IDFA 2018 deel 4

IDFA 2018 deel 4:
Gekke componist, Hongaarse populist en bokser met verleden

door Bob van der Sterre

Het IDFA is bijna afgelopen. Een traditioneel jaar met gevloek op het zelden goed passende filmrooster (is er een IDFA-programmeur die iets tegen mij heeft?) versus onverwachte hoogtepunten. Aquarela van Kossakovsky was visueel het hoogtepunt, maar het menselijke hoogtepunt, je gelooft het misschien niet, was een Italiaanse boksfilm.

 

Giacinto Scelsi. The First Motion of the Immovable

Giacinto Scelsi. The First Motion of the Immovablekluizenaarscomponist
Giacinto Scelsi was een kluizenaarscomponist met een voorkeur voor extreme, merkwaardige composities. Sommige muziek is moeilijk in woorden uit te drukken, je kunt er beter naar luisteren. Voor de een rennen om het geluid zacht te zetten, voor de ander zijn het experimentele wonderen.

In deze docu gaat zijn neef (Sebastiano d’Ayala Valva) op zoek naar muzikanten die hem gekend hebben of zijn muziek speelden. Hij gaat ook langs zijn vader in Rome, die Scelsi goed gekend heeft.

De opzet lukt deels, want de optredens zijn mooi, de muzikanten interessant (en oprecht in hun liefde voor Scelsi). Toch zijn er ook genoeg stukken in de docu (zoals wanneer hij zijn vader gaat scheren) die voor de gewone kijker niet zo interessant zijn én veel te lang duren. Ze halen het tempo uit de film en trekken ook de aandacht weg van wat veel interessanter is: wie was die Scelsi nou? Gemiste kans. Ik denk dat een meer lawaaiige aanpak met snelle montage en dikke chocoladeletters over het scherm beter had gepast bij het muzikale karakter van deze componist.

 

Dark Corner

Dark Corner – Italiaanse bokser strijdt tegen zijn demonen
Mirco Ricci is een bokser. Je verwacht een docu over een topsporter, maar dit is iets heel anders. De filmer is namelijk zijn leraar op de basisschool (Fabio Caramaschi) en hij filmde de bokser in spe toen al. Nu, twintig jaar later, filmt hij hem weer als Ricci probeert door te breken als profbokser.

Het enige is: Ricci heeft een verleden. Dat komt door twee dingen: de harde jeugd in de Romeinse getto’s en zijn eigen demonen. Die zorgen ervoor dat hij gaat drinken. Dan loopt het zelden anders af dan met een knokpartij. Als Ricci na een boksgevecht is beschoten, zegt hij: ‘Geen idee wie dit gedaan kan hebben. Een van de honderd mannen met wie ik gevochten heb?’

Dit klinkt als een zware, dramatische film. Maar Caramaschi’s film levert ook op het gebied van humor. Ricci is misschien niet al te snugger maar is wel open over zichzelf (vermoedelijk om zijn eigen demonen te bestrijden). Dat maakt hem wat anders dan het prototype emotieloze stoere man. Samen met zijn vriendin Rubina heeft hij een paar hilarische discussies.

De film raakt ook het gebied van ontroering, aangezien het einde je best bij de keel grijpt. De speciale relatie van de leraar met Mirco is wel wat anders dan die van de doorsnee regisseur met zijn onderwerp.

En omdat Dark Corner met zijn bokswedstrijden op hoog niveau ook het hokje van spanning aanvinkt, is deze documentaire dé aanrader van deze IDFA als het gaat om portretten van mensen (met de aantekening dat ik zeker de helft van de films die ik wilde zien, niet heb kunnen zien).

 

Hungary 2018

Hungary 2018 – angst voor migranten vs. het kan anders
Dit jaar waren er ook parlementsverkiezingen in Hongarije. Hier nauwelijks in de pers, maar ook daar staan twee groepen tegenover elkaar. De linkse, liberaal denkende en pro-Europese groep van Ferenc Gyurcsány en de partij van extreemrechtse bangmakers van Viktor Orbán (FIDESZ). Gyurcsány weet dat hij de rechtse media niet kan bestrijden. Aan hem ligt het niet, hij is actief en zijn vrouw ook. De nederlaag is helaas onvermijdelijk.

De film van Eszter Hajdú is misschien goedbedoeld. FIDESZ, de partij van Orbán, speelt wel heel eenvoudig de angst-voor-migrantenkaart – en komt ermee weg. Wederom een voorbeeld van linkse partijen die geen goed antwoord hebben op angstretoriek van rechts-extremistische populisten. Dat is misschien schokkend maar de film is op geen enkele manier interessant of historisch. Eigenlijk net zo simpel als de titel. Je hoopt op zeker moment toch wel op afwijkende gebeurtenissen of karakters. Die komen er niet.

 

The Border Fence

The Border Fence – wachten op vluchtelingen die nooit komen
Ferenc Gyurcsány zegt al hoofdschuddend dat Hongarije geen land is waar vluchtelingen op af komen. In Oostenrijk denkt men juist wel dat vluchtelingen en masse het land willen betreden. Dus opperen opportunistische politici daar: laten we een hek bouwen aan de Italiaanse grens.

Nikolaus Geyrhalter (bekend van Our Daily Bread) geeft Oostenrijkse burgers in de grensregio Brenner / Brennero het woord. Wat vinden ze, wat voelen ze. Zijn ze bang voor de vluchtelingen? Willen ze een hek?

Een zeer relaxte controverse. De meeste meningen zijn redelijk en humanistisch. Een boer verzucht uiteindelijk: ‘Met populisme de verkiezingen winnen, akkoord. Maar met populisme regeren, dat geloof ik niet. Dat is een serieuze zaak.’ Een andere mooie opmerking van een Senegalese werker aan Italiaanse kant: ‘De kleur huid doet er niet toe. Werken doe je met je hersenen.’

In een metaalfabriek spreekt een kerel zo goed en liberaal over dit onderwerp dat je je afvraagt waarom dat soort figuren nooit meer in de politiek zijn terug te vinden. En ook de lokale politieagent is de redelijkheid zelve.

De documentaire is ietwat traag maar wel een prettige nuance in dit holle frasen-tijdperk. Daar gaat de mythe van de boze burger. De redelijke stem is saai, verkoopt niet, en die hoor je dus niet. Dat betekent niet dat die er niet is. Alleen moet je die net als Geyrhalter tegen het lijf lopen en vragen wat ze denken.

 

Becoming Animal

Becoming Animal – spektakelloze natuur
Natuurdocu’s zijn enorm moeilijk om te maken. De natuur vastleggen zonder sneeuwluipaarden in de Himalaya of rennende zebra’s over savannen is niet zo makkelijk. Helemaal niet als je wilt uitleggen wat er zo fascinerend aan natuur is.

Becoming Animal is een dappere poging om het genre met een filosoof en een artistiek filmer eens een andere invalshoek te geven. De filosoof, David Abram, fluistert dingen als: ‘Bomen voelen jouw aanwezigheid óók’ en ‘Water heeft ook zijn eigen taal, zoals sjoowsh, woosh, swooss’. De cameraman, Peter Mettler, filmt driftig wapperende takken, een slak van heel dichtbij en zet een minicamera op een raaf. Dit allemaal in het Grand Teton National Park in de Verenigde Staten.

Al met al verrassend spektakelloos vergeleken met de grote BBC-series. Een prettige kijkervaring, maar erbij in slaap vallen is een risico.

 

25 november 2018

 

Deel 1 IDFA 2018
Deel 2 IDFA 2018
Deel 3 IDFA 2018
Deel 5 IDFA 2018


MEER FILMFESTIVAL

IDFA 2018 deel 3

IDFA 2018 deel 3:
Criminelen, oplichters en een paar helden achter computers

door Bob van der Sterre

IDFA’s tweede week opent allerlei onbekende wereldjes voor de liefhebber. Vasthoudende karakters én mensen die slim zijn met computers keren alsmaar terug.

 

The Panama Papers

The Panama Papers – belastingontduiking op gigantische schaal
The Panama Papers sloegen in als een bom in het nieuws van 2015. Het bleek dat diverse beroemdheden, maar ook wereldleiders, via slinkse financiële wegen de belastingplicht ontdoken. Miljarden aan belastinggeld werden zo nooit geïnd. Het kwam naar boven door een lek bij advocatenkantoor Mossack Fonseca en werd via Süddeutsche Zeitung en veel andere media onderzocht en naar buiten gebracht.

De onthulling was een tour de force van talloze onderzoeksjournalisten in de wereld. De nieuwe stijl journalistiek. Samenwerken voor een scoop in plaats van het alleen willen doen. We krijgen hier een inkijkje in hun monnikenwerk (miljoenen documenten over geld doorspitten). Moedig werk ook want de 1% van de superrijken die dit doen (en de helft van het geld ter wereld bezitten) kunnen natuurlijk de beste advocaten betalen om strijd te leveren.

Het resultaat mocht er zijn: de oplichters stonden in hun hemd, zoals het legendarische interview met de IJslandse premier. En tegelijk een les die eigenlijk ook niet zo verbaast: zowel banken als advocatenfirma’s hebben geen enkele scrupules als het gaat om belastingontduiking.

De onthullingen zijn spectaculair, de documentaire van Alex Winter is dat niet. Hoewel alle betrokkenen hier aan het praten zijn (behalve de klokkenluider John Doe natuurlijk), is de film toch redelijk standaard. Pratende hoofden (uiteraard), manipulerende muziek en shots van brave burgers die strak de camera inkijken (want zij worden indirect opgelicht, nietwaar). Bloedserieus allemaal. Ja, het is interessant hoe die journalisten omgingen met de informatie maar achteraf vat ik nog steeds niet veel over offshore-accounts.

Sterk is de opmerking van de Maltese journalist. Hij is de zoon van Daphne Caruana Galizia – de vermoorde Maltese journaliste die blogde over de Maltese regeringsleiders in The Panama Papers. Er zijn minder onderzoeksjournalisten dan ooit, maar, zo zegt hij: ‘Dit is een gouden eeuw voor ons’. De ironie dat je meer te doen hebt omdat meer mensen de boel oplichten.

