Categorie: IDFA

IDFA 2025 – Deel 9: Drie momenten van chaos

Posted on

IDFA 2025 – Deel 9:
Drie momenten van chaos 

door Bob van der Sterre

Chaos in de wereld is niet nieuw. Ook vroeger kon het er flink chaotisch aan toegaan. In Seattle, Buenos Aires en online, via de klokkenluiderswebsite van WikiLeaks. Drie films geven aan dat overheden en burgers niet altijd een geweldige match zijn. 

 

WTO/99

WTO/99 – Escalatiemismanagement in Seattle
Wat een chaos in 1999 in Seattle! Wat begint met wat demonstranten die hun ongezouten mening geven, gaat over in een strijd tussen demonstranten en politie, met traangas en rubberen kogels.

De film van Ian Bell analyseert niet wat er voorviel maar registreert de escalatie zoals het van minuut tot minuut plaatsvond. Een bizar verslag. Aan de ene kant de politie die bij een persconferentie rustig vertelt hoe weinig schadelijk traangas en rubberkogels zijn. En de demonstranten aan de andere kant die het gevoel hebben dat ze in een oorlog terecht zijn gekomen: ‘Twee keer traangas en ik werd geraakt in het been, dat was het.’ Over handel gaat het vervolgens helemaal niet meer.

Fascinerend hoe het zo enorm snel kon escaleren. Het is reactie op reactie op reactie. Arrestaties aan de lopende band. Bussenvol rijden ze ergens heen om daar uren stil te staan. Mensen geven interviews door half geopende raampjes.

Het is ook een blik op een tijd dat mensen – een interessante mix van arbeiders, studenten, winkeliers en boeren – nog massaal woedend waren op hoe de wereldhandel achter gesloten deuren werd geregeld. Een bezoekende handelaar zegt cynisch: ‘De onwetendheid over handel is óók schokkend.’ Dat zal wel, maar goed uitleggen is ook belangrijk.

Allemaal boos op de boosdoener van toen: globalisering. Ik vraag me af wat diezelfde mensen denken van deze tijd, waarin we zijn teruggekeerd bij de tegenpool: protectionisme.

 

Diciembre

Diciembre – Vijf weken van extreme chaos
Woonde je in begin jaren nul in Argentinië, dan was het geen makkelijke tijd. In een paar weken stortte de complete economie in. Je kon vrijwel geen geld meer opnemen bij banken. ‘Er is niets meer’, zegt een van de vijf presidenten van die tijd.

Een economische crisis van jewelste – die al jaren borrelde – bracht het hele land in doffe ellende. Dit is dus hoe dat eruit ziet. Massademonstraties, plunderingen van winkels en politie die hardhandig probeerde te handhaven waren het gevolg.

Er woedt dan ook een politieke storm, met vijf presidenten die elkaar opvolgen in een paar weken tijd: Medem, De la Rua, Puerta, Camaño en Duhalde. ‘Ik heb liever een hond als president’, zegt een boze demonstrant.

We zien vooral beelden van de straat in die tijd. Scènes als brood door een rolluik geven in verband met veiligheid, mensen die aanvallen op een straat waar boodschappen liggen uitgespreid, mensen die in kilometers lange rijen wachten om een beetje geld bij een bank te kunnen halen, en nog veel meer. Er vielen 42 doden in deze vijf weken.

Deze film van Lucas Gallo heeft opvallende gelijkenissen met die over de WHO-conferentie in Seattle. Ook hier boosheid, rellen en de film is zelfs hetzelfde opgebouwd, door via archiefbeelden commentaarloos bij wijze van spreken alles van minuut tot minuut te laten zien.

 

The Six Billion Dollar Man

The Six Billion Dollar Man – Van lekken je beroep maken
Nog meer politieke chaos zien we in deze film over Julian Assange en WikiLeaks. We zien in de film van Eugene Jarecki (Why We Fight) hoe WikiLeaks furore maakt. De club die geheimen (‘lekken’) aan de wereld deelde via één website. Een informatierevolutie.

Journalisten maakten gretig gebruik van de schandalen die het openbaarde – vooral over de Irakoorlog. Reactie van de politiek: schandalig dat er is gelekt.

Daarna duikt Assange onder bij de ambassade van Ecuador in Londen na een zedenzaak in Zweden (als je zonder zo’n zin zonder voorkennis leest, denk je: dat gebeurt alleen in films). Dan hebben we het nog niet over het schandaal dat hij afgeluisterd/bespioneerd wordt in de ambassade zelf. Of dat een de van de leden van WikiLeaks aangeeft te hebben gespioneerd.

Ook in deze film gaan alle deuren open. Knap dat ze zoveel mensen bereid hebben gevonden er iets over te zeggen (onder andere Edward Snowden). Vlot verteld. Het is al met al een belangrijk hoofdstuk uit de moderne, digitale klokkenluidersgeschiedenis. Fascinerend én schokkend af en toe.

Het nadeel is dat de film wel wat lang duurt en als je niet superveel interesse hebt in het Assange/WikiLeaks-verhaal, zal je deze documentaire vermoedelijk niet uitzitten. De documentaire had écht impact kunnen hebben als het wat filosofischer het concept ‘waarheid’ had onderzocht, waar we nu mee worstelen in het post-truth-tijdperk en tijdperk van AI. Dan denk ik al snel aan de films van Adam Curtis, die dat grondig onderzoekt. Dat is het verhaal waar we nu op wachten in een film, in plaats van een verhaal dat we al een beetje kennen uit de media.

Tot slot
Dit was onze laatste bijdrage over IDFA 2025. Het was een vrij stabiel, weinig verrassend festival. Dat heeft denk ik minder met het festival maar meer met de trends in de documentairewereld te maken. Het mag een paar onsjes minder navelstaren zijn en minder hechten aan ‘urgente thema’s’, die de documentaires soms iets te veel in hun greep hebben. Juist de wat meer avontuurlijke en thema-loze films blijven je bij, zoals het geestige Solenopsis invicta, In the Manner of Smoke of To Use a Mountain. Wij hebben er in elk geval weer van genoten en hopen dat ook de lezer er plezier aan heeft beleefd.

 

25 november 2025

 

 

IDFA 2025 – Deel 1: Liever de traditie in ere herstellen
IDFA 2025 – Deel 2: Rusland/Oekraïne
IDFA 2025 – Deel 3: Portretten
IDFA 2025 – Deel 4: Natuur en milieu
IDFA 2025 – Deel 5: Humor en ander leed in Palestina
IDFA 2025 – Deel 6: (Auto)biografische films
IDFA 2025 – Deel 7: Punk, Funk, Jeff en Marianne
IDFA 2025 – Deel 8: Experimenteel

 

MEER FILMFESTIVAL

IDFA 2025 – Deel 8: Experimenteel

Posted on

IDFA 2025 – Deel 8:
Experimenteel

door Bob van der Sterre

Experimentele docu’s, vaak in het Paradocs-programma, zijn het artistieke hart van IDFA. De oogst is divers. 

 

Solenopsis invicta

Solenopsis invicta – Een pratende cactustuin
De Ibervillea-cactustuin in Sicilië is een plek voor mensen met mentale klachten. Ze hebben veel natuur om hen heen, katten, wormen, vogeltjes, slakken en… vuurmieren. Die laatste zijn invasieve exoten, horen hier dus niet thuis.

De vrede in de tuin verdwijnt als een verdelger in wit pak langskomt met een rookmachine om de vuurmieren te verjagen. ‘Wat is je werk?’ ‘Basically, ik vermoord dieren.’

De film van Victor Missud is geen docu in de traditionele zin. Hoewel de mensen daar echt zijn, spelen ze meer een rol. Het is meer een mystieke korte speelfilm over het thema kwetsbaarheid.

Wel verrassend geestig, met veel metaforen (de plotselinge dreiging en de redder in nood, blauwe lichtjes die vrede zeggen) in het luchtige verhaal van dertig minuten.

 

Underground

Underground – Tunnels en grotten en vraagtekens
Onder de grond valt er veel te beleven. In Underground gaat Kaori Oda in een blauwe jurk Japanse tunnels en grotten in.

Ondertussen horen we van een lokale gids over de geschiedenis die daar onder de grond plaatsvond. Bijvoorbeeld in Okinawa in de Tweede Wereldoorlog als Japanse soldaten zich hebben verschanst tegen de Amerikanen.

Het is zonder context vrij lastig om te bevatten waar Underground over gaat. We zien ook lange scènes van Oda die opstaat, kookt en yoga doet. We zien haar hand op bepaalde plaatsen zoeken naar een schaduwhand. Soms is er elektriciteit. En we zien overal projecties. Waarom dit allemaal? De vrijheid van de kunstenaar is een mooi goed.

Ik hou van eigenzinnigheid en ook van mysterie, maar de een zit de ander hier een beetje in de weg. De film had ook wat korter en vlotter gekund. Onthaasten is oké maar dit gaat wel ver.

 

Bardo

Bardo – Abstracte verbeelding van het niets
Zeven dagen opsluiting in een geluiddichte en donkere kamer om jezelf te behandelen. Wat zie je dan nog?

Bardo is een visueel verslag van wat het brein van regisseur Viera Čákanyová ervaarde toen ze erin zat. ‘Ik ben een enorme sequoia die zijn wortels stuurt naar het hele gebied.’ Of: ‘Ik ben het medium waardoor het duister passeert.’ Of: ‘Kan ik mijn atomen laten afremmen tot een niet-menselijk niveau?’

Erg trippy en origineel idee, soms ook griezelig. Ik heb nog nooit zoiets gezien maar iedereen die wel eens gemediteerd heeft, kan er wel iets in herkennen, in deze abstracte verbeelding van wat je ziet ‘achter de ogen’.

Een film van een half uurtje met bizar denken volgens een Tibetaanse traditie. Nou maar hopen dat het werkt. Meer kunstwerk dan docu.

 

The In-the-head Film

The In-the-head Film – Duel met je brein
Deze korte film van kunstenaar Konstantin von Sichart zal toch wel een van de meest experimentele zijn van IDFA 2025.

We zien iemand geanimeerd een wenteltrap omhoog lopen. Het duel met zijn eigen brein begint. ‘Ik wil rustig kunnen ademen.’

De film is een draaikolk van beelden, een soort trip met een voice-over. Indrukwekkend ideeënrijk. ‘Ik zie eruit als slechte AI.’ Leuk grapje in een ondoorgrondelijke maar wel artistieke film.

 

A Missed Call

A Missed Call – Games en video 8 in de mix
We besluiten dit deel met een van de alleraardigste films, ook al duurt die amper tien minuten.

A Missed Call van Francesco Manzaro is echt een gemiste voicemail van Manzaro’s opa. De Manzaro van nu mixt video 8-beelden van vroeger met gamestijlscènes van iemand die rondreist en planeten bezoekt. Het grappige is dat de tekst van het gemiste gesprek daar óók bij past.

Inventieve film die grenzen verlegt op een sympathieke manier.

 

24 november 2025

 

 

IDFA 2025 – Deel 1: Liever de traditie in ere herstellen
IDFA 2025 – Deel 2: Rusland/Oekraïne
IDFA 2025 – Deel 3: Portretten
IDFA 2025 – Deel 4: Natuur en milieu
IDFA 2025 – Deel 5: Humor en ander leed in Palestina
IDFA 2025 – Deel 6: (Auto)biografische films
IDFA 2025 – Deel 7: Punk, Funk, Jeff en Marianne
IDFA 2025 – Deel 9: Drie momenten van chaos

 

MEER FILMFESTIVAL

IDFA 2025 – Deel 7: Punk, Funk, Jeff en Marianne

Posted on

IDFA 2025 – Deel 7:
Punk, Funk, Jeff en Marianne 

door Jochum de Graaf

IDFA had jarenlang een reputatie van spraakmakende muziekdocumentaires. De laatste edities liep het aanbod sterk terug. Mee zal spelen dat er tegenwoordig speciale muziekfilmfestivals worden georganiseerd en dat de rockgeschiedenis vooral in de vorm van biopics – Bob Dylan, Bruce Springsteen, Bob Marley, Amy Winehouse – wordt verteld. Uit het enorme aanbod noteren we slechts vier films die je als muziekdocumentaire kunt bestempelen.

 

Queer as Punk

Queer as Punk
Het was twintig jaar geleden dat er een Maleisische film op het IDFA vertoond werd. Queer as Punk kent een geweldig begin: de band Shh… Diam komt op en zet met straf up tempo ‘The Bathroom Song’ in: ‘Will You Shower with Me?‘

In het multi-etnische en door een strenge vorm van de islam bij elkaar gehouden land is het nummer een ernstige provocatie. Maar het publiek swingt er lekker op los en zingt besmuikt lachend de teksten woord voor woord mee.

Shh… Diam betekent ‘Hou je mond!’ in het Maleis en is een ironische verwijzing naar de pogingen om de bandleden het zwijgen op te leggen. Als queer en als punk sta je in het oerconservatieve Maleisië al met 2-0 achter. De leden van de band, volgens leadzanger Faris 75 procent queer, zijn zeer actief in de lhtbi-gemeenschap en lopen voorop in de demonstraties tegen geweld en discriminatie.

De film volgt de politieke ontwikkelingen in Maleisië rond de verkiezingen van 2018 die een keerpunt in de geschiedenis van het land betekenen. De tot dan toe al meer dan zestig jaar aan de macht zijnde conservatieve islamitische coalitie verliest de absolute meerderheid en maakt plaats voor de Alliantie van de Hoop. De bandleden horen het nieuws van de historische overwinning met gejuich aan. Eindelijk is er de hoop dat ook in Maleisië een tijdperk met meer rechten voor minderheden zal aantreden.

Maar binnen twee jaar treedt een periode van instabiliteit aan die tot op de dag van vandaag voortduurt. Voor de overgrote meerderheid van moslims is de shariawetgeving van toepassing, de lhtbi-gemeenschap staat onder zware druk. De band treedt meestal onder valse naam op en al te openlijk uitkomen voor de geaardheid is uit den boze. Echte punk kun je het niet noemen, maar in de Maleisische verhoudingen is het behoorlijk provocatief.

Hoofdpersoon, transgender Faris, is toe aan zijn laatste maandelijkse testosteroninjectie en we zien hem met de billen bloot gaan. Hij ondergaat een laatste operatie die hem van zijn ‘boobies’  bevrijdt. De band gaat op tournee naar het Verenigd Koninkrijk en Noord-Ierland waar ze met enthousiasme door de lokale lhtbi-gemeenschappen worden ontvangen. Op de bruiloft van gitarist Yon en haar geliefde Noord-Ierse Cat spelen ze het mooie emotievolle nummer ‘Lonely Lesbian’.

