Movies that Matter 2026 – Deel 3:
Vechten tegen de bierkaai?
door Cor Oliemeulen
Een jaarlijks terugkerend programmaonderdeel van het Movies that Matter Festival is Activisten. Vaak is hun motivatie onwrikbaar, maar hun lot onzeker. In deze bijdrage richten we de lens op activisten in Iran, Engeland en Kenia. In alle gevallen laveert hun strijd tussen ‘alle beetjes helpen’ en ‘een hopeloze zaak’. De kijker beslist.
Cutting Through Rocks – Vechten tegen tradities
Dat vrouwen in Iran onderdrukt worden, is inmiddels wel bekend. Daar kunnen bommen weinig aan veranderen. Die conclusie wordt bevestigd na het kijken van Cutting Through Rocks, dat was genomineerd voor een Oscar voor beste documentaire en afgelopen november de IDFA-publieksprijs won.
Actievoeren voor gelijke rechten is in een afgelegen dorp in het noordwesten van het land, ver weg van de hoofdstad Teheran, misschien gemakkelijker dan in de grote stad. Hier is nauwelijks een politieman te zien, maar het effect van sociale controle in een kleine gemeenschap valt niet te onderschatten.
Toch doet dertiger Sara Shaverdi haar best om voor zichzelf en haar seksegenoten op te komen. De dorpsoudsten (alleen maar mannen) vinden deze vroedvrouw een rare kwibus. Zij hult zich niet in traditionele religieuze gewaden, draagt een petje op haar hoofddoek, rijdt motor, en als we voor het eerst kennis met haar maken, is ze een hek voor haar huis aan het repareren. Dat Sara niet op haar mondje is gevallen, blijkt als een van haar zussen overstuur meldt dat een van hun broers haar en de andere zussen een document heeft laten tekenen over de erfenis van hun vader. Sara gaat op hoge poten naar hem toe, trekt fel van leer en verscheurt het document.
Sara is populair bij veel vrouwen, en zelfs bij jonge mannen, die haar stoer vinden. Ze komt op voor jonge meisjes – die kunnen beter naar school gaan dan vroeg trouwen, soms al op hun elfde of twaalfde. In een scène in een klaslokaal zegt elk meisje dat ze wil studeren in plaats van trouwen, maar enkele jaren later leren we dat er uiteindelijk slechts vijf meisjes níet zijn getrouwd.
Misschien kan Sara meer bereiken als ze zich beschikbaar stelt als burgemeesterskandidaat. Ondanks de afkeer van de dorpsoudsten, wordt ze met een overweldigende meerderheid gekozen. Hoe bijzonder dat is, zien we in een opname waarin alle burgemeesters van de naar schatting 300 dorpen in de regio bij elkaar komen en Sara de enige vrouw is. Vervolgens zien we hoe ze haar verkiezingsbelofte – meer voorzieningen in het dorp – nakomt. Zo worden er gasleidingen aangelegd, maar ze stelt wel een voorwaarde: je krijgt pas gas als de echtgenote voor de helft eigenaar van het huis wordt. Een man vertelt dat hij bang is dat zijn vrouw daarna meteen een muur in het midden van het huis zal metselen om haar eigen territorium af te bakenen. Uiteindelijk gaat hij overstag, net als 150 andere mannen.
Het is uniek dat een vrouw in Iran tegen de stroom ingaat en barrières doorbreekt, zoals de filmtitel suggereert. Dat geldt ook voor de filmmakers, die Sara portretteerden. Tussen 2017 en 2023 bezochten Sara Khaki en Mohammadreza Eyni acht keer haar dorp, steeds een paar maanden, en wisten geleidelijk het vertrouwen van de dorpsbewoners en de autoriteiten te winnen. Dat leidde tot intieme opnames: ontmoetingen met de dorpsoudsten, een schoolmeisjesklas en Sara’s zussen en broers.
Er is zelfs een scène dat Sara voor de rechter moet verschijnen, omdat er irritaties en klachten over haar rol van burgemeester zijn. De afloop hiervan voorspelt weinig goeds. Maar er is een sprankje hoop, zoals blijkt uit het eindshot als Sara vrouwen en meisjes leert motorrijden, een verworvenheid die niet zo snel meer zal worden afgenomen.
Kijk hier waar deze film draait.
Molly Vs The Machines – Vechten tegen social media
Molly Vs the Machines is een indringende en actuele documentaire over de schaduwkant van sociale media. De film vertelt het verhaal van de 14-jarige Molly Russell uit Londen, die langzaam verstrikt raakte in een online wereld vol sombere en schadelijke content. Wat begint als ogenschijnlijk onschuldige interesse, verandert door algoritmes in een negatieve spiraal waar ze niet meer zou uitkomen.
Regisseur Marc Silver kiest voor een opvallende vorm: delen van het verhaal worden verteld met behulp van AI. De voice-over is door de computer gegenereerd en ook beelden, zoals Molly’s slaapkamer waarin ze vaak alleen op haar bed zit met haar telefoon, zijn kunstmatig gemaakt. Dat zorgt voor afstand, maar past ook bij het onderwerp. Zoals de voice over zegt: “For her parents she was a child, for me she was a user.” Die zin vat pijnlijk samen hoe sociale media naar mensen kijken: niet als persoon, maar als gebruiker.