 

Camorra

Camorra – de aftakeling van een havenstad
Niet kinderachtig, de Camorra. Dat weten we al van boek, film en serie Gomorrah. Het eenvoudige smokkelwerk uit de jaren vijftig groeide in de jaren zestig, zeventig en tachtig uit tot een serieuze tak van de georganiseerde misdaad.

Regisseur Patierno bezocht de archieven van Rai Teche en ging als een filmarcheoloog tekeer met het materiaal over de misdaad in Napels. Met nieuws en interviews uit die tijd zie je het langzaam misgaan in Napels. De jonge boefjes, die achteloos vertellen net een man van zijn pensioen te hebben beroofd. De smokkelaars met hun illegale sigarettenverkoop. Of het bizarre interview met Cuttolo, de Camorra-baas die in interviews bijna beleefd en immer glimlachend antwoordt niets af te weten van de Camorra. Een streep door het beeld dat gangsters alleen maar stoer doen en chagrijnig kijken.

Bijzonder project. De film geeft meer sfeer dan dat het informeert. Toch heb ik dat liever. Je kunt nu zelf nadenken, er wordt je geen mening via pratende hoofden door de strot geduwd. En de mensen die worden geïnterviewd in die tijd analyseren het zelf al: door werkloosheid werd iedereen het grijze en vervolgens zwarte circuit in geduwd.

 

Sakawa

Sakawa – gewiekste oplichterij in Ghana
Andere criminelen zien we in Sakawa. Hoewel je ze dat nauwelijks kunt noemen. Het gaat om Ghanezen die parasiteren op goedgelovige, zichzelf overschattende westerse mannen. Ze vinden harde schijven in oude computers, trekken de foto’s ervan af en benaderen westerse mannen op datingsites. Dan vragen ze hen wat geld op te sturen om naar ze toe te reizen. Er zijn er die er flink geld mee verdienen. Want de westerse mannen geloven maar al te graag dat het profiel van het knappe meisje echt bestaat en dat ze echt interesse in hem heeft.

De film intrigeert en is soms hilarisch. Een volwassen Ghanese man doet een Amerikaans meisje na en een Amerikaan aan de andere kant van de lijn trapt er nog in ook. Hun dagelijkse strijd is bijzonder om te zien. Bovendien zie je ook hoe het voodoogeloof de mensen daar in hun ban heeft.

Ben Asamoah heeft de film weten te realiseren via zijn leraar op de filmacademie die weer de juiste geldbronnen open wist te krijgen. Terecht: de film toont een wereldje dat anders onzichtbaar blijft. Het werkt wel mee dat Asamoah dit wereldje kon opengooien omdat hij zelf van Ghanese afkomst is. Ik hoop dat hij meer van die wereldjes in Afrika weet open te gooien. We zien er veel te weinig van, niet-zielige films over Afrikanen.

Een minpunt is de soms iets te gemaakte manier van hoe men net toevallig belangrijke gesprekken houdt als de camera meekijkt. Een valkuil in documentaires. Zo loopt het verhaal lekker door maar echt natuurlijk is het niet.

 

Bellingcat - Truth in a Post-Truth World

Bellingcat – Truth in a Post-Truth World – nerdy helden achter een pc
Er zit een grappige link tussen Sakawa en Bellingcat. In beide gevallen gebruiken ze internet om feiten boven tafel te krijgen. In Sakawa om meer te weten over degene die je geld aan het aftroggelen bent, in Bellingcat gaat het om niets minder dan de waarheid.

Wie ook maar enigszins het nieuws volgt, heeft wel ooit van Bellingcat gehoord. Dit zijn de helden van het gelijknamige journalistieke onderzoeksteam. Keer op keer weten ze dingen te ontdekken waar geheime diensten of andere journalisten nog niet achter waren gekomen. Zoals met de aanslag op de MH-17 boven Oekraïne. YouTube, Google Earth, Facebook: dat zijn de middelen waar de Bellingcat-leden ‘forensisch’ gebruik van maken. Het unieke: ze doen het in hun vrije tijd.

Een typische mannenaangelegenheid, deze helden. Het zijn ook ongelooflijke nerds. De een heeft een militaire achtergrond, de ander een journalistieke, een derde was gewoon werkloos. Maar ze zijn goed in wat ze doen. En wie last heeft van vaderlandse trots: er is ook een Nederlander is erbij betrokken, Christiaan Triebert, die het charisma en talent heeft om nog meer te bereiken. Hij is dan ook al ingelijfd door The New York Times.

Het risico is dat als je zegt dat grote staten liegen, je ook kwetsbaar bent. Als een van de Bellingcat-leden van de radar verdwijnt, is er ook paniek in de tent. Gelukkig blijkt het ‘slechts’ een heftige ziekte te zijn. De documentaire geeft een interessant inkijkje in het collectief. Het is ook niet veel meer dan dat: er is geen drama, geen humor, geen emotie. De docu is voor iedereen op DOC2 te zien – een cadeautje van het IDFA.

 

24 november 2018

 

Deel 1 IDFA 2018
Deel 2 IDFA 2018
Deel 4 IDFA 2018
Deel 5 IDFA 2018


MEER FILMFESTIVAL

IDFA 2018 deel 1

IDFA 2018 deel 1:
Water, schapen, mammoetzoekers en liggen op een Poolse divan

door Bob van der Sterre
Tijdens de eerste dagen van IDFA blonken een paar ervaren filmmakers uit, gooit een Nederlandse film hoge ogen naar de publieksprijs en experimenteert een Poolse film erop los. Tot nu toe laat het festival zich van z’n meest gevarieerde kant zien.

Aquarela

Aquarelade brute kant van water
Autorijdende Russen. Niet over de weg, maar over een bevroren meer. Ze denken af te snijden. Broeikaseffect zorgt ervoor dat de dooi iets sneller plaatsvindt dan normaal. Dus vliegen ze zo, pardoes het water in. Het is soms slapstick maar natuurlijk ook levensgevaarlijk.

IJs. Water. Stormen. Gekraak van ijs. Aquarela gaat over water maar heeft onmiddellijk de toon van regisseur Kossakovsky. Een fantastische film, een visueel meesterwerk. Zoals Kossakovsky zelf zegt: ‘Deze film gaat niet over Trump of Poetin! Gewoon cinema!’

Die nieuwsgierigheid die je zelf voelt voor koude, ijzige, donkere stukken zee; hoe ziet dat er uit? Die nieuwsgierigheid boort Kossakovsky fenomenaal aan. Neem die fascinerende beelden van een straat in een tropische storm. Of dat enorme blok ijs dat zinkt en stijgt en ronddraait. Dat is wat ze bedoelen met natuurkracht.

Hier is de zee niet meer lief of charmant zoals in documentaires als Blue Planet. Het gaat ook niet over de zielige oceaan met zijn milieuproblemen. Hier is de zee een moordenaar. Kossakovsky beweert in zijn FAQ dat dit niet het oorspronkelijke idee was. Het zou een kalme film worden met mooie beelden van water. Na de tragedie aan het begin besefte hij ineens dat het een film moest worden over de brute kant van water. Dus metershoge golven, vervaarlijk krakend ijs, tropische stormen, watervallen. Geen wonder dat ze meteen al wisten dat hier Finse metal bij hoorde. (Hoewel ze toch 272 Engelse componisten hadden benaderd. Geen van allen beviel zo goed als de metal.)

‘Waarom passen hier dan geen mooie plaatjes van de zee bij?’, durfde toch een moedig persoon in het publiek te vragen. Kossakovsky, regisseur van deze film, stroopte zijn mouwen op en begon, naar eigen zeggen met tegenzin, met een filosofische uitleg van documentaires. Komt erop neer dat in deze sombere politieke tijden pessimisme er ook op een andere manier uit kan komen. En of de film ook nog in 3D verschijnt? Dat niet, maar Kossakovsky verklapte dat in juni een versie verschijnt met 96 frames per seconde (ipv de standaard 48 frames per seconde) en dat die nog meer indruk gaat maken.

 

Sheep Hero

Sheep HeroHans Teeuwen of schaapsherder?
Stijn is een bijdehante Brabantse schaapsherder van een jaar of veertig. Chaotisch familieleven. Hij zorgt ervoor met zijn werk dat de heides op natuurlijke wijze (dus niet met machines) bijgehouden worden. Echt een Nederlander: geeft altijd zijn ongezouten mening, of mensen er nu om vragen of niet.

Hij heeft dan ook wat te klagen: met 60.000 euro kosten wil je niet horen dat er maar 30.000 inkomsten zijn en dat de subsidiekraan alleen maar dichter getrokken wordt. En dat autoriteiten flinke boetes geven voor een paar schapenkeutels.

Hij was ‘strontzenuwachtig’, meldde regisseur Ton van Zandvoort tijdens de persvoorstelling, want die avond zou de première volgen. Toch kan dat niet anders dan een staande ovatie hebben opgeleverd. Want Sheep Hero is zo’n sympathieke film over een eigenwijze persoonlijkheid, daar kan niemand kwaad op worden. En er valt ook wat te lachen. Soms denk je zelfs Hans Teeuwen te horen in plaats van een schaapsherder. En toch is de film niet een en al romantiek. De werkelijkheid is er ook nog. Schapen zijn namelijk ook business. Dat geeft een redelijk lichtvoetige film ineens een bittere nasmaak.

 

Genesis 2.0

Genesis 2.0Zuid-Koreaanse hondenkopieerders
Terwijl wij zwoegen op onze kantoortjes zijn er elk jaar Siberiërs die trekken naar de Nieuw-Siberische eilanden. Daar zoeken ze naar slagtanden van mammoeten. Die dingen zijn veel waard: een goede kost wel een ton. Niet dat je die vaak vindt, of dat het makkelijk is om daar te komen, of dat je die ton krijgt (Chinese kopers verdienen er wel goed aan).

De ervaren documentairemaker Christian Frei maakte deze film samen met assistent-regisseur Arboegajev, die meereisde met de Siberiërs. Ondertussen is er een jaar of wat geleden een mammoet gevonden met huid, vlees en bloed. Die unieke vondst opent de weg naar het klonen van een mammoet. Waarom niet? Een Zuid-Koreaanse kliniek kloont nu al zo’n 300 honden per jaar.