Queer as a Punk is een warm portret van Shh… Diam dat tegen de verdrukking vrolijk door blijft gaan.

 

We Want the Funk!

We Want the Funk!
De vraag ‘wat is funk?’ kan natuurlijk heel verschillend worden beantwoord. Voor de een zit het hem vooral in het ritme, voor de ander is het vooral het plezier maken – het zet mensen in beweging, je krijgt ze aan het dansen! Maar er is ook het eenvoudige antwoord: ‘James Brown!!!!’

In We Want the Funk! komt een stoet aan muzikanten, muziekhistorici, een mode-historica, een ‘Detroit’-historicus, dansonderzoekers, etnomusicologen, een muziekcurator, en wat al niet meer zij, aan het woord. Zij beschouwen alle aspecten van de funk, de invloed en het ontstaan, de bijbehorende mode en de politieke betekenis. En ook David Byrne, die onlangs nog het album ‘Who is the Sky’ met vooral funky dansnummers uitbracht, schaart zich in de lange rij talking heads. 

We Want the Funk! behandelt de ontwikkeling van de zwarte muziek vanaf de Tweede Wereldoorlog. De American Bandstand, het tv-programma in de jaren vijftig waarin voor het eerst zwarte artiesten waren te zien. De opkomst van de soul. En ook de invloed van de gospel met zijn christelijke achtergrond, het milieu waarin de funk met zijn energieke ritmes en ophitsende teksten als muziek van de duivel werd gezien.

Naast James Brown komen alle grootheden aan de orde: Sly and the Family Stone (met opvallend een witte drummer), Lady Labelle, Kool and the Gang, George Clinton met zijn Parliament-Funkadelic en hun extravagante optredens. Clinton die wijst op de ‘simplexity’ van de funk, het feit dat het zo op het gehoor eenvoudige muziek is maar tegelijk zo complex is om het uit te voeren. En niet te vergeten Prince, die vanaf midden jaren tachtig zijn eigen draai aan de funk geeft: ‘He was one of a kind’.

De betekenis van funk voor de Afro-Amerikaanse gemeenschap. James Browns ‘Say it loud, I’m black and I’m Proud’ was het lijflied van de Black Pride-beweging; de tournees van James en anderen naar Afrika waar funk grote navolging kreeg; Nigeriaan Fela Kuti die met zijn excentrieke muziekgezelschap uitgroeide tot een wereldster; de invloed op blanke popgroothelden als Elton John en David Bowie (luister de wereldhit ‘Fame’) – het trekt allemaal aan je oog voorbij. Leuk en aantrekkelijk zijn de aanstekelijke bandopnames, de swingende muziek die je doet opveren. En je kunt weer eens de heerlijke danspasjes van The Temptations zien.

Maar het wordt allemaal nogal rechttoe rechtaan opgediend en er wordt maar weinig aan de verbeelding overgelaten. Als het gaat over de invloed van de burgerrechtenbeweging krijg je gelijk Martin Luther King met ‘I have a dream’ te zien.

Deftig gezegd is We Want the Funk! een degelijk maar nogal saai opgediend cultuurhistorisch overzicht van de ontwikkeling van deze belangrijke muziekstroming.

 

It’s Never Over, Jeff Buckley

It’s Never Over, Jeff Buckley
Zijn album ‘Grace’ uit 1977 behaalde platina. Zijn iconische uitvoering van Leonard Cohens  ‘Hallelujah’ kwam in 2008 opnieuw op nummer 1 in de Billboard Top 100.

Jeff Buckley had een kort en dramatisch leven, als zoon van de legendarische folksinger Tim Buckley wiens carrière als een slagschaduw over de zijne hing. Vader Tim liet zijn gezin al na zes maanden na de geboorte van Jeff in 1966 in de steek en zou negen jaar later op 28-jarige leeftijd aan een overdosis heroïne en alcohol overlijden. Jeff verdronk op 30-jarige leeftijd bij een ongeluk in de Wolf River, Memphis, Tennessee, naar verluidt toen hij het nummer ‘Whole Lotta Love’ van Led Zeppelin zong.

It’s Never Over, Jeff Buckley laat zijn worsteling met de roem, zijn kwetsbaarheid en zijn nalatenschap zien. Buckley wordt vooral geroemd om zijn geweldige stem, een enorm bereik van vier octaven, buitengewone controle over dynamiek en toon. Hij kon moeiteloos schakelen tussen een breekbare falsetstem en een sterke opera-achtige tenor. Hij wordt door artiesten als Thom Yorke van Radiohead en Matt Bellamy van Muse beschouwd als een van de meest invloedrijke zangers van hun generatie. Ook Chris Cornell, Rufus Wainwright, Amy Lee en Adele betuigen hun bewondering.

Jeff Buckley maakte met die geweldige stem een aantal prachtige liedjes, als ‘Lover, You Should’ve Come Over’, ‘Lilac Wine’, ‘Everybody Here Wants You’. En ‘Hallelujah’ dus, dat in zijn versie wereldwijd populair werd en het origineel overschaduwde. In een interview met Oor merkte hij op dat de tekst helemaal niets met God te maken had, maar over seks gaat.

De makke van de documentaire is dat hij gemaakt is met de mensen die ‘hem het meest dierbaar’ waren: voormalige bandleden, muzikanten als Ben Harper en Aimee Mann, zijn voormalige partners, waaronder Rebecca Moore en Joan Wasser (Joan as Police Woman), en niet te vergeten zijn moeder, Mary Guilbert. Er valt geen onvertogen woord over Jeff: hij was in alle opzichten geweldig, en zó tragisch dat hij al op zo’n jonge leeftijd aan zijn einde kwam.

De emotie en het drama van zijn leven worden daarmee nergens voelbaar, behalve in het laatste shot waarin zijn moeder zijn laatste voicemail afluistert waarin hij haar zijn onvoorwaardelijke liefde betuigt.

 

Broken English

Broken English
Broken English begint met een rondleiding door het ‘Ministerie van Niet Vergeten’, een donkere sombere ruimte met stalen meubels, uitschuifbare kasten waar kranten, boeken, lp’s zijn opgeslagen, draaischijftelefoons op de bureaus, cassettedecks en archiefdozen. Het heeft de sfeer van een sciencefictionfilm uit de jaren vijftig.

Het Ministerie heeft als doel het onderzoeken van waarheden en mythen, en de poreuze grens daartussen. De in een stijve plusfour gestoken Tilda Swinton, de geblondeerde haren strak achterover gekamd, heeft er de leiding. Ze spreekt ons streng toe en legt uit dat niet vergeten iets anders is dan herinneren. Object van onderzoek is Marianne Faithfull. ‘We moeten Mariannes rol als destabiliserende invloed eens goed onder de loep nemen”, zegt Swinton. Marianne wordt binnengereden in een rolstoel, zuurstofslangetje in de neus, zwaar ademend, en het interview met de archivaris van het archief, acteur George MacKay, gaat van start.

Dat niet bestaande nep-ministerie is een behoorlijk gekunstelde kunstgreep die doorheen de film verder wordt doorgevoerd met een groot bord met post-its, foto’s, pijlen, cirkels, strepen, data, namen zoals je ze op politiebureaus in detectiveseries ziet. Het werkt irritant en zet een sfeer neer die wat mij betreft weinig passend is voor Marianne Faithfull.

Marianne Faithfull is misschien wel het archetype van de ‘rockchick’, het meisje dat zich in de entourage van beroemde rockbands ophield. Ze werd ontdekt door manager Andrew Loog Oldham op een feestje van The Rolling Stones. Ze kreeg een relatie met Mick Jagger en had, in 1964, al op 17-jarige leeftijd een wereldhit met ‘As Tears Go By’. In 1969 schreef ze de tekst voor het roemruchte ‘Sister Morphine’, dat in haar uitvoering weinig deed, maar wel toen The Stones het op ‘Sticky Fingers’ uitbrachten.

Na de scheiding van Jagger vanwege een miskraam stopte ze een tijdje met muziek maken. Ze probeerde van haar verslaving af te komen en leefde zelfs enige tijd op straat. Eenmaal afgekickt was haar stem blijvend veranderd. Faithfull herontdekte zichzelf onder invloed van de new wave en punk met het gedurfde album waaraan de film zijn titel ontleent. ‘Broken English’ (1979) sloeg in als een bom en verschafte haar opnieuw wereldroem. Daarna volgden nog een stuk of tien albums waarin de stijl met die indringende gruizende stem werd voortgezet.

Ze begon daarnaast te acteren, speelde de op haar lijf geschreven rol van Ophelia in Hamlet. Ze speelde en zong de hoofdrol van Anna in The Seven Deadly Sins, de chanteuse opera van Kurt Weil en Berthold Brecht en groeide uit tot een van de belangrijkste hedendaagse vertolkers van hun werk. In 2018 verscheen haar laatste album ‘Negative Capability’ waarop ze onder anderen samenwerkte met Nick Cave en Warren Ellis. Ze kreeg covid, in 2020 lag een aantal weken in coma, maar overleefde. Eind januari 2025 overleed ze na een kort ziekbed.

De film volgt die levensloop met veel gevoel voor detail, focust vooral op de herinnering aan de schandalen van seks, drugs en rock-’n-roll die haar maar bleven achtervolgen. Ze kwam nooit af van het imago van de ex-vriendin van Mick Jagger. Maar Broken English belicht ook hoe waardig ze zich daartegen weerde.

Er zitten prachtige ontroerende momenten in de film, die een monument opricht voor die geweldige persoonlijkheid en vooral ook die stem. Zie hoe Marianne met zoveel liefde vertelt over producer Hal Willner die haar haar hele leven heeft bijgestaan. En hoe ze straalt bij het fragment dat haar getoond wordt, waarin Willner zegt: ’Dit is de stem van een leven. Een moeilijk leven.’

Maar die gekunstelde vorm met dat studentikoos verzonnen Ministerie van Niet Vergeten bederft het kijkgenot nogal. Marianne Faithfull had veel beter verdiend.

 

23 november 2025

 

IDFA 2025 – Deel 1: Liever de traditie in ere herstellen
IDFA 2025 – Deel 2: Rusland/Oekraïne
IDFA 2025 – Deel 3: Portretten
IDFA 2025 – Deel 4: Natuur en milieu
IDFA 2025 – Deel 5: Humor en ander leed in Palestina
IDFA 2025 – Deel 6: (Auto)biografische films
IDFA 2025 – Deel 8: Experimenteel
IDFA 2025 – Deel 9: Drie momenten van chaos


MEER FILMFESTIVAL

IDFA 2025 – Deel 6: (Auto)biografische films

Posted on

IDFA 2025 – Deel 6:
(Auto)biografische films 

door Bob van der Sterre

Met zoveel (auto)biografische films bij IDFA kunnen we niet achterblijven. We bekeken een selectie. De oogst was wisselend.

 

Letters From Wolf Street

Letters From Wolf Street – Je straat als inspiratiebron
Arjun is tien jaar geleden naar Polen gekomen. Het ontstond een beetje uit balorigheid: hij en een vriend keken oude Poolse films en dachten: waarom gaan we het daar niet proberen? De vriend is er helaas niet meer.

Voor Arjun geldt de oude wet: film of schrijf over wat dichtbij je is. Zijn eigen straat, de wolf-straat in Warschau, biedt een mooie doorsnede van de Poolse maatschappij. Een slager, kapper, kioskverkoopster, dansleraar, bezemende buurman, anarchistische schoenmaker, regisseur: ze gaan allemaal met hem in gesprek. ‘Iedere straat zou zijn eigen chroniqueur moeten hebben.’

Arjun legt deze micropolis op een luchtige manier bloot (waarbij je buren ook figuurlijk kunt opvatten). Hij vraagt voorzichtig aan de Warschauers naar de soms lastige verhouding met migranten. En vraagt migranten naar hun situatie.

Hij ontwapent mensen geregeld met wat ironie. Een goed moment voor de film is als hij Oskar ontmoet, een Poolse Roma. En met wie hij mee naar zijn dorp gaat. ‘Als Oskar en zijn familie al niet zijn geaccepteerd na eeuwen, hoe moet het mij dan lukken?’

Arjun krijgt steun van regisseuse Mo Tan, hier op IDFA aanwezig met haar eigen film (zie hieronder). De film oogt luchtig maar de buitenlandershaat die soms aan oppervlakte komt, is wel een probleem.

De film rekt het idee wel een beetje maar het is geen straf om de film uit te zitten. Fijn om te zien dat de meeste Polen gewoon vriendelijke mensen zijn.

 

Confessions of a Mole

Confessions of a Mole – Luchtig dagboek van een pukkeleigenaar
En hier zien we dan Mo Tan zelf, die vanwege een pukkel onder haar linkeroog (‘mole’ in Engels) na haar studie in Polen terugkeert in China, bij haar ouders Chen en Bauwei.

Iedereen in de familie heeft een mening over haar. ‘Je moet dit jaar stoppen met single zijn!’ Haar conclusie: de pukkel zorgt voor pech. En als ze borstkanker heeft, lijkt dat ook zo te zijn.

Dit is zoals een egodocument hoort te zijn: een genadeloos persoonlijk zelfportret. Mo Tan schetst zichzelf  niet te fraai. Ze is opdringerig, agressief soms zelfs. Maar iedereen staat er scherp op. Zoals haar neef, die terugbetalen aan ouders het belangrijkste vindt om te doen. Of vriendjes. En haar ouders die regelmatig ruziemaken. ‘Hij heeft de ogen van een predator.’

De film grijpt de aandacht met een slimme combinatie van speelsheid en ernst, met soms Jan Svankmajeriaanse momenten (de ogen, de blauwe draden, de borst op een bordje). Ze filmt alles – en iedereen laat zich filmen – dus komt elk gesprek in de film, hoe lastig ook. Schetst de film het privéleven, of is het privéleven eigenlijk een film die nog niet gemaakt is?

Zoals altijd vraag je je af wat toeval en wat een beetje té geregisseerd is. Neemt niet weg dat de film moedig was om te maken voor alle betrokkenen. Minpuntje: het duurt allemaal nét iets te lang.

 

Endless Cookie

Endless Cookie – Animatie niet voor iedereen
Twee halfbroers met dezelfde vader. Peter, wiens moeder een native-Canadian is en die in het noorden woont. Seth, wiens moeder wit is en die in Toronto woont. We kijken naar de animatieversie over de film, die negen jaar duurde om te maken.

