Film Fest Gent 2020 – Deel 2: Malmkrog

Film Fest Gent 2020 – Deel 2:
Malmkrog en het einde van cinema

door Tim Bouwhuis

De prachtige buitenopnames in de trailer van Malmkrog mogen dan anders doen vermoeden, de laatste film van de Roemeense regisseur Cristi Puiu trekt het begrip ‘kammerspiel’ naar absolute extremen. Daarbij doet dit ruim drie uur durende gespreksepos iets waar op Film Fest Gent 2020 gelukkig nog niet álles van te merken was: de cinema van en voor het grote doek trekt zich steeds verder terug binnenskamers.

In een afgelegen buitenhuis spreekt een rijk bedeeld gezelschap over grote onderwerpen van leven en dood. Filosofie, religie, geschiedenis, taal en politiek versmelten in een gelaagde opvolging van stellingen en reacties. Alsof argumenten definitief niet meer uitgesproken kunnen worden zonder dat er andere meningen tegenover staan. Alleen in Malmkrog kan er na drie kwartier debat een personage opmerken dat het misschien eens tijd wordt te gaan lunchen.

Malmkrog

Film als literair theater
Regisseur Cristi Puiu (The Death of Mr. Lazarescu, Aurora, Sieranevada) werkt met zes soepel doorlopende hoofdstukken (wél met een achronologische twist) waarin telkens een ander personage centraal staat. De individuen in de kamer belichamen verschillende wereldbeelden en neigen op momenten zelfs naar archetypes. De kritiek die hier op de loer kan liggen is dat we hier geen moment kijken naar mensen van vlees en bloed, maar naar theaterspelers, die hun beste beentje moeten voortzetten om de academische monologen van Puiu’s hand (geïnspireerd door het werk War and Christianity van de Russische filosoof Vladimir Solovyov) zonder haperingen op te zeggen. Een dergelijke redenatie gaat voorbij aan het unieke resultaat dat de regisseur met zijn bewuste keuze voor kunstmatigheid weet te boeken.

Doordat Malmkrog zorgvuldig is ingebed in tradities van literatuur en theater, kijkt de film weg als een zeldzaam prikkelende serie reflecties op de menselijke conditie en de verschillende manieren waarop wij ons bestaan betekenis kunnen geven of juist ontnemen. Pragmatisme, nihilisme, humanisme en christendom omcirkelen elkaar in een niet aflatende stroom van woorden, gewichtig vastgelegd in vakkundig geënsceneerde tableaus. Bij zo’n ontmoeting van begaafde sprekers is psychologisch realisme bewust niet het uitgangspunt. Het gaat hier om de gebalanceerde combinatie van op elkaar inwerkende karakterschetsen en levensbeschouwingen, die samen boekdelen spreken over de laatnegentiende-eeuwse (en onderhuids uiteraard ook de hedendaagse) wereld.

Het kleine doek
Malmkrog bekijken op een massief doek moet een bijzondere ervaring zijn. Wellicht overkwam het bezoekers van de afgelopen Berlinale, waar de film afgelopen februari in wereldpremière ging. In Gent was bij het programmeren ongetwijfeld al rekening gehouden met de beperkte groep mensen die zijn vrije zondagmiddag zou willen vullen met discussies zonder einde. Het kleine bovenzaaltje van Studio Skoop, één van de twee filmhuizen die standaard voor het festival worden ingezet, verstrekt de huiskamerbeleving: aandachtig kijk en luister je mee, alsof je vanuit een ingezakte fauteuil in de hoek van de kamer geen close-up meer hoeft te missen. De eerder genoemde buitenopnames kunnen de film niet meer uit zijn isolement verlossen. Cinema is hier definitief naar binnen gericht, solitair en eenzaam.

Malmkrog

In zijn afgezonderde staat spiegelt Malmkrog een gevorderd eindscenario voor de gedeelde filmbeleving. Wat is het veelal verdedigde onderscheid met literatuur en theater het medium film nog waard nu de bioscopen en filmhuizen moeten worstelen om boven te blijven, en je ook titels met de monsterlengte van Malmkrog op zijn best met een mondmasker op kunt bekijken? Niet langer kunnen filmliefhebbers onbezorgd in grote groepen de zaal binnenstappen. De omstandigheden dwingen hen de verschijning van de veelal botsende individuen in Malmkrog aan te nemen: samen in een ruimte, maar eigenlijk alleen.

Een donkere spiegel
In de tijd dat Puiu zijn film schreef, opnam en afwerkte, was van bovenstaande allemaal nog geen sprake. Juist daarom voelt het eindresultaat nog sterker aan als een onheilspellende weerslag van de tijdsgeest. Het is alsof de regisseur met dit benauwende
kammerspiel voorbij de historische façade zijn diepe zorgen uit over de staat van de huidige wereld. De apocalyps die Malmkrog heet, gaat niet alleen over culturele en spirituele vervlakking, maar ook over de angst voor het slechte in de mens en de continue dreiging van vernietiging door militair conflict. Naarmate het einde van de film dichterbij komt, valt in het landhuis de avond. Hoewel Puiu in algemene zin waarschijnlijk het meest herinnerend zal blijven om een film als The Death of Mr. Lazarescu, is dit nu al half ondergesneeuwde meesterwerk allesbehalve een voetnoot in zijn oeuvre.

 

23 oktober 2020

 

Film Fest Gent 2020 – Deel 1

 

MEER FILMFESTIVAL

Film Fest Gent 2020 – Deel 1

Film Fest Gent 2020 – Deel 1:
De schuld van één of de schuld van allen?

door Tim Bouwhuis

Op Film Fest Gent draaien er dit jaar meerdere titels die een perspectief bieden op het begrip ‘schuld’, specifiek in situaties van moord en doodslag. Filmgangers kunnen in dit straatje in ieder geval There is no Evil van de Iraanse regisseur Mohammad Rasoulof verwachten.

Deze gedegen vierledige mozaïekvertelling over de tol van militarisme en de doodstraf binnen een gesloten regime won op de afgelopen Berlinale de Gouden Beer voor beste film. In dit artikel aandacht voor twee titels waarvan vooralsnog geen releasedetails bekend zijn: Incitement van Yaron Zilberman en L’Ennemi van Stephan Streker.

There is no Evil

There is no Evil

Incitement is een dramatische reconstructie van de moordaanslag op Yitzhak Rabin (4-11-1995), die ten tijde van de Oslo-akkoorden dienst deed als premier van Israël. In de lange nasleep van het verdrag, dat Rabin en Yasser Arafat (toenmalig leider van de Palestijnse Bevrijdingsorganisatie, de PLO) in 1993 tekenden in het bijzijn van de Amerikaanse president Bill Clinton, groeide de spanning tussen de publiek seculier georiënteerde staat van Israël en de openlijk religieus gemotiveerde oppositie van (vooral) orthodoxe Joden. Incitement volgt Yigal Amir, een fundamentalistisch ingestelde twintiger die de geschiedenis inging als de moordenaar van Rabin. Het levert een scenario op met een onvermijdelijke climax. Regisseur Yaron Zilberman maakt in de montage zorgvuldig gebruik van archiefbeelden, die de historische daad en schuldbekentenis van Amir steeds dichterbij brengen.

De schuldvraag beantwoord?
Schuld is tastbaar en doorgrondelijk als het moment van de waarheid onder geen beding vatbaar is voor twijfel. In Incitement staat de schuld van Amir geen moment ter discussie. De moordaanslag is het zichtbare ogenblik waarop alle gedachten en motieven van de hoofdpersoon zich samenballen tot een enkel gebaar. De aftiteling geeft kijkers mee dat Amir direct schuld bekende, maar vervolgens nooit berouw heeft getoond. Dit gegeven kanaliseert onze reflectie nog meer naar de beweegredenen van de dader en onze kijk daarop; de schuldvraag op zichzelf is al beantwoord.