We reizen met de Russische archeoloog mee, en de Zuid-Koreaanse hondenkopieerders, die tezamen een immense genendatabase in China bezoeken. Dat bezoek is zo griezelig als je denkt dat het is. Je merkt dan ook dat de Chinezen een stuk laconieker staan ten opzichte van met techniek ingrijpen in de werkelijkheid.

Christian Frei legde achteraf uit dat hij het genenverhaal niet van de griezelige kant wilde laten zien. Dat was een gelukkige keuze. Ook de inbreng van de Siberische mammoetslagtandenzoekers levert fraai materiaal op. Frei heeft Arboegajev gemotiveerd om net als hij dagboekvideo’s te maken, zodat de documentaire meer lijn zou krijgen. Daar valt nog mee te leven. Waar ik wel wat moeite mee heb, is dat de film wel journalistiek van aard is, zonder echt journalistiek onderzoek te doen. Daar wringt de film een beetje: je kiest nu niet echt voor beeld of verhaal en ook niet voor feiten. Of is dat juist het knappe?

 

Diagnosis

Diagnosispsychoanalyse van een stad
Mannen en vrouwen in de Poolse stad Łodz mogen op de bank van de psycholoog plaatsnemen. Ze krijgen vragen op zich afgevuurd als: als de stad een moeder was, hoe zou ze dan zijn? Een psychoanalyse van een stad. De vragen komen ook dichtbij huis. Oude wonden worden opengereten. We zien de ‘patiënten’ ook in hun eigen huis.

Over een ding kun je niet over klagen bij Diagnosis. Eindelijk eens een film die anders is dan andere films. Hier ook pratende hoofden, maar letterlijk, van boven gefilmd, omdat ze liggen op de divan.

Het idee is aardig, maar geslaagd? Nee, toch niet. Daarvoor levert het idee te weinig op. Of je moet willekeurige verhalen van willekeurige mensen boeiend vinden. En werkelijk de hele film (afgezien van de sessies) is in slow motion geschoten. Die boven de stad vliegende dronecamera is ook niet zo origineel meer. Daarentegen gebeurt het niet vaak dat een van de karakters halverwege de film ineens niet meer leeft. In elkaar geschopt door onbekenden. Hij was pas tweeëntwintig (en dakloos). Dat zegt denk ik helaas meer over Łodz dan al deze interviews.

 

20 november 2018

 

Deel 2 IDFA 2018
Deel 3 IDFA 2018
Deel 4 IDFA 2018
Deel 5 IDFA 2018
 

MEER FILMFESTIVAL

Thuis-IDFA 2018

Thuis-IDFA 2018

door Bob van der Sterre

Op Indebioscoop.com vertonen wij, zoals gebruikelijk, een film voor elke dag IDFA. We selecteerden elf films: kort en lang, gek en serieus, verdiepend en vermakend. Klik op de titel om de hele documentaire te zien. Of kijk elke dag in de rechterkolom voor onze film van de dag!

Fantastic Man

Fantastic Man (2014)
Niet iedereen raakt zo enthousiast van obscure Nigeriaanse elektronische muziek als onderstaande. Toch is het de moeite waard om je te verdiepen in dit portret van de ‘Shuggie Otis van Nigeria’: William Onyeabor. Hij maakte dansmuziek die begin jaren tachtig zijn tijd ver vooruit was. Nu is hij dominee die niet meer over zijn verleden praat. Vlotte documentaire duurt dertig minuten.

A Brief History of Fat, and Why We Hate it  (2017)
Een documentaire van het blad Slate en Science Lab Communication. Het vertelt waarom we zo’n complexe relatie hebben met vetcellen, die, eigenlijk, opslag van reserve-energie zijn. Ze bewaren energie voor een moeilijk moment. Alleen hebben we als moderne mens nu snel teveel van die cellen. Documentaire duurt twintig minuten en heeft mooie visualisaties.

Death Zone Cleaning of the Mt. Everest (2018)
Wie denkt daaraan: de doden en de rotzooi die op een berg liggen. Een speciale opruimgroep begint met de grote schoonmaak van de Mount Everest. Ze ruimen handmatig 2000 kilo vuil op. We zien hier hoe ze dat doen. De documentaire toont alleen Nepalezen – en dus geen knettergekke westerse alpinisten. De cameraman? Een GoPro-camera op hun eigen hoofd. Lekker amateuristisch misschien maar Patrick Stewart doet het woord en de prestatie is nobeler dan topsport. Documentaire duurt een uur en drie kwartier.

How Movie Trailers Manipulate You (2018)
Documentaire is een erg groot woord voor iets wat acht minuten duurt. Toch, wie niets wist van (moderne) trailers, weet na deze acht minuten ineens veel meer. De bass drop, het bruine bloed, overkill van wapens die herladen worden. Vreselijk – maar het is een enorme industrie. Video van Vice.

Parallax (2017)
Satirische documentaires, bestaan die ook? Ja, zoals Parallax bewijst, een idee van een YouTuber genaamd Adam Westbrook. In vijf episodes van vijf minuten leren we te kijken naar de aarde door de ogen van aliens, op zoek naar intelligente beschavingen. Het pakt niet helemaal uit zoals je verwacht, die blik. Vooral je mens-zijn krijgt een knauw.

The Dark Past of Sea Monkeys (2016)
Iets wat wij in Europa niet kennen zijn Sea Monkeys. Kinderspeelgoed waarmee ene Harold von Braunhut rijk werd in de jaren zeventig. In feite garnaaltjes in water met slimme pr. Die Von Braunhut had ook een schaduwzijde. Die leren we hier. Korte docu (vijftien minuten) van mediabedrijf Great Big Story (in samenwerking met CNN Films) bevat goed toegepaste animatie.

The Condemned (2013)
Eerder op IDFA geweest, deze bizarre film van een Russische gevangenis midden in de middle of nowhere. Een zware gevangenis vol moordenaars in een bos zo groot als Duitsland. ‘Ik heb zes mensen gedood en weet er niets meer van.’ Film duurt anderhalf uur. Zie ons IDFA-verslag uit 2013.

Going Clear Scientology and the Prison of Belief (2015)
Stond vorig jaar al op onze lijst maar verdient een repost. Alle topfiguren die de organisatie hebben verlaten, praten in deze documentaire van Alex Gibney vrijuit over wat ze er deden. Je krijgt ook een beeld van de geschiedenis en een portret van oprichter Ron L. Hubbard. ‘Scientology is eigenlijk een reis in de geest van L. Ron Hubbard en hoe verder je erin belandt, des te meer word je zelf als L. Ron Hubbard.’ Links met cinema zijn er ook genoeg. Regisseur Paul Haggis is een van de geïnterviewden. Travolta en Cruise zijn bekende vertegenwoordigers van Scientology. En dan is daar nog Paul T. Andersons film The Master uit 2012, die deels op L. Ron Hubbard en Scientology is gebaseerd. Onthullend allemaal. Het rare is dat je ondanks alles maar niet snapt wat de aantrekkingskracht van Scientology nou zou moeten zijn. Behalve dat je onderdeel van ‘iets’ bent. Film duurt twee uur en is ook op Netflix te zien.

Jiro Dreams of Sushi (2011)
Dé sushifilm die alle andere films over sushi overbodig maakt. De extreem kritische Jiro, 85, staat nog steeds in de keuken van zijn piepkleine restaurant. Dat heeft drie sterren in de Michelingids. Je bent er in een kwartier klaar met eten maar je moet maanden van te voren reserveren. De fraai gemonteerde documentaire verlekkert (close-ups verse sushi), vertedert (Jiro en familie), informeert (de Japanse cultuur) en beangstigt (uitsterven van tonijn) tegelijkertijd. De film duurt een uur en een kwartier en staat ook op Netflix.

21.87 (1964)
De Canadese publieke filmzender National Film Board (NFB) heeft diverse curiosa online staan. Een van die curiosa is de film 21.87. Deze redelijk vreemde film van Arthur Lipsett is eerder vroege video-art dan een documentaire. Zou een commentaar zijn op de technologisering van de maatschappij. George Lucas schijnt door deze film geïnspireerd te zijn met zijn Starwarssiaanse The Force (zie het stukje na vier minuten). Film duurt negen minuten.

Stealing Van Gogh (2018)
Andrew Graham-Dixon is bij ons om een of andere reden niet zo bekend als hij wel zou kunnen zijn. Een bevlogen verteller. Zijn kunstdocu’s gaan over Caravaggio (‘Who killed Caravaggio’), de Medici, Vasari, ijstijdkunst, de kunst van Spanje: allemaal interessante films. Nu dus over deze brutale kunstroof van een van de vroegste Van Gogh-schilderijen. De roof brengt hem onder andere naar Napels. Film duurt een uur.

Kijk ook naar onze edities van Thuis-IDFA van 2017, 2016 en 2014.

 

14 november 2018


MEER FILMFESTIVAL

Mannen en vrouwen en moeilijke vriendschappen

Mannen en vrouwen en moeilijke vriendschappen

door Bob van der Sterre

Where is Miss Young ♦ Georgy Girl ♦ Love and Pain and the Whole Damn Thing

 

Vriendschappen tussen (heteroseksuele) mannen en vrouwen zijn zelden zonder problemen. De serie Friends maakte er tien jaar mee vol. Er zijn veel minder bekende films over het grijze gebied tussen vriendschap en relaties.

In de eerste scène van Where is Miss Young (1975) zien we een jonge vrouw, Nan-Yhang, haastig de straat oversteken. Dat mag niet in Zuid-Korea. Ze wordt opgepakt. De agenten zetten haar achter een geel spandoek. Daar staat ze tussen andere verkeersovertreders, waaronder Jin-Ho. Ze hebben een klik… Een vriendschappelijke klik.

Vluchten voor familiedrama’s
Waar moeten ze heen? Hij heeft een vriend, Min-Su, en die heeft een appartement. Gezelligheid alom in het huis. Eten, drinken, slapen – zonder dat er seks bij komt kijken. Min-Su vindt het ook allemaal prima.