De twee broers praten en ondertussen zien we de gevisualiseerde beelden van hun zinnen. Het doet soms een beetje denken aan podcasts die geanimeerd worden. De film bestaat vooral uit Peter die aan de lopende band anekdotes tapt. Over zijn hand die in een dierenval terecht komt. Over geslachte kippen die in een douche hangen. Over zijn ’tequila fase’, waarin hij vaak dronken werd en zelfs in zijn oude huis inbrak om in zijn oude slaapkamer te slapen. Verder een vader die een portal zag langs zweven, een tipi die heropgebouwd wordt en een bizarre moord in het bos.

De film heeft plus- en minpunten. Eerst maar de eerste. Het had ook een hele degelijke, serieuze dramadocumentaire kunnen zijn. Dat is de film niet: het is veel creatiever.

De South-Park-achtige animatie biedt veel mogelijkheden tot kleine grapjes die je zo mist als je niet goed oplet. Van bewegende verpakkingen in een supermarkt tot autostoelen die radio gaan luisteren, van een boot die in een meer blijft hangen achter de telefoonlijn tot een bezemende persoon die in een hoofd stress opruimt. Al anekdoten tappend blijft er veel hangen uit Peter en Seths levens.

Aardig is dat de productie van de film ook een rol speelt. ‘Soms weet ik niet zeker of het verhaal van de film mij volgt, of dat ik het volg.’ Of dat de subsidiegever bij een scène over pizza’s inbreekt en zegt: ‘Te lang! Waarom duurt deze scène zo lang!’ Seth antwoordt: ‘O, dat is een cultureel ding in Toronto.’ ‘Oh, cultuur! Dat is mooi.’ Ondertussen brandt de subsidie voor de film er snel doorheen. De dochter: ‘Ik was tien toen jullie begonnen en nu ben ik negentien!’

De minpunten zijn dat een vrij drukke film is en het daardoor ook lastig te volgen is – je moet de film eigenlijk twee keer kijken om te kunnen waarderen. Afgezien van de twee broers zijn er veel karakters die in de geanimeerde versie lastig uit elkaar te houden zijn. En ze zijn lastig te verstaan.

Al met al zal de film niet voor iedereen zijn maar het is weer een nieuwe tak aan de boom van animatiedocumentaires.

 

The Stories of a Lie

The Stories of a Lie – laten we het vooral niet hebben over de ziekte
Olia Verriopoulou keert terug in Griekenland. Een vriendin heeft kanker maar niemand zegt het tegen haar. Iedereen vindt het normaal. Sommige mensen willen het juist niet weten, zegt men. Olia vindt het wel een beetje gek.

Olia wil weten waar het vandaan komt. Met haar vader, tandarts, bespreekt ze hoe hij dat doet in zijn praktijk, en vervolgens met andere artsen en professionals. ‘Het is niet wat zij weten, maar wat de dokter zegt.’

Het is blijkbaar een Griekse gewoonte om niet over ziektes te beginnen. De afdeling oncologie heet bijvoorbeeld ‘speciale afdeling’. Er is zelfs een soort zwijgafspraak over kanker. ‘In het verleden zeiden artsen niet wat er aan de hand was. Als iemand stierf, was het niet hun schuld maar die van de ziekte.’

Ook weer flink autobiografisch. Olia laat haar kies door haar vader trekken, ze knipt zijn haren en we zien haar jeugdvideo’s, op zoek naar leugens. Dan heeft haar vader (weer) kanker en komen ook oudere vrienden van hem ter sprake die overleden zijn aan kanker.

Rustige productie en aardig gevonden onderwerp. Het eigen leven is hier functioneel voor het verhaal.

 

Au Bain des Dames

Au Bain des Dames – Uitdagen op het strand
Een strandje in de buurt van Marseille. Oudere vrouwen praten over seks en mannen. ‘Ik had alleen geen condooms.’ ‘Je kon ze toch halen!’ ‘Om 11.00 ‘s ochtends?’ En oudere mannen flirten gezellig terug.

Leuk sfeerportret van een mini-ecosysteem, waarbij de jongeren op verzoek van de oudjes Johnny Hallyday gaan zingen. Maar achter de lol en plagerijtjes zit ook flink wat drama als we de biografie van Joëlle, een van de vrouwen, horen.

We hoeven geen illusies te hebben of dit gestuurd is: de korte film van Margaux Fournier oogt met deze vrij grappige montage meer als een speelfilm dan een docu. Is het erg? Dat hangt ervan af hoe puristisch je bent over wat een documentaire betekent.

 

Dreams for a Better Past

Dreams for a Better Past – Familietaboe bespreken
Grootvader van regisseur Albert Kuhn was een SS-officier in Brno. Foto’s hiervan zijn verbrand. Maar er zijn nog wel andere documenten. Albert gaat uitzoeken wat het hem leert. En ontdekt dat zijn opa meedeed aan massa-executies.

Zijn vader die jaren geleden naar Barcelona verhuisde, worstelt er enorm mee en heeft er nooit iets over aan Albert gezegd. Ook nu heeft hij geen zin om de boekjes van zijn vader (Alberts opa) te lezen. ‘Ik staak.’

Een typische film over duistere familiegeschiedenis. Hoe mee in het reine te komen? Dit is een weg. Degelijke korte film had misschien nog iets spannender gemogen in de productie.

 

22 november 2025

 

 

IDFA 2025 – Deel 1: Liever de traditie in ere herstellen
IDFA 2025 – Deel 2: Rusland/Oekraïne
IDFA 2025 – Deel 3: Portretten
IDFA 2025 – Deel 4: Natuur en milieu
IDFA 2025 – Deel 5: Humor en ander leed in Palestina
IDFA 2025 – Deel 7: Punk, Funk, Jeff en Marianne
IDFA 2025 – Deel 8: Experimenteel
IDFA 2025 – Deel 9: Drie momenten van chaos

 

MEER FILMFESTIVAL

IDFA 2025 – Deel 5: Humor en ander leed in Palestina

Posted on

IDFA 2025 – Deel 5:
Humor en ander leed in Palestina 

door Jochum de Graaf

Op het vorige IDFA waren maar liefst negen Palestijnse films te zien, waaronder de Oscar- en Publieksprijswinnende No Other Land. Het zijn er dit jaar een paar minder. Natuurlijk doen een aantal films verslag van de vreselijke ellende die zich in Gaza afspeelt. Maar er is ook een aantal met een wat luchtiger invalshoek.

 

With Hasan in Gaza

With Hasan in Gaza
Je zou het een roadmovie kunnen noemen, maar With Hasan in Gaza is meer een saaie reisfilm. En dan een reis naar het verleden, het Gaza van 2001, bijna vijfentwintig jaar geleden. Pas onlangs doken drie mini-DV-bandjes op van de Palestijnse filmmaker Kamal Aljafari, waarop hij de reis vastlegde die hij samen met ‘Hasan’ maakte van de noord- naar de zuidgrens van Gaza. Hasan (zijn achternaam blijft onbekend) zit achter het stuur, slechts half in beeld.

Pas in de aftiteling kom je wat meer te weten over hem. Hij heeft acht jaar in een Israëlische gevangenis gezeten, onder erbarmelijke omstandigheden. Met veertig mannen in een ruimte van 20 vierkante meter, een uurtje per dag luchten, geschopt en geslagen door de bewakers, beroerd voedsel. Nu is hij terug in de stad waar hij geboren en getogen is. Hij kent er iedere straat, rotonde, buurt, alle checkpoints.

Ze zijn op zoek naar een zekere Abderrahim Shamia, die bij Hasan in de cel zat. We rijden langs nu voor ons bekende plaatsen als Rafah, Khan Younis en vluchtelingenkampen als Al Nuseirat. Levendige straten, druk autoverkeer, markten redelijk bevoorraad – al wordt opgemerkt dat het toen, vlak na de eerste intifada, economisch vrij slecht ging met Gaza. Belangrijk is de zee, volop strandleven, maar met de vissers gaat het door de Israëlische boycot slecht. Veel spelende kinderen die allemaal op de foto willen: ‘film me, film me’.

De auto rijdt ook rustige zijwegen in, langs een paar verstilde dorpen, een lange autoweg, verwoeste huizen, vol met kogelgaten, ruïnes van door raketten getroffen gebouwen, wraakacties van het Israëlische leger vanwege de intifada. En op het laatst belanden we in een wijk dicht bij de Israëlische grens, aan de overkant zijn nederzettingen. We kijken minutenlang naar half verduisterde gebouwen, horen schotenwisselingen. Maar vriend Abderrahim krijgen we al die tijd niet te zien; iemand op het strand leek op hem, maar het was hem niet.

Het belangrijkste effect is eigenlijk dat Gaza er destijds nog betrekkelijk intact uitzag, terwijl je nu bij elke opname van gebouwen, huizen, mensen of dieren beseft dat daar inmiddels weinig tot niets van over is.

 

The Clown of Gaza

The Clown of Gaza
Ze zitten in een kring bij de tent, Alaa Meqdad stelt zijn familie voor: vrouw, twee kinderen, schoonzus. Alaa is een gehandicapte dwerg; wanneer hij door de straten loopt op zoek naar eten voor zijn gezin wordt hij om de zoveel meter aangesproken en begroet door volwassenen en vooral kinderen. Alaa is beter bekend als Aloosh de Clown, die als levensmotto heeft de mensen een beetje plezier te geven in donkere tijden. Ook nu in de barre Gaza-oorlog zet hij zijn missie voort. Het kost hem soms moeite positief te blijven: in zijn jeugd, voor de oorlog, werd hij veelvuldig gepest vanwege zijn handicap. ‘De kinderen sloegen me, gooiden stenen naar me en beledigden me’, zegt hij, maar vooral door de steun van zijn ouders zette hij die handicap om in zijn voordeel en besloot te gaan optreden, dat hem van lieverlee succes opleverde.

Terwijl we hem volgen over de markt op zoek naar verse tomaten voor het gezin en uitgebreid felgekleurde stoffen keurt die hij voor zijn clownspak kan gebruiken, vertelt hij schrijnende gebeurtenissen uit de oorlog. Regelmatig worden zijn woorden onderbroken door explosies of het gehuil van overvliegende straaljagers. Hij vertelt hoe hij op de vlucht vanuit het noorden van Gaza naast een man liep die zijn moeder in een rolstoel duwde. De man werd door een sluipschutter gedood. Het enige wat hij kon bedenken was: wie gaat die moeder duwen? Toen hij om zich heen keek, besefte hij dat niemand het risico durfde te nemen – want ze zouden waarschijnlijk door dezelfde sluipschutter worden neergeschoten. ‘Dus ik liep door’, zegt Aloosh, ‘Ik liep gewoon door.’

De slechtste dagen, zegt hij, komen vaak vlak na zijn succesvolste optredens. ‘Het moeilijkste is om te spelen met een kind en je hoort dat het de volgende dag gestorven is. Soms maken ouders, als herinnering, het overlijden bekend door een foto te delen van de laatste keer dat hun kind blij was. En soms staan ​​ze op die foto’s naast hun favoriete clown.’

Groot is de vreugde wanneer ze horen dat er een bestand is. Ze besluiten terug te gaan naar huis, naar Gaza-stad, althans om te kijken wat er nog van over is.

Indrukwekkend de beelden van de drommen vluchtelingen die kilometers en kilometers over het strand lopen. Het is een chaotische tocht, waarbij alles wat nog rijdt en beweegt – ezels, paard en wagen, mensen en dieren, sterk vermagerd – wordt ingezet.

De familie Meqdad raakt elkaar een paar keer kwijt, maar ze komen zwaar vermoeid in het kapotgeschoten huis. Er is nog maar een verdieping over, van het huis van de buren is helemaal niets meer over en de buurman is omgekomen. Maar tussen de puinhopen ligt nog wel een pak van Pikachu en, hé geweldig, daar ligt ook nog SpongeBob. Bijzondere symboliek: Aloosh in zijn felgekleurde pak staand op een grofgrijze betonpuinhoop.

Het enige wat Aloosh kan doen, is doorgaan en er zijn voor de kinderen die overblijven. Want zelfs in de donkerste momenten moet iemand hen leren hoe ze moeten blijven lachen.

 

Palestine Comedy Club

Palestine Comedy Club
Met z’n zessen zijn ze: Alaa, Khalil, Raed, Hanna, Ebaa en Diana. Ze komen uit verschillende steden en gebieden in de regio. De Palestine Comedy Club werd in 2018 door stand-up comedian Alaa Shehada opgericht. Het idee was een comedycircuit op te zetten, zoals bij ons Toomler. Tot dan was er geen sprake van een comedytraditie in Palestina. Alaa Shehada had zijn opleiding genoten in het fameuze Freedom Theatre van Jenin. De Palestine Comedy Club wordt ondersteund door de Britse comedy-expert Sam Beale.

Die verschillende achtergrond en herkomst vormt de basis voor de voorstelling ‘Balad’ waarmee ze op tournee door Palestina en Israël gaan. Jenin, de thuisbasis van de intifada, is in de woorden van Alaa een ‘city of wasps’. Raed komt uit Hebron, een conservatief bolwerk waar iets als theater nauwelijks normaal is. Khalil is van Ramallah, de stad van de Palestijnse Autoriteit, ook al niet bekend als progressief cultureel bolwerk. Diana komt uit Nabloes, vanuit haar balkon kijkt ze uit op de zee, zegt ze, de zee van koelkasten, tv’s, computers, telefoons, tablets, laptops, auto’s, machines, kasten, meubels, alles wat roerend goed kan worden genoemd. Ebaa komt van de bezette Golanhoogten en voelt veel verwantschap met Syrië. Hanna woont in Haifa, maakt deel uit van de Arabische minderheid en geniet de bescherming van een Israëlisch paspoort.

De grappen in Balad hebben betrekking op die diversiteit. Wanneer ze op tournee gaan naar alle plekken van herkomst, maar ook tijdens optredens in Jeruzalem en Tel Aviv, ervaren ze alle aspecten van het Palestijns-Israëlisch conflict: de vele checkpoints, de muren waarachter de vele Israëlische nederzettingen schuilgaan, de verschillende regelingen en identiteitsbewijzen, biometrisch paspoorten, en vooral de willekeur waaraan ze door de Israëlische bezettingsmacht worden onderworpen. Als Alaa vlak voor het optreden in Haifa een probleem met zijn nieren heeft, kan hij niet eenvoudig naar een ziekenhuis gaan, hij krijgt een injectie van een bevriende Palestijnse verpleegster.

