt een pleidooi voor de rechtstaat als fundament van de samenleving. Drie mannen worden verdacht van moord en zonder proces opgehangen door een hysterische menigte. Later blijken ze onschuldig. Eén van de terechtgestelden had nog een afscheidsbrief mogen schrijven. In de ontroerende finale leest het personage van Henry Fonda, één van de weinigen die de executies probeerde te verhinderen, de brief voor aan een saloon vol daders.

5. – Sommaren med Monika (1953) – eerste vrijgevochten film

De Zweedse filmmaker Ingmar Bergman genoot een strenge opvoeding (vader was luthers predikant), was bang voor de dood en twijfelde aan God en het geloof. Dat resulteerde in 1957 in het meesterwerk Det sjunde inseglet (Het Zevende Zegel). Vier jaar eerder zorgde Bergmans doorbraakfilm Sommaren med Monika (Zomer met Monika) al voor de nodige ophef. Een vrijgevochten meisje (Harriet Andersson), dat met haar vriendje vlucht voor haar burgerlijke ouders, gaat uit de kleren. In Amerika ging de schaar in Bergmans vernieuwende, realistische filmstijl, en bleven hoofdzakelijk beelden van het stoute meisje over. “In de buurt werd er gesproken over een naaktscène. Zoiets was destijds ongehoord in Amerikaanse films”, zei regisseur Woody Allen, die net als veel anderen pas later Bergmans werkelijke kwaliteiten zou ontdekken.

6. – L’avventura (1960) – eerste moderne filmvertelling

Naast Bergman plaveide Michelangelo Antonioni de weg voor Europese films in Amerika. Tijdens zijn hele oeuvre bestudeerde de Italiaanse maestro van de moderne cinema de zoektocht naar betekenis en toonde hij zijn personages niet conform de toen geldende filmwetten. Zo worden hartstochtelijke vrouwen en communicatief impotente mannen in een dialoog met de rug naar elkaar geplaatst om hun psychologische afstand te symboliseren. Vanaf L’avventura (1960) wordt het verhaal ondergeschikt aan de gevoelens en worden de personages geplaatst in een omgeving die hun gemoedstoestand benadrukt, soms heel nietig in een overweldigend landschap of als een stipje voor een gigantische muur. Tijdens de wereldpremière op het filmfestival van Cannes klonk veel gejoel. Het publiek vond de shots veel te lang en kon het niet verteren dat hoofdrolspeelster Anna zomaar verdwijnt om vervolgens niet meer terug te keren in het verhaal.

7. – Straw Dogs (1971) – eerste verkrachtingsscène

Nog voordat de Hays Code in de Verenigde Staten werd afgeschaft, trok een schietgraag overvalkoppel in Bonnie and Clyde alle ongecensureerde registers open. Seks, drugs en vooral geweld vulden vanaf 1967 het witte doek. Gevlucht voor de verruwing in zijn geboorteland betrekt een Amerikaanse astrofysicus met zijn Britse vrouw in Straw Dogs een groot huis op het Engelse platteland. Helaas loopt hun relatie met enkele ingehuurde werklieden niet van een leien dakje en duurt het niet lang voordat iemand zich aan de vrouw des huizes (Susan George) vergrijpt. Natuurlijk kende de filmgeschiedenis al suggestieve aanrandingen, maar zeker een regisseur als Sam Peckinpah wist wel raad met het schokkend in beeld brengen van de dubbele verkrachtingsscène (waarbij het lijkt alsof de vrouw aanvankelijk nog geniet). Het is aan manlief (Dustin Hoffman) om zich uiteindelijk over te geven aan een bloederige wraakorgie.

8. – Westworld (1973) – eerste film met CGI

Beste millennial. Er was een tijd dat een grote ruimte vol computerkasten minder capaciteit had dan een enkele chip in je telefoon. Tegenwoordig kan film elke illusie creëren en digitale animatie zie je in bijna elke game en Hollywoodproductie. Wat nu normaal is, was vroeger bijna lachwekkend. De eerste speelfilm waarin CGI (Computer Generated Imagery) werd toegepast, is Westworld (1973). In het sciencefictionverhaal van debuterend regisseur Michael Crichton slaan bij een ‘gunslingerrobot’ (Yul Brynner) in een futuristisch amusementspark de stoppen door. Gelukkig is zijn zicht – dat bestaat uit grove pixels (gemaakt door de computer) – wat beperkt. Hoe knullig de scène er nu ook uitziet, hij zette wel de deur open voor bijvoorbeeld de eerste volledig met de computer gemaakte film: Toy Story (1995).

9. – Festen (1998) – eerste Dogme 95-film

In het ontwaakte digitale tijdperk kregen filmmakers in Denemarken de behoefte terug te keren naar de basis. Lars von Trier en Thomas Vinterberg stelden een manifest met tien regels op. Je moest voortaan op 35mm filmen, op locatie met de camera in je hand, zonder extra belichting. De film mocht geen oppervlakkige actie bevatten en het manipuleren van beelden (effecten en filters) was natuurlijk uit den boze. Deze ‘eed van zuiverheid’ leidde tot de eerste zogenoemde Dogme 95-film: Festen (1998). Het beeld van de reünie waar de zestigste verjaardag van pa wordt gevierd, is korrelig, soms schokkerig, en oogt authentiek. Het drama is zo werkelijk dat Thomas Vinterberg tijdens de beroemde incesttoespraak een deel van de acteurs in het ongewisse hield over de afloop. Ondanks het nobele streven, was na een paar jaar weinig meer van Dogme 95 over.

10. – Food, Inc. (2008) – eerste bewustwordingsfilm over voeding

Terwijl in Nederland de meeste boeren hun best doen om een verantwoord product op tafel te zetten, nemen ze het in Amerika niet zo nauw. Food Inc. gaf als eerste film een interessant kijkje achter de façade van vrolijk huppelende koeien in groene weiden die op pakken zuivel staan afgebeeld. Overzee blijkt voedselproductie in handen van megagrote bedrijven die nauwelijks oog hebben voor dierenwelzijn en verantwoord bodemgebruik. Ze worden bovendien gesubsidieerd door de overheid, want op groente en fruit valt weinig winst te behalen. In hamburgers zit soms ‘vlees’ van tientallen runderen, waardoor de oorsprong van eventuele ziektekiemen moeilijk is te achterhalen. Ook documentaires als Super Size Me (2004), waarin je lekker onverantwoord kunt eten bij McDonalds, maakten de weg vrij voor een reeks bewustwordingsfilms over dierenonwelzijn, vet, suiker en tal van andere producten waarvan we het naadje van de kous niet wisten.