Alle drie vluchten ze voor hun familiedrama’s. Min-Su heeft een rijke moeder die geen tijd heeft voor haar studerende zoon. Nan-Yhang heeft genoeg van de ruzie tussen haar vader en moeder, die bazin is van een uitgeverijtje. En Jin-Ho is het zwarte schaap van een familie, die niets met de luilak te maken wil hebben.

Geen van drieën werkt en al snel is het geld op. Jin-Ho heeft een korte loopbaan als geldeiser en Nan-Yhang beleeft de grenzen van beschaving als animeermeisje. Vooral dat laatste, waarbij veel handtastelijkheden zijn en drank rijkelijk vloeit, schept verwarring tussen het trio. Het kan niet anders dan dat de drie ‘jules et jim-end’ afstevenen op een crisis.

Where is Miss Young is volslagen onbekend in het westen. Toch is deze film uit 1975 minstens zo los, leuk en speels als soortgelijke films van Truffaut uit die tijd. Gekke karakters als de man die alsmaar geld wil hebben voor zijn Gogol-vertaling of een dochter die liever intiem is met kittens dan mannen. Een film met flair.

Charlotte Rampling op haar arrogantst
In Georgy Girl (1966) alweer drie jongvolwassenen. Allereerst de prettig gestoorde Georgy (rol Lynn Redgrave), die een vriendje wil. Alleen ziet niemand haar zitten. De enige date die ze heeft is met haar cursus Italiaans.

Ze vindt het vriendje (Jos, Alan Bates) van haar knappe vriendinnetje (Meredith, piepjonge Charlotte Rampling) wel leuk. Georgy scrabbelt met Jos. Uiteindelijk gaat hij met Meredith naar bed. ‘Het probleem is dat ik niet met jou naar bed kan zoals met haar. Dan pak ik nog een tomatensandwich en haal ik nog net bus 72. Met jou zou het langdradig drama betekenen. Al dat gehuil de hele tijd! Het probleem voor jou is dat je een lief meisje bent.’

Ze wordt dan wel achterna gezeten door een man van middelbare leeftijd (James ‘I am not fifty yet’ Mason) maar daar heeft zij weer geen zin in.

Georgy Girl bevat voor een luchtige film behoorlijk pittige thema’s. Terloops komen zaken langs als ongewenst zwangerschap; een ingewikkelde driehoeksverhouding; kinderbescherming. Goede tragikomedies pakken zulke thema’s op alsof het verloren handschoenen zijn.

Ook bijzonder van Georgy Girl is dat een origineel denkend meisjeskarakter de hoofdrol heeft. Ze is een vrouw met eigenaardigheden en dat zie je niet zo vaak in cinema. Bovendien hoef je je niet te vervelen dankzij goede, vlotte, op maat geschreven dialogen. ‘Wij moeten trouwen. We kunnen het goed vinden in bed en hebben geen ruzie. Dat is genoeg.’ ‘Je bent zeker zwanger.’ ‘Ja.’

De acteurs zitten ook dicht op de huid van de karakters die ze spelen – wat het een (soms iets te) improv-gevoel geeft. Lynn Redgrave is subliem. Ze won er ook de Golden Globe voor en de New York Film Critics Circle Award. Het was het hoogtepunt van haar acteercarrière, die verder vooral uit frustraties bestond, in de schaduw van haar bekende zus Vanessa. Ook Alan Bates kon zich hier lekker uitleven. En Charlotte Rampling op haar arrogantst. God, wat is ze hier arrogant!

Geloofwaardige romantiek
In Love and Pain and the Whole Damn Thing (1973) gaat het om twee mensen, van een totaal verschillende leeftijd. De iets oudere dame Lila (Maggie Smith) zit half depressief in een bustour door Spanje – achterin de bus. De jongeman Walter (Timothy Bottoms) is door zijn vader op een fietstour door Spanje gestuurd en zit half depressief op de fiets. Op zeker moment heeft hij geen zin meer en stapt hij ook in de bus, die toevallig hetzelfde stadje aandoet als de fietsers.

Als Lila zichzelf op een toilet opsluit, en hij haar redt, gaan ze praten… over taal. En alleen maar over taal… Walter is op een gegeven moment de taallessen zat. Een Spaans dansfeest, wat drank en hij bespringt haar. Ze stuurt hem weg, hij slaat boos een gat in de muur en daar achter zit nou net haar kamer.

De zich ontwikkelende relatie tussen Walter en Lila verveelt geen seconde. Twee karakters die niet bepaald op hun fraaist worden neergezet en daarom des te charmant zijn. Walter energiek en niet zo nadenkend. Lila zacht maar benepen. Ze zijn moeilijk maar passen daardoor bij elkaar. Als vrienden of geliefden? Walter: ‘Ik hou van jou, Lila, ik hou echt van jou. Je bent een pain in the ass maar ik hou van jou.’

Bovendien heeft deze film ook nog twee hilarische bijrollen als bonus. De Spaanse acteur Emilio Redondo – ons vier jaar geleden ontvallen – is geestig gecast als gepassioneerde man met grote kennis van zangvogeltjes. Zijn hart wordt gebroken door Lila. En de broer van de Belgische koningin Fabiola, Don Jaime de Mora y Aragón, speelt zichzelf als hertog met een enorm kasteel in de Spaanse woestijn.

Maggie Smith en Timothy Bottoms dragen deze charmante film, die doet denken aan Bobby Deerfield met Al Pacino en Marthe Keller. De ene film is van Alan J. Pakula en de ander van Sidney Pollack. Geen kleine namen maar beide films worden nauwelijks serieus genomen in hun oeuvres. Zonde want het zijn beide lieve films met vriendelijke mensen en geloofwaardige romantiek. Dat is moeilijker om te maken dan veel filmcritici denken.

 

13 november 2018

 

Georgy Girl

 
Alle Camera Obscura

Preview IDFA 2018 deel 3

Preview IDFA 2018 deel 3:
Natuur, oorlog, sport, tranentrekkers, vluchtelingen en auteursfilms 

door Bob van der Sterre

Vandaag het laatste deel van de voorbeschouwing van IDFA 2018. Thema’s: Natuur en Spiritualiteit, Oorlogsellende, Sport, Tranentrekkers, Vluchtelingen, Experimenteel & Auteursfilms.

The Border Fence

 

Natuur en spiritualiteit

Becoming Animals (78 min.)
Een zo op het oog wazige, filosofische documentaire over onze band met ‘het dier’. Je kunt denk ik maar twee kanten op met deze documentaire: of het is raar, of het is briljant. In elk geval mag je mooie beelden van wilde beesten verwachten. Gefilmd in het Grand Teton National Park.

Beloved (63 min.)
Ook wat vaag oogt de film Beloved. Deze documentaire beschrijft het harde leven van een vrouw in het Iraanse hooggebergte. Reken op mooie landschappen, sjokkende herders en gerimpelde gelaten.

Stones have Laws (100 min.)
Surinaamse Marrons in hun jungle. Gaat over bosgeesten en geschiedenis. Nederlands-Surinaamse productie kan ons wat meer leren over de band tussen de twee landen. Of blijft hangen in spirituele platitudes.

Genesis 2.0 (113 min.)
Ogenschijnlijk interessante documentaire over Siberische jagers die ieder jaar zoeken naar mammoetslagtanden. Een zware klus die ze niet altijd overleven. Tegelijkertijd is het misschien mogelijk geworden om een mammoet te klonen. Deze nieuwe documentaire van Christian Frei (Space Tourists, War Photographer) kijkt naar beide werelden.

 

Oorlogsellende

Chris the Swiss (90 min.)
Is er ooit een dommere titel voor een documentaire geweest? Dat neemt niet weg dat deze film vermoedelijk een stuk interessanter is dan de titel doet vermoeden. Chris was dus een Zwitser, een journalist, die terechtkwam in de Joegoslavische burgeroorlog. Hij stierf daar als huursoldaat. Zijn nicht, filmmaker Anja Kofmel, wil er meer van weten en zoekt ooggetuigen. Ze kan ook goed tekenen, dus een deel van deze film is animatie.

Graves Without a Name (116 min.)
Het derde deel over de terreur van de Rode Khmer in Cambodja. Dit is de derde film van Rithy Panh over dit thema.

The Greatest Sacrifice (96 min.)
Bij de vele films over Syrië kan een nieuwe film worden toegevoegd. Een portret van hoe een in principe vreedzame opstand leidt tot een gewapende strijd aan de frontlinie. Het zal weer geen film zijn waar je vrolijk uit weggaat maar wie juist een portie realisme wenst, heeft vermoedelijk een goede aan deze film. Ik ben bijvoorbeeld Return to Homs nog steeds niet vergeten.

 

Sport

Butterfly (80 min.)
Irma Testa is een bokstalent en pas achttien jaar oud. We zien haar voorbereiden op de Olympische Spelen in Rio. Een rauw portret van een jonge sportvrouw uit Napels. Een film in dit genre, maar meer bedoeld als sociaal-maatschappelijk portret is het eveneens Italiaanse Dark Corner, over bokser Mirco Ricci.

Compulsory Figures (71 min.)
Wie I, Tonya heeft gezien, weet nu hoe hard de weg naar de top van het kunstschaatsen kan zijn. In Compulsory Figures gaat het om Julia, een tienjarig Oekraïens meisje dat door haar moeder gepusht wordt om later een succes te worden. Hier zien we de werkelijkheid van I, Tonya (minus het amusement van die film natuurlijk).

Free solo (101 min.)
Het is bewonderenswaardig maar toch ook wel bijzonder uitsloverig: de poging van klimmer Alex Honnold om zonder zekeringen de bekende berg El Capitan te beklimmen. Hoe film je zoiets? Dan blijkt dat ook de filmcrew onderdeel van de film wordt. Willen we dat echt zien? De beelden zullen fantastisch zijn maar de aanstellerij net zo gigantisch.

John McEnroe: In the Realm of Perfection (95 min.)
McEnroe in slow-motion. Zijn tennisspel was misschien wat meer rock-‘n-roll dan dat van de anderen, zijn stijl van spelen was virtuoos en vol finesse. Dankzij films die een coach in die tijd maakte, kan regisseur Julie Faraut nu laten zien wat hem zo boeiend maakte. De echte tennisfan mag deze film niet missen.