De Vlaams-Waalse productie L’Ennemi gaat op een radicaal tegengestelde manier om met de vraag naar schuld. Ook in deze film hangt alles samen met een enkel sterfgeval, met één essentieel verschil: het exacte moment van moord (doodslag?, zelfmoord?) blijft verborgen voor de ogen van kijkers. In de openingsbeelden is te zien hoe de dode een lied zingt terwijl de golven van de Noordzee het strand sussen. De dode is Maeva (gespeeld door Alma Jodorowsky, de kleindochter van Alejandro), een vrouw in een bloedrode jurk die tijdens haar werk als radiopresentatrice een fataal gebleken kennismaking had met de Waalse politicus Louis Durieux (Jérémie Renier). Na een tumultueuze nacht vond Durieux Maeva uiteindelijk op de vloer van hun gedeelde hotelsuite.

In een vlecht van (helaas opzichtig vormgegeven) flashbacks en gefragmenteerde stukjes informatie ontstaat een nooit volledig beeld van een raadselachtig sterfgeval. Juist mysteries zijn vaak door de werkelijkheid ingegeven: regisseur Stephan Streker (Noces, 2016) gaat in deze postmoderne verhandeling van schuld zijn eigen weg met de nieuwsbulletins rond de dood van Véronique Pirotton, de vrouw van de Waalse politicus Bernard Wesphael (2013).

Voortgang zonder evolutie
De festivaltekst bij L’Ennemi stelt onder meer dat Streker eigenlijk niet geïnteresseerd is in de waarheid rond Maeva’s dood, en belangrijker, dat dit gegeven “de kijker zou kunnen verontrusten”. L’Ennemi laat bewust na waar Incitement in zijn intrinsiek moralistische verhandeling van schuld nooit volledig aan zou kunnen ontkomen: hij maakt van de filmzaal geen rechtbank. De film bevraagt ons begrip van schuld door de waarheid over Maeva’s dood continu tussen aanhalingstekens te plaatsen. Streker toont ons een moordzaak waarbij we nooit exact te zien krijgen hoe de dame om het leven is gekomen en door wiens toedoen.

Incitement

Incitement

Wel delen we de droomwereld van de hoofdpersoon, de “dader”, krijgen we verontrustende bewakingsbeelden te zien en stromen er steeds weer stukjes info binnen naarmate het onderzoek vordert. Die voortgang is alleen geen evolutie, en in plaats van de waarheid krijgen kijkers een gespleten beeld van een individu dat balanceert tussen een publieke façade en een getroebleerd privéleven. Durieux graaft zichzelf in door tegen politieke correctheid te ageren, maar tegelijkertijd wel een hermetisch perspectief op (Vlaamse) taal en cultuur te ontwikkelen en relationeel meermaals op het randje van masochisme te balanceren. Wie merkt dat hij of zij geen sympathie voor Durieux’ instabiele gedrag kan opbrengen, zit altijd nog met een onvermogen om hem definitief schuldig te verklaren.

De schuld en het publiek
Incitement zet daar een eenduidig beeld van schuld tegenover, waarin religieuze radicalisering op (te) goedkope wijze wordt afgezet tegen democratische bemiddeling. De film is hermetisch in die zin dat de historisch gefundeerde woede van de hoofdpersoon alleen maar kan uitmonden in de onvermijdelijke aanslag. Het is voor westerse kijkers die niet religieus zijn haast uitgesloten om mee te leven met de hoofdpersoon.

Yaron Zilberman gaat nog een stap verder door ook te tonen hoe mensen religieuze teksten kunnen misbruiken of verkeerd kunnen interpreteren; vlak voor Amir zijn daad begaat, bidt hij dat zijn god hem mag helpen zijn wraak uit te voeren terwijl hij voor een Hebreeuws plakkaat met de tekst “gij zult niet doden” staat. Een man wordt een moordenaar als hij het recht in eigen handen neemt en iedere wettelijke consequentie accepteert. Het is Amir er niet om te doen onschuldig verklaard te worden; hij heeft gedaan wat in zijn ogen goed was voor het altaar van zijn god.

Voor de meeste kijkers zal Incitement een meer comfortabele film zijn dan L’Ennemi. In die eerste titel is het publiek nergens medeplichtig aan de daad die Amir heeft begaan. L’Ennemi daarentegen gaat zo ver dat een personage op een gegeven ogenblik zelfs stelt dat “iedereen schuldig is”. Durieux geeft die stelling symbolische kracht mee als hij zijn publiek richting het einde aanstaart door een (pest)masker. Het masker anonimiseert en koppelt de drager los van zijn ware gezicht. Net als in de beladen Belgische filmparabel La Cinquième Saison (Peter Brosens en Jessica Woodworth, 2012) bedekt een debat over schuld zo ook de vraag naar identiteit.

L’Ennemi

L’Ennemi

Als wij gemaskeerde levens leiden en de waarheid daarover nooit helemaal boven tafel kan komen, wie bepaalt dan waar schuld en verantwoordelijkheid liggen? Aan het eind van de film klinkt de stelling dat de onschuld van een persoon niet bewezen hoeft te worden, alleen de schuld, en dus is hij vrij. L’Ennemi toont, misschien zonder dat dat de intentie van de regisseur is, mogelijke mazen in een (democratisch) wetsysteem dat in Incitement het tegengewicht is voor het fanatisme van de moordenaar. De geprojecteerde god van de moordenaar kan in een empirisch wetssysteem nooit worden aanvaard, maar één beoogde kwaliteit van die god zou dat wetssysteem goed van pas komen: hij is onfeilbaar. De mens en zijn wetten zijn nooit zonder fouten. L’Ennemi is dan ook geen aanklacht, maar een reflectie van het onzekere, gefragmenteerde leven zelf. Het is een film die zeggingskracht mist, maar juist dat gegeven tot een hogere boodschap lijkt te willen verheffen.

Films tussen twee vuren
Incitement en L’Ennemi bevinden zich tussen twee uiterste vuren. De ene titel laat zijn publiek te gemakkelijk wegkomen, door alle schuld onvermijdelijk op een historisch schuldig bevonden hoofdpersoon te laden. Kijkers hoeven zich nergens af te vragen aan welke zijde van het schulddebat zij zich hoeven te scharen. L’Ennemi betrekt diezelfde kijkers juist op een manipulatieve wijze bij het schulddebat, door te impliceren dat wij ergens allemaal kunnen delen in Durieux’ onzekere, opzichtig gemaskeerde bestaan. Er zit geen heil in Strekers aangezette postmodernisme, waarbij Renier in de rol van Durieux demonstratief de vierde wand doorbreekt. Beide titels missen uiteindelijk de gouden middenweg die films over dit thema naar een hoger niveau kan tillen.

 

19 oktober 2020

 

Film Fest Gent 2020 – Deel 2

 

 
MEER FILMFESTIVAL

Film Fest Gent 2020 – Preview

Preview Film Fest Gent 2020
Een zeer schappelijk zaalprogramma

door Tim Bouwhuis

Een protocol voor een op Corona beproefd festival, een speciale selectie digitaal toegankelijke films en een gereduceerd, maar nog steeds zeer schappelijk zaalprogramma. Het had nogal wat voeten in de aarde, maar op 13 oktober begint dan toch de 47e editie van Film Fest Gent. Net als vorig jaar doet ondergetekende voor InDeBioscoop verslag van het festival.

Ditmaal in de preview verwachte hoogtepunten uit het aanbod van titels waarvan Nederlandse distributie nog niet bevestigd is en daaronder een overzicht van reeds aangekochte titels die al in Gent draaien.

Malmkrog

Malmkrog (Cristi Puiu, 2020)
Als je in een tijd van Twitter en TikTok nog een film van 200 minuten durft te maken, is het je in ieder geval niet om een zo groot mogelijk publiek te doen. De recensies uit Berlijn beloven statische, minutieus uitgewerkte tableaus en lange filosofische conversaties over goed en kwaad en de loop van de Europese geschiedenis. Regisseur Cristi Puiu, gelauwerd om stilistisch prikkelende en sociaalmaatschappelijk bewuste films als The Death of Mr. Lazarescu (2005) en Aurora (2010), kwam onlangs nog in opspraak nadat hij zich op het Transilvania International Film Festival (TIFF) kritisch had uitgesproken over de ingestelde coronamaatregelen. Enkele weken daarna werd bekendgemaakt dat acteur Matt Dillon hem zou vervangen als jurylid op het Filmfestival van Venetië.

