****
recensie Silent Friend
Natuurlijke behoefte aan verbinding
door Zoë van Leeuwen
In de botanische tuin van de Universiteit van Marburg staat een enorme ginkgo-boom, die al bijna twee eeuwen wordt bestudeerd en onderzocht, maar tegelijkertijd de wereld om haar heen nauwkeurig observeert. Met Silent Friend brengt de Hongaarse regisseur Ildikó Enyedi een poëtische ode aan de natuur en de primitieve drang van de mens om verbinding te maken.
Enyedi maakt van de gigantische ginkgo de stille kracht, die de tweeënhalf uur durende film draagt en de kijker meeneemt in het trage ritme van de natuur. Na haar geflopte The Story of My Wife uit 2021, is Enyedi met Silent Friend op haar best en brengt een kleinschalige, maar indrukwekkende film die het publiek een zelden belicht perspectief biedt. Het verhaal is opgebouwd als een drieluik dat zich afspeelt op de campus van de universiteit in drie verschillende tijdperken en volgt drie mensen die in hun zoektocht naar connectie verbonden raken met de natuur, en zo ook met elkaar.
Zoeken naar connectie
De film opent met professor Tony Wong, gespeeld door Tony Leung Chiu-Wai, voor wie Enyedi de rol speciaal schreef. De neurowetenschapper uit Hongkong is in 2020 gastleraar in Marburg, waar hij zich een buitenbeentje voelt tussen zijn Duitse collega’s. Die eenzaamheid wordt nog sterker wanneer de eerste COVID-lockdown wordt ingevoerd en hij als enige op de campus achterblijft.
Wat volgt is een grote stap terug in de tijd naar 1908, waar Grete (Luna Wedler) de eerste vrouw is die wordt toegelaten tot de botanische afdeling van de universiteit. Dat gaat niet zonder slag of stoot, want ondanks haar enorme hoeveelheid kennis, wordt ze in iedere stap tegengewerkt door de seksistische vooroordelen van de vrouwen hatende professoren.
Het derde en laatste verhaal speelt zich af in de zomer van 1972. Hannes (Enzo Brumm) heeft niks met planten, maar is wel helemaal weg van hippie Gundula (Marlene Burow), die met haar geraniumexperiment probeert te bewijzen dat planten wel degelijk kunnen reageren op menselijke aanwezigheid.
Audiovisuele parel
Toch voelen de drie verhalen niet overweldigend en worden ze op schijnbaar moeiteloze wijze van elkaar gescheiden door het prachtige camerawerk van Gergely Pálos, die bijvoorbeeld een 35mm-camera gebruikt voor de contrasterende zwart-wittinten van 1908. De zonovergoten, korrelige uitstraling van 1972 wordt bereikt met een 16mm-camera, terwijl 2020 wordt weerspiegeld door ultrascherpe digitale beelden.
De bladeren en takken van verschillende planten en bomen in de botanische tuin verbinden deze verhalen met elkaar. Alle flora is in Silent Friend net zo belangrijk als de menselijke personages. In de meeste shots staan de planten prominent in beeld, als een stille vriend die meekijkt, waarbij de mens wordt omringd door bladeren of zelfs verdwijnt achter een dikke boomstam. Deze manier van filmen laat zien waar meerdere personages het over hebben: de natuur om ons heen is constant aanwezig en observeert ons net zo veel als wij haar observeren. Het geluid in de film draagt hier nog meer aan bij. Je hoort dingen die je normaal nooit opmerkt, zoals het sap dat door de boom stroomt, ritselende blaadjes of wortels die heel langzaam door de aarde duwen.
Natuur als vriend
Het onderzoek van professor Wong op mensen is stopgezet vanwege de pandemie. Hij besteedt zijn vrije tijd op campus aan het bekijken van video’s van de Franse botanicus Alice Sauvage (Léa Seydoux), die hem inspireert om neurologisch onderzoek te gebruiken om planten beter te begrijpen. Ondertussen ontwikkelt Grete een liefde voor fotografie wanneer de academische wereld haar buitensluit. Ze leert de camera te gebruiken om de fijne details van planten vast te leggen en herontdekt haar liefde voor de plantkunde.
Vooral in 1972 lijkt er liefde te bloeien. Wanneer Gundula vraagt of Hannes een aantal weken op haar geranium wil passen, doet hij dat in eerste instantie uit liefde voor haar. Maar wanneer hij de ware mogelijkheden van de plant ontdekt, begint hij juist datgene te waarderen waarvan hij aanvankelijk had gezworen dat hij het nooit zou begrijpen.
Spektakel voor de zintuigen
Hoewel het uitgangspunt van de film misschien wat zweverig klinkt, vindt Silent Friend haar houvast niet alleen in de wortels van de bomen, maar ook in haar fenomenale cast. Als hoofdrolspeler weet Tony Leung melancholische gevoelens over te brengen zonder ook maar een woord te zeggen en Luna Wedler speelt met een moedige vastberadenheid dat je bijna zou vergeten dat dit haar eerste grote internationale speelfilm is. Haar vertolking van Grete werd erkend met een Marcello Mastroianni Award voor Beste Jonge Acteur op het Filmfestival van Venetië.
Silent Friend zal niet bij iedereen in de smaak vallen, maar wie de lange speelduur van de film volhoudt, wordt beloond. Niet met een grootse climax, maar met een spektakel voor alle zintuigen en een nuchtere boodschap: dat we pas echt mens worden als we beseffen dat we deel uitmaken van een groter, levend netwerk.
20 april 2026