Infinite Football (71 min.)
Laurentiu is een Roemeen met speciale ideeën over voetbal. Hij predikt revolutionaire zaken om het voetbal anders te laten verlopen. De corners bestaan dan niet meer, om maar iets te noemen. Regisseur Corneliu Porumboiu (van 12:08 East of Bucharest) bezoekt hem en laat hem zijn ideeën vertellen.

 

Tranentrekkers

America (76 min.)
Drie Mexicaanse broers staan ineens voor de taak om hun bejaarde oma, América, te onderhouden. Dat past niet bepaald in hun werkschema’s. De film biedt ongetwijfeld wat de trailer belooft: veel sympathieke mensen, oprechte emoties (tranen en af en toe een wrange lach) en heel veel familiegevoelens.

Buddy (86 min.)
Hoe zes honden het leven van chronische zieke mensen makkelijker maken. Blinden kunnen ineens hardlopen. De hond als je beste buddy. Heddy Honigmann is misschien wel Neerlands bekendste documentairemaakster. Persoonlijk word ik niet zo wild van haar werk maar ze scoort keer op keer met haar documentaires. Het is geen gewaagde voorspelling dat deze documentaire ook wel bij de top drie van publieksfavorieten gaat eindigen.

Home Games (86 min.)
Het leven is shit voor sommige mensen. Zo ook deze familie in Kiev. Middelpunt is een voetbalster, die tegelijk voor haar kleine broertje en zusje moet zorgen. (Voetbalsters doen het trouwens goed op deze IDFA met drie films.) Een tranentrekkende documentaire die ongetwijfeld ‘veerkracht’ moet uitstralen.

Kabul, City in the Wind (88 min.)
Abas, een buschauffeur, heeft geen gemakkelijk leven. Zijn bus is krakkemikkig en hij heeft rekeningen te betalen. In hetzelfde dorp leven twee broertjes die het ineens zonder vader moeten doen. Hou rekening met vochtige ogen in deze film vol ellende.

Los Reyes (78 min.)
Nog een tranentrekkende film over honden. Ditmaal de twee zwerfhonden, Chola en Football, die in Chili in een skatepark leven. Deze film is óók een portret van de tieners in die wijk, maar ik ga ervan uit dat Chola en Football de show stelen en enorm gaan ontroeren.

 

Vluchtelingen

The Border Fence (112 min.)
Deze docu gaat over de mensen die rond de Brennerpas wonen, dat fascinerende stukje Alpen tussen Italië en Oostenrijk. Vluchtelingen willen deze grens met Oostenrijk passeren. Dan zijn er toch ineens grenzen in de EU. We zien hier hoe lokale Oostenrijkers zich bezorgd voelen. Regisseur Nikolaus Geyrhalter (bekend van Our Daily Bread) heeft intussen een heel respectabel oeuvre aan documentaires gemaakt. Verwacht dus een vakkundige film met veel discussiërende boeren, Alpen en een droogkomisch moment hier en daar.

But Now Is Perfect (55 min.)
Riace, Riace… Waar doet dat ook weer aan denken? Ah, ‘de bronzen Riace’s’, de superberoemde Griekse beelden die door duikers waren gevonden. Maar ook van een koppige burgemeester met een aparte kijk op het vluchtelingenprobleem. Er is geen probleem, meent hij. De actualiteit haalde de film in. Burgemeester Domenico Lucano is een maand geleden gearresteerd omdat hij zich niet aan de regels wilde houden. Deze film van Carin Goeijers geeft ongetwijfeld de nodige context bij deze zaak. Een andere film in deze categorie is To the Four Winds.

Central Airport THF (97 min.)
Tempelhof is een van die fascinerende plaatsen in Berlijn. Het oude vliegveld heeft vele nieuwe gedaantes gekregen, en een van die gedaantes is opvangplaats van vluchtelingen, die binnenstroomden tussen 2015 en 2017, in oude hangars. We volgen enkele van deze vluchtelingen.

Hamada (88 min.)
Portret van de Sahrawi, levend in vluchtelingenkampen op de grens van Marokko en Algerije. We volgen drie twintigers met hun typische twintigersdromen.

Island of the Hungry Ghosts (94 min.)
Een traumatherapeut bezoekt illegale immigranten, die opgesloten zitten op een prachtig eiland in Australië. Mensen komen er om krabben te redden, maar voor de opgesloten immigranten heeft men geen oog. Schrijnende film met mooie beelden, dat kan niet anders.

 

Experimenteel & auteursfilms

Aquarela (90 min.)

Victor Kossakovsky is terug met een nieuwe film. Dat is altijd goed nieuws want met Kossakovsky komt er ook een eigen visie in de filmzalen. Lees deze special uit 2012 over deze regisseur. Aquarela gaat over water – Kossakovsky observeert mensen die er hun eigen gevecht mee voeren. Als je deze film niet kijkt, kijk dan naar zijn masterclass om wat te leren over de wereld van de documentaire. Zijn Wednesday 19.7.1961 draait trouwens ook op deze IDFA.

Beastmode, A Social Experiment (90 min.)
Een sociaal en kunstzinnig experiment in de Filipijnen. De kern is acteur Bruno Geisler, die social media laat ontploffen met zijn eigen ongecontroleerde woede. Dan is daar nog president Duterte, u weet wel, de man die misdadigers het liefst meteen ombrengt. Zo te zien een rare film die zich in geen enkel hokje laat duwen (gaat het over acteren?, geweld?, psychologie?, politiek?), maar wie weet hoe verborgen het meesterwerk soms is. Experimentele film van Manuel III Mesina en Banuk Amante.

Chinese Portrait (79 min.)
Ze zijn er elk festival, de films zonder verhaal, zonder dialogen, puur beeld. En was documentaire niet ooit zo bedoeld? Hier kijken we door de lens van Wang Xiaoshuai (Frozen), die stilstaande mensen filmt – maar beeld is nu eenmaal beeld en dus gebeurt er af en toe iets. Vermoedelijk niet de meest dynamische film van het festival maar misschien wel een goed voorbeeld van slow cinema. Voor de liefhebber.

Diagnosis (78 min.)
Ewa Podgorska maakte deze poëtische, filosofische film over een verlaten stad, waar aan de beschrijving geen touw aan vast te knopen valt. Kortom: een pure gok om deze film te gaan kijken.

 

12 november 2018

Preview IDFA 2018 deel 1
Preview IDFA 2018 deel 2


MEER FILMFESTIVAL

Preview IDFA 2018 deel 2

Preview IDFA 2018 deel 2:
Klassiekers, Kunstenaars, Lange Zit, Engagement, Misdaad en Muziek

door Bob van der Sterre

IDFA in Amsterdam, het grootste documentairefestival ter wereld, begint 14 november. InDeBioscoop blikt traditioneel vooruit. In dit tweede deel aandacht voor Klassiekers, Kunsten en Kunstenaars, Lange Zit, Maatschappelijk Engagement, Misdaad en Muziek.

The Hidden City

 

Klassiekers

Anniversary of the Revolution (119 min.)
Een nieuwe film van Dziga Vertov? De man van het briljante The Man with the Movie Camera? Dat prikkelt de geest. Nikolaj Izvolov, filmonderzoeker, vond meer dan alleen maar de twaalf minuten die tot nu toe bekend waren: hij vond de hele film. Lenin, Trotski, revolutie, massa’s. Allemaal echt! Dus je kijkt naar echt naar de Februarirevolutie van precies honderd jaar geleden. Uit handen van Dziga Vertov moet dat wel iets bijzonders opleveren.

Born in the USSR: 21 up (90 min.)
Over de Sovjet-Unie gesproken. Deze film uit 2005 toont het leven van Russische jongeren die zijn geboren in 1983. Het concept van Miroshnichenko is niet nieuw: Michael Apted is al bijna klaar met 63 Up. Toch: waarom ook niet, datzelfde idee gebruiken? Dit is dus het derde deel waarin we deze ex-Sovjets volgen: na 7-up, en 14-up, was het in 2005 tijd voor 21-up. In 2012 was er dus al een 28-up, die, o heerlijke tijden, gewoon vanuit de luie stoel op YouTube te zien valt. En ja, goede rekenaars hebben ook al door dat we volgend jaar op IDFA deel vijf kunnen verwachten.

Extremely Private Eros: Love Song 1974 (98 min.)
Reken op véél seksualiteit in deze film van Kazuo Hara uit 1974. Zijn vrouw wordt feministe en Hara filmt zijn vrouw als zij ‘zich bevrijdt’ via allerlei affaires. Sixties/seventies in Japanse variant. Het bijzondere hier is dus ook dat de film in Japan werd gemaakt, waar zoiets nou niet zo vanzelfsprekend was als in het westen.

Farrebique: The Four Seasons (90 min.)
Het Franse boerenleven anno 1946. Beroemde film van Georges Rouquier, met onder andere een van de vroegste voorbeelden van timelapse. Het is wel geënsceneerd want de regels van de docu waren vroeger iets anders.

Something Different (81 min.)
Een van de vroegste films van Věra Chytilová, vooral bekend van de klassieker Daisies. Documentaire en fictie ineen in wat best eens een interessante experimentele film kan zijn. Film uit 1963.

 

Kunsten en kunstenaars

Bridges of Time (78 min.)
De Baltische staten hadden in de jaren zestig hun eigen, minder bekende kliekje revolutionaire documentairemakers. Mensen als Herz Frank, Uldis Brauns, Ivars Seleckis, Mark Soosaar, Andres Sööt, Robertas Verba, Henrikas Šablevičius en Aivars Freimanis. Die brachten vernieuwing in de sleetse Sovjet-hosanna-documentairestijl. Poëtisch realisme en menselijkheid stonden voorop. In deze film blikken ze terug.

The Eyes of Orson Welles (115 min.)
Een beetje cinefiel kent Mark Cousins van een aantal filmboeken. Zoals The Story of Film. Hij ontdekte in een archief een doos met tekeningen van Orson Welles. Deze tekeningen vormen de basis van een essayistische brief aan de grootmeester van cinema. Ik ben bang dat bijna twee uur wat aan de lange kant is voor deze film, en dat die Cousins wat teveel op de voorgrond zal staan, maar wie weet, is het zo bijzonder als de vele enthousiaste reviews tot nu toe laten denken.