Irradiés (Irradiated, Rithy Panh, 2020)
De Cambodjaanse documentairemaker Rithy Panh verdiepte zich al meerdere malen in de getroebleerde eigentijdse geschiedenis van zijn land. Noemenswaardig is hier vooral The Missing Picture (2013), waarin Panh kleianimatie gebruikt om de zoektocht naar een foto uit de tijd van het bewind van de Rode Khmer te verbeelden. De film werd in Nederland in 2014 uitgebracht door Contact Film en is voor Cineville-abonnees toegankelijk via de streamingdienst Vitamine Cineville. Irradiés brengt de zoektocht van Panh een stap verder: ditmaal beschouwt hij de geschiedenis van en de psychologie achter verschillende oorlogen om te onderzoeken wat dit leed voor de talloze slachtoffers betekent.

Last and First Men

Last and First Men (Jóhann Jóhansson, 2020)
Met zijn dood in 2018 schokte de IJslandse musicus en filmcomponist Jóhann Jóhansson de film- en muziekwereld. Filmliefhebbers die het solowerk van Jóhansson niet volgden konden zijn muziek alsnog kennen van films als The Theory of Everything (James Marsh, 2014), Sicario (Denis Villeneuve, 2015) en Arrival (eveneens Denis Villeneuve, 2016). Van die drie titels zal Jóhansson postume filmdebuut, dat in dat licht automatisch extra lading mee krijgt, het meeste gemeen hebben met het buitenaardse bezoek in Arrival. Last and First Men presenteert een mix van Jóhanssons eigen muziek en visuele vervreemding met als leidraad de stem van actrice Tilda Swinton. De stem komt uit de toekomst, voor de mens nadert het onheil. Wie zich alvast wil oriënteren op Jóhanssons stijl als filmmaker kan op streamingdienst MUBI de kortfilm End of Summer (2014) bekijken.

First Cow (Kelly Reichardt, 2019)
Óf en hoe de nieuwe film van de Amerikaanse Indie-favoriet Kelly Reichardt (Old Joy, Night Moves) in Nederland te zien gaat zijn, is op het moment van schrijven pijnlijk genoeg nog niet bekend. Reichardts films concentreren zich onder meer op de kleine gebaren in relaties tussen mensen. Ze leggen sociale constructies (arm en rijk, ideologie en privilege) bloot zonder de waardigheid van de geportretteerde mensen te indringend aan te tasten. Ze mijden de stad en mijmeren over de mens in uitgestrekte omgevingen, in heden en verleden. First Cow speelt net als Meek’s Cutoff (2010) in de negentiende eeuw en handelt over kapitalistische uitbuiting en sociale uitsluiting. De parallellen met het heden zullen ongetwijfeld niet al te ver te zoeken zijn.

Il Mio Corpo

Il Mio Corpo (Michele Pennetta, 2020)
Eén van de fijnste bezigheden tijdens een groter filmfestival is het gericht zoeken naar nieuwe namen en stemmen die hun stempel op de filmwereld kunnen gaan drukken. Eén van de geanticipeerde hoogtepunten van Film Fest Gent 2020 op dit vlak is Il Mio Corpo, een Italiaans-Zwitsers debuut dat zoals zoveel titels anno 2020 bewust speelt met de grens tussen documentaire en fictiecinema. De film gaat voorbij rooskleurige toeristische plaatjes van het eiland Sicilië om een portret te schetsen van twee jongemannen (een Nigeriaanse migrant en een jongen die op het eiland is geboren) die elk hun eigen weg in het leven moeten zien te vinden.

Bezoek voor het volledige overzicht van films en nog beschikbare tickets voor vertoningen op locatie en On Demand de festivalwebsite.

Verwacht in de Nederlandse zalen en/of On Demand (data onder voorbehoud)
Via September Film:
Druk (Drunk) van Thomas Vinterberg (2021)
Kom Hier Dat Ik U Kus van Niels van Koevorden en Sabine Lubbe Bakker (10-12-2020)
There is no Evil van Mohammad Rasoulof (07-01-2020)
Wendy van Benh Zeitlin (2021)

Via Disney:
Nomadland van Chloé Zhao (nnb)

Via Universal:
Ammonite van Francis Lee (10-12-2020)

Via Cinéart:
All the Pretty Little Horses van Michalis Konstantatos
Gagarine van Fanny Liatard en Jérémy Trouilh (11-03-2021)

Via Paradiso:
My Salinger Year van Philippe Falardeau (07-01-2021)

Via Periscoop Film:
I am Greta van Nathan Grossman (22-10-2020)

Via Imagine:
Here we Are van Nir Bergman (04-02-2021)
The Singing Club van Peter Cattaneo (05-11-2020)
Petite Fille van Sébastien Lifshitz (07-01-2021)

Via Splendid Film:
Falling van Viggo Mortensen (11-02-2021)

Via De Filmfreak:
The Assistant van Kitty Green (19-11-2020)

Via Pieces of Magic:
Bloody Nose, Empty Pockets van Bill Ross IV en Turner Ross (nnb)
Women Make Film: A New Road Movie through Cinema van Mark Cousins (nnb)

Via Gusto Entertainment:
Mandibules van Quentin Dupieux (18-02-2021)

Via ARTI Film:
Slalom van Charlène Favier (14-01-2021)

Via Cherry Pickers:
Undine van Christian Petzold (2020)

In het programma van Gent staan ook enkele titels die op het moment van schrijven al in Nederland te zien zijn of waren.

 

10 oktober 2020

 
MEER FILMFESTIVAL

Film Fest Gent 2019 – Deel 2

Film Fest Gent 2019 – Deel 2:
Ten onder aan de tijd

door Tim Bouwhuis

Jong filmtalent kruist het beste van eigen bodem in Focus op Spaanse Cinema, een belangrijke nevensectie van het 46ste Film Fest Gent. Tussen drie van de geselecteerde films ontspint zich een boeiende dialoog: waar en wanneer moeten tradities buigen onder het gewicht van de moderniteit?

In Júlia ist, het speelfilmdebuut van de Catalaanse Elena Martín, vertrekt het jongvolwassen titelpersonage op Erasmus-uitwisseling naar het grootstedelijke Berlijn. Een metropool die herbouwd is, kan moeilijk traditioneel zijn, onderstreept Julia’s docent in een eerste les architectuur. Berlijn is dé stad van het heden, het breekpunt van de moderniteit. Precies in die ontwortelde setting raakt Julia (een rol van Martín zelf) ook verder onthecht van de mensen die ze in Spanje achterliet. Met de Duitse studentes in haar appartement ontbreekt iedere klik, terwijl haar Spaanse vriend via Skype tevergeefs probeert te voorkomen dat hij aan het lijntje gehouden wordt. Die vroegere vlam is eigenlijk al lang gedoofd.

Júlia ist

Moderniteit in een spiegel
In haar trek naar een ander land volgt Julia niet alleen de westerse imperatief tot zelfontplooiing (wie kansrijk is, heeft wat te kiezen), maar ook haar stille verlangen naar geluk, spanning en verandering. Het is tekenend dat die motivaties alleen doorschijnen in Julia’s gedrag, en nauwelijks expliciet uitgesproken worden. Moderne, westerse perspectieven op de mens lenen zich niet al te best voor universele definities van doel en vervulling: het is het individu dat aangemoedigd wordt zichzelf in het centrum van de wereld te plaatsen en van daaruit zijn of haar identiteit te bepalen.

Mede daarom is coming of age juist in deze tijd zo’n belangrijk en bemind genre. Het is de spiegel waardoor veel millennials zichzelf kunnen zien, en andere doelgroepen zich kunnen laten meeslepen door de persoonlijke verhalen die de wereld en onszelf (her)scheppen. Precies daarom zijn Julia’s tegenstrijdige emoties in de film ook geen zwaktes van het scenario. We zien een personage dat twijfelt, doet wat op ieder moment goed voelt en moeite heeft onder woorden te brengen waarom ze bepaalde beslissingen neemt. Toch is Martín hierin geloofwaardig, omdat ze de zoektocht van haar generatie vangt in een keten van clichématige, maar o zo herkenbare taferelen.