 

21 december 2019

 
Alle leuke filmlijstjes

Top 10 van het Millennium – Deel 7: Yordan Coban

Deel 7: Yordan Coban
Top 10 van het Millennium

In the Mood for Love (2000)

In the Mood for Love (2000)

In aanloop naar mijn lijst benoem ik kort een aantal onfortuinlijke films die de selectie niet gehaald hebben: Ex Machina (2015), Wild Tales (2014), Boyhood (2014), Her (2013), La grande bellezza (2013), La Vie d’Adèle (2013), Amour (2012), A Seperation (2011), A Prophet (2009), Synecdoche, New York (2008), There Will Be Blood (2007), No Country for Old Men (2007), Wall-E (2006) Grizzly Man (2005), Cloaca (2003), The Lord of the Rings-trilogie (2001-2003) en Requiem for a Dream (2001). En dan nu de lijst.

   door Yordan Coban

10. Ratatouille (2007)
Vlak voor het begin van de 21e eeuw werd de animatie-industrie gerevolutioneerd. Van kleurrijke onderwaterwerelden tot beangstigende dystopische realiteiten, 3D-animatie heeft ons veel te bieden. Toch is er geen animatiepersonage zo charmant als de kleine Remy uit Ratatouille. Filmrecensenten in het bijzonder zullen zich extra indringend kunnen identificeren met deze kleine rat. Tegen maatschappelijke conventies in volgt een echte recensent zijn gevoelige voelsprieten van cinematisch raffinement. Ratatouille is een film over inclusie, vriendschap, de kunst van het koken, maar vooral een betoog over het volgen van je passie.

9. Turist (2014)
Ruben Östlund is één van de interessantste filmmakers van het moment. Hij kijkt naar onze micro-gedragingen en ontleedt ze dusdanig confronterend dat het ons tot psychoanalyse in ons alledaagse handelen dwingt. Östlund speelt graag met de onuitgesproken conflicten tussen mensen en laat de kijker die invullen. De muziek en de manier van filmen heeft iets Kubrickiaans. Turist is beperkt in actie, rijk aan conflict en groots in toon.

8. Amélie (2001)
Sommige films dragen een universaliteit in zich die zelfs voor de grootste filmsnob niet te ontkennen valt. Stilistisch is geen film op dit lijstje zo invloedrijk als Amélie. Het kleurenpalet van Jean-Pierre Jeunet bestond in de jaren negentig slecht uit grauwe en duistere tinten, maar bevat in Amélie kleuren die voorheen niet bestonden. Het is prachtig geschoten, heeft memorabele muziek, is komisch verteld en vermaakt in bijna elke scène.

Amélie (2001)

Amélie (2001)

7. The Act of Killing (2012)
In documentaire wordt de kijker geconfronteerd met de diepgewortelde kracht van ideologie. Noah Oppenheim pelt zijn rottende fruit en toont ons de vruchten. Vruchten gekleurd door een verstikkend gevoel van schuld en spijt, die de daders de rest van hun leven met zich mee zullen dragen. Een kleine tol in verhouding tot de Indonesische massamoorden van de jaren zestig, maar genoeg om de kijker te overladen met emotie.

6. Eternal Sunshine of the Spotless Mind (2004)
Geen scenarioschrijver vandaag de dag is zo origineel als Charlie Kaufman. Zijn verhalen bestaan in geheel eigen contexten en verbreden de horizon voor wat mogelijk is met film op een wijze die vergelijkbaar is met Groundhog Day (1993) en The Truman Show (1998). Charlie Kaufmans films zijn uiterst persoonlijk en richten zich op waar kunst primair om draait: een kijkje nemen in de beleveniswereld van een ander.

5. Irréversible (2002)
Irréversible begint desoriënterend en voelt als het betreden van een wenteltrap tot de onderwereld, en dan, in het midden van de film, toont Gaspar Noë zijn hel: een verkrachtingsscène die A Clockwork Orange (1972) en Deliverance (1976) kindvriendelijk laten lijken. Noë wordt er vaak van beschuldigd een ordinaire provocateur te zijn. Alhoewel dat bij vlagen niet te ontkennen valt, geldt dat niet voor Irréversible. Het geweld is bijzonder excessief maar geeft de kijker een emotioneel inzicht in de wereld achter geweld en trauma.

4. La Pianiste (2001)
La Pianiste gaat over seksuele obsessie. Erika (gespeeld door Isabelle Huppert) is overdreven elitair bij dag en excessief seksueel bij nacht. In Paul Verhoevens Elle (2016) speelt Isabelle Huppert een identieke rol, een Freudiaanse weerwolf wiens ego de macht over het stuur verloren is. Net zoals Gustav uit Death in Venice (1971) volgt Erika haar duistere pad der lusten, met als onontkoombare consequentie, haar eigen ondergang.

3. Lost in Translation (2003)
De setting voor deze film over eenzaamheid komt nergens beter tot zijn recht dan in de dichtstbevolkste stad ter wereld. Het verhaal heeft niet veel meer om het lijf dan de sterke chemie tussen de twee hoofdpersonages Charlotte (gespeeld door Scarlett Johansson) en Bob (gespeeld door Bill Murray). Beiden verdrinken in eenzaamheid en vinden troost in elkaars gezelschap. Lost in Translation is als een melancholische existentiële vakantieliefde.

2. Caché (2005)
Michael Haneke waarschuwt voor het digitale tijdperk waarin wij leven. De mens krijgt al zijn drama van het beeldscherm en distantieert zich daarmee van de realiteit. In elk aspect van het moderne bestaan leeft de mens door schermen. Haneke laat in Caché zien dat de wijze waarop Europa met vluchtelingen omgaat niet alleen slechts de waanwereld van media en politiek is, maar een verborgen realiteit die ons met geweld achterhaalt.