The Hidden City (80 min.)
Interessante film over de onderkant van een stad. Een labyrint aan tunnels en een beschrijving van alle beesten die erin lopen. Veel mogelijkheden tot interessante, mysterieuze shots. Voor liefhebbers van architectuur en urbane cultuur.

The Miracle of the Little Prince (89 min.)
Le Petit Prince is ongelooflijk vaak vertaald. Tot in het Sami en Tamazight aan toe. Deze Nederlandse film bezoekt de vertalers en laat hen praten over het boek. Een aardig gegeven. Weet alleen niet of dat 89 minuten blijft boeien.

Struggle: The Life and Lost Art of Stanislav Szukalski (104 min.)
Deze Poolse kunstenaar werd gefilmd door Glenn Bray. Vermoedelijk een mooi en integer portret van een man die zijn kunst kwijtraakte in de Tweede Wereldoorlog. Hij overleed in 1987 en deze film zal aanvoelen als terechte erkenning van zijn werk.

 

Lange zit

America to Me (623 min.)
623 minuten? Wat is dit, een documentaire op de laagste snelheid? Nee, dit is een serie van de makers van Hoop Dreams. Hoop Dreams? Dat is een blast from the past: die beroemde documentaire over basketballers stamt uit 1994. Deze serie volgt twaalf leerlingen een jaar lang. Daar komen ideeën, constateringen en waarheden uit. Maatschappelijker kan engagement nauwelijks worden. Wie een complete zondag over heeft, kan in het Ketelhuis op 18 november deze hele serie bingen.

Dead Souls (495 min.)
En voor wie 495 minuten zitten kinderspel is, kan Dead Souls een bijzondere ervaring zijn. Het gaat hier om de Chinese heropvoedingskampen van eind jaren vijftig. We zien overlevers spreken. Vermoedelijk zeer indrukwekkend materiaal. Wang Bing deed maar liefst twaalf jaar over het maken van deze film. Ik vraag me af hoeveel dagen dat per minuut film is?

Reason (240 min.)
India is niet meer het lieve land dat het ooit was. Dat is de boodschap van Reason. Hoe religie nationalistische krachten kan hebben, onderzoekt documentairemaker Anand Patwardhan. Hij registreert een tweedeling in de maatschappij. Extreemrechtse nationalistische krachten versus mensen die je als verzet zou kunnen bestempelen. Pittige lengte, maar film heeft het in zich om een eyeopener te worden.

The Trade (262 min.)
Heroïne. Hoe komt dat product nu van A naar B? Deze documentaire is eigenlijk een miniserie en stelt deze in wezen simpele vraag. Je bent er vijf uur van je leven aan kwijt (ook in het Ketelhuis) maar je weet daarna vermoedelijk alles. Het filmen van zoiets illegaals zal niet eenvoudig zijn geweest. Matthew Heineman is een van die filmmakers die het blijkbaar voor elkaar krijgt. Een van de meest opmerkelijke misdaaddocu’s van dit festival.

 

Maatschappelijk engagement

De Chaque Instant (105 min.)
Ruim honderd minuten kijken we naar studenten verpleegkunde. Stages, praktijkervaring, les, het is best pittig allemaal. De film klinkt wat saai maar de kans is groot dat u ook een andere film van Nicolas Philibert heeft gezien: de plattelandsschooldocumentaire Être et Avoir. Reken hier op dezelfde aanpak.

Everything Must Fall (85 min.)
Een grote studentenopstand in Johannesburg werd bijna een complete oorlog. Ook gemist? Dat was in 2015. Deze documentaire schetst het verhaal van die periode. De kern is dat de arme zwarte bevolking in Zuid-Afrika geen kans krijgt om te studeren. Het verzet tegen corruptie in Zuid-Afrika explodeerde door deze opstand.

Freedom is a Big Word (78 min.)
Muhammad is eindelijk vrij uit Guantanamo Bay. Hij mag naar Uruguay. Waar je op kunt wachten is dat dertien jaar in Guantanamo Bay zitten niemand in de koude kleren gaat zitten. Ook bij Muhammad niet. Wat moet je ook ineens in Uruguay, een land dat je hoogstens van horen zeggen kende.

Railway Men (73 min.)
Dat is het aardige van documentaires: je gaat je ineens interesseren voor een onderwerp waar je nooit eerder zelfs maar aan gedacht had. Neem Tunesische spoorwegen. Het is levensgevaarlijk, die spoorwegen. Dat blijkt uit deze film, die alles maar aankaart wat je kunt aankaarten over dit onderwerp. Een mooie kans om mee te leven met een paar helden van het gewone leven.

Hale County (76 min.)
RaMell Ross wilde een niet zo negatief, maar juist menselijk beeld van een gemeenschap in het zuiden van de VS schetsen. Het werd een titanenproject waarbij hij vijf jaar een aantal mensen in Hale County zou volgen. En toch netjes teruggebracht tot 76 minuten. De film biedt gegarandeerd mooie menselijke portretten en een scherp portret van een gemeenschap.

 

Misdaad

Camorra (71 min.)
Francesco Patierno maakte deze interessante, journalistieke film over de Camorra, de maffia van Napels. Nu intussen bekend geworden via film en series, maar waar kwam het vandaan? Wat gebeurde er in de periode van de jaren zestig tot negentig? Veel archiefmateriaal. Belooft een boeiende maar ook pittige docu te worden – alleen al in de trailer zie je iemand doodgeschoten worden.

Cause of Death (79 min.)
In 2002 sterft een politieman in Tel Aviv als een terrorist het vuur opent. Zijn broer Jamal vertrouwt alleen het officiële verhaal niet zo. Er zou wat anders gebeurd zijn. Hij gaat op onderzoek uit, zoals dat zo mooi heet. Documentaire-whodunits zijn doorgaans de spannendste whodunits.

Police Killing (105 min.)
De politie in Rio de Janeiro zal in de handen geknepen hebben met de verkiezing van de nieuwe Braziliaanse president. Want reken er maar op dat dit soort uitwassen, onschuldige mensen in favela’s die sterven door politieacties, vaker kan gaan gebeuren. Wie zin heeft in rauwe Braziliaanse misdaad, gerechtelijk cynisme en veel schokkerige beelden heeft een goede aan deze film.

Sakawa (81 min.)
Wie wil dat nou niet een keer, echte internetoplichters in actie zien? We zien hier hoe Ghanese oplichters op internet te werk gaan. Het is geen grote misdaad, meer luis-in-de-pels-misdaad. En uiteindelijk zijn de internetters met hun geiligheid en goedgelovigheid zelf hun grootste dader. Klinkt interessant.

 

Muziek

Blue Note: Beyond the Notes (85 min.)
Thelonious Monk, Miles Davis, Herbie Hancock, John Coltrane. Wie dan nog ‘wie?’ zegt, kan deze documentaire beter aan zich voorbij laten gaan. Hét jazzlabel, in 1939 opgericht, dat de artiest voorop stelde was Blue Note. Het leverde ontelbare muzikale meesterwerken op. Deze documentaire vertelt het hele verhaal van het label en de betrokkenen en is uiteraard voor de echte jazzliefhebber niet te versmaden.

Scared of the Revolution (72 min.)
Umar, een van de rappers/dichters van The Last Poets, die aan de wieg stonden van de hiphop, wordt hier gefilmd door Daniël Krikke. Depressies en een moeilijk maar ook onconventioneel karakter. Benieuwd naar het resultaat, dat misschien wel zal doen denken aan de film over Betty Davis van dit jaar.

Giacinto Scelsi. The First Motion of the Immovable (81 min.)
Sebastiano d’Ayala Valva hoorde eens muziek van zijn achterneef. Dat was componist Giacinto Scelsi, een kluizenaar die vrijwel geen contact met de buitenwereld had. Die muziek zou hem altijd blijven fascineren. Via  deze documentaire van d’Ayala Valva komt de muziek eindelijk bij het grotere publiek. Kan interessant zijn, kan ook ingewikkeld zijn.

Piazzolla, The Years of the Shark (92 min.)
Een portret van de vernieuwer van de tango: Astor Piazzolla. Deze Argentijn krijgen we te zien via familiefilmpjes en archiefmateriaal. Voor de dansliefhebbers.

Rudeboy: The Story of Trojan Records (86 min.)
Dit zal likkebaarden zijn voor alle reggaefans ter wereld: een portret van het bekende Britse reggaelabel Trojan. Dat is de thuishaven van levende legendes als Jimmy Cliff en Lee Scratch Perry. Reken op veel anekdotes van glimlachende, kleurrijke figuren.

 

11 november 2018

Preview IDFA 2018 deel 1
Preview IDFA 2018 deel 3


MEER FILMFESTIVAL

Preview IDFA 2018 deel 1

Preview IDFA 2018 deel 1:
Bijzondere Levens, Families, Feelgood, Geschiedenis en Journalistiek

door Bob van der Sterre

Traditioneel tellen wij dagelijks af tot het IDFA. Dit jaar wordt het grootste documentairefestival ter wereld gehouden van 14 tot en met 25 november. Vanaf vandaag drie previews op thema’s, gevolgd door onze Thuis-IDFA. In dit eerste deel aandacht voor Bijzondere Levens, Families, Feelgood, Geschiedenis en Journalistiek.

Bixa Travesty

 

Bijzondere levens

Bixa Travesty (75 min.)
Linn da Quebrada, een Braziliaanse artiest, schept graag verwarring over seksualiteit. Is zij/hij man/vrouw? Dat is al een lastig te beantwoorden vraag. De film belooft een intiem portret van het soort mensen aam wie de nieuwe Braziliaanse president een enorme hekel schijnt te hebben.

Cassandro: The Exotico (75 min.)
‘Gender-bending’ worstelaars… Ze bestaan in Mexico. Waaronder deze Cassandro, over wiens leven Marie Losier deze film maakte. Kleurrijk persoon, kleurrijke film?