Als Julia kort na haar uitwisseling weer door een penthouse draalt, terug in het Spaanse binnenland, overheerst een beschouwend gevoel van leegte. Dat komt niet zozeer omdat Julia zich als mens niet ontwikkeld heeft – de tijd in Berlijn heeft haar wel degelijk geholpen haar eigen kijk op geluk te verscherpen – maar heeft alles te maken met de door en door moderne wereld waarin ze leeft en leert. In Júlia ist is er niets dat verloren kon gaan of behouden moest worden: traditie doet niet ter zake en de toekomst is nog niet uitgevonden.

Zaniki

Traditie als plicht
Hoe anders is dat in Zaniki, een documentair aandoende fictiefilm van Gabriel Velázquez (Iceberg). De hoofdpersoon, Eusebio, is een muzikant uit Salamanca (tevens de geboorteplaats van de regisseur), die zijn leven heeft gewijd aan het bewaren en bekrachtigen van de lokale traditie. Die traditie omvangt een spirituele, holistische kijk op het leven en de opvolging van de generaties, waarin de natuur heelt en muziek verzoent. Voor Eusebio voorziet de natuur in alles; ze levert de basisstructuren van het bestaan, die hij in rol als grootvader wil doorgronden om ze te kunnen doorgeven aan de volgende generatie. Zelfs van de vleugel van een gier kun je een muziekinstrument maken, leert zijn kleinzoon tijdens een trektocht door de omgeving.

In één van de meest aandoenlijke scènes van de film bespeelt Eusebio met een aantal dorpsgenoten een set potten en pannen. Het klinkt misschien potsierlijk, maar de muziek heeft een dynamiek waar de muzieklerares op de plaatselijke basisschool jaloers op mag zijn. Het huiselijk aanleren van ritme is een stuk waardevoller dan een lessenreeks over etnomusicologie, laat Eusebio haar weten. Het is een kleine uitspraak in een film die meer koestert dan bekritiseert, maar toch komt hier een spanning boven die Zaniki eigenlijk niet terzijde kan schuiven. In een Q&A na afloop benadrukt Velázquez dat het belang van traditie de kern van zijn film is. Traditie is vertellen, of beter, doorgeven aan de volgende wat de vorige heeft gezegd. Zaniki profileert zich als een viering van dat doorgeven, maar de achterliggende gedachte is minder rooskleurig: wat als we deze traditie verliezen, en wat komt er voor in de plaats? Wat gebeurt er als de zoon het pad van zijn vader niet meer inslaat, zoals we dat in Zaniki wellicht voor het laatst zien?

Meseta

Tragiek door komedie
Een film die die vragen veel explicieter stelt (en ook beantwoordt) is Meseta, een knappe documentaire van de in Kopenhagen gestationeerde Juan Palacios. Met wat fantasie is de film een western: hij toont het verval van een regio waar de mensen zijn weggetrokken en traditionele vormen van leven niet langer rendabel blijken. Degenen die toch bleven zijn de atypische helden van de documentaire. Zo zijn er twee muzikanten die als bejaarde echo’s van Acda & de Munnik de nostalgie van zich af zingen. Er is een schaapherder die beklaagt hoe slecht het land vandaag de dag wordt onderhouden. En er rijdt een visverkoper door de verlaten dorpsstraat, zoekend naar (vrouwelijke) klanten die het grote verval heeft weggenomen.

Ironisch genoeg laat de tragiek van deze omgeving zich nog het best voelen in de droogkomische opmerkingen van een visser. ‘’Het vangen van een forel in deze rivier is vergelijkbaar met het zoeken van een vrouw: hoe vind je er één?’’ Naarmate de visser op hilarische wijze doorratelt over zijn kennismaking met social media en zijn vriendin uit Paraguay, wordt steeds duidelijker hoe machteloos deze man tegenover de moderne wereld staat. Eigenlijk moet hij gewoon kunnen blijven waar hij is. Vrij van technologie, beschenen door de zon die op een prachtige wijze het water beroert. Maar hoe houd je dat vol als de moderniteit van traditie al een herinnering heeft gemaakt?

 

17 oktober 2019

 

Deel 1 Film Fest Gent 2019

 


MEER FILMFESTIVAL

Film Fest Gent 2019 – Deel 1

Film Fest Gent 2019 – Deel 1:
De schoonheid van eenzaamheid

door Tim Bouwhuis

Films raken op festivals onder meer met elkaar verstrengeld op het moment dat ze voor de bezoeker gecategoriseerd worden. Award-competities en thematisch opgezette randprogramma’s bieden de aanblik van orde en eenheid; ook op Film Fest Gent zijn ze een logische poging cinema te vangen in kleurtjes en secties. Toch zijn er nog zoveel andere manieren waarop films met elkaar in verbinding kunnen staan.

Eén van de grootste charmes van festivals is dat iedere bezoeker in de gelegenheid is zijn of haar eigen programma bij elkaar te puzzelen. Op die manier wordt het mogelijk om op één dag titels te zien uit meerdere competities en secties, en van daaruit zelf dwarsverbanden te gaan leggen. Natuurlijk, iedereen ziet hopelijk wel een meesterwerk. Maar de dialoog met en tussen films is een schat die er voor iedere bezoeker anders uitziet. In zekere zin staan we er tijdens een festival dus toch ook altijd alleen voor. De waardering voor de beste films delen we met onze medebezoekers, maar het totaalplaatje blijft uiterst persoonlijk, verborgen voor de festivalmassa. Bestaat er een mooiere manier van eenzaam zijn?

Alleen op de wereld
Ook op het witte doek zijn er in Gent mensen die eenzaamheid ervaren. Door de wereld vergeten, genegeerd of naar de marge verdrongen zijn zij de spiegels voor ons vermogen empathie te voelen. Soms ligt de schoonheid van hun eenzaamheid grotendeels besloten in de zeggingskracht van het filmbeeld. Veel vaker vragen deze mensen ons daarentegen om hun plaats in de wereld echt te gaan begrijpen, zodat hun gevoelens van hoop en wanhoop niet langer alleen projecties zijn.

Öndög

In Öndög, een cinematografisch meesterwerk uit Mongolië, wordt een jongvolwassen politieagent veroordeeld tot een nogal ongewone patrouilledienst. De lokale vaandeldragers van de wet weten zich nauwelijks raad met het levenloze lichaam van een vrouw, dat wolven en gieren aantrekt op de uitgestrekte steppe. Dit is een omgeving waar nooit iets gebeurt; zelfs de aanwezigheid van de camera is een wonder. Voorlopig kan het lichaam dan ook nog niet geborgen worden. Op dat moment komt regisseur Quan’an Wang (Tuya’s Marriage) met een ironische kwinkslag: om te voorkomen dat het lichaam door wolven verscheurd wordt, mag de meest onervaren agent van dienst achterblijven op de steppe – om een stuk later in de film een sigaret te draaien terwijl er voor de autopsie alsnog in het lichaam gesneden wordt.

Dansen zonder getuigen
Toch is er alle reden om dankbaar te zijn voor dit bizarre bevel. Het levert namelijk prachtige cinema op. Onder het nachtlicht van de hemel doden dans en muziek de tijd: Presley’s Love me tender klinkt terwijl deze verlegen held uitdrukking geeft aan zijn eenzaamheid. Dat een herderin met een geweer hem even later zal komen vergezellen, doet niets af aan de zeggingskracht van die ene scène. Kunnen we misschien pas echt affectie tonen als we weten wat het betekent om eenzaam te zijn?

Entre dos Aguas

Op een meer tragische wijze kun je je datzelfde afvragen bij Entre dos Aguas (Between Two Waters), een ingetogen Spaans drama over de band tussen twee broers en de vraag naar verlossing en eerherstel. De film begint met een hereniging: Isra, de persoon in het hart van de vertelling, is drie jaar geleden veroordeeld voor drugshandel, terwijl zijn broer Cheíto tekende voor een langdurige militaire missie. Als de twee elkaar in het heden weer ontmoeten, wil Isra niets liever dan het contact met zijn kinderen weer herstellen. Voor zijn vrouw is er echter een deur gesloten die zij nooit meer open wil doen. Het is precies waar Isra’s invoelbare worsteling begint.