1. In the Mood for Love (2000)
Freud stelde dat elke relatie een verhouding tussen vier personen is: de daadwerkelijke mensen, en hun fantasieën. Wong Kar-Wai verwerkt dit tot een onmiskenbaar elegante wals van muziek en kleuren die een lust voor de zintuigen zijn. De camera is verborgen, alsof de kijker de affaire geheimzinnig bespiedt. Is het ware verliefdheid die de twee tot elkaar brengt of slechts de fantasieën geboren uit de omstandigheden? Maakt het eigenlijk uit? Geen verliefdheid doorstaat de vergankelijkheid van tijd. Toch is misschien juist de herinnering aan een onbeantwoorde liefde er één die zich het meest potent in ons geheugen wortelt.

 

20 december 2019

 

Deel 1: Cor Oliemeulen
Deel 2: Tim Bouwhuis
Deel 3: Michel Rensen
Deel 4: Bob van der Sterre
Deel 5: Ries Jacobs
Deel 6: Sjoerd van Wijk
Deel 8: Ralph Evers
Deel 9: Alfred Bos

Top 10 van het Millennium – Deel 6: Sjoerd van Wijk

Deel 6: Sjoerd van Wijk
Top 10 van het Millennium

Spring Breakers (2012)

Spring Breakers (2012)

Liever dat het licht in de bioscoop dooft dan het leven in de wereld. Maar dat is de stand na twintig jaar 21ste eeuw. Ecologische ontrafeling in accelererend tempo. Kunst kan ons weer verbinden met de omgeving. Geeft ons de durf te blijven dromen van vergezichten. Cinema op zijn best herinnert aan het sublieme van het leven. Hier zijn tien favorieten van de afgelopen twintig jaar die dat sublieme elk op eigen wijze vinden.

   door Sjoerd van Wijk

10. Keane (2004)
Een verwarde vader op zoek naar zijn dochter in een enerverend kammerspiel, waar de kamer de drukke samenleving is. Keane confronteert, onthutst en zet dankzij de spanning een meeslepende karakterstudie neer.

9. The Darjeeling Limited (2007)
Diep binnen al het verfijnde en minutieuze maniërisme zit een melancholische kern die deze trektocht van drie broers in de ziel laat snijden. Een verbluffend rauw portret van een familie in crisis.

8. Laurence Anyways (2012)
Deze film ontwapent met een flitsende herdefiniëring van het begrip stoer. Het komt daarmee tot de kern van het wezen voorbij alle stereotypen. Wars van mode maar wel modieus is dit een adembenemende bevrijding.

7. Like Someone in Love (2012)
In Like Someone in Love is het leven een somber carnaval en dragen wij allen doodmaskers. Eenzaam in de taxi door de stad rijden is hier en sublieme reflectie op het verlies van contact. Een meditatieve overpeinzing over de liefde.

6. El abrazo de la serpiente (2015)
Een bedachtzame verhandeling over het failliet van technisch denken en de onmogelijkheid terug te keren naar het ecologische denken van onze verre voorouders. De enige weg is sierlijk voorwaarts, hier innemend ingeslagen door de oude wijsheden hun rechtmatige plaats te geven.

El abrazo de la serpiente (2015)

El abrazo de la serpiente (2015)

5. Ghost World (2001)
Twee vileine meiden en een incel avant la lettre leggen een saaie dystopie bloot. Deze duistere komedie slaat sardonisch om richting het unheimische. In de hilarische gemeenheid zit een welgemeend verlangen naar geestelijke autonomie die zich niet murw laat slaan.

4. An (2015)
An heeft ontzag voor de eenvoud door zich te verrukken om verrukkelijke versnaperingen. De zoetigheid geeft blijk van een transcendentaal respect voor de verbondenheid van al wat leeft. Het tranentrekkende einde verandert levens.

3. In the Mood for Love (2000)
Elk fraai beeld spreekt boekdelen over de tragische liefde. In the Mood for Love mijmert op prangende wijze over wat kan zijn of niet. Tussen de mazen van het eigenzinnige web door leeft de suggestie en daarmee de verbeelding.

2. Paterson (2016)
Meditatief eert deze film de kleine momenten en is daarmee het grootse waard. Eenvoudige werkdagen en gedichten komen samen voor een fraai visioen van tevredenheid die uitdaagt. Men kan niet spreken over de Tao, maar wellicht kan men deze wel filmen.

1. Spring Breakers (2012)
Een magistrale dans op brokstukken cultuurpuin. Spring Breakers viert het leven met spirituele onbevangenheid. Of toch niet? Dit gaat voorbij schoon of lelijk of enig andere tegenstelling. Wie open is, vindt transcendentie overal. En daarmee zichzelf. Spring break forever!

 

18 december 2019

 

Deel 1: Cor Oliemeulen
Deel 2: Tim Bouwhuis
Deel 3: Michel Rensen
Deel 4: Bob van der Sterre
Deel 5: Ries Jacobs
Deel 7: Yordan Coban
Deel 8: Ralph Evers
Deel 9: Alfred Bos

Top 10 van het Millennium – Deel 4: Bob van der Sterre

Deel 4: Bob van der Sterre
Top 10 van het Millennium

O Brother, Where Art Thou (2000)

O Brother, Where Art Thou (2000)

Het is even schrikken, als je van de afgelopen twintig jaar de beste tien films moet noemen. Je bekijkt je dvd-kast en denkt: hoe kan ik met goed fatsoen hier een selectie van maken? Elke dag is anders, elke stemming is anders. Bovendien besef je ineens wat je allemaal niet hebt gezien. Al die Koreaanse, Japanse, Chinese films die ik heb gemist. En dan de tijd die verstrijkt! Van Before Sunrise naar Before Midnight; samen met Julie Delpy en Ethan Hawke word je ouder. Toch maar een keuze maken dan. Bij deze een top tien, die morgen weer zo anders kan zijn.