Celebration (73 min.)
Het is niet dat Yves St. Laurent bepaald onbekend is. Toch weerhield dat Olivier Meyrou niet om een documentaire over hem te maken. Deze film schetst de mens achter het mode-icoon, die tien jaar geleden is overleden. Toevallig draait op deze IDFA ook een portret van de ook al zo beroemde modeontwerpster Vivienne Westwood: Punk, Icon, Activist.

Dancing in the Wind (89 min.)
De ‘red-hair emperor’, een voormalige kapper, organiseert dansfeestjes in het park en streamt van alles via zijn smartphone in zijn appartement. Niet zo spectaculair misschien maar dit is wel China… We zien hier hoe Gu Donglin zijn strijd tegen de overheid voert. Titel is wel een gemiste kans.

Survivors (86 min.)
De Ebolacrisis. Sierra Leone, 2014. Wie waren de hulpverleners? Een ambulancechauffeur en verpleegkundige spelen de hoofdrol in deze ongetwijfeld milder over de mensheid stemmende film.

 

Families

Dawn (79 min.)
Regisseuse Carmen Torres maakt een film over haar twee moeders: de een in Spanje, de ander in Colombia. Vermoedelijk geen film voor ondergetekende – poëtische beelden, mijmerende voice-overs, traag tempo, supervrouwelijke thema’s – maar dat wil niet zeggen dat hier geen liefhebbend publiek voor te vinden is. Ga er vooral heen, filmfan!

Don’t be a Dick About it (69 min.)
Twee broers, Peter en Matthew. De een bang van honden, de ander speelt elke dag een tv-programma na. Dit oogt als een feelgoodfilm over een prettig gestoorde (Amerikaanse) familie. Kan wel eens een mooie tragikomische film zijn.

How Big is the Universe (72 min.)
Het leven van een familie Dolganen in Siberië. Een nomadisch volk. Hoe leven ze, wat doen ze, wat eten ze, wat bespreken ze? Na deze film ongetwijfeld antwoord.

Silvia (103 min.)
Dochters die met elkaar bespreken hoe het huwelijk van hun moeder, Silvia, zo fout heeft kunnen lopen. Ze leken zo gelukkig! Mannen: u bent gewaarschuwd! Vrouwelijker dan deze Argentijns-Chileense film gaat een docu tijdens het IDFA niet worden.

Three Identical Strangers (96 min.)
Dé familiefilm van dit festival beschrijft zo op het oog een mooi bizar verhaal. Een drieling die uit elkaar is gehaald bij geboorte komt nu weer bij elkaar. De beschrijving belooft een bijzonder plot, de waarheid is altijd vreemder dan fictie, dus laten we deze Amerikaanse film een kans op de publieksprijs geven.

 

Feelgood

By Then (45 min.)
Taxichauffeur Kofi rijdt gehandicapten door Parijs. Vanuit zijn ogen zien we alle toestanden rondom de aanslagen. Film van Matthieu Dibelius is vermoedelijk mooi en menselijk maar ik zou niet op al te volle zalen rekenen. Andere ‘taxifilm’ is Underdown.

Entrepeneur (77 min.)
Feelgood uit Finland? Is dat geen vergissing? Als je de films van Aki Kaurismäki kent, dan weet je dat de Finnen een droge humor hebben waarvan onze platte humor nog wel een lesje van leren. Deze film focust zich op een traditioneel familiebedrijf (kermis en slagerij) versus een modern familiebedrijf (vleesvervangers). Dat biedt perspectieven op een geslaagde tragikomedie.

Freedom Fields (97 min.)
Het grappige van documentaires is dat je gaat meeleven met mensen van wie je dat nooit had gedacht. Neem het Libische vrouwenvoetbalteam. De eerste interland is nog niet gespeeld. Dat is juist het punt van deze documentaire. Niet meeleven met deze speelsters zal bijzonder moeilijk zijn. Lees meer over de film in Variety.

The Raft (97 min.)
In 1973 voer een vlot drie maanden op zee. De crew bestond voornamelijk uit jonge mensen. Ze voeren er niet zomaar, ze waren onderdeel van een experiment. De vraag waarom dat experiment draaide: is de mens van nature agressief? In 2018 komt de crew weer bij elkaar in een houten versie van het vlot en praat over ongetwijfeld een memorabel stukje persoonlijke geschiedenis.

Sheep hero (81 min.)
Van sommige films weet je meteen dat het een publieksfavoriet zal worden. Zo ook het Nederlandse Sheep Hero. We volgen schaapherder Stijn en zijn worsteling met het moderne leven. Ongetwijfeld prachtige, typisch momenten waarbij je kunt genieten om onze befaamde Hollandse directheid. Draait in Tuschinski 1 en zal een volle zaal gretige kijkers trekken, dat kan niet anders.

 

Geschiedenis

La Barricade (51 min.)
De Franse studentenopstand van 1968, realtime. Dat is wat deze documentaire van Bruno Masi beoogt. Inclusief de voice-overs van een gastarbeider die gewoon wilde werken en een studente die midden in het geweld zat. De film is een webserie die in video’s van drie minuten vertoond werd op Twitter, precies vijftig jaar na dato. Kan op die rare gestructureerde manier wel vernieuwend zijn. Een ingekorte versie van 24 minuten is al te zien op YouTube.

Doomed Beauty (90 min.)
De Tsjechische actrice Lída Baarová had een relatie met Joseph Goebbels. Dat kostte de goede naam van de familie na de oorlog. Gast van IDFA Helena Třeštíková interviewde haar en koos voor een opmerkelijke montage. Overigens vertoont IDFA zeven films van Třeštíková, waaronder films over een gevangene en een drugsgebruiker die ze over een langere periode volgt.

Putin’s Witnesses (102 min.)
Niet veel mensen hebben een filmarchief tjokvol beelden van Poetin en Jeltsin. Vitaly Mansky wel en hij maakt deze film, die je zou kunnen zien als een introductie naar een nieuwe tijd, die een stuk cynischer werd dan je toen nog misschien dacht.

The Trial of Radko Mladic (99 min.)
Ja, dat is niet niets: de rechtszaak tegen de man die het Bosnisch-Servische leger leidde en ook verantwoordelijk was voor de moord op de mannen van Srebrenica. Deze film streeft naar een compleet beeld van de man. Voor de liefhebber zijn er genoeg historische rechtszaken te zien op deze IDFA, zoals The State Against Mandela and the Others (105 min.) en The Trial (tegen Dilma Rousseff in Brazilië).

The Waldheim Waltz (93 min.)
Interessant: hoe gingen vroegere ‘fake news’-roepers te werk? Kurt Waldheim, wie kent hem nog? De president van Oostenrijk die toch echt bij de SS had gezeten, maar het op alle mogelijke manieren ontkende. Deze docu laat het zien.

 

Journalistiek

American Dharma (98 min.)
De brenger van zoveel nationalistische ellende in Amerika, Steve Bannon, geïnterviewd door Errol Morris. Het is niet vreemd dat Errol Morris ook Bannon interviewt, na eerder zo portretten te hebben gemaakt van Robert McNamara en Donald Rumsfeld. Wie meer wil weten over Morris: zie onze special uit 2015, toen hij eregast was van IDFA. En deze film? Errol Morris noemt het zelf een ‘horrorfilm’. Dat belooft veel/weinig goeds (doorstrepen wat niet van toepassing is).

Bellingcat – Truth in a Post-Truth World (88 min.)
Een vervelend tijdperk. Zo zou ik zelf deze tijd omschrijven als iemand het me zou vragen (dat gebeurt gelukkig niet). Maar niet alles is slechter. Neem Bellingcat. Deze interessante organisatie van serieuze burgerjournalisten krijgt voor elkaar waar overheden falen. En dat met moderne technologie en nadenken. Nederlandse documentaire van Hans Pool zal ongetwijfeld boeien hoe die mensen dat voor elkaar krijgen.

The Corporate Coup d’Etat (90 min.)
Ik zag ooit eens in een andere documentaire dat een bedrijf in de VS 66% kans heeft om invloed te hebben op een wet en een burger 1%. Ongetwijfeld gaat deze film van Fred Peabody, bedoeld om de overwinning van Trump duiding te geven, over die ellendige toestand. We gaan net als films van Adam Curtis de diepte in, dus terug naar de tijd toen het startte. Categorie goed-om-te-weten maar ook bereid-je-voor-op-deze-somber-stemmende informatie.

The Panama Papers (100 min.)
Onthullingen blijven elkaar opvolgen. We zitten nu weer in de nieuwste versie van Football Leaks. Maar Panama Papers, dat was wat. Die sneed een paar jaar geleden haarfijn de puist van louche zakendoen open. En wat een etterige pus er naar buiten stroomde! Hier krijgen we een reconstructie hoe dat toen ging. Dit moet wel een smeuïg journalistiek verhaal zijn.

 

10 november 2018

Preview IDFA 2018 deel 2
Preview IDFA 2018 deel 3


MEER FILMFESTIVAL

Gekkenhuizen-cinema

Gekkenhuizencinema

door Bob van der Sterre

Don’t look in the basement ♦ Shock Corridor ♦ La Tête Contre les Murs

 

Ieder genre heeft wel zijn klassieker. Neem One Flew Over the Cuckoo’s Nest. Klassieker in het subgenre van gezonde personen die in een psychiatrische instelling terechtkomen. Er zijn er meer – en uiteraard een stuk minder bekend.

Hoezo maniakaal? In Don’t Look in the Basement (1973, originele titel The Forgotten) zien we een sergeant van wie de stoppen zijn doorgeslagen; een rechter die niet met bijlen kan omgaan; een volwassen kerel die altijd sabbelt op lolly’s; een nymfomane; een zwijgende vrouw die je af en toe aanvalt met een mes; een pestkop en een griezelige rijmpjes makende oude vrouw. Gezellige boel daar!

Close-ups van de krankzinnigen
De rechter die niet met bijlen kan omgaan, slaat dus per ongeluk het hoofd in van de eigenaar van het sanatorium, meneer Stephens. Mevrouw Masters blijft over. De volgende dag staat een verpleegster voor de deur. Puur toeval maar komt wel handig uit.

De zuster krijgt na diverse incidenten steeds meer twijfel of ze daar zo blij mee moet zijn. Wie twijfelt niet als er iemand met een mes uit een kast komt rennen? Of een nymfomane ontmoet die wil trouwen met een lijk?

