Movies that Matter 2026 – Deel 1:
Gaza en Oekraïne
door Jochum de Graaf
De twintigste editie van het Movies that Matter Festival in de vredesstad Den Haag laat onverminderd zien hoe belangrijk films zijn om het onrecht in de wereld een podium te geven. De openingsfilm American Doctor en de al even indringende documentaire Mariinka bevestigen dat eens te meer.
American Doctor – Kinderlijkjes vertellen het verhaal
Thaer Ahmad, Feroze Sidwah, Mark Perlmutter zijn namen waarbij je niet direct aan Amerikanen denkt. Het zijn artsen, chirurgen, die in Gaza werken. Dat maakt hun positie van hulpverleners extra bijzonder: de VS is de grote bondgenoot van Israël en zij werken bij de ‘vijand’.
Geboren en getogen in Chicago is Thaer Ahmad van Palestijnse komaf, waardoor hij een extra verantwoordelijkheid voelt voor het helpen van zijn volksgenoten. Dat betekent tegelijkertijd dat hij extra veel moeite moet doen om Gaza binnen te komen, met uitgebreide ondervragingen, invullen van formulieren, bagagechecks door de Israëli’s. Mark Perlmutter komt uit North Carolina, zijn vader is Joods en is het meest radicaal van de drie in zijn woede over de genocide die Israël pleegt en de grove medeplichtigheid waarvan hij zijn vaderland beschuldigt. Feroze Sidwah, wiens ouders vanuit Pakistan naar Californië emigreerden, is Zoroatristisch (een van de oudste religies ter wereld) met een sterke opdracht de wereld te verbeteren. Hij is de meest realistische van de drie. ‘Als je werkt in Burkino Fasso, Ghana, Oekraïne of Mozambique loop je de kans dat je per ongeluk gedood wordt. Dat is in Gaza niet zo, als de Israëli’s je willen doden, dan doen ze het gewoon. En ze komen er nog mee weg ook. En de VS zal niks voor je doen, ook al ben je een Amerikaans staatsburger.’
We zien de drie dokters afzonderlijk in hun veilige thuisomgeving, met familie, kinderen, vrienden, op pro-Palestina-manifestaties, medische congressen waar ze hun ervaringen delen en in interviews met Amerikaanse nieuwszenders waar ze moeten opboksen tegen de cynische wantrouwende verslaggeving. Ze gaan op een voorspelbaar kansloze missie in Washington waar ze senatoren en hun medewerkers van hun missie proberen te overtuigen; de missie dat er een einde moet komen aan de Israëlische aanvallen op ziekenhuizen en gezondheidsmedewerkers. De koele cijfers wijzen uit dat er sinds het begin van de inval in Gaza ruim 1700 artsen, verplegers en andere hulpverleners, meer dan in alle oorlogen na WO II bij elkaar, zijn omgekomen. Perlmutter herhaalt keer op keer dat in Gaza zeshonderd keer zoveel kinderen zijn omgekomen als in Oekraïne.
American Doctor volgt de drie in het Nasser Medical Complex in Khan Yunis vooral in de eerste maanden rond de jaarwisseling 2023/24, de meest intensieve fase van de oorlog, en het eerste kortstondige bestand in februari 2024 dat maar een dag of zeven standhield. Het aantal beelden van de verwoestingen aan gebouwen, wegen, steden, dorpen, is onuitputtelijk, we hebben dat wel vaker gezien.
American Doctor is echter van de overtreffende trap, een van de sterkste aanklachten tegen de oorlog. Met beelden van het triomfalisme van een Israëlische eenheid nadat ze vanaf afstand een aantal flatgebouwen tot ontploffing hebben gebracht. Een al even grote triomfgrijns van Trump als hij in de Knesseth zegt: ‘We hebben ze onze beste en modernste wapens gegeven en ze hebben er een mooi resultaat mee behaald.’
Maar het zijn de onophoudelijke aanvallen op ziekenhuizen en klinieken – onder het mom dat Hamas deze als schuilplaatsen gebruikt – die een extra dimensie aan het onbeschrijflijke leed toevoegen. De bebloede, bewusteloze kinderen die op brancards of gewoon tussen een paar lakens de operatiekamers worden binnen gedragen, de amputaties die worden uitgevoerd, sommigen die het redden, anderen die geen kans meer maken en aan de kant worden geschoven, het gebrek aan pijnstillers en medicijnen. De niets ontziende, onophoudelijke bombardementen en de artsen die onder de meest zware omstandigheden hun werk proberen te doen en soms op wonderbaarlijke wijze aan de dood ontsnappen.
Op zeker moment zegt Feroze broodnuchter: ‘Dit is de eerste keer dat ik een patiënt die was opgeblazen heb geopereerd en dat die vervolgens werd opgeblazen in zijn ziekenhuisbed. Met zulke situaties krijg je als arts niet vaak te maken.’
Het bombardement op het Nasser Medical Complex midden vorig jaar komt in beeld, gevolgd door een tweede bombardement waarbij een team hulpverleners van de Palestijnse Rode Halve Maan-medewerkers die de gewonden proberen te redden compleet wordt weggeblazen.
Al in de eerste minuten heeft de film je bij de keel gegrepen. Mark Perlmutter laat regisseur Poh Si Teng een foto zien: zes half verminkte kinderlijkjes op een rij. Teng reageert: ‘Dit ga ik blurren of toch niet gebruiken.’ Ze wil de kinderen in hun waardigheid laten. ‘Nee, ik heb de toestemming van hun nabestaanden om deze foto’s te laten zien’, roept Perlmutter emotioneel. ‘Hun lichamen vertellen het verhaal van dit trauma, van deze genocide. Je bewijst hen geen dienst door die niet te laten zien.’