Bob van der Sterre   door Bob van der Sterre

O Brother, Where Art Thou (2000)
De Coen-brothers: ze zijn flink gelauwerd voor hun films van de afgelopen twee decennia maar hun beste werk maakten ze toch, vind ik, in de jaren negentig. Die gouden periode eindigde voor mij met deze parel in het jaar 2000: O Brother, Where Art Thou. De Odyssee van Homerus verplaatst naar het VS van de jaren dertig. Geschiedenis, taal, humor, muziek en acteerwerk zijn hier in een bijzondere harmonie.

Werckmeister harmóniák (2000)
Arthouse zoals het echt bedoeld is. Deze film van Béla Tarr zit vol mysterie en eigenzinnigheid en is zo anders dan anders. 39 shots in twee uur. Twee minuten lang alleen maar lopende mannen – dat iemand dat durft! Een film om nog eens en nog eens te bekijken en er dan rustig over na te denken. De walvis, de Prins, de vernielingen? Frappant is de tijdloosheid van de film: je zweert de hele tijd dat ie rond 1968 gemaakt moet zijn.

Mulholland Drive (2001)
Ik heb al een essay over geschreven over de emotionele sensaties die deze film teweegbrengt. Daar laat ik het bij.

Adaptation. (2002)
Zoals mensen naar stadions gaan om Messi te zien voetballen, kijk ik in cinema graag naar de verhalen van het prachtige absurde brein van Charlie Kaufman. Lastig kiezen tussen Eternal Sunshine… en Synecdoche New York en deze film. Deze wint want de gave van de homo sapiens om je aan te passen is een mooi, zeldzaam thema, en het verhaal is prachtig maf tot en met het vaak onbegrepen einde aan toe.

Cargo 200 (2007)
Aleksej Balabanov – hij leeft niet meer helaas – laat een gevarieerd oeuvre achter. Cargo 200 is een fascinerende film over de jaren tachtig in Sovjet-Rusland met veel cynische, zwarte humor. En vond je dit al schokkend? “Het leven was nog veel erger dan wat je in deze film ziet”, zei Balabanov. Net als Kochegar (2010) vind je meer achter die cynische oppervlakte dan je aanvankelijk denkt. Balabanov geeft je de puzzelstukjes maar geeft geen handleiding hoe je de puzzel moet maken (en of er eigenlijk wel een puzzel is).

You, the Living (2008)
Roy Andersson maakt cinematografische schilderijen met veel droge humor. Iedere scène is minutieus voorbereid vanuit stilstaande frames. Timing is essentieel. Zo krijg je pareltjes van korte films die samen een hele film vormen. Welke te kiezen tussen Songs from the Second Floor (2000), You the Living (2008), A Pigeon Sat on a Branch Reflecting on Existence (2014)? Eigenlijk doet het er niet toe.

Amer (2009)

Amer (2009)

Amer (2009)
Héél weinig filmmakers verdiepen zich echt in stijl. Het verwijt ‘style over substance’ ligt dan altijd op de loer (terwijl je het verwijt ‘substance over style’ toch zelden hoort). Hélène Cattet en Bruno Forzani zijn de uitzonderingen op de regel – maar ik had hier ook Peter Strickland (Duke of Burgundy, Berberian Sound Studio) kunnen noemen. Ik geniet enorm van hun antisoberheid. Jammer dat Cattet en Forzani nooit gekoppeld worden aan een echt goede scriptschrijver. Dat het er subliem uit zou zien lijdt geen twijfel.

Holy Motors (2012)
Een film is ook acteerwerk, je zou het met alle montage en cgi-trucs soms bijna vergeten. Dit is een tour de force van een acteur: Denis Lavant. Hij acteert dat hij acteert. Zijn metamorfose van zwerver die bloemen eet tot rijke stervende man is indrukwekkend. Deze volslagen eigenzinnige film van Leos Carax biedt met zijn mysterieuze verhaal veel ruimte voor je eigen interpretatie als kijker. Dat maak je veel te weinig mee in film. Mooi moment als hij na het sterven weer opstaat uit bed… ‘Sorry, ik heb nog een afspraak.’

La grande bellezza (2013)
Oef, wat een plezier straalt deze film uit… Een openingsscène die briljant de toon zet. En dan volgt een smeuïge satire met veel visuele schittering. Zeer smakelijk acteerwerk van Toni Servillo als schrijver Jep Gamperdella. Camerawerk, kleur, muziek: allemaal mooi. Veel films houden zich in – La grande bellezza gaat er helemaal voor. Een complete film van Sorrentino, die later ook met Youth en Loro zowel pers als publiek blij wist te maken.

Realité (2014)
Een half uur totale onduidelijkheid doorstaan, betaalt zich uit in een cinematografisch Escherschilderij. Hoe je dit verhaal ook ontrafelt, je zal nooit de echte werkelijkheid vinden. Tegelijkertijd voelt het ook aan als een cynisch commentaar. Een afrekening met de rol van geld in cinema. Zwijnen die video’s inslikken; de cameraman die neergeschoten wordt; de presentator met ‘eczeem van binnen’; de producer die wacht op iets geniaals. Het gaat hier om een eigen, onzichtbare logica van Quentin Dupieux – die doet denken aan de romans van Raymond Queneau.

 

12 december 2019

 

Deel 1: Cor Oliemeulen
Deel 2: Tim Bouwhuis
Deel 3: Michel Rensen
Deel 5: Ries Jacobs
Deel 6: Sjoerd van Wijk
Deel 7: Yordan Coban
Deel 8: Ralph Evers
Deel 9: Alfred Bos

Top 10 van het Millennium – Deel 3: Michel Rensen

Deel 3: Michel Rensen
Top 10 van het Millennium

Un beau soleil interieur (2017)

Un beau soleil interieur (2017)

Het leukste aan eindejaarslijstjes is dat je over je favoriete films mag praten. Het vervelende dat het er maar tien mogen zijn. Deze lijst had zo driemaal zo lang kunnen zijn zonder in kwaliteit in te boeten. Dan vallen ook films die nooit in Nederland uit zijn gebracht buiten de boot, waardoor prachtfilms als Nervous Translation (Shireen Seno, 2017) en A Midsummer’s Fantasia (Jang Kun-jae, 2014) afvallen. Tegen de tijd dat je dit leest, ben ik vast alweer van mening veranderd en had die ene film er toch ook in gemoeten. So be it.

