IFFR 2026 – Deel 3:
Film als zintuiglijke ervaring
door Tim Bouwhuis
Twee absolute hoogtepunten van het 55ste IFFR zijn films die hun publiek meenemen op een reis van de zintuigen. In Krakatoa en First Days worden narratieve conventies geparkeerd en is het de ervaring die telt. De regisseurs van beide titels grijpen het grote doek aan om maximaal effect te sorteren. Wie thuis kijkt, mist iets: doorsta een vulkaanuitbarsting maar eens in je eigen huiskamer.
In 1883 liet een eruptie van de Krakatau-vulkaan de aarde schudden op zijn grondvesten. Het vuurspektakel intrigeerde de Spaanse filmmaker Carlos Casas, die in 2020 al naar Rotterdam kwam met het fabelachtige Cemetery (over een begraafplaats voor olifanten). Het luidste geluid dat ooit is vastgesteld reproduceren klinkt als je reinste dwaasheid, en zover komt het in Krakatoa gelukkig ook niet. Tijdens het maken van de film behield Casas dus gewoon zijn gehoor, maar zijn zicht moest er wél bijna aan geloven.
Krakatoa
Epilepsiewaarschuwing
Hoe het zover kon komen, begrijp je waarschijnlijk pas als je de imposante climax van deze experimentele trip met eigen ogen hebt aanschouwd. Geïnspireerd door twee van zijn artistieke helden, Tony Conrad en Stan Brakhage, probeert de regisseur te verbeelden (en in snerpende geluiden te vatten) hoe het menselijk brein een mega-uitbarsting als die van de Krakatauvulkaan zou verwerken.
De duizelingwekkende beeldenstroom die Casas met dat doel op zijn publiek loslaat, is gekkenwerk voor de montagetafel. Wie epileptisch is, moet beslist gewaarschuwd worden (en gelukkig gebeurde dat voor de vertoning ook).
Een ware overlevende
Krakatoa begint nog relatief gemoedelijk. De overlevingsroutines van een eenzame visser hebben een post-apocalyptisch karakter: als kijker mag je je inbeelden dat deze man de laatste man op aarde is.
Tijdens de Q&A na afloop van een van de IFFR-vertoningen vertelt Casas dat hij zijn hoofdrolspeler niet zonder reden bij dit project betrok. In 2018 overleefde Roni Herliansyah een ‘lichtere’ uitbarsting van de Anak Krakatau (een kleinere vulkaan die gevormd werd na de eruptie van 1883), die een tsunami veroorzaakte en honderden doden eiste.
Vagevuur zonder verdoemenis
Vergeleken bij de kracht die van Krakatoa uitgaat, is het Zwitserse First Days een film die fluistert. De gevoelige beeldenreis begint met een glinsterend lichtspel dat toewerkt naar de grijze contouren van een menselijk gezicht: alsof Terrence Malick (The Tree of Life, Voyage of Time: Life’s Journey) en Stanley Kubrick (2001: A Space Odyssey) samen koffie hebben gedronken.
De rite de passage blijkt betrekking te hebben op een limbo waar geesten hun menselijke karakter behouden. Twee vrouwen voltooien hun dagelijkse routines in afwachting van een volgende spirituele fase. Denk aan een soort vagevuur, maar dan zonder vrees voor eeuwige verdoemenis.
First Days
Geestendans
Een sereen bosgebied met een mooi huis en een watertoren die eigenlijk een portaal blijkt te zijn; het is de perfecte antithese van de oprijzende kantoorgebouwen in de tussenwereld van Inception (een film die qua toon, laat dat duidelijk zijn, mijlenver van First Days afstaat), en de omgeving waarin de vroegst geïntroduceerde geest snel haar metgezel vindt.
Het is merkbaar dat de gedaantes worden verwezenlijkt (‘vertolkt’ voelt niet gepast) door vrouwen die normaal gesproken actief zijn als dansperformers. Bij gebrek aan woorden vertellen gebaren en gechoreografeerde lichaamsbewegingen het grotere verhaal. De subtiele, gevoelige muziek geeft de film extra lichtheid.
‘Down to earth’ of grensverleggend
Het is extra bijzonder om naar First Days te kijken als je bekend bent met de vorige film van regisseur Michael Karrer (co-regie: Kim Allamand). In 2023 presenteerde de Zwitser in Rotterdam Füür brännt, waarin een groep jongeren genieten van een zomeravond aan een kampvuur. Is dat sfeervolle debuut het schoolvoorbeeld van ‘down to earth’-cinema, dan raakt First Days (een bewuste allusie op Last Days van Gus van Sant) juist aan de verbeelding van transcendentie. Karrer wilde ‘iets anders’ doen na Füür brännt, vertelde hij na een van de vertoningen in Rotterdam. Nou, dat is gelukt. En hóe.
4 februari 2026
IFFR 2026 – Deel 1: Openingsfilm geen crowdpleaser
IFFR 2026 – Deel 2: Geschiedenissen
IFFR 2026 – Deel 4: Misdaad en ellende
IFFR 2026 – Deel 5: Kijken door de ogen van het verleden
IFFR 2026 – Deel 6: Mysterieuze verhalen uit de hele wereld
IFFR 2026 – Deel 7: Films die de controverse opzoeken