Gaza speelt op de achtergrond. Ze hadden graag ook een speler uit de enclave bij de club gehad, maar het is onder de Israëlische bezetting onmogelijk naar andere delen van Palestina te reizen.

De Club wordt uitgenodigd in Londen. De eerste voorstelling is op 7 oktober 2023. Onderweg in de taxi horen ze over de verschrikkelijke aanval van Hamas. Er volgen dagen waarop ze nauwelijks slapen en constant in contact staan met familie en vrienden: ‘hoe is het’, ‘leven jullie nog’. Voor iedereen is het een strijd om te overleven. De groep valt uit elkaar, hoewel ze nauw contact houden. Ebaa wijkt uit naar Berlijn. Hanna en zijn vrienden in Haifa  protesteren tegen Netanyahu en worden gearresteerd. Bij Diana in Nabloes stort de tweedehandsmarkt compleet in, ze zit wezenloos op haar balkon.

In Alaa’s  geboorteplaats Jenin, doet het Israëlische leger bijna dagelijks een inval in het vluchtelingenkamp, er rijden bulldozers die de wegen omwoelen. Hij gaat via een tussenstop in Amsterdam – we zien hem aan een manifestatie op het Mercatorplein meedoen – naar Londen waar hij zijn comedycarrière voortzet.

Het is pijn omzetten in grappen, humor om toch de hoop te wekken op een betere toekomst voor Palestijnen.

 

Coexistence, My Ass!

Coexistence, My Ass!
‘Coexistence, My Ass, let’s start with my ass!’, zegt Noam Shuster-Eliassi. ‘Ik ben zo’n woke, links, politiek correct type’. Haar voorstelling begint sterk, harde goede grappen.

Noam groeit op in de in Israël gelegen ‘Oase van Vrede’ als kind van een Iraans-Joodse moeder en een Roemeens-Joodse vader. Ze spreekt vloeiend Hebreeuws, Arabisch, Engels en Farsi. De Oase is een van de spaarzame plekken waar Joden en Palestijnen samen leven en iets van de wereld proberen te maken. Een toonbeeld van vrede in de woestijn van het Palestijns-Israëlisch conflict dat ook internationaal aandacht trekt. Hillary Clinton en Jane Fonda komen langs. Noam schudt als jong meisje de hand van de dalai lama. Het is dan ook niet zo gek dat ze voor de Verenigde Naties gaat werken. Maar de internationale diplomatieke wereld is toch wat saai, en als ze op Harvard wordt aangenomen om een Israëlisch-Palestijns vredesproject te ontwikkelen, schrijft ze haar comedyshow, Coexistence My Ass!.

Uitgangspunt vanuit haar opvoeding meegegeven is dat Palestijnen en Israëli als gelijken moeten leven. In de voorstelling vertelt ze het verhaal dat ze met een diverse groep Palestijnen en Israëli’s tijdens covid in 2020 in een hotel in Jeruzalem een week in quarantaine zat: ‘we konden het radicaal met elkaar vinden!’ Ze treedt op in de VS, Europa, Israël, maar ook op het Palestine Comedy Festival – in het hol van de leeuw, zoals ze het noemt, en maakt de onsterfelijke grap: ‘ik blijf hier maar zeven minuten, geen 70 jaar’.

Ze wordt in de loop der jaren meer en meer politiek, ze spiegelt zich aan Zjelensky, laat in de show een fragment uit de serie ‘Servant of the People’ zien – je kunt dus zomaar als komiek president worden. Bij de verkiezingen eind december 2022 benoemt ze dat het de dag is waarop bepaald wordt wie de Palestijnen zal controleren. De kreet ‘From the rivers to the sea’ krijgt een goede twist: ‘Freedom and democracy!’

Buiten Israël voelt Noam zich een stuk veiliger als in haar moederland, waar het politieke klimaat zich ernstig verhardt, zeker wanneer Netanyahu na de verkiezingen met een aantal kolonistenpartijen de meest rechts-extreme regering vormt.

Ook in Coexistence, My Ass! is 7 oktober 2023 onontkoombaar: de ‘Oasis van Vrede’ wordt ook geraakt , Palestijnen worden belaagd en een goede Israëlische vriend wordt gegijzeld. Noam doet mee met de grote demonstraties voor de redding van de gijzelaars en wordt actief in de beweging tegen Netanyahu, de corrupteling, die door de rechts-extreme partijen in gijzeling wordt gehouden. Ze wordt op social media voor alles wat vies, vuil en vuig is uitgemaakt. Tijdens een grote rally in West-Jeruzalem maakt een woedende man haar uit voor ‘vijand van de staat’. Noam reageert met ingehouden woede, maar ook tamelijk nuchter dat er kennelijk een verschil is tussen democratie voor Israël en vrijheid voor de Palestijnen.

Het is misschien naïef, maar iemand als Noam geeft je het gevoel dat humor en komedie een van de weinige wegen biedt die tot vrede kan leiden.

Kijk wanneer deze film draait.

 

21 november 2025

 

IDFA 2025 – Deel 1: Liever de traditie in ere herstellen
IDFA 2025 – Deel 2: Rusland/Oekraïne
IDFA 2025 – Deel 3: Portretten
IDFA 2025 – Deel 4: Natuur en milieu
IDFA 2025 – Deel 6: (Auto)biografische films
IDFA 2025 – Deel 7: Punk, Funk, Jeff en Marianne
IDFA 2025 – Deel 8: Experimenteel
IDFA 2025 – Deel 9: Drie momenten van chaos


MEER FILMFESTIVAL

IDFA 2025 – Deel 4: Natuur en milieu

Posted on

IDFA 2025 – Deel 4:
Natuur en milieu

door Bob van der Sterre

IDFA biedt dit jaar veel films over natuur en milieu. De nadruk ligt steeds meer op de zichtbare veranderingen van het klimaat. De filmmakers laten in beelden zien wat de wetenschappers al jaren zeggen.

 

Melt

Melt – Sneeuw als gereedschap van de planeet
In Melt kijken we naar hoe mensen overal ter wereld omgaan met sneeuw, gletsjers en ijs. We zien talloze sneeuwlandschappen, waar de mens ook zijn weg weet te vinden, gefilmd over drie jaar. Ondertussen vertellen mensen over hun ervaringen. ‘Het sneeuwt, het sneeuwt, het is ook nodig… Het is alleen niet meer zoals vroeger.’

In de Japanse Niigata-regio zien we bewoners hun dak sneeuwvrij houden. De sneeuwbuien zijn hier nu kort en heftig en niet consistent meer, zegt een bewoner. Ze maken er ook rijst.

Bij de Jungfrauhoch in Zwitserland is er ogenschijnlijk ook voldoende sneeuw, metershoog. Er is zelfs een tunnel van ijs. Ook hier neemt de sneeuw af, zegt een ‘snow farmer’, wat volgens hem de meest ecologische manier is om het smelten van de gletsjer af te remmen.

Dan gaan we naar een ijsweg in Canada, sneeuwschuivers in Oost-Tirol, een sneeuwcorridor in Japan, sneeuwkanonnen in Val d’Isère, kabelbanenafbouwers in Dachstein, gletsjerbezoekers In IJsland en wetenschappers op Antarctica.

Nikolaus Geyrhalters film is een afspiegeling van zijn eigen interesses, die we eerder in andere films als Erde en Homo Sapiens hebben gezien. Mens en zijn struggle met de aarde. Of we meer leren van gletsjers en ijs weet ik niet, en de film mist een beetje focus, maar het is een zeer kalme film die het in de bioscoop veel beter doet dan thuis, met huisjes als kiezels en auto’s als speelgoedwagentjes in een immens wit landschap.

Kijk wanneer deze film draait.

 

A Brief History of Chasing Storms

A Brief History of Chasing Storms – Reizen door tornadoland
Kansas, Oklahoma en Texas liggen precies op de grens van tornadoland. Ze worden er regelmatig door getroffen. Filmmaker Curtis Miller komt ervandaan, reist naar de plaatsen waar grote tornado’s huishielden, en observeert. Tornado’s zien we bijna niet, wel stadjes die getroffen zijn, en mensen die iets met tornado’s te maken hebben.

Lubbock in Texas werd bijvoorbeeld in 1970 zwaar getroffen. Een expert vertelt erover. We zien beelden van gebouwen, een snelweg en dan legt een overlevende uit wat hij beleefd had. ‘We liepen naar het huis van mijn grootvader en daar was geen huis meer.’

In Wakita, Oklahoma is er een museum over dé tornadofilm: Twister. Elders kijken we naar echte storm chasers. En naar een ‘safe room’ verkoper. ‘Het wordt erger, gebieden die niet geraakt werden, worden geraakt.’

Aantrekkelijke documentaire. Fijn samenspel tussen informatie en observatie. Bovendien een persoonlijk project van de regisseur. Dit gaat erin als koek. Opvallende muziekkeuze met blije tornadoliedjes en vrij hysterische trompetteraars. 

Kijk wanneer deze film draait.

 

Life Invisible

Life Invisible – Slinkende antibioticakansen
Wat willen we liever: lithium voor elektrische producten of een remedie tegen antibiotica-resistentie?

De Chileense lithiumproductie vindt plaats bij de zoutpannen, waar ook nieuwe antibiotica voor kan komen, die microbioloog Cristina Dorador zoekt.

De verontreiniging van lithium gaat via besmette micro-organismen zo het ecosysteem in. En antibioticakansen slinken.

Deze korte film gebruikt opvallend veel schitterende beelden van slechte dingen om deze punten te maken, maar is al met al niet zo vernieuwend.

Kijk wanneer deze film draait.

 

Monikondee

Monikondee – Rivier als cultuurverbinder
Rondom de Maronirivier tussen Suriname en Guyana is er veel handel. Bepaalde boten – zoals die van Boogie – zijn daarin gespecialiseerd. Ze vervoeren van alles. De tochten zijn soms behoorlijk uitdagend.

De mensen die hier wonen zijn een smeltkroes van culturen en inheemse stammen die bij de Maroni wonen. Zoals de Panama, Wayana, Aluka en Ndyuka.

Het probleem is dat de rivier bevuild wordt met afval, vooral door de goudmijners (waar Boogie ironisch genoeg zelf de benzine voor levert). En dat trawlers rivieren leegvissen.

Het verhaal mist wat focus en komt niet echt uit de verf, maar visueel is de schets van deze culturen aan de Maronirivier wel interessant. Tandenpoetsen in de boot, leegscheppen tijdens varen, achteloos meloenen overgooien als bowlingballen, rustig varen door de zijriviertjes, met kruiwagens door de jungle, een meeting middenin het bos, het maken van ‘kwaka’. De cinematografie – logistiek uitdagend bij een rivier – is verzorgd.

Een minpunt van de film van Tolin Erwin Alexander, Lonnie van Brummelen en Siebren de Haan is dat het soms wat te geregisseerd overkomt. Bijvoorbeeld bij het stuk over de vrouw die klaagt over gestegen prijzen. Of de onderhandelingen over een propeller. Daarnaast mist het naar het einde toe wat vaart. Maar het geeft wel een beeld van Suriname dat weinig mensen kennen.

Kijk wanneer deze film draait. 

 

In the Manner of Smoke

In the Manner of Smoke – Staren naar pluimen
Brand in natuurgebieden komt steeds vaker voor – dat weet iedereen. Maar wie staart naar de verte om de brand in de kiem te kunnen smoren? Dat zijn de ‘lookouts’.

We zien en horen drie mensen die ermee bezig zijn: een ‘firewatch’, een kunstenaar en de regisseur – Armand Yervant Tufenkian – zelf via vertelde anekdotes.

Wie de game Firewatch heeft gespeeld, heeft al een goed beeld van wat je in deze docu kunt verwachten. Het ziet er exact zo uit. Inclusief een verrekijker, walkietalkie en radio. Staren naar pluimen en gevaar. De eentonigheid van het leven van een ‘firewatch’ komt goed over.

Artistieke film. Kunst speelt letterlijk een rol in de film, die meer associatief is dan informatief. Zoals de beelden van de kunstwerken die overgaan in foto’s waar een vuurramp te zien is.

Erg visueel en onthaastend. Een paar minuten naar een zonsondergang kijken: deze film doet het gewoon. Het is geen ecologisch pamflet of iets dergelijks. Wel denk ik dat de voiceoverstukken van Yervant Tufenkian een stuk vlotter hadden gekund.

Kijk wanneer deze film draait.

 

Now That We Are Sending You to The End

Now That We Are Sending You to The End – 10 minuten materiaal voor depressie
In deze korte film van Blake Knecht kijken we naar de Nevadawoestijn. Karkassen, droge bodems, grijze uitzichtloosheid. ‘Het is niet zoals het moet zijn.’

Onscherp, stilstaande beelden, vlekken en strepen en dan ineens een close-up van een oog.

Weird! Maar dat is een bewuste keuze. Want zout van de Great Salt Lake werd gebruikt voor de emulsie van de negatieven. En Knecht begroef daarna de film nog eens in de aarde van een bosbrand.

Met andere woorden: de omgeving is niet alleen in beeld maar heeft ook de film gevormd, dat kunnen er niet veel zeggen.

Kijk wanneer deze film draait.

 

20 november 2025

 

 

IDFA 2025 – Deel 1: Liever de traditie in ere herstellen
IDFA 2025 – Deel 2: Rusland/Oekraïne
IDFA 2025 – Deel 3: Portretten
IDFA 2025 – Deel 5: Humor en ander leed in Palestina
IDFA 2025 – Deel 6: (Auto)biografische films
IDFA 2025 – Deel 7: Punk, Funk, Jeff en Marianne
IDFA 2025 – Deel 8: Experimenteel
IDFA 2025 – Deel 9: Drie momenten van chaos

 

MEER FILMFESTIVAL

IDFA 2025 – Deel 3: Portretten

Posted on

IDFA 2025 – Deel 3:
Portretten

door Bob van der Sterre

Portretten van gewone mensen in ongewone beroepen is een soort klassieker bij IDFA. Ieder jaar verwonderen we ons over banen die we zelf niet hebben (gehad) of waarvan we de ins en outs niet wisten.

 

Agatha

Agatha’s Almanac – Met 90 plezier hebben als boerin
Amalie Atkins bezoekt haar tante Agatha op haar boerderij in Manitoba, Canada. Ze volgt haar op haar land. Het planten, oogsten, harken. Ze geeft commentaar op alles en ze heeft haar eigen werkwijze voor bijna alles.