Michel Rensen   door Michel Rensen

10. Frances Ha (2012)
De samenwerking tussen Noah Baumbach en Greta Gerwig bleek goud. Met een gedeelde screenwriting-credit nam Baumbach achter de camera plaats en Gerwig ervoor. Gerwig danst met zoveel frivoliteit door het beeld, waardoor veel scènes aanvoelen alsof ze ter plekke tot stand zijn gekomen. Hun succesvolle samenwerking werd opgevolgd door het minstens even sterke Mistress America (2015) dat de Nederlandse bioscopen helaas niet haalde.

9. Lazzaro Felice (2018)
Een maatschappijkritisch sprookje dat zijn boodschap zo prominent uitdraagt dat het nooit zou kunnen werken. Maar Alice Rohrwacher creëert met Lazzaro Felice magie op het grote doek. Vanaf het eerste moment voel je dat je iets bijzonders kijkt.

8. 4 Months, 3 Weeks, 2 Days (2007)
Mungiu zette de Roemeense New Wave definitief op de kaart met zijn Gouden Palm-winnende abortusdrama. Zich afspelend in de nadagen van het communistisch regime onder Ceausescu – waar abortus verboden was – waagt Gabita met de hulp van Otilia het om een ongewenste zwangerschap te verbreken. Beklemmend tot op het bot.

7. Mamma Mia! (2008) 
Er is geen film zo vermakelijk als Mamma Mia!. De film dwingt je om luid, en net zo vals als de acteurs, mee te zingen en nadat de film afgelopen wil je gewoon niets liever dan dezelfde twee uur nog eens opnieuw beleven. Entertainment pur sang.

6. Inherent Vice (2014)
De vraag was niet of Paul Thomas Anderson in deze lijst zou staan, maar met welke film. Voor al van zijn meesterwerken vallen genoeg argumenten te vinden om hem in een toplijst op te nemen. Inherent Vice weet de ongrijpbare postmoderne literatuur van Thomas Pynchon perfect te grijpen, maar de vertaling naar film levert een bijzondere, vervreemdende ervaring op.

5. Police, Adjective (2009)
Corneliu Porumboiu verheft verveling tot een kunstvorm. Cristi (Dragos Bucur) volgt een stel tieners dat wiet rookt dagenlang. De verveling van het personage is voelbaar én vormt een kritiek op de bureaucratie van het politiebestel. Met een briljante, spannende slotscène waarin uit een woordenboek voorgelezen wordt.

4. Clouds of Sils Maria (2014)
Deze hoofdrol in Assayas’ film leidde ertoe dat Juliette Binoche een rol in Godzilla (2014) accepteerde om die ene regel dialoog over het spelen in een blockbuster toch net wat overtuigender te kunnen brengen. Heerlijke Franse praatfilm vol filosofische reflecties en met Kristen Stewart tegenover Binoche een paar waar weinig acteursduo’s tegenop kunnen.

Turist (2014)

Turist (2014)

3. Turist (2014)
Östlunds films zijn fascinerende deconstructies van maatschappelijke structuren. In Turist blijft Tomas een fout onverbiddelijk ontkennen om de illusie van zijn mannelijkheid in stand te houden. Het vervreemdende skioord en een briljant gebruik van Vivaldi’s De vier jaargetijden maken Turist tot één van de meest hilarische én pijnlijke films van deze eeuw.

2. Children of Men (2006)
In 2006 verbeeldde Alfonso Cuarón de Brexit-esthetiek 10 jaar voor het referendum plaatsvond. In een post-apocalyptisch Groot-Brittannië, afgezonderd van de rest van de wereld, vertelt Children of Men continu twee verhalen. De film volgt Clive Owen op de voorgrond, terwijl op de achtergrond de politieke situatie schrijnend verbeeld wordt.

1. Un beau soleil interieur (2017) 
Niemand vangt haar personages met zoveel affectie als Claire Denis. Denis slaagt erin binnen het uitgekauwde genre van de romantische komedie een wervelend meesterwerk te maken. Via de vorm van de dialogen weet Denis bij elke potentiële minnaar duidelijk te maken dat Isabelle (een fenomenale Juliette Binoche) er niet in zal slagen met deze man samen te zijn. Een pijnlijk portret dat in de handen van elke andere regisseur zeer waarschijnlijk tot een klucht had geleid, wordt door Denis met zoveel liefde behandeld dat ondanks Isabelle’s ietwat naïeve levenshouding, je als kijker niet anders kunt dan voluit meegaan in haar verlangen.

 

9 december 2019

 

Deel 1: Cor Oliemeulen
Deel 2: Tim Bouwhuis
Deel 4: Bob van der Sterre
Deel 5: Ries Jacobs
Deel 6: Sjoerd van Wijk
Deel 7: Yordan Coban
Deel 8: Ralph Evers
Deel 9: Alfred Bos

Top 10 van het Millennium – Deel 1: Cor Oliemeulen

Deel 1: Cor Oliemeulen
Top 10 van het Millennium

Spring, Summer, Fall, Winter… and Spring (2003)

Spring, Summer, Fall, Winter… and Spring (2003)

Geen films van Paul Thomas Anderson, Hirokazu Koreeda, Michael Haneke, Martin Scorsese, Alejandro G. Iñárritu, Hayao Miyazaki, Coen-broers, Darren Aronofsky, Pedro Almodóvar, Asghar Farhadi, Bahman Ghobadi en Christopher Nolan? Ja, dat kan! Maar doet ook pijn. We kiezen slechts tien films die dit millennium in de Nederlandse bioscoop hebben gedraaid. Dat betekende verzamelen, kijken, selecteren, afwegen, nog eens kijken, dubben en schrappen. Wat schetst mijn verbazing dat er maar liefst drie Zuid-Koreaanse films overblijven. Dat kan geen toeval zijn.

   door Cor Oliemeulen

Spring, Summer, Fall, Winter… and Spring (2003)
Kim Ki-duk onderzoekt in zijn films consequenties van keuzes en gedrag. Soms schokkend zoals in het verontrustende Pieta, soms sereen zoals in deze oogverblindende meditatie, waarin de cyclus van natuur en mens parallel loopt. Niet zomaar verstilde cinema, maar met een fascinerend verhaal over mentor en leerling… en mentor.