Het verhaal is niet zo sterk maar de cultreputatie van de film is wel begrijpelijk. Allemaal extreem low budget gefilmd, toch passeren er een paar fraaie shots en krijg je experimentele muzikale ondersteuning die de film een eigen karakter geven.

Vooral de close-ups van de krankzinnigen zijn goed gelukt. Misschien wel juist omdat de film intussen wat aan kwaliteit heeft verloren. Extra griezelig dus. De oude vrouw heeft een paar fascinerende close-ups, die doen denken aan zwijgende films.

Het laatste kwartier is wel permanent gegil. Niet bepaald een gevoelig verhaal à la One Flew Over the Cuckoo’s Nest maar wel entertainend voor de liefhebber.

Je laten opsluiten voor de Pulitzer-prijs
In Shock Corridor (1963) komt alweer een gezond persoon tussen ongezonde mensen terecht: journalist Johnny. Johnny wil zo graag een Pulitzer-prijs voor een moordmysterie dat hij zich laat opnemen in een psychiatrische inrichting. Je moet wat over hebben voor je carrière! Zijn vriendin Cathy moet vervolgens acteren dat ze zijn zus is en dat ze een incestueuze relatie hebben gehad. Ze speelt het spelletje mee. Alles voor de carrière van je partner!

Johnny doet zijn werk. Hij spreekt met getuigen van de moord. De eerste is een man die denkt dat de burgeroorlog nog steeds bezig is. Moest de vijand brainwashen tijdens de Korea-oorlog maar overkwam het zelf. De volgende man heeft vreselijke racistische dingen meegemaakt. Zo erg, dat hij nu ook denkt een racist te zijn. Hij heeft altijd een capuchon van de Ku-Klux-Klan bij zich.

Johnny schiet op met zijn onthulling maar persoonlijk gaat het niet zo goed. Hij krijgt shocktherapie. Zijn stem werkt af en toe niet meer. Iedereen raadt hem af om door te gaan. Maar die Pulitzer-prijs blijft lonken!

Een titel als Shock Corridor én een regisseur als Sam Fuller, dat kan bijna niet misgaan. En het is ook een interessante film geworden. Je ziet bizarre droomsequenties, stukken in kleur (het is een zwart-witfilm) en een scène, mocht je die opnemen en drie uur achter elkaar kijken, je echt gek van zal worden (ik wil niemand op ideeën brengen).

Saaie films maken kon Sam Fuller gewoon niet. Hij maakte smeuïge films met – binnen de Hollywoodmarges – avontuur op cinematografisch gebied. Ook de dubbelzinnigheid druipt er soms vanaf (de patiënt met gestrekte arm). Zoiets is bij Sam Fuller geen toeval.

Luie motorcrosser met vaderhaat
De derde gezonde persoon die in een gekkenhuis komt, zien we in La Tête Contre les Murs (1959). Daarin krijgt de jonge François het aan de stok met zijn vader. Die ziet François als een luie motorcrosser die geld van hem steelt. Dus maar opsluiten in het gekkenhuis (pardon, psychiatrische instelling, ‘want hier wonen geen gekken,’ aldus de arts).

Gek is François niet, maar dat zou je wel kunnen worden van een vader die zegt: ‘De samenleving is een spel, en je moet weten hoe je dat moet spelen.’ Dokter Varmont ziet ‘een duidelijke vaderhaat’. Dus toch patiënt?

De instelling heeft twee verschillende artsen. Dokter Varmont denkt anders over het vak dan dokter Emery, die moderne geneeskunde nastreeft, en denkt dat gekken te genezen zijn. Iedereen is vrij en mag doen wat ie wilt. Varmont ziet dat anders: ‘Een mooi verkooppraatje. Ik denk alleen niet dat waanzin zo makkelijk is op te lossen.’

We zien François meedoen met alles. Zijn enige troost: een lieve vrouw die soms op bezoek komt. Na een poos heeft hij er genoeg van. Zijn pa wil hem nog steeds niet vrijlaten. Zelfs niet als hij gaat smeken. Dan maar ontsnappen!

Ook hier volop gekken in actie. ‘Ik hoef geen Spaans te leren! Ik hoef geen Spaans te leren!’ Een zaag als wapen. Charles Aznavour, van de week nog aan ons ontvallen, zag je niet eerder zo plotseling een toeval krijgen. Dit was zijn eerste, echte rol.

La Tête Contre les Murs was het project van Jean-Pierre Mocky. Het was zijn script, zijn idee en hij speelt zelf de hoofdrol. Waar het vandaan kwam: Mocky’s Poolse familieleden die concentratiekampen hadden overleefd, werden later gek en moesten naar psychiatrische instellingen.

Mocky vroeg documentairemaker Franju om de film te regisseren en die deed als regisseur wat hij moest doen tot er een incident plaatsvond. Hij zag tijdens opnames bij een echte psychiatrische instelling een gestoorde de keel doorsnijden van een andere gestoorde. Mocky en Franju’s assistent Rouffio maakten de film af. Die aparte mix is juist de charme van de film.

Ook Mocky raakte depressief. Verliefd op zijn tegenspeelster Anouk Aimée, die er, zoals het in de realiteit wél gaat, er met een ander vandoor ging. Liet hem versomberd achter.Gek door deze tegenslagen werden ze geen van beiden. Mocky maakte een jaar later Les Dragueurs, ook met Aznavour, en Franju zou twee jaar later zijn meesterwerk Les yeux sans visage maken. Cinema heelt wonden.

 

19 oktober 2018

 

La Tête Contre les Murs

 

Alle Camera Obscura

Leaning into the Wind

***

recensie Leaning into the Wind

Land Art voor beginners

door Bob van der Sterre

Leaning into the Wind. Het is dit keer niet het spreekwoordelijke dansende plastic tasje in de wind, maar een heuse kunstenaar die in de wind balanceert. De Schot Andy Goldsworthy maakt kunst van natuur en vindt zichzelf er onlosmakelijk onderdeel van. We zien dat in deze interessante, maar ook wat tamme documentaire.

Land Art is een lastig kunstgenre voor snelle kunstconsumenten. Geen fijn genre voor de New Yorkse galeriewereld. Het zou er niet eens in passen, al die bomen en rotsen. Andy Goldsworthy is een van de bekendste vertegenwoordigers van de stroming. Sinds de jaren zeventig maakt hij kunst van wat natuur hem biedt en vaak met behulp van materialen uit de natuur. Stenen, bomen, klei, blaadjes. Bekend zijn bijvoorbeeld zijn bogen.

Klasse apart
Land Art is net zo divers als de gewone kunst. Mensen als Richard Long, Michael Heizer en James Turrell (zie in Den Haag zijn Hemels Gewelf) vullen het weer anders in dan Goldsworthy. Toch is Goldsworthy een klasse apart in het genre. Vandaar deze tweede film over hem. Thomas Riedelsheimer, die deze film regisseerde, maakte in 2001 ook al Rivers and Tides over Goldsworthy. Leaning into the Wind kun je zien als de opvolger. Maar slechts losjes. De film verwijst niet naar zijn voorganger. We observeren hoe de kunstenaar anno nu werkt, hoe hij horizontaal door wilgenstruiken heen kruipt, in een boom klimt, stenen stapelt, nadenkt.

De documentaire leert ons dat Goldsworthy het heerlijke leven leidt van een man die elke dag lekker kan prutsen in en met de natuur. Of het nu Gabon, Schotland of Zuid-Frankrijk is, elk landschap biedt wel wat om mee te spelen. “Ik heb dit niet geleerd op de kunstacademie, maar op de boerderij.”

Wat opvalt is hoe intens en oneindig de relatie tussen de kunstenaar en de wereld om hem heen is. De documentaire fascineert vooral omdat je erbij bent, hoe ideeën komen en gaan in het hoofd van Goldsworthy. Een soort improv-optreden van een speelse geest. Hoe hij een hand van klei onder een waterval schoon spoelt. Met een straal zonlicht en zand een installatie maakt in een hutje. Een boom heen en weer wiegt en de stof sierlijk laat wegwaaien. Klaprozen spugen? Check!

Als het regent op straat gaan liggen
Ook een van Goldsworthy’s pleziertjes: als het regent op de straat gaan liggen en dan een droge plek achterlaten. Hij beseft dat veel van zijn werken vergaan (het merendeel is er zelfs maar eventjes) maar ook dat veel van zijn werken hem zullen overleven, tot misschien wel een verre toekomst. Een voordeel van een kunstenaar die niet op kwetsbaar canvas werkt. Toekomstige archeologen kunnen zich er dan straks hun kop over breken: “Deze stenen in de vorm van een graf moeten wel een religieuze betekenis hebben gehad.”

Leaning into the Wind

Uit de documentaire blijkt hij een nuchtere, vriendelijke vent, die je in het bos voor een enthousiaste hobbyist met teveel vrije tijd zou aanzien. Imponerende gedachtegangen over kunst hoef je niet te verwachten bij hem. Het woord kunst komt volgens mij in de docu niet eens voor.

Stap even opzij
Toch, zo recht-door-zee als zijn kunst is, soms zijn opmerkingen over kunst wel treffend. Zoals wanneer je ‘het’ voelt als kunstenaar: “Sommige momenten zijn helder, daarna is het weer onduidelijk.” Of deze, die ook niet vreemd had geklonken als uitleg van kunst door een zevenjarige: “Stap opzij van de normale manier van kijken naar dingen.”

De documentaire is net als zijn voorganger mooi en rustgevend – een soort vorm van Slow Cinema. Een type prettig wegkijkende documentaire zoals je wel vaker ziet in het kunstgenre. Maar ook tam en ongevaarlijk. Het is en blijft ook een lastig dilemma: staat de kunstenaar die je portretteert voorop, of is de film die je zelf maakt het kunstwerk? Observeren is het meest gepast in deze situatie maar je handen jeuken toch ook om zelf iets vernieuwends en eigenzinnigs te maken? Riedelsheimer komt er niet helemaal uit, maar het zal de fans van Goldsworthy niet tegenhouden om deze film stuk te kijken.
 

8 oktober 2018

 
MEER RECENSIES