Imagine 2025 – Deel 3:
Overleven of overgeven
door Tim Bouwhuis
Op het Imagine Film Festival draait het in de programmering vaak om mogelijkheden en het verleggen van grenzen (zie bijvoorbeeld ons eerste verslag over sciencefiction). Tegelijk beseffen makers zich ook dat er tragiek schuilt in de angst die (denk)ruimte kwijt te raken.
I Live Here Now en The Occupant gaan allebei over vrouwen die de grip op het leven kwijt dreigen te raken. In het langspeeldebuut van Julie Marie Pacino (ja, de ‘dochter van’) vreest de hoofdpersoon vooral voor haar eigen zelfbeschikking. In de eerste langspeler van de ervaren Nederlandse maker Hugo Keijzer wordt persoonlijke overlevingsdrift overschaduwd door een nog grotere angst: die voor het aangekondigde verlies van een dierbare.
I Live Here Now – Baas in eigen buik
In de eerste minuten van de psychologische koortsdroom I Live Here Now zien we hoe een vijfjarig meisje een verregaande medische ingreep ondergaat. Jaren later blijkt Rose (Lucy Fry) het hallucinante beeld van een naald die haar schaamstreek nadert nog scherp op het netvlies te hebben. De angst dat iets of iemand haar lichamelijke integriteit schendt komt in alle hevigheid boven als haar vriend (Matt Rife) zich ongeremd gedraagt in de slaapkamer en ze zwanger raakt.
Getergd door de bemoeizucht van haar schoonmoeder en een schaamteloos staaltje bodyshaming bij een castingsessie verlaat Rose in allerijl Los Angeles. De actrice in spe vindt een kliniek waar ze een abortuspil kan krijgen, maar het nabijgelegen motel waar ze deze in alle rust tot zich hoopt te nemen blijkt een nachtmerrieachtige plek. Haar greep op de realiteit verslapt steeds verder, waarbij een dreigement van haar schoonmoeder – “jouw lichaam is niet van jou” – luid nagalmt.
Gespeend van thematische subtiliteit moet dit langspeeldebuut van Pacino het vooral hebben van de levendige manier waarop de oerangst van Rose tot leven wordt gebracht. De beklemmende omgeving van het motel vormt zich als een soort ‘red room’ (denk Twin Peaks) voor ongewenste zwangerschappen, waarin enigmatische figuren haar lastigvallen en een nooduitgang ver te zoeken is. Dat de gedachte aan het werk van David Lynch snel naar boven komt, is geen toeval. Sheryl Lee (aka Laura Palmer) in hoogsteigen persoon speelt de dominante schoonmoeder, en (wijlen) Lynch zelf wordt op de aftiteling expliciet vermeld als dankbare inspiratiebron.
Omdat het trauma uit Rose haar kindertijd al vroeg in de film zó grafisch wordt bovengehaald, vraagt het weinig verbeelding om de angst die daaruit voorkomt te doorgronden. De symboliek (de naald van de operatie transformeert als het ware in de mannelijke fallus) is overduidelijk, en de keuze voor het uitvergroten hiervan gaat ten koste van dramatische en psychologische diepgang.
Eenmaal in het motel lijkt Pacino’s hoofddoel het doorversterken van de bedrukkende, naargeestige sfeer, en daarin gaat ze tamelijk ver. Tegelijk zijn de decors en het kleurgebruik doorgaans te kitscherig en de taferelen te grotesk om de koortsdroom echt meeslepend te maken. Alleen een geluidsontwerp dat sterke echo’s van Twin Peaks bevat is nog niet voldoende om I Live Here Now echt tot wasdom te laten komen als Lynchiaanse nachtmerrie. Pacino toont durf door zo op surrealisme in te zetten, en weet precies wat ze wil vertellen. Toch weet ze zich met haar debuut nog te weinig te onderscheiden.