Net als For Sama van een paar jaar geleden, met de bombardementen op ziekenhuizen in Syrië, is American Doctor een film die gezien moet worden.
Kijk hier waar deze film draait.
Mariinka – Vroegtijdig volwassen worden
Weidse shots van het vlakke land, uitlopend op het Karpatengebergte, en een symbolische doopplechtigheid in een wak in het ijs van de rivier rond de orthodoxe jaarwisseling. We zijn in Oost-Oekraïne bij het stadje Mariinka, een betwist gebied aan de frontlinie. Aan het begin van de oorlog in Oekraïne in 2014 werd het gelijk door de Russen bezet, in de loop van de oorlog wisselde het menigmaal van kant. Hevig betwist met de vernietiging van huizen en gebouwen en de vlucht van inwoners tot gevolg is het tegenwoordig een spookstad onder Russische bezetting.
De Belgische documentairemaker Pieter-Jan de Pue was in 2014 al ter plekke om de strijd om de stad te volgen en besloot toen om gedurende langere tijd een aantal jonge inwoners van Mariinka te portretteren.
In eerste aanleg trekken de vier broers Zolotko het meest de aandacht. Ze groeien op in extreme armoede en verwaarlozing; een moeder die zwaar alcoholverslaafd is en de verschillende vaders zijn uit beeld. Maksim, die door de oorlog in een rolstoel terechtkomt en al jaren in België revalideert, speelt weliswaar een beperkte rol, maar de twee oudere broers, Mark en Ruslan, komen door omstandigheden aan weerskanten van het front terecht. Mark vecht aan de kant van Oekraïne, Ruslan gaat uit volle overtuiging voor Rusland vechten. Hun moeder blijft lange tijd met beiden contact houden en probeert de lieve vrede te bewaren door niet te veel over de oorlog te beginnen.
Naarmate de strijd verhardt en zeker na Poetins ‘speciale operatie’ komen ze meer en meer tegenover elkaar te staan. Mark stelt vast dat vaderlandsliefde voor hem boven liefde voor zijn broer staat. Mochten ze ooit op het strijdtoneel tegenover elkaar komen te staan, dan gaat hij er vanuit dat hij als eerste schiet. Ondertussen wordt het steeds moeilijker om contact met de Russische kant te maken.
Jongste broer Daniil wordt op tienjarige leeftijd door een Amerikaans kinderloos echtpaar geadopteerd en groeit op in een streng christelijk milieu in Mississippi. Voor het gemak geven ze hem de beter uitspreekbare naam Samuel. Het leven in veiligheid, ver weg van het slagveld, de streng christelijke opvoeding met veel Bijbel lezen, oorlogsspelletjes op de computer en veelvuldig bezoek aan de schietbaan levert een bijzonder contrast op met de broers aan het front in Oost-Europa. Samuel wil later graag bij het Amerikaanse leger, maar zijn broer Ruslan ontraadt hem dat sterk.
Natasha, die de broers van school kent, is de verteller van de film. Een rustig meisje in haar tienerjaren die hard met de werkelijkheid van de oorlog wordt geconfronteerd. We volgen haar bij het eindexamen, de traumatische dood van haar moeder en hoe dat op haar uitwerkt. Ze was op school een groot bokstalent, maar besluit als enige vrouw zich aan te sluiten bij een medisch team waar ze zwaargewonde soldaten verzorgt. Tussen de gevechten door zijn er ook hele serene scènes van Natasha die met haar vriend bij zonsondergang in een idyllisch meertje gaat zwemmen. En dan zijn er gruwelijke beelden van verminkte en verbrande lijken van Russische oorlogsslachtoffers die op het slagveld achtergelaten zijn.
Maar het meest bijzonder is toch de rol van Angela, een girl next door, die ongelooflijk maar waar op haar fiets (!) pakjes en pakketten, van boeketten tot koelkasten, in het kapotgeschoten Mariinka bezorgt. De bestellingen krabbelt ze in een oud schoolschrift en ze noteert voor alle zekerheid de telefoonnummers. In een wijk waar nog net een huis overeind staat, levert ze een grootbeeld-tv af die ze met touw aan het frame gebonden heeft.
De krankzinnigheid van de oorlog bereikt een hoogtepunt wanneer ze van een moeder de opdracht aanvaardt om een baby naar de veiligheid van de Oekraïense kant te brengen.
Het gaat haar allemaal niet in de kouwe kleren zitten. Als ze in haar kapotgeschoten huis in Mariinka zit, komen de demonen en trauma’s van de oorlog op haar af. Helemaal alleen, terwijl de lichtkogels boven haar hoofd schieten en in de verte kanonnen en geweervuur bulderen, roept ze vertwijfeld uit: ‘Waarom heeft God mij geschapen?’
Pieter-Jan de Pue heeft de film op het mooi klassieke 16mm formaat geschoten en voerde een sterke montage met bijzondere contrasten. De beelden van de broers aan weerszijden van het front en de andere broer in de VS. Beelden van Natasha die in gevechtskleding rondkijkt in het uitgebrande theater van Mariinka en dan de danspassen herhaalt die ze een aantal jaren eerder deed op het eindexamenfeest in hetzelfde theater. Angela die onverstoorbaar op de fiets tussen de linies gaat.
Mariinka is een onconventionele oorlogsdocumentaire, een prachtige, soms heel poëtische kroniek over jongeren die van hun jeugd zijn beroofd en door de oorlog vroegtijdig volwassen werden.
Kijk hier waar deze film draait.
21 maart 2026
Movies that Matter 2026 – Deel 2: Amerika, land van tegenstellingen
Movies that Matter 2026 – Deel 3: Vechten tegen de bierkaai?
Movies that Matter 2026 – Deel 4: Rusland en Hongarije