****
recensie L’affaire Bojarski
De betekenis van geld
door Małgorzata Zielińska
Regisseur Jean-Paul Salomé baseerde L’affaire Bojarski op het leven van Czesław Jan Bojarski, een Poolse ingenieur, uitvinder en valsemunter die probeert zijn leven op te bouwen in het naoorlogse Frankrijk. De film is geïnspireerd op waargebeurde gebeurtenissen, wat vrij ongebruikelijk is binnen het film noir-genre.
De film begint met een achtervolgingsscène waarin een bende een hinderlaag legt voor een transport. Het kostbare materiaal is geen geld of juwelen, maar iets nog fundamentelers: het papier waarop officiële bankbiljetten worden gedrukt. De achtervolging is dynamisch en goed gefilmd. Daarna ontmoeten we voor het eerst de hoofdpersoon, zijn gezicht half verborgen op de achterbank van een auto, stil en afwachtend. Vanaf het begin begrijpen we dat hij geen moreel verscheurde held is. Hij lijkt zich niet te bekommeren om de prijs die anderen betalen. Wat telt, is zijn doel. Hij observeert passief en emotieloos hoe veiligheidsmedewerkers worden vermoord; het enige wat hem interesseert, is het kostbare papier.
Later ervaren we meerdere keren deze spannende dynamiek, waar het personage voortdurend wordt bedreigd met ontmaskering en het risico opgepakt te worden.
Dubbelleven
L’affaire Bojarski volgt het pad van de hoofdpersoon en wij volgen hem als toeschouwers op de eerste rij van een fascinerend kijkje achter de schermen, waarin de technische en praktische kant van geldvervalsing wordt getoond, evenals de tol die dit eist van hem en zijn gezin. Een dubbelleven leidt zelden tot gezinsgeluk. Geheimen en het voortdurende risico van ontmaskering zorgen voor vervreemding.
Bojarski die bekend zou worden als “de Cézanne onder de valsemunters” wordt ingetogen en geloofwaardig vertolkt door Reda Kateb (A Prophet, 2009). Als een kalm, stil, teruggetrokken, vastberaden, intelligent en hardwerkend persoon doet hij zich aan ons voor. Nadat hij tevergeefs heeft geprobeerd interesse te wekken voor zijn uitvindingen nieuwe huishoudelijke producten zoals koffiepadmachines of andere apparaten die tegenwoordig algemeen gebruikt worden of met fysiek werk zijn gezin te onderhouden, wendt hij zich tot vervalsing.
Bojarski’s toewijding aan zijn zelfopgelegde taak om bankbiljetten te creëren die mooier zijn dan de originelen is deels indrukwekkend en deels verontrustend. Zoals in veel film noirs is het moeilijk om volledig mee te leven met een personage dat zich met ernstige criminaliteit bezighoudt en geleidelijk bezeten raakt door zijn creatie. Toch blijven zijn toewijding, inventiviteit en arbeidsethos opvallend en in hoe paradoxaal het ook klinkt binnen een criminele context zelfs inspirerend.
Migrantenervaring
Een ander belangrijk personage is Bojarski’s vrouw, gespeeld door Sara Giraudeau, die op overtuigende wijze haar pijnlijke transformatie neerzet van een zorgeloze, gelukkige echtgenote en moeder tot de gedesillusioneerde en verbitterde partner van een vervalser. Ook commissaris Mattei is een sleutelpersonage, gespeeld met vanzelfsprekend gemak door Bastien Bouillon. Hij probeert jarenlang Bojarski te arresteren en raakt uiteindelijk geobsedeerd door hem.
L’affaire Bojarski is meer dan alleen een misdaadverhaal over de opkomst en ondergang van een gedoemde man die niet kan ontsnappen aan de criminele wereld en uiteindelijk het lot tart door contact te zoeken met de commissaris die hem achtervolgt – de enige die zijn “kunst” lijkt te begrijpen. De film voelt bijzonder relevant in zijn weergave van Bojarski’s migrantenervaring: afwijzing door ondernemers die geen vertrouwen hebben in uitvindingen van een buitenlander, grove beledigingen gebaseerd op zijn Poolse afkomst, een voorkeur voor lokale werknemers boven migranten en spot met zijn gebrekkige Frans. Deze scènes zijn pijnlijk hedendaags en tonen de sociale gevoeligheid van de regisseur.
Behoefte aan erkenning
Een ander belangrijk thema dat de film onderzoekt, is de behoefte aan erkenning als kunstenaar. Het is gemakkelijk om het eens te zijn met commissaris Mattei dat Bojarski niet werkelijk geïnteresseerd is in geld – hij wil perfecte bankbiljetten creëren en erkend worden als kunstenaar.
Afgezien van de eerste twintig minuten opgesplitst in vier verweven tijdlijnen, een keuze die het voor de kijker moeilijker maakt om in het verhaal te komen houdt de film daarna een degelijk tempo aan. Naarmate de tijdlijnen langer en duidelijker worden, gestructureerd rond de bankbiljetten die Bojarski vervaardigt, kan de kijker zich beter in het verhaal verdiepen. De cinematografie, muziek, montage en het acteerwerk zowel van de hoofd- als bijrollen zijn van hoog niveau en versterken de algehele filmervaring.
We verlaten de bioscoop niet alleen met een uniek inzicht van een intrigerend persoon en valsemunter, maar ook met reflecties over migrantenervaring in een wereld die in de afgelopen zeventig jaar nauwelijks is veranderd.
7 juni 2026