Bronnen van eenzaamheid
De eenzaamheid van deze gekwelde man is geen voorwaarde om zijn liefde voor zijn dochters te kunnen uiten. De muur die het verleden heeft opgebouwd tussen Isra en de lichten van zijn leven zorgt er alleen voor dat de spaarzame momenten van contact zoveel lading meekrijgen. Je kunt de pijn voelen die het besef van onthechting met zich meebrengt: juist die flitsen van samenzijn versterken de last van Isra’s eenzaamheid.

Ghost Tropic

Een heel ander perspectief op eenzaamheid krijgen we in Ghost Tropic, een compassievolle film van de Vlaamse cineast Bas Devos (Violet, Hellhole). In een verlaten buitenwijk van Brussel ontwaakt een 58-jarige vrouw bij de laatste halte van de metrolijn; een gemakkelijke weg naar huis is er niet meer. De wandeltocht van deze Khadija is de reis van de film. Ghost Tropic biedt een humane, ongedwongen maar tóch urgente reflectie op de spanning tussen naastenliefde en de maatschappij die wij gecreëerd hebben. Bureaucratie zorgt ervoor dat we de ander ontmenselijken, en vergeten wat het is om affectie te tonen. Toch is de film absoluut geen pamflet, maar een poëtische allegorie die ons toelaat dat enorme verlies van de moderniteit met hoop te bestrijden.

Khadija doolt zielsalleen door het gedimde Brusselse nachtlandschap, maar in de spaarzame contacten die ze legt zit alle rijkdom van de wereld verborgen. Het is de stad die eenzaam is.

 

14 oktober 2019

 

Deel 2 Film Fest Gent 2019

 


MEER FILMFESTIVAL

Film Fest Gent 2019 – Preview

Film Fest Gent 2019 – Preview
Grenzeloze cinema

door Tim Bouwhuis

Waar de ogen van filmfestivalminnaars in Nederland vaak gericht zijn op het einde van januari (IFFR), spant in België Film Fest Gent de kroon. Dit jaar ligt de rode loper uit tussen 8 en 18 oktober. Tijd voor een brede blik op de programmering, met onder meer aandacht voor nieuw talent uit Spanje en het genot van lastminuteverrassingen.

Het parcours dat films afleggen binnen het festivalcircuit is een fenomeen op zichzelf. De competitiefilms van Gent gaan meestal in première op één van de grotere Europese festivals (Berlijn, Cannes, Venetië), maar reizen ook in Noord-Amerika (Vancouver, Toronto) of Oceanië (Sydney). De ongeschreven, maar doorgaans overduidelijke hiërarchieën in het circuit dwingen (artistieke) festivaldirecteuren om scherpe keuzes te maken in het vormgeven van hun hoofdcompetitie. Waar Rotterdam met zijn Tigers inzet op internationale premières en wereldpremières met een eigen(zinnige) stempel, zijn er in Gent meer titels die elders al imponeerden. Denk bijvoorbeeld aan Monos van de Braziliaanse cineast Alejandro Landes. Deze intense verkenning van natuur en lichaam op de brug van adolescentie, geregistreerd door de Nederlandse cameraman Jasper Wolf, opende na de première in Berlijn onder andere het Imagine Film Festival in EYE.

Muidhond

Hart voor de filmmuziek
Dit jaar is er onder de dertien kanshebbers voor de Grand Prix één belangrijke Vlaamse première en één vreemde eend in de bijt. De Gentse regisseuse Patricia Toye presenteert Muidhond (in Nederland al aangekocht) en het Amerikaanse enfant terrible James Franco maakte al in 2015 Zeroville, een Hollywoodsatire die destijds in een la verdween toen de oorspronkelijke distributeur failliet ging. Onder de andere competitiefilms vinden we onder andere Atlantique van de Frans-Senegalese filmmaakster Mati Diop (de hoofdrolspeelster van Claire Denis’ 35 Rhums), Ghost Tropic van Bas Devos en La Llorona van Jayro Bustamante. Van die laatste cineast draaide Temblores onlangs nog in de Nederlandse zalen.

Dat de internationale jury naast de beste film enkel de beste score bekroont (met de Georges Delerue Award, vernoemd naar de componist van o.a. Godards Le Mépris), verraadt al enigszins hoe belangrijk filmmuziek voor het festival is. Ook dit jaar is Film Fest Gent de gastheer van de World Soundtrack Awards, een avondvullend gala-evenement dat sinds 2001 op het programma staat. Vorig jaar kleurde Carter Burwell (de vaste componist van de gebroeders Coen) het affiche, dit jaar is het de beurt aan Marco Beltrami (recente scores voor Free Solo, A Quiet Place).

Viridiana

Focus op Spanje
Film Fest Gent stelt jaarlijks een vast programma samen dat zich focust op een specifiek land. Dit keer is het de beurt aan Spanje, en een nadere kijk op de selectie stemt zeer positief. Aan klassiekers natuurlijk geen gebrek: geprogrammeerd zijn onder meer Viridiana (1961) van Luis Buñuel en een vroege film van Pedro Almodóvar (Matador, 1986). Alejandro Amenábar (Abre los Ojos, The Others) heeft zowel zijn eerste (Tesis) als zijn laatste film (While at War, over het Franco-regime) draaien. Veel interessanter in festivalverband is echter de selectie van nieuw werk.

Verfrissende ontdekkingen zijn daar te verwachten in het rijtje titels van jonge filmmakers, die in Gent hun eerste (Elena Martín met Julia Ist; Alberto Dexeux & Ànnia Gabarró met Les Perseides), tweede (Juan Palacios met Meseta) of derde (Oliver Laxe met Fire Will Come) langspeelfilm kunnen laten vertonen. Het Amerikaanse vakmagazine Variety muntte in 2017 de term ‘Catalaanse New Wave’ om – jawel – een nieuwe golf van filmtalent aan te duiden, en verwees daarmee onder andere expliciet naar Elena Martín. Als een term als deze u niets zegt zonder in het werk van de betreffende filmmakers te zijn gedoken, probeer dan in ieder geval Con el Viento te zien; dit prachtige drama over persoonlijke expressie, herinnering en rouwverwerking kreeg afgelopen zomer een release via Previously Unreleashed (EYE), en werd geregisseerd door één van de vrouwen in het rijtje van Variety (Meritxell Colell). Het is fascinerend te zien hoe direct deze nieuwe namen zich met elkaar laten verbinden: Elena Martín, die in Gent Julia Ist heeft draaien, acteert ook in Con el Viento.

A Hidden Life

De grootste verrassing voor ondergetekende was de lastminutetoevoeging van drie producties van verdeler Disney. Het was flink duimen, maar op het laatste moment is het zo mogelijk geworden om vóór het invallen van het nieuwe jaar te kijken naar de monumentale nieuwe film – A Hidden Life – van Terrence Malick, die deze lente opende in Cannes. Op het moment van schrijven staat de Nederlandse release gepland voor februari 2020. Zo lang hoeven fans van erkend cultheld Taika Waititi (What We Do in the Shadows, Hunt for the Wilderpeople) overigens niet te wachten op – controverse gegarandeerd – nazisatire Jojo Rabbit. Die film opent na de enkele vertoning in Gent het LIFF (Leiden).

Krenten in de pap
De programmering in Gent is zo breed als de hoeveelheid ademruimte die je jezelf wilt gunnen. Als bezoeker kun je je fixeren op de sectie Spaanse cinema en je daarbij bijvoorbeeld verliezen in het uitgesproken (El Mar), enigmatische (El Niño de la Luna) oeuvre van Agustí Villaronga. Maar je kunt er ook voor kiezen een aantal competitiefilms te gaan zien en de krenten uit de pap van de Global Cinema-sectie te halen. Veel films die in Gent draaien zijn al aangekocht voor distributie in Nederland, maar er zijn genoeg uitzonderingen, zoals, uit Mongolië, Öndög van Wang Quan’an, Land of Ashes van de Costa Ricaanse Sofía Querós Ubeda en Vivarium van Lorcan Finnegan (die ik alvast op Imagine verwacht). Nederlandse cinefielen die zich normaal verlustigen aan het aanbod van Rotterdam en andere binnenlandse festivals kunnen zo ook eens overwegen een blik over de grens te werpen.