We zien hoe ze pierogi’s maakt (kleine deeghapjes). Zaden van haar moeder plant. Werkelijk alles van labels voorziet. Ze had tien jaar lang geen kraanwater maar het deerde haar niet, ze doucht met regenwater.

We horen haar over eenzaamheid. Fysieke klachten, zoals breken pols en rug en een dubbele longontsteking. Sterven van jonge zussen. Maar ook dat ze elke dag broodjes met radijs eet. En af en toe wat retrobeelden met zweverige muziek.

Agatha is erg innovatief. Weckpotten voor alles! Afplaktape en dan duct-tape om iets waterdicht te krijgen. Tikken op een watermeloen om te checken of het rijp is. Een ventilator gebruiken voor bonen. Aardwormen tegengaan met lege tonijnblikjes.

Prettige onthaastende docu is niet erg vernieuwend maar verveelt ook niet. Het is passie en plezier voor de natuur die Agatha drijft en haar optimisme (ze klaagt geen een keer in de film) dwingt respect af.

Kijk wanneer deze film draait.

 

GEN_

GEN_ – In harmonie met je lichaam zijn
Dr. Bini is in de laatste dagen van zijn baan als fertiliteitsarts, of genderdokter, want het beperkt niet alleen meer tot heteroseksuele stellen met vruchtbaarheidsproblemen. Hij werkt in Milaan, gaat spoedig met pensioen en plukt op zijn vrije dagen paddenstoelen.

Hij krijgt allerlei mensen aan zijn bureau. Een vrouw van mid veertig die nog kinderen wil en dat niet mag volgens toekomstige regels (‘maar artsen zijn geen proceduralisten’), een jonge vrouw die niet zwanger kan worden, iemand uit een bergdorp die van geslacht wil veranderen, enzovoort. Het is niet allemaal even makkelijk in Italië met een conservatieve regering.

Iedere situatie heeft een oplossing op maat nodig en gesprekken gaan daardoor overal over. ‘Ik zie mezelf als non-binair maar voel mezelf als enorm binair in de werkelijkheid.’ Of: ‘Welke kleur wil je dat het kind heeft?’ Of: ‘Geluk moet meegroeien met de grootte van het kind; klein kind, dan ook klein geluk.’ En soms loopt er een assistent binnen terwijl een vrouw het net over haar baarmoeder heeft.

Dr. Bini articuleert duidelijk, is rechtdoorzee, maar ook empathisch en behandelt iedereen hetzelfde. Dat zorgt voor nuchterheid in een ingewikkelde wereld.

Een typische docu over iemands praktijk, zoals we meerdere hebben gehad afgelopen IDFA’s. Ik kijk er graag naar. Opvallend is de muziekkeuze, die sterk afwijkt van het doorsnee gepingelpangel in documentaires. Eindelijk eens echte muziek. Sowieso moedig van iedereen die zich liet filmen – ze helpen met de genderemancipatie overal ter wereld. Minpuntje is misschien de lengte (iets te lang).

Kijk wanneer deze film draait.

 

Steal This Story Please!

Steal This Story Please! – Het leven  van een activistische journalist
Amy Goodman is journalist/activist en boegbeeld van de zender Democracy Now. Die zender is sinds de jaren negentig overal waar democratische crises plaatsvinden, en zet al decennialang allerlei zaken op de kaart.

Ze wilde beginnen bij het commerciële programma ‘Donahue’ maar kreeg alleen een uitnodiging om in het publiek te zitten. Daarna ging ze naar onafhankelijke stations. Als ze een onschuldig opgesloten man vrij krijgen door veel media-aandacht, is dat een opsteker. Maar bij een demonstratie in Oost-Timor worden ze bijna gedood, zoals tientallen demonstranten wel overkomen.

Democracy Now is een soort linkse, activistische versie van rechtse mediaconglomeraten zoals Fox News. In de jaren negentig maakt de zender furore. Ken Sara-Wiwa, Oost-Timor, Chevron: een paar voorbeelden van nieuws waar Democracy Now als eerste in de VS veel aandacht aan gaf. Bill Clinton belt haar plotseling op tijdens de verkiezingsdag in 2000 en ze zenden het kritische vraaggesprek live uit. ‘Er was salsamuziek en ondertussen hoorde je Clinton zeggen: Hallo Hallo?’

Ze doen live verslag vanuit ground zero na de aanslagen van 11 september. Daarna volgt de invasie in Irak. De sfeer verhardt en het halve team wordt gearresteerd bij demonstraties. Beter wordt het niet in het Trump-tijdperk. Het thema klimaatverandering is nu een heikel thema.

Sympathiek maar ook wel wat conventioneel portret van een gedreven journaliste.

 

The Man Who Plants the Baobabs

The Man Who Plants the Baobabs – De baobabfluisteraar
El Hadj Salifou plant overal in het noorden van Burkina Faso baobabboompjes. Iedereen vraagt om zijn advies. ‘Als het recht wordt gezet aan een staak, krijgt het zijn gezondheid weer terug.’ Waarom die baobabs? Van baobabs kun je saus maken. En baobabblaadjes kun je verkopen op de markt.

Hij heeft een religieuze achtergrond en behandelt de jonge boompjes die hij plant ook bijna als heilige wezens. Hij  praat tegen ze. ‘In al mijn werk is water de grootste uitdaging.’

Zelden eerder droeg de titel van een docu zo precies uit wat de inhoud is. El Hadj Salifou is een uniek karakter maar als portret had het denk ik ook in dertig minuten gepast. De kracht zit hem juist in de interview-uitstapjes, als de film meer andere mensen spreekt in het baobabwereldje. En samen het  baobabecosysteem duidelijk maken. Maar dat blijft nu een beetje oppervlakkig.

Docu’s kijken is de wereld rondreizen en Michel K. Zongo heeft intussen een specialisme gemaakt van films over dit land.

Kijk wanneer deze film draait.

 

Nomad Spirit

Nomad Spirit – Wie onze arabicabessen draagt
‘Chena’ doet seizoenswerk. Een nomadisch bestaan. Arabicabessen (waar koffiebonen in zitten) plukken overal in het land. Soms wat andere klussen, zoals kweekvissen vangen of houtzagen. En dat om haar zoontje Totoi een goed leven te kunnen bekostigen.

Zwaar werk maar ze is vastbesloten onafhankelijke vrouw te zijn. Zakken de berg op tillen. Uren achtereen de rode arabicabessen van de planten halen. Maar ook geinen met de gasten op de slaapzaal. En af en toe schrijft Chena over haar leven in een notitieblok.

Ze is een leuke rode draad om het doorsnee Colombiaanse leven te schetsen. De modderige wegen, de fascinerende uitzichten, een huwelijk, busreizen, familie-etentjes, een doktersbezoek, dansen in een kroeg.

De documentaire van Raúl Soto Rodríguez kijkt makkelijk weg. Je krijgt veel respect voor het fysiek zware bestaan van Chena en vele anderen met haar, die ons lekkere kopje koffie verzorgen.

Het is inhoudelijk niet een van de meest interessante films, maar wel een puur visueel verteld verhaal. Met een paar wanhopig bewegende vinnen van één gevangen vis aan de rand van een ton als tragisch hoogtepunt.

Kijk wanneer deze film draait.

 

19 november 2025

 

 

IDFA 2025 – Deel 1: Liever de traditie in ere herstellen
IDFA 2025 – Deel 2: Rusland/Oekraïne
IDFA 2025 – Deel 4: Natuur en milieu
IDFA 2025 – Deel 5: Humor en ander leed in Palestina
IDFA 2025 – Deel 6: (Auto)biografische films
IDFA 2025 – Deel 7: Punk, Funk, Jeff en Marianne
IDFA 2025 – Deel 8: Experimenteel
IDFA 2025 – Deel 9: Drie momenten van chaos

 

MEER FILMFESTIVAL

IDFA 2025 – Deel 2: Rusland/Oekraïne

Posted on

IDFA 2025 – Deel 2:
Rusland/Oekraïne 

door Jochum de Graaf

Uit Rusland wordt sinds de inval in Oekraïne maar weinig op cinematografisch gebied vernomen. Dat heeft enerzijds met de culturele boycot te maken, aan de andere kant kunnen Kremlin-kritische films alleen onder zeer moeilijke omstandigheden gemaakt worden. Op het IDFA een uitgebreide lange documentaire hoe de wereld er in de aanloop naar de invasie uitzag en een middellange docu over het oplaaiende protest na de dood van Navalny. 

In Oekraïne wordt ondertussen een nog steeds groeiend aantal documentaires geproduceerd die de verschrikkingen van de oorlog in al zijn facetten laat zien. Meest in het oog springend is 2000 Meters to Andriivka, de opvolger van het Oscarwinnende 20 Days in Mariupol (2023). Regisseur Mstyslav Tsjernov is in de race om opnieuw de Publieksprijs op het IDFA te winnen.

 

Rusland

 

My Undesirable Friends: Part I – Last Air in Moscow

My Undesirable Friends: Part I – Last Air in Moscow
In de beginbeelden rijden we door een kosmopolitische stad: neonreclames, druk autoverkeer. We horen de stem van Julia Loktev, Amerikaans documentairemaker van Russische komaf. ‘De wereld die jullie straks gaan zien, bestaat niet meer’, zegt ze. ‘Niemand van ons wist wat er ging gebeuren.’

Loktev is begin oktober 2021 naar Moskou gekomen om een film te maken over twee jonge journalistes, Sonya Groysman en Olga Churakova, die een podcast maken: ‘Hallo, je bent een buitenlandse agent.’ Ze delen daarin hun persoonlijke ervaringen en het leven in Rusland nu ze op een lijst van “buitenlandse agenten” zijn geplaatst. Al hun persoonlijke uitgaven moeten ze bij de overheid registreren en bij alles wat ze uitzenden of publiceren, moet een disclaimer staan dat die berichten afkomstig zijn van een buitenlands agent, op straffe van een boete of gevangenisstraf.

Loktev raakt via haar vriendin Anna (Anya) Nemzer, journaliste bij de dan nog onafhankelijke nieuwszender Dozhd ofwel TV Rain in Moskou, bevriend met een aantal andere ook bij TV Rain werkzame journalistes. Over Dozhd – de lifestyle zender die zich ontwikkelde tot een van de beste en meest kritische anti-Poetin nieuwskanalen – zijn al eerder documentaires gemaakt. F@ck This Job (2021) vertelt het verhaal van de charismatische hoofdredacteur Natalya Sindeyeva die de persoonlijke ontwikkeling van mode-journaliste tot Kremlincriticaster doormaakt. In Of Caravan and the Dogs is TV Rain een van de onafhankelijke media wier strijd tegen de dictatuur gevolgd wordt en die uiteindelijk het werken in Rusland onmogelijk gemaakt wordt.

In My Undesirable Friends volgen we zeven journalisten: de al genoemde Anna Nemzer, Sonya en Olga; Ksenia (Ksyusha) Mironova, wiens verloofde Ivan al meer dan een jaar in voorarrest zit vanwege vermeend landverraad; Irina (Ira) Dolinina en haar beste vriendin, Alesya Marokhovskaya, die door haar conservatieve familie niet geaccepteerd wordt; en Elena (Lena) Kostyuchenko, een buitengewoon moedige onderzoeksjournalist die erin slaagt Oekraïne binnen te glippen nadat de invasie is begonnen.

Ze hebben allemaal hun eigen verhaal over de turbulente ontwikkelingen die hun levens voorgoed op de kop zouden zetten. Met 324 minuten (niet eens de langste docu dit jaar op IDFA) is het een lange zit, maar hoewel je met het verhaal en de aanloop naar de invasie in Oekraïne in grote lijnen bekend bent, blijft het ongemeen boeiend.

Aan de ene kant gaat hun leven in Moskou gewoon door: naar de bioscoop, huisdieren uitlaten, etentjes bij elkaar waar ze exquise gerechten maken, dure cognacs die ze cadeau doen, spelletjes, weetjes over Harry Potter uitwisselen, en het bericht komt door dat voor het eerst Michelinsterren worden uitgedeeld in Moskou.

Maar de toenemende repressie, ook in coronatijd, is het gesprek van de dag. Ze maken reportages over de herdenking van de moord op oppositieleider Nemtsov, demonstraties tegen Poetin, de betogingen waar Navalny toe oproept, het geweld waarmee de politie betogingen uiteen slaat, waarbij zelfs journalisten die duidelijk persvesten dragen worden afgevoerd.

Meer en meer dringt zich de vraag op of ze onder de dreiging van de oorlog niet het land zullen verlaten. Ze halen herinneringen op aan de beginjaren van Poetin en het interim presidentschap van Medvedev. Sonya laat Loktev een reeks tijdschriften uit 2011 en 2012 zien die ze in haar appartement heeft verstopt, met covers over homoseksualiteit, over de dissident Aleksej Navalny, over vrijheid en het opkomen voor je overtuigingen.

We zien Vladimir Poetin in zijn jaarlijkse grote interview met burgers volhouden dat hij sterk voorstander van persvrijheid en de mogelijkheid om te demonstreren is. Onder zijn regime worden alleen mensen gevangen gezet ‘binnen de wettelijke kaders’. Maar wat die kaders precies inhouden en dat die in de loop der tijd steeds verder worden aangescherpt blijft ongenoemd.

In haar tv-programma interviewt Anya mensen die in de verdrukking komen, gecriminaliseerd worden, uit de lhbti-gemeenschap, mensen met een beperking, daklozen, immigranten en mensen met een psychische aandoening. Ze vertelt Loktev over een universiteit die door de regering tot doelwit is gekozen omdat die het laatste centrum van het ‘vrije denken’ zou zijn. ‘Just another morning in Russia’, concludeert ze. ‘Rusland begint steeds meer te lijken op Mordor, het land van het kwaad uit de boeken van J.R.R. Tolkien.’

My Undesirable Friends is dus een lange zit, maar door de thrillerachtige opbouw blijft de spanningsboog goed op lengte. De samentrekking van troepen aan de Oekraïense grens is uiterst zorgelijk, maar de bekendmaking van de ‘speciale militaire operatie’ komt toch nog onverwacht. Ze weten de eerste dag nog een reportage vanuit Oekraïne uit te zenden en een regeringswoordvoerder die volhoudt dat de Oekraïners de Russen als bevrijders binnenhalen wordt geconfronteerd met volkomen tegenovergestelde beelden.