Memories of Murder (2003)
Zijn aanklacht tegen de kapitalistische maatschappij in het recente Parasite bevat een vette knipoog en vloeit voort uit Bong Joon-ho’s eerste meesterwerk waarin drama, thriller en satire in elkaar overvloeien. De psychologische, suspensevolle en soms hilarische zoektocht van drie politieagenten naar de dader is belangrijker dan de ontmaskering.

The Handmaiden (2016)
Nog meer dan zijn twee vorige, niet minder talentvolle, Koreaanse collega’s blinkt Chan-wook Park (Oldboy) uit in een uitgesproken visuele stijl en een intelligent plot waarin de slechte eigenschappen van de mens de boventoon voeren. Deze ménage à trois is een geniale mix van erotische thriller, historisch drama en zwarte humor, en zet je een paar keer helemaal op het verkeerde been.

Eternal Sunshine of the Spotless Mind (2004)
Er valt weinig te lachen in dit naar mijn mening meest romantische drama van het millennium waarin een man (een serieuze Jim Carrey in zijn beste rol) zijn geheugen laat wissen nadat hij ontdekt dat zijn ex-vriendin (Kate Winslet) hetzelfde heeft gedaan. Hoeveel ontroering kan een mens verdragen in dit (bijna) onvergetelijke sciencefictionsprookje?

The Act of Killing (2012)
In Indonesië werd nog nauwelijks gesproken over het schrikbewind van generaal Soeharto dat medio jaren 60 naar schatting een miljoen (vermeende) communisten het leven kostte. Met gevaar voor eigen leven portretteert Joshua Oppenheimer de toenmalige beulen die tot in detail vertellen en naspelen hoe zij hun politieke tegenstanders doodden. Weerzinwekkend maar onmisbaar document. Deze documentaire vormt een tweeluik met The Look of Silence waarin beulen worden geconfronteerd met nabestaanden.

La grande bellezza (2013)
Het gaat te ver om de Italiaanse regisseur Paolo Sorrentino de ‘Fellini van de 21ste eeuw’ te noemen. Maar er zijn ontegenzeggelijk overeenkomsten, zoals mijmerende kunstenaars over een vergankelijk verleden, alsook een authentiek universum vol expressieve beelden, hemelse muziek en satire met de nodige extravagantie.

Mar Adentro (2004)
Geen Spaans melodrama van Almodóvar, maar eentje van Amenábar in dit millenniumlijstje. Frustratie en liefde smelten samen in de waargebeurde geschiedenis van een door een duikongeluk verlamde man (Javier Bardem) die drie jaar tevergeefs strijdt voor euthanasie. Puccini’s aria Nessun Dorma begeleidt de meest bewogen scène waarin hij zich in zijn verbeelding voor heel even verlost van zijn wanhopige gesteldheid.

Mar Adentro (2004)

Mar Adentro (2004)

Okuribito (2008)
Ook dit muzikale Japanse drama is een ode aan de overledene en excelleert in subtiele blikken en fijnzinnige handelingen. Een ontslagen cellist gaat tegen de zin van zijn vrouw werken in de uitvaartbranche en ontwikkelt zich als meester in nōkanshi, een ritueel om de overledene voor te bereiden op de crematie en de reis naar het hiernamaals. Na afloop van de film wil je naar Japan emigreren.

Winter Sleep (2014)
Na het qua sfeer vergelijkbare Once Upon a Time in Anatolia sloeg Nuri Bilge Ceylan gedecideerd en genadeloos toe met Winter Sleep, een intrigerend drama in de bergen van Turks Cappadocië dat bol staat van kleine confrontaties met grote uitwerkingen. Alleen in films van Ingmar Bergman zag ik twee mensen elkaar zo beschaafd afmaken tijdens een schitterend opgebouwde dialoog van een kwartier.

Gangs of Wasseypur (2012)
Deze Godfather van de 21ste eeuw is geïnspireerd door spaghettiwesterns van Leone, het gangsterleven van Coppola en de mix van grof geweld, zwarte humor en vette soundtrack van Tarantino. Dit alles overgoten met een Bollywood-sausje van lyrische liedjes, vrolijke dansjes door mooie vrouwen in kleurrijke gewaden en plaatselijke rituelen en gebruiken. Anurag Kashyap vat zeventig jaar Indiase kolenmaffia verdomd knap samen in ruim vijf uur pure cinema.

 

3 december 2019

 

Deel 2: Tim Bouwhuis
Deel 3: Michel Rensen
Deel 4: Bob van der Sterre
Deel 5: Ries Jacobs
Deel 6: Sjoerd van Wijk
Deel 7: Yordan Coban
Deel 8: Ralph Evers
Deel 9: Alfred Bos

 

De 6 beste rechtbankdrama’s

De 6 beste rechtbankdrama’s

Leden van de rechtbank, ik zal vandaag trachten de juridische significantie van de zes hieronder nader te behandelen films aan te tonen. De bewezenverklaring van deze significantie zal zich voltrekken in een per film individueel getrokken pleidooi waarbij ik verscheidene relevante rechtsbeginselen zal benoemen.

door Yordan Coban

Aangewezene ter terechtzitting
Niet alle rechtbankklassiekers verschijnen hier ter terechtzitting. Moge het de rechtbank behagen dat slechts een selectie van de zes beste films opgeroepen zijn. Rechtbankdrama’s draaien vaak om een enkele bijzondere afwijking in de procedure, of een verhaal dat een verrassende wending neemt bij elke procedurele stap.

Primal Fear

Er waren veel gegadigden voor mijn selectie, maar ik heb specifiek gekeken naar de belangrijkste juridische knooppunten die de films behandelen. Een film als A Few Good Men (1991) is buiten de selectie gelaten aangezien het slechts gaat om een getuigenverklaring. Zo ook de erg vermakelijke thriller Primal Fear (1993) omdat deze enkel gaat over de vraag of er sprake is van ‘een ziekelijke stoornis van verdachte zijn geestvermogens’. Ook Kramer vs. Kramer (1978) heeft de lijst net niet gehaald. Ondanks dat de film mij emotioneel erg aanspreekt acht ik deze juridisch toch net te weinig om het lijf hebben, en in de rechtszaal kan emotie niet de boventoon voeren.