InDeBioscoop zal tijdens het festival, tussen 8 en 18 oktober, in blogvorm verslag doen van de filmische hoogtepunten.

 

 7 oktober 2019


MEER FILMFESTIVAL

Film Fest Gent 2016 – Epiloog

Film Fest Gent 2016
Epiloog

door Wim Meijer

De 43e editie van het Film Fest Gent is ten einde. Gisteren won A Quiet Passion de prijs voor beste film. Die zagen we helaas niet, wel die andere (Sunset Song) van Terence Davies. Zal je net zien. Home mocht de prijs voor beste soundtrack in ontvangst nemen, een Vlaamse productie met inderdaad een uitstekende score.

A Quiet Passion

We moeten Film Fest Gent complimenteren met de selectie films. Het aanbod was van hoge kwaliteit, zonder de gebaande paden te volgen. Men bood een mooie mix van succesvolle films op andere filmfestivals, goede drama’s van eigen Belgische bodem, Japanse pareltjes en Scandinavische speelfilms. Als we sterren zouden geven, lag het gemiddelde rond de vier.

Niet alles was top geregeld. Punctualiteit is niet de sterkste kant van de organisatie, met films die gerust vijf tot tien minuten later beginnen dan aangekondigd, zonder opgaaf van reden. Op zich geen punt natuurlijk. Tot de organisatie in haar oneindige wijsheid besluit een persvoorstelling onaangekondigd een half uur te vervroegen. Kom je daar aan om tien uur ‘s ochtends, met je Duvel-kater, is die film al een half uur bezig. Niet ideaal. En helaas geen uitzondering. Constant werden voorstellingen verplaatst, verwisseld of gecanceld. Ook zagen we een verkeerd ingeladen Duits-Oostenrijkse film zonder ondertiteling. Duits is geen punt, maar dat taaltje is echt niks van te maken.

Ondanks bovenstaande kanttekening moet gezegd dat het Film Fest Gent een groot succes was. Hieronder nog twee stukjes om het af te leren. Gent, tot volgend jaar.

Harmonium

Harmonium
Harmonium is het type film dat alleen maar in Azië gemaakt kan worden. Psychologische thrillers van het hoogste niveau, met vaak bizarre plotwendingen en goed uitgewerkte wraakmotieven.

Op het eerste gezicht lijkt er niet zoveel aan de hand als Yasaka aanklopt bij zijn oude vriend Toshio. Hij komt net uit de gevangenis en zoekt werk en onderdak. Toshio voelt zich schuldig dat hij zijn oude vriend niet heeft bezocht in de bak en geeft hem voedsel en een slaapplek. Naarmate de tijd vordert ontwikkelt Yasaka gevoelens voor Toshio’s vrouw en leert hij hun dochtertje harmonium spelen.

Harmonium zit vol met mooie dialogen over vergeving, schuld en wraak. Met name de scène waarin Yasaka zijn hart uitstort over de reden waarom hij in de gevangenis terecht kwam is indrukwekkend. Maar het gaat fout. Yasaka is een eersteklas psychopaat.

Soms zijn films in Azië in staat om het publiek te laten sympathiseren met dat soort types. Denk aan I Saw the Devil. Harmonium is subtieler, veel subtieler, en toont de yakuza die het gezin langzaam ontwricht. Fijne, nare, persoonlijke film.

Neruda

Neruda
De Chileense meester Pablo Larraín is terug met wederom een politieke film, na NO – ook met Gael García Bernal. Larraín en zijn grotendeels vaste cast en crew overtreffen zichzelf met Neruda, waarin een rechercheur, aangesteld door president Videla zelf, achter de Chileense dichter en politicus Pablo Neruda aan gaat, omdat hij zich bij de communisten heeft gevoegd en kritiek heeft op de president.

Een kat-en-muisspel volgt, waarbij de dichter het tempo bepaalt. Rechercheur Oscar Peluchonneau zet driehonderd agenten op de zaak, maar is steeds een stap te laat. Een van de redenen is de immense populariteit van Neruda, die zich constant geholpen weet door het volk. Het maakt hem arrogant, hij waant zich onsterfelijk. Hij laat een spoor van kruimels na: een politieroman op elke plek waar hij is geweest. Spanning gegarandeerd, natuurlijk.

De regering begint een lastercampagne, die regelrecht faalt. Communist of niet, de gedichten van Neruda leven onder de bevolking en geeft hen hoop in bange tijden. Terwijl Videla en Pinochet een schrikbewind voeren, leest de bevolking Neruda’s poëzie. Net als in NO focust Larraín nauwelijks op de gruweldaden die het land teisterden, maar juist op de personages. Voeg daar de fantastische voice-over van Peluchonneau aan toe, meer lens flares dan in de gemiddelde Michael Bay-film, een hoop komedie en intieme, persoonlijke portretten en het resultaat is een hele fijne film die het goed zal doen in de race voor de Oscar voor beste buitenlandse film.

22 oktober 2016

 

DEEL 1

DEEL 2

DEEL 3

DEEL 4

 

 

MEER FILMFESTIVALS

Film Fest Gent 2016 – Deel 4

Film Fest Gent 2016
Deel 4

door Wim Meijer

In deel vier van het Gentse filmfestijn aandacht voor een schermer uit Sovjet-Estland die vecht voor zijn idealen en leerlingen, een bijzonder fijne film met spoken, zenuwslopende sequenties en een steengoede Kristen Stewart, een slap Argentijns aftreksel van het leven van vrouwelijke academici én de nieuwste van Jim Jarmusch, een film die alles in zich heeft om een cultklassieker te worden.

The Fencer

The Fencer
De Finse regisseur Klaus Härö is hofleverancier van de Oscarinzendingen van het land. Van zijn vijf speelfilms werden er vier doorgezet naar de Verenigde Staten. The Fencer haalde in 2015 de shortlist niet, maar kreeg wel een nod van de Britten met een Golden Globe-nominatie.

Gesitueerd in het naoorlogse Sovjet-Estland volgen we Endel Nelis, een schermer die in de oorlog onder dwang werd gerekruteerd door de Duitsers en daarom nu moet vluchten voor de Russische geheime diensten die hem als een verrader zien. Hij verlaat Leningrad voor een gehucht en gaat lesgeven. Terwijl zijn vrienden in Leningrad hem op het hart drukken zich gedeisd te houden, beweegt de protagonist zich meer en meer in het vaarwater van de schooldirecteur, een Stalinist in hart en nieren.

Elke keer dat er onbekende mannen in beeld lopen is het spannend. Is het de geheime dienst? Endel probeert zo normaal mogelijk te leven, maar het verleden blijft hem achtervolgen. Hij blijkt ook geen bijzonder goede leraar, met zijn gebrek aan geduld en onbegrip voor het leervermogen van de kinderen. Toch raakt hij verknocht aan de kleine Esten, waarna hij zich als een heldhaftige leraar ontpopt. Denk School of Rock of Dangerous Minds. Ook hier gaan de kinderen als underdog een schermcompetitie aan. Härö bewandelt niet bijster originele paden. Toch ontstijgt The Fencer de gemiddelde hero teacher movie, voornamelijk door bijzonder goed acteerwerk en aandoenlijke kinderen.  

The Fencer is een aangrijpende film met sfeervolle pianomuziek die losjes is gebaseerd op het leven van schermkampioen Endel Nelis. Tijdens de eerste opnamedag vielen de Russen de Krim binnen. Er is wat dat betreft weinig veranderd. Ook thema’s als liefde, zelfverloochening en vechten voor idealen zijn van alle tijden. Klaus Härö maakt een prachtige film, een hoogtepuntje op het Vlaamse filmfestival dat doorspekt is met goede titels.

Personal Shopper

Personal Shopper
De nieuwste film van Olivier Assayas is zo’n film die je moet ondergaan. Laat je onderdompelen in de modieuze spookwereld die de Franse cineast creëert. En geniet van de uitstekende, verontrustende Kristen Stewart als down to earth medium.