Maar wanneer strenge straffen op onwelgevallig woordgebruik en het aan het woord laten van zogenaamde neonazi’s en terroristen in het vooruitzicht worden gesteld, is vrij snel duidelijk dat ook over TV Rain het doek zal vallen.

Op de redactie hebben ze intensieve en emotionele discussies wat ze zullen doen, het wordt hen vrij gelaten om te blijven of het land te verlaten. ‘Ook in nazi-Duitsland wachtten mensen af’, zegt Anna Nemzer. ‘In de hoop dat alles toch nog goed zou komen.’

Als het licht uitgaat en politieagenten met veel geschreeuw de redactieruimte binnentreden, wordt pijnlijk duidelijk dat er geen alternatief is. Alle vriendinnen besluiten de biezen te pakken, ook Ksyusha die het vreselijk te kwaad heeft om haar vriend Ivan achter te moeten laten. Anna concludeert: ‘Ik heb geen land meer. ’

In korte tijd vluchten meer dan een miljoen, merendeels jonge vooral in de culturele sector werkende, Russen het land. TV Rain opereert tegenwoordig als YouTube-kanaal vanuit Amsterdam. Julia Loktev werkt intussen aan een vervolg. My Undesirable Friends – Part 2 Exile zal gaan over de uitdagingen van het leven van onze ‘ongewenste’ Moskouse vriendinnen in ballingschap. Een film om naar uit te zien.

Kijk wanneer deze film draait.

 

When I Get Jailed

When I Get Jailed
De dood van Alexej Navalny, 16 februari 2024, veroorzaakte een schokgolf door heel Rusland. Overal in het land zijn er spontane demonstraties, rijen mensen trotseren de vrieskou om hun held de laatste eer te bewijzen. In Moskou trekken ze op naar het monument Memorial voor de slachtoffers van de Stalinterreur dat in 2017 nota bene door Poetin is onthuld.

Er is een massale inzet van de politie. Naast de onafzienbare rij rouwende burgers staat een even onafzienbare rij politiebussen. Er ontstaat een enorme bloemenzee, maar de autoriteiten beschouwen dat als illegaal en overijverige ambtenaren verzamelen ze in afvalzakken die zonder pardon in de vuilniswagen gegooid worden.

Op de dag van de uitvaart worden de demonstranten op grote afstand van het kerkhof gehouden, sommigen worden uit de menigte gehaald en geboeid afgevoerd. Wanneer de herdenking zich verbreedt tot een protest tegen de oorlog in Oekraïne wordt hardhandig ingegrepen en volgen arrestaties. Mannen, maar ook vrouwen die getrapt en geslagen worden, soms nog even diep in de sneeuw gedrukt.

When I Get Jailed zoomt in op Alyona, een jonge vrouw van in de twintig, blond met een bos krullen, een opvallende roze jas. Ze laat zich niet intimideren en wordt opgepakt en moet haar rechtszaak afwachten. Haar moeder is niet zo gelukkig met haar verzet en raadt haar aan zich terughoudend op te stellen. Maar Alyona laat zich de mond niet snoeren. Tijdens het verhoor vraagt ze luidkeels: ‘Wat heb ik misdaan?’

Ze protesteert tegen haar door de staat aangewezen advocaat, die het eerder tegen dan voor haar opneemt. Een ellenlange aanklacht, waar zo’n beetje alle artikelen op grond waarvan ze veroordeeld zou kunnen worden, wordt voorgelezen. Ze krijgt te horen dat er een fikse administratieve straf zal worden opgelegd. Het uiteindelijke vonnis kon niet gefilmd worden, maar in de aftiteling wordt vermeld dat ze alvast op de dag van haar arrestatie per direct uit haar baan ontslagen is. 

When I Get Jailed van Anastasiia Vedenskaia onderstreept vooral het al langer vastgestelde feit: Rusland is een politiestaat.

Kijk wanneer deze film draait.

 

Oekraïne 

 

2000 Metres to Andriivka

2000 Metres to Andriivka
Andriivka is een dorp in het noordoosten van Oekraïne niet ver van de stad Bachmoet die bij het begin van de invasie in Oekraïne in 2022 na een hevige slag in Russische handen is gevallen. Mei een jaar later besluit Oekraïne tot een tegenoffensief. De verovering van Andriivka is een van de doelen, gehoopt wordt daarmee een belangrijke Russische bevoorradingslijn af te snijden.

Mstsyslav Chernov – met 20 Days in Mariupol winnaar van de Oscar voor de beste documentaire en van de Publieksprijs IDFA 2023 – krijgt toestemming als embedded fotojournalist mee te gaan met de Oekraïense Derde Aanvalsbrigade. De twee kilometer voert door wat de militairen een bos noemen, maar wat meer wegheeft van een woest maanlandschap met dode staketsels die uit de grond steken. Een corridor van kreupelhout die zo op het oog weinig bescherming tegen de vijand biedt, maar er liggen geen Russische mijnen zoals op het vlakke uitgestrekte landbouwterrein aan weerszijden. Toch een terrein waar om iedere centimeter gevochten wordt. Het is zoals een van de soldaten opmerkt ‘alsof je landt op een planeet waar iedereen je probeert te vermoorden. Maar het is middenin Europa’.

De strijd vordert heel langzaam, maar ook heel zeker. De militairen die elkaar waarschuwen voor naderend gevaar, commando’s om te schieten, de roep naar elkaar: ‘ben je er nog’, de melding van gewonden, armen en benen die er maar een beetje bij hangen, de provisorische verbanden die aangelegd worden, de doden die vallen, ontploffende mijnen, het vuur van een Russische sluipschutter in een kano. Verderop in het bos, als ze bijna in Andriivka zijn, de vele lijken van Russen waar ze overheen moeten stappen. Meest indrukwekkend zijn de interviews met de soldaten over wat ze allemaal meemaken; ze hebben schuilnamen als Horooz en Baldy, sommigen vinden dat ze de beste baan van de wereld hebben, anderen krijgen de geur van de dood maar niet uit hun gedachten. En dan de sobere voice-over die meldt dat soldaat Fedya vijf maanden later bij een droneaanval op driehonderd kilometer afstand om zal komen.

2000 Meters to Andriivka is van een ander kaliber dan Mariupol. Chernov zit dicht op de huid van de manschappen. Hij wil laten zien wat zij zien. Hij loopt gewapend met een camera met ze mee door de loopgraven, maar maakt ook gebruik van de helmcamera’s van de soldaten en materiaal vanuit drones geschoten. Op sommige momenten is het een droneoorlog, een videogame waarin het slagveld in kaart wordt gebracht. Maar de harde, langzame strijd op de grond doet toch het meest denken aan de loopgravenoorlog van WO I, inclusief de zinloosheid ervan.

De Oekraïners doen er drie maanden over om Andriivka te bereiken, ze vragen zich bij tijd en wijle af of het wel zin heeft om door te gaan. Maar de strijd wordt voortgezet om de Oekraïense vlag in het vrijwel met de grond gelijk gemaakte dorp te laten wapperen en te laten zien dat de Oekraïense moraal ongebroken is. En als die vlag dan met enige moeite op een half verwoeste muur geplant is, wat dan, tja wat dan?

De meeste oorlogsfilms hebben een begin, midden en einde, maar hier krijg je het onomkeerbare gevoel dat het nog eindeloos door zou kunnen gaan. Maar de strijd opgeven is net zo zinloos. In de aftiteling wordt gemeld dat Andriivka weer in Russische handen is. Rusland bezet al tijden twintig procent van het Oekraïens grondgebied. 2000 Meters to Andriivka geeft zwaar te denken.

Kijk wanneer deze film draait.

 

Silent Flood

Silent Flood
Waar films als Time to the Target en Timestamp de gevolgen van de oorlog op het alledaagse leven van bepaalde bevolkingsgroepen en bepaalde steden laten zien, lijkt Silent Flood een interessante invalshoek te bieden, namelijk een pacifistische geloofsgemeenschap die op eigen wijze steun aan de Oekraïense strijd geeft. In den beginne is er mist, wanneer die optrekt zien we een pont, mensen stappen op, varen naar de overkant. Het is het rivierengebied van de Dnjester in West-Oekraïne.

Oudere stemmen vertellen over de geschiedenis van het gebied, het gevecht in de Tweede Wereldoorlog tussen de Russen en de Duitsers om de brug. Er was een hoogwatervloed in 1941. We gaan verder de oever op, beelden van mannen en vooral vrouwen die werken op het land, kinderen in een speeltuin. De geschiedenis gaat terug naar rond 1850 toen een groep Mennonieten hier neerstreek en het land ging bewerken. In later jaren trokken ze vanwege honger en armoede weer verder, sommigen naar Amerika, er kwamen weer andere groepen voor terug. Ze leven geïsoleerd van de rest van de wereld, huwelijken vinden vrijwel alleen binnen de eigen groep plaats. Grote gezinnen, vrouwen doen alle huishoudelijke taken, komen niet buiten de enclave; mannen mogen daarentegen wel weg van huis, zelfs in het buitenland werken.

Ze zijn voor een groot deel zelfvoorzienend. Er is geen elektriciteit, geen gas, ze roken niet, drinken geen alcohol; auto’s, machines zijn er niet, zaaien en verbouwen is handwerk, alleen bij de oogst worden combines ingehuurd. Ze geloven alleen in het Nieuwe Testament, ze verlaten zich alleen op de wil van God, erkennen het gezag van de staat niet en weigeren in het leger te dienen. Als de oorlog toch dichterbij komt, maken ze afspraken met het Oekraïense leger. Ze bakken op grote schaal broden en varenyky, een soort dumplings, die naar het front worden gestuurd.  Zo worden ze gevrijwaard voor oorlogshandelingen.

Maar Silent Flood is een beetje saai en traag, het is erg afstandelijk gefilmd, er komen geen volwassenen, vertegenwoordigers van de gemeenschap aan het woord. Geen gesprek ook over de houdbaarheid van het pacifisme. Het komt niet veel verder dan een antropologisch portret van een weinig betekenisvolle geloofsgemeenschap.

Kijk wanneer deze film draait.

 

Militantropos

Militantropos
Militantropos zou je kunnen omschrijven als de geestesgesteldheid, de gemoedstoestand die een mens kan aannemen in tijden van oorlog. De film is een caleidoscopisch beeld van het Oekraïne van nu, een land in oorlog.

Begin en einde spelen zich af op een treinstation. We zien de eerste trein met evacués kort na de Russische inval vertrekken. We reizen het hele land door, we zien burgemeester Vitali Klitsjko van Kyiv die een verzameling groep slachtoffers van een bombardement toespreekt en aankondigt hen ruimhartig te zullen helpen. In dorpen en steden worden beschadigde gebouwen en installaties gerepareerd. Een kluwen fotografen probeert het clichébeeld van een strompelend oud vrouwtje met tas vast te leggen. Op een grote dodenakker worden graven gedolven. Aangrijpende begrafenisrituelen na een aanslag waarbij veel doden te betreuren waren.

Er staan jongetjes langs de kant van de weg die met een vlag wapperen naar langstrekkende legervoertuigen. De geweldige scène wanneer een legervoertuig stopt, een militair uitstapt en een van hen een badge opplakt. De boer die keurig een stuk land omploegt en achteloos een raket naast het land legt. De tentoonstelling van buitgemaakt Russisch oorlogsmaterieel in Kyiv, die drommen toeschouwers trekt. De evacuatie van oudjes uit een dorp die eigenlijk niet willen vertrekken. Imkers die in de avondzon bijenroosters schoonmaken terwijl op de achtergrond explosies te horen zijn.

De gewonden in het ziekenhuis in isolatiemateriaal gewikkeld, sommigen duidelijk in shock. De soldaten die in de loopgraven naar de WK-wedstrijd Frankrijk-Marokko kijken. De eerste instructie van nieuwe rekruten, een groot aantal nog in burgerkleding – goed opletten, als je het machinepistool gaat richten: altijd je elleboog op je knie. De bunker waarin op grote schermen de bewegingen van de vijand worden gevolgd, en als in een videogame de commando’s.

Het leven dat gewoon doorgaat met het Kerstconcert in de metro van een vrouwenkoor met die prachtige kopstemmen. Maar ook de wuivende graanvelden waar Oekraïne zo bekend van is. En uiteindelijk komen we weer op het station waar soldaten en burgers elkaar verwelkomen of juist afscheid van elkaar nemen. 

Militantropos is een mooie impressionistische film waarbij je goed kunt wegdromen en zeker over na kunt peinzen.

Kijk wanneer deze film draait.

 

18 november 2025

 

 

IDFA 2025 – Deel 1: Liever de traditie in ere herstellen
IDFA 2025 – Deel 3: Portretten
IDFA 2025 – Deel 4: Natuur en milieu
IDFA 2025 – Deel 5: Humor en ander leed in Palestina
IDFA 2025 – Deel 6: (Auto)biografische films
IDFA 2025 – Deel 7: Punk, Funk, Jeff en Marianne
IDFA 2025 – Deel 8: Experimenteel
IDFA 2025 – Deel 9: Drie momenten van chaos

 

MEER FILMFESTIVAL

IDFA 2025 – Deel 1: Liever de traditie in ere herstellen

Posted on

IDFA 2025 – Deel 1: Openingsfilms
Liever de traditie in ere herstellen 

door Jochum de Graaf

IDFA opent traditioneel met een documentaire over een actueel onderwerp. Dit jaar maakt het festival een ‘veilige’ keuze: drie korte documentaires. Met wisselend succes.

De openingsfilm is meestal ook goed voor een gelijktijdige vertoning via NPO2 Doc en/of snelle uitbreng in de bioscoop. Twee jaar geleden was A Picture to Remember – waarin Olga Tsjernyk wat chaotisch reflecteerde op haar jeugd in Donetsk voor de Russische invasie – een logische keuze. De editie 2024 begon met About a Hero, een ook al niet in alle opzichten geslaagd experiment, waarvoor de Poolse regisseur Piotr Winiewicz AI een scenario liet schrijven op basis van het compleet verzamelde oeuvre van Werner Herzog.

Tegelijkertijd kent IDFA een traditie van protest tegen selectiefilms. Met name in 2023 was er – kort na 7 oktober – een dagenlange controverse over de actie van een aantal pro-Palestijnse activisten op de openingsavond en de onhandige reactie van festivaldirecteur Orwa Nyrabia daarop. Uit protest tegen de halfslachtige houding boycotte de Palestijnse filmgemeenschap het festival en trok een aantal regisseurs uit andere landen uit solidariteit hun film terug. Ook bij de editie van IDFA 2024 zinderde de discussie over de principes en uitgangspunten van IDFA nog behoorlijk na.

