IDFA 2025 – Deel 9:
Drie momenten van chaos
door Bob van der Sterre
Chaos in de wereld is niet nieuw. Ook vroeger kon het er flink chaotisch aan toegaan. In Seattle, Buenos Aires en online, via de klokkenluiderswebsite van WikiLeaks. Drie films geven aan dat overheden en burgers niet altijd een geweldige match zijn.
WTO/99 – Escalatiemismanagement in Seattle
Wat een chaos in 1999 in Seattle! Wat begint met wat demonstranten die hun ongezouten mening geven, gaat over in een strijd tussen demonstranten en politie, met traangas en rubberen kogels.
De film van Ian Bell analyseert niet wat er voorviel maar registreert de escalatie zoals het van minuut tot minuut plaatsvond. Een bizar verslag. Aan de ene kant de politie die bij een persconferentie rustig vertelt hoe weinig schadelijk traangas en rubberkogels zijn. En de demonstranten aan de andere kant die het gevoel hebben dat ze in een oorlog terecht zijn gekomen: ‘Twee keer traangas en ik werd geraakt in het been, dat was het.’ Over handel gaat het vervolgens helemaal niet meer.
Fascinerend hoe het zo enorm snel kon escaleren. Het is reactie op reactie op reactie. Arrestaties aan de lopende band. Bussenvol rijden ze ergens heen om daar uren stil te staan. Mensen geven interviews door half geopende raampjes.
Het is ook een blik op een tijd dat mensen – een interessante mix van arbeiders, studenten, winkeliers en boeren – nog massaal woedend waren op hoe de wereldhandel achter gesloten deuren werd geregeld. Een bezoekende handelaar zegt cynisch: ‘De onwetendheid over handel is óók schokkend.’ Dat zal wel, maar goed uitleggen is ook belangrijk.
Allemaal boos op de boosdoener van toen: globalisering. Ik vraag me af wat diezelfde mensen denken van deze tijd, waarin we zijn teruggekeerd bij de tegenpool: protectionisme.
Diciembre – Vijf weken van extreme chaos
Woonde je in begin jaren nul in Argentinië, dan was het geen makkelijke tijd. In een paar weken stortte de complete economie in. Je kon vrijwel geen geld meer opnemen bij banken. ‘Er is niets meer’, zegt een van de vijf presidenten van die tijd.
Een economische crisis van jewelste – die al jaren borrelde – bracht het hele land in doffe ellende. Dit is dus hoe dat eruit ziet. Massademonstraties, plunderingen van winkels en politie die hardhandig probeerde te handhaven waren het gevolg.
Er woedt dan ook een politieke storm, met vijf presidenten die elkaar opvolgen in een paar weken tijd: Medem, De la Rua, Puerta, Camaño en Duhalde. ‘Ik heb liever een hond als president’, zegt een boze demonstrant.
We zien vooral beelden van de straat in die tijd. Scènes als brood door een rolluik geven in verband met veiligheid, mensen die aanvallen op een straat waar boodschappen liggen uitgespreid, mensen die in kilometers lange rijen wachten om een beetje geld bij een bank te kunnen halen, en nog veel meer. Er vielen 42 doden in deze vijf weken.
Deze film van Lucas Gallo heeft opvallende gelijkenissen met die over de WHO-conferentie in Seattle. Ook hier boosheid, rellen en de film is zelfs hetzelfde opgebouwd, door via archiefbeelden commentaarloos bij wijze van spreken alles van minuut tot minuut te laten zien.
The Six Billion Dollar Man – Van lekken je beroep maken
Nog meer politieke chaos zien we in deze film over Julian Assange en WikiLeaks. We zien in de film van Eugene Jarecki (Why We Fight) hoe WikiLeaks furore maakt. De club die geheimen (‘lekken’) aan de wereld deelde via één website. Een informatierevolutie.
Journalisten maakten gretig gebruik van de schandalen die het openbaarde – vooral over de Irakoorlog. Reactie van de politiek: schandalig dat er is gelekt.
Daarna duikt Assange onder bij de ambassade van Ecuador in Londen na een zedenzaak in Zweden (als je zonder zo’n zin zonder voorkennis leest, denk je: dat gebeurt alleen in films). Dan hebben we het nog niet over het schandaal dat hij afgeluisterd/bespioneerd wordt in de ambassade zelf. Of dat een de van de leden van WikiLeaks aangeeft te hebben gespioneerd.
Ook in deze film gaan alle deuren open. Knap dat ze zoveel mensen bereid hebben gevonden er iets over te zeggen (onder andere Edward Snowden). Vlot verteld. Het is al met al een belangrijk hoofdstuk uit de moderne, digitale klokkenluidersgeschiedenis. Fascinerend én schokkend af en toe.
Het nadeel is dat de film wel wat lang duurt en als je niet superveel interesse hebt in het Assange/WikiLeaks-verhaal, zal je deze documentaire vermoedelijk niet uitzitten. De documentaire had écht impact kunnen hebben als het wat filosofischer het concept ‘waarheid’ had onderzocht, waar we nu mee worstelen in het post-truth-tijdperk en tijdperk van AI. Dan denk ik al snel aan de films van Adam Curtis, die dat grondig onderzoekt. Dat is het verhaal waar we nu op wachten in een film, in plaats van een verhaal dat we al een beetje kennen uit de media.
Tot slot
Dit was onze laatste bijdrage over IDFA 2025. Het was een vrij stabiel, weinig verrassend festival. Dat heeft denk ik minder met het festival maar meer met de trends in de documentairewereld te maken. Het mag een paar onsjes minder navelstaren zijn en minder hechten aan ‘urgente thema’s’, die de documentaires soms iets te veel in hun greep hebben. Juist de wat meer avontuurlijke en thema-loze films blijven je bij, zoals het geestige Solenopsis invicta, In the Manner of Smoke of To Use a Mountain. Wij hebben er in elk geval weer van genoten en hopen dat ook de lezer er plezier aan heeft beleefd.
25 november 2025
IDFA 2025 – Deel 1: Liever de traditie in ere herstellen
IDFA 2025 – Deel 2: Rusland/Oekraïne
IDFA 2025 – Deel 3: Portretten
IDFA 2025 – Deel 4: Natuur en milieu
IDFA 2025 – Deel 5: Humor en ander leed in Palestina
IDFA 2025 – Deel 6: (Auto)biografische films
IDFA 2025 – Deel 7: Punk, Funk, Jeff en Marianne
IDFA 2025 – Deel 8: Experimenteel