Het duurt slechts enkele minuten voordat Maureen (Stewart) zich ’s nachts in een verlaten huis bevindt, gekweld door haar overleden broer Lewis, ook een medium. De afspraak is dat hij haar vanuit het hiernamaals een teken zal geven. Het huis kraakt, piept en er wordt met deuren gesmeten. Op zachte toon, volledig beheerst, zegt Maureen: ‘Lewis? Lewis, is that you?’ De kille cinematografie en indringende strijksymfonieën creëren een naargeestige sfeer. De oplettende kijker ziet een vertroebeling in de lucht, waar het gedimde licht tegen afsteekt. Assayas knipt terwijl je midden in de spannende scène zit. Verwarrend. De volgende ochtend zegt Maureen tegen de potentiële kopers dat er meer tijd nodig is. Ze knikken instemmend.

Kristen Stewart is een personal shopper, iemand die voor een beroemdheid shopt, omdat die daar zelf geen tijd voor heeft. Een verderfelijke wereld, zo blijkt al snel. Maureen is gestrest, kwetsbaar, gereserveerd, introvert, gedreven, verbeten en geïrriteerd. Haar emoties zijn voelbaar en echt. Maureen is Stewart op het lijf geschreven en de actrice speelt de rol met ongekende klasse. Het Oscarseizoen gaat binnenkort beginnen en Stewart zou met deze veelzijdige rol hoge ogen moeten gooien.

Personal Shopper houdt het midden tussen drama, thriller en horror, maar is eigenlijk niet te categoriseren met haar vreemd soort realisme en bijzonder beklemmende sfeer. De geesten – vaker niet dan wel in beeld, zoals het hoort – jagen je de stuipen op het lijf. Andere keren levert het vertederende momenten op. Dan verschijnen er ook nog vreemde berichtjes op Maureens telefoon. Afzender: Unknown.

Hermia & Helena

Hermia & Helena
Dit portret van vrouwelijke, Argentijnse academici poogt even kunstzinnig te zijn als haar protagonisten, maar faalt en creëert een barrière tussen publiek en personages.

Hermia & Helena vertelt het verhaal van Camila, een Argentijnse academica die Shakespeare’s A Midsummer Night’s Dream vertaalt in het Spaans en er een gewoonte van maakt om onaangekondigd mensen te bezoeken aan de andere kant van de wereld. Zo gaat ze naar haar ex in Japan, waar ze ook werkt. Althans, werken, iedereen is meer bezig met het presentje dat je dient achter te laten als je onderzoek er op zit. Is het kritiek op de academische wereld, waar persoonlijkheid en gedreven onderzoek ondergeschikt zijn geraakt aan het aantal publicaties?

De film is grillig, onsamenhangend en rusteloos, met constant verwarrende flashbacks en achteloos keuvelende Argentijnen. De onderzochte kunstvormen, zoals teksten van Shakespeare, verschijnen letterlijk in beeld. Ook toont Hermia & Helena negatieven, beelden van een tuinhekje of klerenhangers, en opnames van een honky-tonk piano. Omdat er eigenlijk geen touw aan vast te knopen valt, blijft dit Argentijnse abstracte drama afstandelijk. Zelfs de charmante Camila kan niet voorkomen dat de verveling na een uur toeslaat.

Paterson

Paterson
Het is mooi, hoe Jim Jarmusch het doodnormale koppel uit Paterson verfilmt. De een is een buschauffeur die in zijn vrije tijd dicht. Hij heet Paterson en rijdt door Paterson. De ander is Laura, een dagdromer. Ze wil artiest, schilder, patissier of countryzangeres worden. Jarmusch droomt mee, met mooie, poëtische beelden van de stad. De Amerikaanse cineast weet het koppel effectief te vangen, maar kan niet voorkomen dat deze tragikomedie uiteindelijk wat langdradig is.

Paterson volgt het koppel gedurende een week. De protagonist, een fijne rol van Adam Driver, rijdt wat rond. Alle dagen lijken identiek, met hier en daar een kleine variatie. Zo is er de grappige Indiër Donny, die altijd een waslijst met klachten ten gehore brengt nadat Paterson hem vraagt of alles oké is. De Engelse buldog Marvin is ook goed voor een gniffel of twee. De komedie doet denken aan die van de gebroeders Coen, net zo gortdroog en soms een tikje absurd.

De rode draad van Paterson is de poëzie. De buschauffeur wil zijn grote voorbeeld achterna, de lokale dichter William Carlos Williams. Zijn gedichten zijn van dezelfde kwaliteit. Dat wil zeggen, een 8-jarige had het kunnen schrijven. De gedichten zijn lachwekkend. Zo beschrijft Paterson hoe je wellicht met een specifiek type lucifer de liefde van je leven kan vinden door haar sigaret aan te steken. En zo schrijft-ie er nog wel een paar.

De film begint en eindigt op maandag. Op vrijdag is het welletjes geweest, het weekend is ronduit saai, maar Jarmusch komt sterk terug op de laatste dag, wanneer Paterson een Japanse poëzieliefhebber spreekt. De internationale pers bejubelde de film – deze lokale Hollander was iets minder enthousiast – en de keuze voor het Film Fest Gent is een logische. Jim Jarmusch zelf kwam nog even buurten. Paterson heeft alles in zich om een cultklassieker te worden.

17 oktober 2016

 

DEEL 1

DEEL 2

DEEL 3

EPILOOG

 

 

MEER FILMFESTIVALS

Film Fest Gent 2016 – Deel 3

Film Fest Gent 2016
Deel 3

door Wim Meijer

De selectie van het Film Fest Gent is vooralsnog feilloos. Ook de drie goede films in dit derde verslag gaan nog uitkomen in Nederland. We zien Vlaamse hangjongeren die zich dood vervelen, een naargeestige Franse thriller van J-horror meester Kiyoshi Kurosawa en de bijzondere tocht van een donorhart in een fijn medisch drama.

Home

Home
De zeventienjarige Luna maakt grappen over kinderen in de kelder van een leraar, haar vriendje Sammy post op Facebook dat hij wel eens iemand wil vermoorden om het gevoel te krijgen dat hij nog leeft. Kevin komt uit de bak na een grove mishandeling en John heeft het thuis zwaar te verduren. Het zijn deze hoofdrolspelers die opgroeien en hun onschuld verliezen, soms met grote gevolgen.

De vorige films van Vlaamse cineaste Fien Troch – Een ander zijn geluk, Unspoken en Kid – gaan over de problemen tussen kinderen en hun omgeving. Met Home neemt ze afscheid van die periode en richt ze zich op pubers. Seks, achteloos gedrag en verveling typeren de adolescenten. Ook de ouderen vervelen zich overigens in Home, bijvoorbeeld wanneer een man Jingle Bells speelt op een vorkheftruck. Deze Vlaamse prent is een mooie momentopname van de huidige jongerencultuur, waarmee van alles mis is. En dat ligt niet aan de jongeren, zo laat Troch zien.

Home werd geselecteerd voor de prestigieuze filmfestivals van Venetië en Toronto. Dat is begrijpelijk, gezien de overzichtelijke regie van Troch, het originele script dat ze schreef met haar man Nico Leunen en de intieme beelden van Trochs vaste cameraman Frank van den Eeden. Home is een familieproject dat met veel liefde en toewijding is gemaakt. Bovendien zit er een heerlijke soundtrack onder de beelden die verfrissend ogen met het ‘oude’ 4:3 formaat, afgewisseld met smartphone-opnamen.

Le secret de la chambre noire

Le secret de la chambre noire
De Japanse J-horror meester Kiyoshi Kurosawa verlegt zijn grenzen en maakt een film die volledig in Frankrijk is opgenomen, inclusief Franse cast. Hij gebruikt daguerreotypie, een Franse uitvinding, om onder de huid van de kijker te kruipen. Toen fotografie net ontstond was daguerreotypie de meest gebruikte manier om iemand te vereeuwigen, toen nog een op zilveren oppervlak dat later werd bewerkt met kwik. Afhankelijk van de hoeveelheid licht kon de sluitertijd oplopen tot wel twee uur, terwijl het model stil moest staan. Het uiteindelijke resultaat was een zilveren portret waarbij het lijkt of de gefotografeerde zweeft in de ruimte.