In dat licht is het niet onverwacht dat de deze zomer aangetreden nieuwe festivaldirecteur Isabel Arrate Fernandez aankondigde om op de alleen voor genodigden toegankelijke openingsavond ‘een drieluik van korte documentaires die samen een protest vormen tegen onrechtvaardige machtsverhoudingen en geweld in het Midden-Oosten’ te vertonen.

Vooralsnog bleef het redelijk stil. Alleen de Oekraïense regisseur van Joodse komaf, Alexander Rodnyansky, trok zijn film Notes of a True Criminal terug uit protest tegen het besluit om alle (mede) door de Israëlische staat gefinancierde films te weren van het festival.

Het is zeer onwaarschijnlijk dat de gekozen films voor groot tumult zullen zorgen.

 

As I Lay Dying

As I Lay Dying
De Iraanse regisseurs Mohammadreza Farzad en Pegah Ahangarani blikken in As I Lay Dying terug op de Groene Beweging in 2009, de massale protestbeweging tegen de grootschalige verkiezingsfraude van de ultraconservatieve president Mahmoud Ahmedinejad. We zien een groep jongeren die de verkiezingsuitslagen volgen, zich enorm opwinden en besluiten dat ze nu in actie moeten komen.

‘Dood aan de dictator’ klinkt het in de straten van Teheran. Rennende en vallende demonstranten, de oproerpolitie die keihard optreedt, wolken traangas, bloederige taferelen, af en aan rijdende ambulances. Het zijn schokkerige, chaotische en vage beelden, handheld met mobieltjes gefilmd. De camera rent mee met de alle kanten op rennende groep vrienden, het beeld wordt stopgezet en de personen onherkenbaar geblurd.

Een voice-over vertelt wat er na het neergeslagen protest met hen is gebeurd. Amir werd opgepakt en een jaar later geëxecuteerd, Hamiid handelt tegenwoordig in dollars op de zwarte markt, het mooiste meisje van de klas, Firoozah, verdween spoorloos in de menigte, Marziyeh zit achter de kassa van een themapark, en Hassan verdronk op de vlucht in een ijskoude grensrivier. De personages zijn gebaseerd op de novelle Classmates van Hossein Abkenar.

 

Intersecting Memories

Intersecting Memories
Intersecting Memories is de meest indringende van de drie openingsdocu’s. De Palestijnse Shayma’ Awawdeh was zes jaar bij het begin van de Tweede Intifada (2000-2005), de opstand tegen de Israëlische bezetting van de Westbank. Twintig jaar na dato vindt ze een doos met oude video’s, die haar herinneringen aanwakkeren. Ze weet nog dat ze jarig was, ze had haar mooiste bloesje aan, leuke strik in het haar en door een kier ziet ze in de keuken de verjaardagstaart, terwijl Israëlische soldaten door het huis banjeren. Op haar eerste schooldag moet ze haar papieren laten zien aan jonge melkmuilen van soldaten. We zien de beelden van stenen gooiende jongetjes, die hardhandig worden opgepakt, roadblocks met veel prikkeldraad, explosies bij gebouwen, lijken onder het puin en aangrijpende rouwceremonies, zoals tegenwoordig zo bekend van Gaza.

Langzaam maar zeker wordt Bab a-Zawiyah, het centrum van Hebron, ingenomen door Israël. Er vestigen zich honderden kolonisten die beschermd moeten worden door het Israëlische leger. Constant is de vraag wat ze er tegen kunnen doen: hardhandig verzet plegen dat even hardhandig wordt aangepakt, of lijdzaam toekijken wat evenmin tot resultaat leidt?

Awawdeh draagt de film op aan haar moeder die zegt dat ze een slecht geheugen heeft maar eigenlijk niet meer zo veel aan die nare tijd herinnerd wil worden. Aan het slot verschijnen de ijskoude cijfers, de extra hoeveelheid bezet gebied, de duizenden verwoeste huizen, de eveneens duizenden nieuwe checkpoints plus de minstens zo grote aantallen Palestijnse gevangenen, doden en gewonden. Intersecting Memories is een sterke prequel op de tientallen Palestijnse films waarin we zien dat het allemaal ontelbare malen erger geworden is.

 

happiness

happiness
In happiness, de minste van de drie, maakt de in Amsterdam wonende Turkse regisseur Firat Yücel ons deelgenoot van zijn grote slaapprobleem vanwege alle ellende in de wereld tegenwoordig. Zestien uur per dag scrollt hij over zijn telefoon, en in dagboekfragmenten van november ’24 tot mei ’25 vertrouwt hij ons zijn gedachten toe. Het zijn over het scherm buitelende berichten over Palestina, Congo, Soedan, Libanon. Hij appt daar uitgebreid over met vrienden elders in de wereld die ook last van slapeloosheid hebben en bediscussieert de werking van slaap en stemming verbeterende middelen, zoals Griffonia 5-HTP.

Hij is erg betrokken bij de Palestijnse zaak en laat beelden zien van de bezetting van de hal van het CS Amsterdam en de fiks uit de hand lopende protesten op de UvA waar hij vooral het in zijn ogen buitensporig geweld van de ME aan de kaak stelt. Yücel draait een beetje dol in zijn activisme vanuit zijn bed. Hij poneert de onbewezen stelling dat Anne Frank gehuild zou hebben als ze deze genocide gezien zou hebben. Als hij vanuit zijn raam politie te paard op straat filmt, maakt hij de curieuze opmerking dat de wapenschilden van de agenten zijn gemaakt van materiaal uit de voormalige Nederlandse kolonies. Maar het meest ergerlijke naast de warrige verhaallijn zijn de razendsnel uit het scherm vliegende beelden; je krijgt geen seconde rust om te kijken, laat staan te lezen wat er nu eigenlijk staat.

Wat mij betreft mag de traditie van goede openingsfilm weer in ere hersteld worden. Ik had liever 2000 Metres from Adiivka gezien, opvolger van de Oscar-winnende 20 Days in Mariupol, of een film als Coexisting My Ass, met een bijzondere kijk op het Israël-Palestina conflict. Maar een keus uit de onvolprezen rubriek 33 Tips voor IDFA zou ook op zijn plaats geweest zijn. 

As I Lay Dying en Intersecting Memory maken deel uit van het programma Shorts: Flashbacks to the Present. happiness is onderdeel van Shorts: All Eyes On….

 

13 november 2025

 

IDFA 2025 – Deel 2: Rusland/Oekraïne
IDFA 2025 – Deel 3: Portretten
IDFA 2025 – Deel 4: Natuur en milieu
IDFA 2025 – Deel 5: Humor en ander leed in Palestina
IDFA 2025 – Deel 6: (Auto)biografische films
IDFA 2025 – Deel 7: Punk, Funk, Jeff en Marianne
IDFA 2025 – Deel 8: Experimenteel
IDFA 2025 – Deel 9: Drie momenten van chaos

 


MEER FILMFESTIVAL

33 Tips voor IDFA 2025

Posted on

International Documentary Festival Amsterdam 13-23 november
33 Tips voor IDFA 2025 

door Bob van der Sterre

Over een week zijn duizenden liefhebbers van documentaires weer op pad in Amsterdam. Keuze genoeg. Lees hier onze 33 tips voor IDFA 2025.

Wat kunnen we verwachten bij IDFA 2025? IDFA heeft een nieuwe artistiek directeur: Isabel Arrate Fernandez, die al jaren bij IDFA Bertha Fund werkzaam was. Lees de profielen in de Filmkrant of in Variety van april dit jaar.

Het politieke rumoer dat voorgaande edities bezighield (lees al onze IDFA-bijdragen) is nu misschien ook wel een beetje bedaard.

Een niet al te verrassend programma. We zien weer veel opnieuw veel familiegeschiedenissen, films over klimaatverandering, oorlog en gender/identiteit. En vrij weinig films over actuele onderwerpen als wetenschap, digitalisering of economie. Daarnaast zou hier en daar wat meer humor en experiment wenselijk zijn. Lees onze uitgebreide feedback bij de tips van vorig jaar.

Dit zijn onze 33 Tips. Dat wil niet zeggen dat je er blind heen moet of er verder geen andere films de moeite waard zijn. Er zijn ontzaglijk veel films en elke selectie helpt met meer dan 250 films. Klik op de titel voor een link naar de website van IDFA. Daar kun je eventueel tickets bestellen. Welke films je ook kiest, de redactie van InDeBioscoop wenst je alvast veel kijkplezier!

33 Tips voor IDFA 2025 - Lowland Kids

Top 33

Activisme
Who/99
IDFA-films hebben altijd al veel activisme. Deze film gaat over de demonstraties in 1999 in Seattle, waar veel media-aandacht voor was: mondiaal activisme. WHO/99 schetst de geschiedenis van die woelige dagen. Geen trailer.

 

AI
Synthetic Sincerity
Filmmaker Marc Isaacs (bekend van A Filmmaker’s House) bemoeit zich met een onderzoek naar het creëren van een AI-karakter. IDFA legt het zo uit: “Synthetic Sincerity onderzoekt de relatie tussen mens en machine met een mix van documentaire, fictieve scènes en licht absurde humor.”

 

Auteurscinema
Trillion
Victor Kossakovsky twee keer in een rij! Na Architectron vorig jaar, dit jaar de film Trillion. We worden verwend. Ook deze film is net als Gunda een pleidooi volgens IDFA. Maar waar gaat het over? Dat moeten we maar in de zaal leren want een trailer is er helaas nog niet. Kossakovsky kennende zal het in elk geval verrassend zijn.

 

Coming of Age
The Prince of Nanawa
Clarisa Navas kwam bij het filmen in Paraguay de negenjarige jongen Ángel tegen. Vanaf dat moment volgen we hem in zijn leven. En dus zijn puberteit. Het levert een aandoenlijk portret van 212 minuten op en doet een beetje denken aan de beroemde Up-series van Michael Apted. Ik verwacht een dik applaus na afloop van de screening. Meer coming of age is Rashid, l’enfant de Sinjar, die gevangen is geweest door Islamitische Staat en daar nu mee moet leven.

 

Dieren
Ghost Elephants
Wat heeft Werner Herzog nu weer op de hals gehaald, denk je als je ziet dat hij een film heeft gemaakt over niet-bestaande olifanten in Angola en Namibië. Boyes, een zoöloog, is ervan overtuigd dat ze wel bestaan. Hij gaat op zoek met spoorzoekers. Helaas geen trailer te vinden.

 

Drama
Das Deutsche Volk
In 2020 werden er in Hanau, Duitsland negen Duitsers met een migratieachtergrond doodgeschoten. In feite een racistische seriemoordenaar. Regisseur Marcin Wierzchowski heeft er al twee films over gemaakt en dit is zijn definitieve film over het onderwerp. Ongetwijfeld schokkend en een intense zit. Ook intens zal Mailin zijn, waarbij María Silvia Esteve samen met Mailin het seksueel misbruik van haar jeugd onderzoekt. En in De Sessies van Sien Versteyhe luisteren we naar sessies van een verkrachte vrouw met een psycholoog.

 

Economie
Elon Musk Unveiled – The Tesla Experiment
Het kon niet missen, een onderzoeksdocumentaire over Elon Musk (toevallig werd deze week bekend dat hij mogelijk in aanmerking komt voor een bonus van 1000 miljard dollar!). Deze film gaat over Tesla en het pushen van de grens van de zelfrijdende auto. Film van Andreas Pichler heeft helaas geen trailer.

 

Egodocumenten
Confessions of a Mole
Mo Tan gaat van Polen waar ze woont terug naar haar familie China. Ze verfilmt haar verblijf, dat gaat met de nodige cultuurclashes gepaard. Volgens IDFA is het ‘een tragikomische melodrama met veel zelfspot en grappige stop-motion animaties.’ Dat belooft veel goeds maar helaas geen trailer.

Zoals gebruikelijk zijn er veel regisseurs die hun eigen leven als startpunt nemen: Flood (Katy Scoggin bezoekt haar religieuze vader), Imago (Déni Oumar Pitsaev bezoekt familie in Georgië), Letters to my Dead Parents (Ignacio Agüero bekijkt archiefbeelden van overleden ouders), Liti Liti (Mamadou Khouma Gueye bezoekt haar moeder in Senegal), Memory (Vladlena Sandu kijkt terug op haar jeugd in door oorlog verscheurde Tsjetsjenië; zie trailer hieronder), My Armenian Phantoms (Tamara Stepanyan beschrijft het leven van haar overleden vader), Aqui não entra luz (Karol Maia zoekt contact met moeder over haar werk), Paikar (Dawood Hilmandi bezoekt zijn Afghaanse vader), Palimpsest: The Story of a Name (Mary Stephen onderzoekt waarom ze deze achternaam heeft), Remake (Ross McElwee staat stil bij de dood van zijn zoon), Stories of a Lie (Olia Verriopoulou bezoekt een vriendin die kanker heeft maar niemand vertelt het haar), We Were Left Alone (Adrián Canoura wil zijn vader beter leren kennen), A Scary Movie (Sergio Oksman leert zijn zoon omgaan met angst), El viento y todos los tiempos (Carla Valencia Dávila ziet videofilms van zichzelf terug als ze fietsend een rondreis maakt).

 

Essay
Every Contact Leaves a Trace
Film van Lynne Sachs begint bij haar visitekaartjes. Ze heeft er velen verzameld in haar leven en ze interviewt mensen van wie ze kaartjes kreeg. Welk spoor laten contacten bij jou achter als mens? Lastig te zeggen of deze film de hele 83 minuten blijft boeien maar het is in elk geval een leuk startpunt voor een documentaire. En altijd al meer over schimmels willen weten? Bekijk dan het Litouwse/Franse/Letse filmessay Biodestruktoriai (of lees dit interview over een kunstenares die werkt met schimmels).

 

Experiment
Underground
Lastig kaas te maken waar deze film over gaat op basis van de tekst op de site of de trailer.. Kaori Oda onderzoekt volgens mij de wereld onder de grond naar geschiedenissen, zoals sommige urbexers ook doen op Instagram. Hoe dan ook is het een interessante, avontuurlijke film.

 

Feelgood
Letters From Wolf Street
Het migrantenthema maar dan luchtig? Ja graag! Arjun Talwar uit India woont al tien jaar in Polen en filmt op luchtige toon de straat in Warschau waar hij woont. Hij praat met mensen. Trailer belooft een vriendelijke, lichtvoetige film, vergelijkbaar met de film over een Pools balkon een paar jaar geleden: The Balcony Movie. In elk geval knap dat je rustig kan blijven als een extreemrechtse meute je passeert. Ook vrij luchtig is de satirische documentaire Paperland: The Bureaucrat Observed uit 1979.