Het Nederlandse recht
Verder heb ik overwogen de film Lucia de B. (2013) in mijn lijst op te nemen omdat deze gaat over een van de beruchtste missers van het Nederlands strafproces. Toch acht ik de film qua omvang niet doortastend genoeg om naast de andere grote namen in de banken te treden. Datzelfde geldt voor Mijn Vriend (1973) van Fons Rademaker. Een uiterst bijzondere zaak waarin een Belgische rechter veroordeeld wordt voor moord, diefstal en witwasserij. Echter klinkt het verhaal betreurend genoeg spectaculairder dan de uitvoering van de film.

Tot slot wens ik graag voor de rol benoemd te hebben dat ook JFK (1991) de revue gepasseerd is. De slotscène in de rechtszaal bevat één van de spectaculairste bewezenverklaringen in film, ondanks dat deze door de jury afgewezen wordt.

 

The People vs. Larry Flynt

6. – The People vs. Larry Flynt

Ik begin dit onderzoek ter terechtzitting met The People vs. Larry Flynt (1990). Deze liberale film van de pas overleden Milos Forman is een krachtig bepleiten voor de vrijheid van meningsuiting. Larry Flynt (gespeeld door Woody Harrelson) was wellicht meer opportunistisch dan principieel te noemen. Toch is zijn zaak essentieel voor de vrijheid van meningsuiting en een invloedrijke doorbreking van de preutsheid wat betreft pornografie in Amerika.

Mijn juridische hart gaat vooral sneller kloppen bij het pleidooi van de advocaat van Flynt (gespeeld door de nog jonge Edward Norton) voor het Hooggerechtshof van Amerika. De film stelt een aantal interessante vragen over de voorwaarden van strafbaarstelling en speelt zich af in een tijd waarin liberale sentimenten in wetgeving voet aan de grond krijgen. Deze zaak over de legaliteit van pornografie is niet alleen spraakmakend maar ook belangrijk voor de bepaling van de grenzen van het religieus paternalisme van de Amerikaanse staat.

 

Close-up

5. – Close-up

Met Close-up (1990) wijk ik enigszins af van mijn eigen opgestelde regels (wat contra legem heet in het recht). Deze Iraanse documentaireachtige film van Abbas Kiarostami gaat meer over kunst dan over rechten. Toch is er is een quote in Close-up die mij altijd bijgebleven is, die ik graag wil citeren. Het citaat bevat de definitie van het begrip kunst, op een wijze die ik als jurist erg kan waarderen. Juristen werken altijd met definities. Het enige echte gereedschap van de rechtswetenschap is taal. Definities zijn dus belangrijke hulpmiddelen bij het interpreteren en formuleren van rechtsregels.

Kunst wordt vaak erg vaag en klungelig omschreven, mede omdat het vrij omvattend is en juristen niet goed weten wat ze ermee aan moeten. Kiarostami leent zijn beschrijving van de Russische schrijver Tolstoj die het in zijn boek What is art? uitvoerig heeft over de betekenis van kunst. Indien de Hoge Raad of de wetgever nog op zoek is naar een definitie adviseer ik mee te schrijven: ”Art is the inner experience cultivated by the artist and conveyed to his audience.”

Deze definitie bevat een objectief en subjectief element. Het subjectieve zit in de emotie (inner experience), de niet meetbare ervaring van de artiest die hij hoopt over te brengen. Het objectieve zit in de zinsnede ‘audience’ die aangeeft dat kunst een publiek moet hebben. Wij bepalen per slot van rekening wat kunst is.

Kiarostami laat Hossein Sabzian, verdacht van bedrog, dit uit de grond van zijn hart in de rechtszaal verkondigen. Recht geeft ons de uiterste kaders van het legale menselijk handelen. Kunst geeft ons richtlijnen voor het menselijk handelen binnen deze kaders.

 

Anatomy of a Murder

4. – Anatomy of a Murder

Er zit een cruciale scène in Anatomy of a Murder (1959) waarin verdachte en tevens cliënt van advocaat Paul Biegler (gespeeld door James Stewart) vraagt hoe de jury de ingetrokken vraag kan vergeten? James Stewart antwoordt, bijna teleurgesteld, dat dat niet mogelijk is. In Nederland hebben we dan geen juryrechtspraak meer sinds 1813, maar bovenstaande probleem is ook in ons rechtssysteem niet geheel afwezig.

Rechtspsychologen waarschuwen al jaren voor het probleem dat ontstaat door onrechtmatig verkregen bewijsmateriaal, dat in sommige gevallen pas na kennisneming uitgesloten wordt van het dossier. Natuurlijk speelt het dan geen rol meer in de bewezenverklaring maar het kan wel degelijk de overtuiging van de rechter en het openbaar ministerie beïnvloeden. Ter waarborging zijn er sancties maar daar valt niet altijd genoegdoening mee te scheppen. Het is een complex fenomeen dat kan leiden tot tunnelvisie bij zowel het Openbaar Ministerie als de rechter. In een rechtssysteem dient men continu wegingen te maken tussen de belangen van waarheidsvinding en de rechten van verdachten. Er zijn geen goede antwoorden, slechts verschillende afstellingen.

Anatomy of a Murder laat verder zien dat de complexiteit van de zaak bij een rechtbankdrama niet van doorslaggevend belang is. De uitvoering met uitvoerig uitgewerkte actoren kunnen elke zaak weven tot een wals van emotie en suspense. Regisseur Otto Preminger neemt je mee de rechtszaal in, zijn kijkers zitten daadwerkelijk in de banken en luisteren aandachtig mee bij elke getuigenverklaring tot elke frons van de rechter.

 

Paths of Glory

3. – Paths of Glory

Paths of Glory (1957) gaat over machtsmisbruik van de elite, en wel door middel van het recht. De grondwet is juist opgesteld ter bescherming van het volk tegen de overheid. Voor het bestaan van de grondwet bestond de overheid uit de adellijke stand en de koning die met tirannie over het volk heerste. In Stanley Kubricks Paths of Glory zien we deze machtsstructuur in volle glorie bij een militair tribunaal ten tijde van de Eerste Wereldoorlog.