The Occupant – Gered door de Kosmos
Waar Rose in I Live Here Now tot waanzin gedreven wordt in haar missie de regie te behouden, leert de protagoniste van The Occupant juist om haar grip op het leven (in een breder verband) los te laten. Ver van de manie van Los Angeles reist geologe Abby (Ella Balinska) naar de afgelegen wildernis van de Georgische Kaukasus, waar rondstruinen bij voorbaat gevaarlijk is door de vermeende grenspatrouilles van Russische troepen; om over wilde dieren nog maar te zwijgen. Na een noodlanding begint ze aan een overlevingstocht waarvan de afloop ongewis is.
Aan de hand van terloopse flashbacks verweeft Hugo Keijzer Abby’s stranden in de wildernis met haar innerlijke drijfveer om het avontuur op te zoeken. Haar zus is ernstig ziek, en in haar familie heeft men de moed eigenlijk al opgegeven. Abby weet dat er experimentele behandelmethodes mogelijk zijn, maar daar is geld voor nodig. Welke heikele baan ze precies aanneemt in het onherbergzame gebied – het heeft in elk geval iets te maken met het winnen van uranium – wordt tussen neus en lippen door vermeld, want voor we het weten is Abby de eenzame overlever van een helikoptercrash, volledig op haar survivalskills aangewezen.
Een overlevingstocht in zijn puurste vorm wordt The Occupant niet, want het duurt niet lang voor de geologe via een radio contact weet te leggen met een andere gestrande reiziger. De man in kwestie stelt zichzelf voor als John, en geeft Abby de hoop dat redding mogelijk is. Ze aarzelt niet en begint Johns aanwijzingen naar zijn verblijfplaats te volgen.
Tot zover maakt de opzet van Keijzers debuut misschien een overzichtelijke indruk, maar niet gevreesd (of juist wel): dit is géén conventioneel overlevingsdrama. Hoe langer Abby via haar radio (die wonderlijk genoeg geen moment uitvalt) met John blijft praten, hoe meer vraagtekens je als kijker kunt gaan plaatsen bij zijn identiteit en motieven. En dan is er nog de mysterieuze zwarte steen die de geologe met zich meedraagt, en de lonkende opening van een grot waar Abby’s zoektocht tot een climax zal komen.
Keijzer neemt veel hooi op zijn vork door een kernachtig dramatisch uitgangspunt te vermengen met zweverige sci-fi-elementen. Het ene moment moet Abby vrezen betrapt te worden door een Russische patrouille, het andere moment wordt haar leven gered door een steen die zomaar van vorm kan veranderen. De steen blijkt verband te houden met een holistisch eco-bewustzijn dat de tijd en ruimte van Abby’s eigen verhaal ruimschoots overstijgt.
De keuze om een innige persoonlijke missie samen te brengen met een ‘larger than life’-vertelling maakt van The Occupant in elk geval geen dertien in een dozijn-film, en de ambitie die het resultaat uitstraalt is prijzenswaardig. Tegelijk is het scenario niet vernuftig genoeg en te rommelig om de verschillende laagjes overtuigend én met genoeg diepgang bijeen te brengen. Hierdoor voelen sommige scènes knulliger aan dan ze zijn bedoeld, en ligt er net teveel druk op de schouders van de verder niet onervaren Balinska (The Athena, Run Sweetheart Run). Als niet alle achterliggende ideeën even goed uit de verf komen, kan een sterke hoofdrol immers nog een hoop compenseren. Het spel van Balinska kan er zeker mee door, maar écht beklijven doen de film en haar vertolker niet.
Eén lichaam en één leven
De settings van I Live Here Now en The Occupant hadden uiterlijk niet meer van elkaar kunnen verschillen, maar beide films pogen met sterke vrouwen in de hoofdrol tot een betekenisvolle kern te komen. Abby’s besef dat het haar rust brengt om zich over te geven aan een hoger lot staat daarbij in schril contrast met de mentale strijd van Rose, die de autonomie over haar eígen leven en lichaam onder geen beding op wil geven. Eén gedachte staat in het licht van de verder flink verschillende benaderingen fier overeind : ook in een fantasierijke wereld heb je als mens maar één lichaam en één leven.
5 november 2025
Imagine 2025 – Deel 1: Sciencefiction
Imagine 2025 – Deel 2: Mysterie en spanning
Imagine 2025 – Deel 4: Luchtig
Imagine 2025 – Deel 5: Horror