Molly Vs the Machines laat goed zien hoe kwetsbaar jongeren zijn. Op een leeftijd waarop identiteit en zelfbeeld nog volop in ontwikkeling zijn, kunnen sociale media aanvoelen als de echte wereld. Molly’s ouders en vriendinnen hadden niet door in welke fuik ze terecht was gekomen. Achter gesloten deuren, alleen met haar smartphone, werd ze steeds verder bevestigd in negatieve gedachten. Zoals een vriendin zegt: “Die negatieve gedachten zijn er ingestopt.”
De film maakt ook duidelijk hoe algoritmes werken. Wie eenmaal naar sombere content kijkt, krijgt er steeds meer van te zien – vaak ook extremer. Het systeem is niet ontworpen om te helpen, maar om aandacht vast te houden. De vergelijking met een verslaving is niet overdreven: gebruikers worden beïnvloed en vastgehouden, terwijl bedrijven blijven optimaliseren. Vooruitgang gaat voor veiligheid.
Een belangrijke rol in de film is weggelegd voor Molly’s vader, Ian Russell. Hij groeide uit tot activist en strijdt voor strengere regelgeving. Zijn uitspraak “Instagram helped to kill my daughter” is confronterend, maar kreeg uiteindelijk gewicht: in een baanbrekende rechtszaak werd vastgesteld dat online content heeft bijgedragen aan Molly’s dood. Daarmee kwam ook de verantwoordelijkheid van techbedrijven nadrukkelijk in beeld.
Molly vs the Machines laat ook zien hoe platforms als Facebook en Instagram zijn veranderd: van sociale netwerken naar systemen die gedrag sturen en monitoren. Silicon Valley, zo wordt gesteld, is anti-overheid en anti-regulatie. Steeds wordt beterschap beloofd, maar ondertussen krijgen ze steeds meer invloed op het dagelijks leven van vele miljoenen gebruikers.
De kracht van de documentaire zit in de combinatie van persoonlijke tragedie en maatschappelijk probleem. Het verhaal van Molly raakt diep, maar roept ook grotere vragen op. Wie is verantwoordelijk als technologie schade aanricht? En hoe beschermen we jongeren in een wereld waarin elke klik op het internet wordt gevolgd?
Kijk hier waar deze film draait.
Kikuyu Land – Vechten tegen kolonisten
Je kunt Kikuyu Land zien als het spirituele en journalistieke vervolg op Our Land, Our Freedom, dat twee jaar geleden draaide op het Movies that Matter Festival. Beide films gaan over de landroof van de Engelse kolonisten in Kenia en de nog steeds durende strijd voor gerechtigheid.
Waar Our Land, Our Freedom vooral de juridische strijd van de Mau Mau-generatie en de verantwoordelijkheid van de Britse koloniale macht centraal stelt, verlegt filmmaakster en activiste Bea Wangondu in Kikuyu Land de aandacht van buitenlandse naar binnenlandse daders: niet alleen de Britten, maar ook de Keniaanse elite en zelfs enkele van haar familieleden blijken onderdeel van een systeem van landroof en verraad.
Haar film toont overtuigend dat de onteigening niet eindigde bij de onafhankelijkheid in 1963, maar in aangepaste vorm werd voortgezet. Ze volgt meneer Mungai die al acht jaar strijdt om het land van zijn grootouders terug te krijgen. Hij schat de huidige waarde daarvan op bijna een miljard Amerikaanse dollars. Hij heeft zijn hoop gevestigd op een commissie die voor de juridische afwikkeling kan zorgen. Inderdaad, kan zorgen.
Waar de eerdere film nog ruimte liet voor strijdlust en hoop, voelt Kikuyu Land rauwer en bitterder. De ontdekking dat ook de eigen kring medeplichtig was, maakt de roep om rechtvaardigheid alleen maar schrijnender. Kenia behoort tot de grootste theeproducenten ter wereld en de sector is van groot belang voor de export. Dat weet ook president Ruto, die tijdens zijn campagne allerlei beloftes aan de bevolking deed, maar uiteindelijk grootaandeelhouder van de theemultinational werd.
Ook visueel maakt Kikuyu Land veel indruk. De groene theevelden in het hoogland en het prachtige Keniaanse landschap ogen in eerste instantie idyllisch, maar krijgen gaandeweg iets dreigends. Onder die schoonheid schuilt een geschiedenis van uitbuiting, angst en vernedering. We zien beelden van streng bewaakte plantages waar de zoveelste generaties theeplukkers zich nog altijd uit de naad werken om hun quota te halen. Een oudere vrouw vertelt over machtsmisbruik, onderdrukking en de vele verkrachtingen door landopzichters.
De film maakt duidelijk dat dit verleden niet voorbij is. Ondanks dat Unilever geen eigenaar meer is, blijft de multinational via de inkoop betrokken en wordt het bedrijf nog steeds aangesproken op deze mensonterende praktijken. Tegelijkertijd houden politieke belangen, economische afhankelijkheid en de macht van grote bedrijven het systeem hardnekkig in stand.
Sommige gezichten in de documentaire zijn geblurd en soms zijn namen gewijzigd vanwege het risico van herkenning. Ook in een land als Kenia kan kritiek op de machthebbers leiden tot ontvoering of erger. In die zin biedt het aandeel van Stephen in het verhaal nog wat hoop. Elke ochtend neemt hij afscheid van zijn moeder bij hun huisje op de plantage om vervolgens een heel eind naar school te lopen. Hij belichaamt het verlangen naar een eerlijke toekomst.
Kijk hier waar deze film draait.
23 maart 2026
Movies that Matter 2026 – Deel 1: Gaza en Oekraïne
Movies that Matter 2026 – Deel 2: Amerika, land van tegenstellingen
Movies that Matter 2026 – Deel 4: Rusland en Hongarije