Een aantal soldaten worden berecht in een schijnproces, ter wraking van een gefaalde veldslag. Executie is de eis en vonnis lijkt onvermijdelijk. Het lot van de soldaten ligt in de handen van de verdediging van Colonel Dax (gespeeld door Kirk Douglas). Na een grandioos pleidooi waarin hij uit alle macht de menselijke waardigheid verdedigt, zien we de onverbiddelijkheid van een corrupt rechtssysteem.

Stanley Kubrick toont ons hoe cru de doodstraf is (in Nederland afgeschaft in 1870) op een wijze die doet denken aan hoe Lars von Trier de doodstraf demonstreert in Dancer in the Dark (2000). Maar primair vertoont Paths of Glory, op gelijke wijze als in In the Name of the Father (1993), het belang van een onafhankelijke rechtsprekende macht voor de bescherming van burgers tegen de tirannie van machthebbenden.

 

Judgement at Nurenberg

2. – Judgement at Nurenberg

Na alle bewonderenswaardige bovengenoemde pleidooien in rechtbankdrama’s is er één die er bovenuit spring: de verdediging van advocaat Hans Rolfe (gespeeld door Maximilian Schell) in Stanley Kramers Judgement at Nurenberg (1961). Dit personage belichaamt de legitimiteit en ethische complexiteit van de advocatuur in het recht. Ook stelt de film vragen over wat de waarde is van het geldende recht op papier ten opzichte van wat ethisch gezien voortvloeit uit het menselijke rechtvaardigheidsgevoel.

Martin Luther King stelde dat alleen rechtvaardig recht het werkelijke geldende recht zou moeten zijn. Toch heb je je aan de wet te houden en was het gelegaliseerde nazirecht, dat schuurt met elke menselijke waardigheid, de destijds geldende wet. Deze strijd tussen het geschreven positieve recht (wat ons rechtsbescherming biedt) en het ongeschreven natuurrecht (wat de bouwstenen van elk rechtssysteem vormt) leidt tot een fundamentele weging bij elke juridische discussie over legaliteit. In deze zaak brengt dat ons tot de rechtsfilosofische vraag of een officier die een onmenselijke, maar op dat moment geldende, wet volgt strafbaar is?
 
 
12 Angry Men

1. – 12 Angry Men

Elke grote filmliefhebber en elke goede jurist kent 12 Angry Men (1957), het meesterwerk van Sydney Lumet. De film draait om een van de meest fundamentele rechtsbeginselen van ons rechtssysteem: de onschuldpresumptie.

Een deel van de charme van de film zit in de eenvoud. Net zoals in My Dinner with Andre (1981), Rope (1948) en Rear Window (1954) speelt de hele film zich in één ruimte af. De jurykamer schikt zich gelijke een lege bladzijde waarop de twaalf mannen hun ideeën over de zaak kwijt kunnen. Als kijker luister je mee en volg je de debatten van een afstand. De camera staat aan het begin hoog, uitkijkend over de vergaderende koppen. Aan het einde van de film, als iedereen met passie zijn standpunten over de zaak verdedigt, is de camera onder de acteurs geplaatst. Zweetdruppels staan de mannen op het voorhoofd, de jasjes zijn uit en de hals is bevrijd van een stropdas. Zo betogen de acteurs driftig over de kijkers heen.

De cast is een indrukwekkend ensemble van gevestigde namen uit die tijd, met als voorman Henry Fonda, op dat moment primair bekend van The Grapes of Wrath (1940). Fonda is perfect gecast als het geweten van de evenwichtige, alles meewegende rechter. Een rol die alleen James Stewart of wellicht Tom Hanks ook zo beheerst zou hebben ingevuld. Hij staat, qua standpunten over de zaak, recht tegenover Lee J. Cobb, op dat moment bekend van zijn kwaadaardige rol in On the Waterfront (1954). Ook in die film is hij hard en onverbiddelijk, maar naarmate de discussie van de juryleden vordert, merk je dat hij niet per se kwaadaardig is, eerder koppig en onwetend.

Het feit dat je gedurende het debat over de zaak de personages alsmaar beter leert kennen, trekt je mee in het verhaal. Een verhaal van slechts twaalf pratende mannen in een zaal, maar doordat het verhaal met zijn personages zich langzaam openbaart, is het geen moment saai. In Dog Day Afternoon (1975) achttien jaar later zien we een bevestiging van hoe meesterlijk Lumet met spanningsbogen kan omspringen. De regisseur is een activist en zijn films zijn zowel inhoudelijk als stilistisch zo ingericht dat de kijker geen moment kan wegkijken.

De onschuldpresumptie is cruciaal voor een fatsoenlijk rechtssysteem. Zonder de onschuldpresumptie krijgen we een Kafkaëske wereld met vervolgingen, zoals beschreven staat in Kafka’s boek The Trial. Vervolgingen zonder rechten voor de verdachten en veroordelingen zonder bewijs.

Veroordeling dient in Nederland pas plaats te vinden bij het bereiken van een bewijsminimum en de persoonlijke overtuiging van de rechter. In Amerika kent men hiervoor de term ‘evidence beyond reasonable doubt’. Als alleen de overtuiging van de rechter (of in dit geval de jury) voldoende is voor veroordeling krijg je impulsieve gevoelsrechtspraak. Rechtszalen zitten vaak vol met emotie, intrige en drama, maar voor een rechtvaardig vonnis dat gelijk is voor iedereen dienen er objectieve waarborgen te zijn. Bij enige twijfel dient de verdachte het voordeel van de twijfel te krijgen. Het gaat hier namelijk wel om mensenlevens, predikt Fonda stellig tegen zijn jurygenoten. 12 Angry Men heeft niet voor niets de status van de beste rechtsfilm. Lumet mengt de emotie die triomfeert in kunst in een juridische vergadering en stelt zich tegelijkertijd principieel op in de zoektocht naar rechtvaardigheid.

 

30 november 2018

 
Alle leuke filmlijstjes