 

Fotografie
Love + War
Lynsey Addario is oorlogsfotografe. Natuurlijk een zwaar bestaan, nauwelijks te verenigen met het hebben van een gezin. Toch doet ze het. Chai Vasarhelyi en Jimmy Chin van de bergbeklimfilm Free Solo volgen haar op de voet. Toegankelijke film is aangekocht door National Geographic.

 

Gaza & Palestina
Palestina Comedy Club
Het was te verwachten dat er best wat films zouden zijn over de oorlog in Gaza. Er is genoeg serieus drama over dit onderwerp maar wie even wat anders zoekt, kan terecht bij het portret van een Palestijnse standup-comedy-groep van Alaa Aaliabdallah. Zij gaan op tour door Palestijnse en Israëlische steden. Humor is zo belangrijk in het leven, bewijst deze film maar weer. Maar ook voor deze groep wordt het na 7 oktober 2023 moeilijk. Meer films over dit onderwerp: Gaza’s Twins Come Back to Me, Life is Beautiful, House of Hope, With Hasan in Gaza, en The Clown of Gaza. En over de strijd in Zuid-Libanon gaat Tales of the Wounded Land van Abbas Fahdel.

 

Gender & seksualiteit
Queer as Punk
Queer zijn in Maleisië is wat anders dan bij ons. Maar bang zijn ze niet, de leden van de queer punkband Shh…Diam! Yihwen Chen volgt leadzanger Faris en muzikanten Yon en Yoyo. Tegelijkertijd krijgen we een hoop couleur locale mee van Maleisië. Wil je luchtig? We Are Pat is dan wel iets voor je (over een item van comedyshow Saturday Night Live over een non-binairpersonage). Wil je experimenteler? Dan is Sirens Call de film voor je. Volgens IDFA “een combinatie van documentaire, roadmovie en sciencefiction”. Zie de trailer:

 

Geschiedenis
Diciembre
We denken veel van geschiedenis te weten, maar wie weet bijvoorbeeld nog dat Argentinië eind 2001 te maken had met een grote economische crisis? In vijf weken had het land vijf verschillende presidenten. Een ongetwijfeld pakkende sociale geschiedenis van regisseur Lucas Gallo, met ik gok veel beelden van demonstraties, rellen, politie met knuppels en wanhopige politici. Meer geschiedenis zien we in Do You Love Me (archiefbeelden van Libanon), Dall Polo all’Equatore (archiefbeelden van Italiaanse wereldreiziger begin twintigste eeuw, film is van 1986).

 

IDFA-eregast: Susana de Sousa Dias
48
Film uit 2009 van eregast Susana de Sousa Dias gaat over de dictatuur van Salazar in Portugal, die 48 jaar duurde. Ze deed dat met foto’s van de politieke gevangenen van toen. We horen ze terugdenken aan die periode. Wie meer wil weten over dit onderwerp, moet ook de film As Armas en O Povo uit 1975 gaan zien (uit de top 10 van De Sousa Dias). Meer Portugese geschiedenis vind je in Susana de Sousa Dias’ films Viagem ao Sol, Natureza morta – Visages d’une dictature en Luz Obscura.

 

Inheemse volken
Endless Cookie
De halfbroers Peter en Seth Scriver wonen in Canada ver van elkaar vandaan: de een in het Shamattawa-reservaat en de ander in Toronto. Reken op veel grappen over cultuurverschillen in deze geanimeerde documentaire. Won al diverse prijzen bij andere documentairefestivals. Meer films over inheemse culturen: Free Leonard Peltier (gevangen inheemse-Amerikaan), Minha terra estrangeira (de Suruí, inheemse stam in Brazilië), Powwow People (powwow van de Ho-Chunk Nation).

 

Journalistiek
Cover Up
Seymour Hersh is misschien wel de beroemdste onderzoeksjournalist ter wereld. Hij is het voorbeeld voor veel studenten journalistiek. Maar het is niet alleen journalistenromantiek natuurlijk, want hij is vaak tegengewerkt door overheden. Daar gaat deze film over. Hij is intussen ver in de tachtig en vertelt aan Laura Poitras (bekend van Citizenfour) zijn verhaal. Vergelijkbaar maar net iets minder statisch is Steal This Story, Please! met een portret van onderzoeksjournaliste Amy Goodman. Meer media zien we in Contre-Pouvoirs (Algerijnse krant); La Maison de la Radio (een dag in het leven van een Frans radiostation van Nicolas Philibert) en My Undesirable Friends – Part 1: Last Air in Moscow (portret van Russische vrouwelijke journalisten door Julia Loktev, 324 minuten!).

 

Klimaat en milieu
Lowland Kids
Wat vertelt het klimaatveranderingsverhaal beter dan mensen die er middenin zitten? Zoals de hoofdrolspelers van deze film, die op het Isle de Jean Charles wonen in Louisiana. Grote bedrijven veranderen de omgeving en stormen hebben steeds meer impact op hun levens. Ongetwijfeld keiharde realiteit, waar je niet altijd vrolijk van wordt. Meer klimaatdrama in Monikondee, over het Surinaamse stukje regenwoud Marowijne en in A Brief History of Chasing Storms, over de tornadocultuur in de VS.

 

Kolonialisme
Amilcar
Net als vorige IDFA’s gaan diverse films over kolonialisme. De film van Miguel Eek gaat over bij ons nauwelijks bekende geschiedenis van de dekolonialisering van Guinee Bissau en Kaapverdië. Amilcar Cabral speelde hierbij een grote rol. Hij schreef ook gedichten. Ook over kolonialisme gaat de film van Gregor Brändli over de kunst die uit Sri Lanka mee naar Zwitserland is genomen: Elephants and Squirrels.

 

Landbouw
Seeds
Een film over landbouw in het zuiden van de VS van zwarte boeren. IDFA: “In 1910 bezat de zwarte gemeenschap in deze regio naar schatting 6,5 miljoen hectare grond. Nu is daar nog slechts een fractie van over. Terwijl witte boeren in de omgeving moeiteloos toegang hebben tot financiering, strijden zwarte boeren tegen discriminatie en armoede. Al improviserend knopen ze de eindjes aan elkaar.” Ook interessant is vermoedelijk Abel (trailer). Wat hebben Sardijnse herders en Palestijnse bedoeïenen gemeen? Ze leven beiden naast een dreigende plek. Ook mooi over het boerenleven is Agatha, over een 90-jarige boerin in Manitoba (Canada), dat doet denken aan Gerlach, de succesdocu van 2023. En dan nog twee interessante films over Tsjechisch platteland: Better Go Mad in the Wild, over tweelingbroers op het Boheemse platteland, en Západ, een puur observerende docu over landbouw.

 

Lengte
exergue – on documenta 14
Ieder jaar zijn er weer documentaires die de grenzen van de lengte oprekken. We hebben al diverse indrukwekkend lange films gehad. Dit jaar grenst de topper bijna aan het onmogelijke: 848 minuten. En het gaat over de opening van documenta, de beroemde kunstbeurs in Kassel. In 14 hoofdstukken van een uur lang (ja, de film duurt 14 uur) volgt regisseur Dimitris Athiridis artistiek directeur Adam Szymczyk en curatoren meer dan twee jaar in de aanloop naar het evenement. In 2017 opende het in zowel Kassel als Athene. Meesterwerk of 14 uur die je niet meer terugkrijgt?

 

Medisch
GEN_
Hoofd vruchtbaarheids- en genderafdeling van Milaans ziekenhuis, Dr. Bini, gaat met pensioen. Typische fly-on-the-wall-docu van Gianluca Matarrese volgt de arts in deze laatste weken. Vermoedelijk warme, leerzame documentaire die prettig is om aan te zien. Volgens IDFA een “portret van een gedreven, onconventionele arts nodigt uit tot reflectie op het doel van geneeskunde en de rol van compassie in de gezondheidszorg.” Er is nog een film van Matarrese te zien: Il quieto vivere, over een familieruzie in Calabrië. En meer ziekenhuis zie je in Notre Corps van Claire Simon.

 

Mensen
Fantasy
De film Fantasy begint voor de verandering van binnenuit. De hoofdpersoon is een gewoon meisje, Louise. De film van Isabel Pagliai begint bij dagboekteksten, fantasieën en monologen. Fictie en realiteit lopen in elkaar over. Klinkt als een prettige, eenvoudige film maar of het echt een hele film boeiend blijft, dan moeten we maar zien. Meer mensen zien we in Cherry Ferry, over filmmaker Midi Z die naar zijn geboorteland Myanmar gaat en daar alleen registreert. En in Plato a Mierda, waarin Toia Bonino en Marcos Joubert het supereentonige gevangenisleven van Marcos registreren.

 

Muziek
It’s Never Over, Jeff Buckley
De schok over de dood van Jeff Buckley in 1997 was enorm, bijna vergelijkbaar als toen Kurt Cobain stierf. Hij was toen ook maar 30 jaar. Nu is dát weer bijna 30 jaar geleden (ja echt) en heeft documentairemaakster Amy Berg eindelijk toegang gekregen tot zijn archief. Verwacht een vlotte en rijk gevulde docu die fans van Buckley zeker niet mogen missen. Meer muziek is te zien in de semi-fictiefilm over Marianne Faithfull (Broken English) en over funk (We Want the Funk!).

 

Natuur
Melt
Nikolaus Geyrhalter – vaste klant bij IDFA – heeft al een paar interessante films over de omgang van de mens met de natuur gemaakt (denk aan Erde uit 2019). Ook deze over sneeuw en ijs en hoe mensen ermee omgaan, staat hoog op mijn lijstje. Ook over natuur gaat de film The Man Who Plants the Baobabs over een baobab-planter in Burkina Faso, van Michel K. Zongo;  Weeping Rocks, over een entomoloog in Californië, en Le Chants de Forêts over de Vogezen van Vincent Munier, waarschijnlijk een erg mooie film om te zien.

 

Oorlog in Oekraïne
2000 Meters to Andriivka
Rondom Andriivka is heel fel strijd geleverd en dat zien we terug in deze film van Mstyslav Chernov (van 20 Days in Mariupol). Een strijd over drie kilometer, waar maanden over werd gedaan. Niet voor de ‘faint of heart’ vermoedelijk, maar meer oorlog dan in deze documentaire wordt het niet. Meer Oekraïne in Militrantopos, over de impact van de oorlog op mensenlevens; Silent Flood van Dmytro Sukholytkyy-Sobchuk gaat over over hoe levens van soldaten en boeren met elkaar kruisen bij de Dnjestr; in Time to the Target zien we hoe men in het westen in Lviv de oorlog ervaart (film van Vitaly Mansky, die er geboren is); en in Timestamp zien we hoe filmmaker Kateryna Gonorstai dwars door het land reisde en observeert hoe de oorlog in de levens van schoolklassen kruipt.

 

Psychologie
Woestijn van de werkelijkheid
Wat is een psychose en hoe is het om dat te ervaren? Luuk Bouwman (bekend van Gerlach) doet hier een poging. IDFA legt uit wat je kunt verwachten: “De ontwapenende en emotionele interviews (…) worden afgewisseld met geënsceneerde beelden die een weerspiegeling zijn van ervaringen van de geïnterviewden.” Helaas geen trailer te vinden.

 

Steden
Sotto le Nuvole
Napels ligt vlak onder de Vesuvius. Alsof dat niet genoeg is, heeft de stad ook te maken met de I Campi Flegrei, een caldera in de baai van Napels. De bekende regisseur Gianfranco Rossi duikt in de Napolitaanse krochten om hier meer te weten over te komen. Rossi (bekend van Fire at Sea, 2016) maakt hiermee vermoedelijk een visueel aantrekkelijke film (deels zwartwit) over ondergronds Napels. Voor de liefhebbers van vulkanisme en deze bijzondere stad.

 

Theater
Bobò
Regisseur Pippo Delbono kwam ooit in een psychiatrische instelling Bobò tegen. Hij was doof en analfabeet en aan zijn lot overgelaten. Hij nam hem op in zijn moderne theatergroep. Bleek een gouden greep. Ongetwijfeld hartverwarmende film over relaties tussen mensen én de intussen bijna vergeten kunst van het theater. Meer theater zie je in Outliving Shakespeare van Inna Sahakyan, over Shakespeare in een Armeens verzorgingstehuis.

 

Vluchtelingen
Eyes of the Machine
Een Oeigoerse vluchtte in 2019 uit China. Ze vertelde daarna over interneringskampen in Oost-Turkestan (Xinjiang) waar de Oeigoeren wonen. Haar echtgenoot is sindsdien spoorloos. Triest en wrang verhaal. Meer films over vluchtelingen: A Fox under a Pink Moon (Iraanse beeldhouwer heeft gewelddadige man en probeert land te ontvluchten, film werd stiekem met haar mobiel gemaakt) en True North, over de moeizame integratie van Haïtianen en Caribische mensen in Canada.

 

Vrouwen
And She Didn’t Die
Film over verzetsstrijder tijdens de Apartheid: Lauretta Ngcobo, die naar Londen vluchtte. Filmmaker is haar dochter: Kethiwe Ngcobo. We zien homevideo’s, archiefmateriaal, interviews, boekfragmenten en nagespeelde scènes. Meer films over inspirerende vrouwen: 32 Meters (vrouw in Turkse dorpsgemeenschap), All My Sisters (zussen die opgroeien in Iran), Cutting Through Rocks (een vrouwelijk raadslid in Iran), Flana (een zoektocht naar een jeugdvriendin in Irak), Rio Turbio (een ode aan het zware leven van ‘kolenvrouwen’ in Patagonië), Truck Mama (vrouwelijke vrachtwagenchauffeur in Kenia), The Woman who Poked the Leopard (activist Stella Nyanzi komt op voor vrouwenrechten in Oeganda).

 

Werk
Nomad Spirit
In Andariega blijkt hoe moeilijk het is om seizoensarbeider te zijn. Raúl Soto Rodríguez volgt María ‘Chena’ Benítez. Ze werkt op koffieplantages, in de visteelt en als houtbewerker. Een zwaar leven, maar dit portret – dat vertelt hoe zwaar seizoensarbeiders het hebben – maakt vermoedelijk wel iets goed.

 

8 november 2025

 


MEER FILMFESTIVAL