IFFR 2026 – Deel 5:
Kijken door de ogen van het verleden
door Tim Bouwhuis
De wens om door de ogen van het verleden te kunnen kijken, is ingebakken in het DNA van cinema. De camera registreert niet alleen, ze vereeuwigt. Twee films op het IFFR tonen op respectievelijk speelse en onderzoekende wijze hoe sporen van vroeger de menselijke ervaring kunnen (her)vormen.
In The Fall of Sir Douglas Weatherford maakt een ernstige benadering van het verleden plaats voor het advent van de commercie – tot wanhoop van de devote hoofdpersoon. En in Chronovisor volgt een wetenschapper het spoor van een al dan niet waarachtig apparaat dat zou dienen om het verleden te reconstrueren.
The Fall of Sir Douglas Weatherford – Game of Thrones? Verloedering!
Kunnen we van jongeren die nu opgroeien nog verwachten dat ze respect en interesse opbrengen voor het verleden en de vondsten van onze voorouders? Voor de bevlogen museumvrijwilliger Kenneth (geestig vertolkt door routinier Peter Mullan) is die vraag zonder meer retorisch van aard. Generaties terug werden de kronieken van zijn Schotse woonplaatsje Arberloch verrijkt door de uitvindingen van Douglas Weatherford, een enigmatische man waarmee de wereldgeschiedenis verder weinig rekening heeft gehouden. Onterecht, als je het Kenneth vraagt.
In het krakkemikkige busje dat ingezet wordt voor Kenneths speciale Weatherford-rondleidingen, zitten in de regel een stuk of vijf bejaarden. Dat verandert als Arberloch door fervente televisiemakers wordt gecast als de perfecte locatie voor een Game of Thrones-achtige fantasyserie. Plotsklaps wordt het pittoreske dorpje overspoeld door bingewatchers die verkleed zijn als hun favoriete personages en – dat vooral – maling hebben aan Sir Douglas Weatherford.
Wat volgt is een nogal flauw steekspel tussen de achteloze toeristen en hun gefrustreerde gids; van Kenneth wordt immers verwacht dat hij zijn oraties over Douglas Weatherford moeiteloos verweeft met de schaamteloze promotie van (lekkere titel wel) The White Stag of Emberfell. Laat het maar aan Mullan over om de onverbeterlijke conservatieve brombeer te spelen, maar dan wel met wat zelfspot (en nog wel op metaniveau): de Schot stond zelf namelijk maandenlang op de set van de Prime Video-fantasyserie The Lord of the Rings: The Rings of Power.
The Fall of Sir Douglas Weatherford tovert zo nu en dan een glimlach op het gezicht (vooral tijdens de amusante slotscène), maar de thematische inslag is te schematisch om inhoudelijk ook echt te prikkelen. De voice-overs die de titelfiguur een stem geven voelen geforceerd, en de milde satire op het fenomeen van ’televisietoerisme’ (denk aan de Game of Thrones-rondleidingen in de Kroatische stad Dubrovnik) komt beperkt uit de verf. Daarvoor is de film te belegen van toon en Kenneth een iets te dankbaar slachtoffer. Dat gezegd hebbende zou het sullig aandoende The White Stag of Emberfell in het hier en nu zomaar een streamingsucces kunnen zijn.
Chronovisor – DEVS geregisseerd door Umberto Eco
In 2020 kwam de gevierde regisseur en scenarist Alex Garland (Ex Machina, 28 Years Later) met de relatief onderbelicht gebleven miniserie DEVS, waarin de verdwijning van een jongeman verband blijkt te houden met de ontwikkeling met een mysterieus kwantumapparaat. Chronovisor kan met wat fantasie beschouwd worden als de analoge DEVS: een sfeervolle, historisch geïnspireerde thriller over een vergelijkbare wonderuitvinding, maar dan nog even gevrijwaard van de AI-revolutie.
Tijdens een nagesprek in Rotterdam geeft regisseur Jack Auen (co-regie: Kevin Walker) grif toe dat hij DEVS zag en even moest slikken: daar ging het perfecte filmidee van hem en zijn creatieve partner toch niet in rook op? Gelukkig is Chronovisor in veel opzichten een antithese van de meer futuristisch ingestoken miniserie, al delen de makers vermoedelijk (Garland heeft het voor zover bekend nooit expliciet bevestigd) wel dezelfde inspiratiebron.
De legende van de ‘Chronovisor’ werd halverwege de twintigste eeuw leven ingeblazen door de Benedictijnse monnik Pellegrino Ernetti. Ernetti claimde een apparaat te hebben gebruikt dat met schrikbarende accuratesse gebeurtenissen uit het verleden kon opnemen. Het Vaticaan zou zo geschrokken zijn van de consequenties dat het de Chronovisor in de doofpot stopte: een premisse waar Umberto Eco en Dan Brown jaloers op zouden zijn.
De briljante ingeving van Auen en Walker is dat ze een echte, gerenommeerde wetenschapper (Anne-Laure Sellier) bereid vonden om de hoofdrol in hun speculatieve thriller te spelen. De ongebruikelijke en gedurfde filmvorm die ze prominent hanteren – een veelheid aan bronnen en zelfs voetnoten die groot in beeld worden uitgelicht – zal voor veel kijkers een beproeving zijn, maar de beeldtaal is wél toepasselijk. De regisseur recreëren zo de op het oog ‘saaie’, maar nog altijd intense inspanning van wetenschappelijk onderzoekers die koste wat het kost de waarheid boven tafel willen krijgen.
Het duurde even voordat ondergetekende (zelf een voormalig aspirant-academicus) volledig overtuigd was van de keuze om een onderzoeksproces zo letterlijk naar beeld te vertalen. Uiteindelijk werkt de aanpak vooral omdat Sellier naturel overkomt (logisch; ze speelt een versie van zichzelf) in de scènes waarin we haar ook echt aan het werk zien. De zoektocht naar de Chronovisor, ergens tussen broodje aap en historische openbaring, roept uiteindelijk meer vragen op dan ze beantwoordt. Zie daar het lot van de gemiddelde wetenschapper, al zal de mystieke, Kubrick-eske climax van de film voor de doorsnee boekenwurm nog altijd niet zijn weggelegd. Gelukkig hebben we daar dan cinema voor.
6 februari 2026
IFFR 2026 – Deel 1: Openingsfilm geen crowdpleaser
IFFR 2026 – Deel 2: Geschiedenissen
IFFR 2026 – Deel 3: Film als zintuiglijke ervaring
IFFR 2026 – Deel 4: Misdaad en ellende
IFFR 2026 – Deel 6: Mysterieuze verhalen uit de hele wereld
IFFR 2026 – Deel 7: Films die de controverse opzoeken