De excentrieke fotograaf Stéphane wil alleen nog de originele manier van fotograferen gebruiken. Hij wordt beschouwd als een genie. Zijn dochter Marie is het enige model dat hij gebruikt, letterlijk en figuurlijk. Urenlang moet ze poseren in een speciaal daarvoor gebouwde stellage. Soms valt ze flauw. Jean, Stéphane’s ingehuurde assistent, ziet meer en meer problemen en probeert Marie te verlossen uit de donkere krochten van haar vaders artistieke spookhuis.

Le secret de la chambre noire werkt op de zenuwen. De film begint onschuldig genoeg, maar al snel slaat de sfeer om. De Japanse cineast bouwt traag op naar een onhoudbare situatie met een naargeestige ambiance, waarin de kijker zich steeds onrustiger zal voelen. Na een tijdje weet niemand meer wat nu realiteit is, en wat niet. Kurosawa situeert zijn thriller in het uitzichtloze Frankrijk, waar de hoge jeugdwerkloosheid tot gekte leidt. De personages zweven – soms letterlijk – tussen fictie en realiteit net als in de zilveren platen, terwijl de kijker op de pijnbank ligt. Geen hele plezante ervaring. Wel een zorgvuldig gemaakte film voor de echte liefhebber.

Réparer les vivants

Réparer les vivants
De in Ivoorkust geboren regisseuse Katell Quillévéré (Love Like Poison, Suzanne) maakt een mooi medisch drama over de tocht van een donorhart, en daarmee ook onlosmakelijk de dood.

In Réparer les vivants, gebaseerd op een boek van Maylis De Kerangal, lopen meerdere verhaallijnen door elkaar. Het begint met Sam, die uit het raam springt van z’n vriendin en via daken en wegen zijn vrienden ontmoet. Quillévéré verfilmt het als een ontsnapping na een kraak, met bijzonder stijlvolle tracking shots en close-ups. De jongens gaan surfen, wederom prachtig geschoten in super slow motion door cameraman Tom Harari. Speciale waterdichte dozen werden gefabriceerd om de zee tot leven te laten komen. Dezelfde zee veroorzaakt een scène later een auto-ongeluk.

Het tweede verhaal is dat van de medische staf in het ziekenhuis waar Sam wordt binnengebracht. Thomas (Tamir Rahim) voert samen met de arts het slechtnieuwsgesprek met Sams ouders: Sam is hersendood. De vraag over orgaandonatie stelt hij ook, waarmee Quillévéré impliciet de kijker hetzelfde vraagt. Met veel detail toont de film de sfeer in het ziekenhuis, waar humor en de dood elkaar dagelijks afwisselen. Door de vele persoonlijke details gaan de personages leven. Zo wil Thomas graag een zeldzame vogel en is de zuster heimelijk verliefd.

Het laatste verhaal is het minst goed gebracht, mede omdat Claire die leeft met een hartaandoening pas laat ten tonele verschijnt. Het is niet de meest sympathieke vrouw uit de film, met haar kinderachtige trekjes en het achterhouden van vitale informatie richting haar zoons. Quillévéré laat de aandacht even verslappen, maar herstelt zich met een emotioneel slot. Haar film, opgedragen aan haar moeder, is gepolijst, persoonlijk, gebalanceerd en meeslepend.

15 oktober 2016

 

DEEL 1

DEEL 2

DEEL 4

 

MEER FILMFESTIVALS

Film Fest Gent 2016 – Deel 2

Film Fest Gent 2016
Deel 2

door Wim Meijer

In deel twee van Film Fest Gent neemt Terence Davies ons mee naar Schotland dat aan de vooravond van de Eerste Wereldoorlog staat, zien we de nasleep van de Tweede Wereldoorlog wanneer Duitse krijgsgevangenen mijnen moeten ruimen, toont Oliver Stone ons Edward Snowden die gelooft een Derde Wereldoorlog te voorkomen én roept de nieuwste miskleun van Terrence Malick alleen maar vragen op.

Sunset Song

Sunset Song
Regisseur Terence Davies adapteert het boek Sunset Song, het bekendste boek van de Schotse schrijver Lewis Grassic Gibbon. Davies maakt er een kostuumdrama van met een sterke vrouw in de hoofdrol. Chris Guthrie (de klassieke schoonheid en geweldig acterende Agyness Deyn) is de beste leerling van haar klas, maar moet stoppen met haar opleiding. Ze is thuis nodig. Terwijl haar streng religieuze en hardvochtige vader zijn gezin ten gronde richt in de naam van de Heer, ontwikkelt Chris zich tot een sterke, onafhankelijke vrouw.

Davies’ film is van oogstrelende schoonheid. Dromerige beelden met soepele, strakke cameravoering vermengen zich met frasen uit het boek van Gibbon. Shots duren soms een eeuwigheid zonder dat ze vertragen, terwijl de voice-over Schotse poëtische teksten opdraagt. Sunset Song is een Schots sprookje over moed, opgroeien en de waarde van een gezin. Maar vooral geeft het een prachtig beeld van het platteland van Schotland aan de vooravond van de Eerste Wereldoorlog.

Land of Mine

Land of Mine
Nadat de Tweede Wereldoorlog is afgelopen, zijn er nog duizenden Duitse krijgsgevangenen buiten hun vaderland. Die mochten niet meteen naar huis. Een heel aantal Duitsers, veelal jonge broekies zoals in Land of Mine, werden gedwongen de mijnen te ruimen aan de Deense kust. Met hun blote handen. Er lagen er zo’n twee miljoen. Dit levert zenuwslopende beelden op. Land of Mine toont zo vaak het onschadelijk maken van een mijn dat je het na het zien van deze film zelf kunt. En elke keer is het weer bloedstollend spannend.

De film introduceert veertien jonge Duitse soldaten. Het duurt niet lang voor je je verbonden voelt met hun lot. Drillsergeant Carl Rasmussen, een beer van een vent, instrueert de jongens. Medelijden heeft hij niet, totdat het eerste slachtoffer valt. Langzaam raakt de Deense militair in de ban van de jonge Duitse knullen. Land of Mine is deprimerend, schokkend en toont de (on)menselijke kant van de oorlog in al haar bruutheid.

Snowden

Snowden
Wanneer Edward Snowden (Joseph Gordon-Levitt) bij de Special Forces zit, breekt hij zijn been. Zijn lijf is niet bestand tegen alle oefeningen en lopen met bepakking. ‘You’re discharged, but don’t worry, there are other ways to serve your country’. Dat hebben ze geweten. Tien jaar later zou Edward Snowden staatsgeheimen publiceren.

Na zijn periode bij de Special Forces zien we Ed werken bij de CIA, de NSA en wederom bij de CIA. Hij doet locaties aan als Genève, Kyoto en Hawaii, na in opleiding te zijn geweest in het CIA techlab ‘The Hill’. Daar krijgt hij les van Crobin O’Brien (Rhys Ifans) en Hank Forrester, een nodeloze rol gespeeld door Nicolas Cage. O’Brien vertelt hem de noodzaak van de grootschalige afluisteroperaties en waarom deze niet openbaar mogen zijn: ‘Secrecy is security, and security is victory’. Het technisch wonderkind werkt voor Corbin aan allerlei projecten, waar hij niks over mag zeggen tegen zijn paaldansende vriendin Lindsay Mills (Shailene Woodley). Maar het gaat knagen, al die mensen die de Amerikaanse overheid in de gaten houdt.

In Snowden vertelt Oliver Stone het verhaal dat je in Citizenfour niet zag. Laatstgenoemde is de betere film, maar eigenlijk zou je deze films samen moeten zien. Het vormt een mooi totaalbeeld van de klokkenluider. Beide films gebruiken de beruchte series van interviews op een hotelkamer in Hong Kong als rode draad. Waar Citizenfour uitblinkt in het journalistieke proces en het uitleggen wat er zoal mis is met de Amerikaanse overheid, laat het Snowdens persoonlijke leven vrijwel onberoerd. Juist dit aspect probeert Snowden te tonen en te dramatiseren. Stone lijkt er haast vanuit te gaan dat je Citizenfour al kent, zo naadloos sluiten de twee films op elkaar aan.

Snowden is een gestroomlijnde productie met een sterke cast en een goede dosis spanning. De film duurt ruim twee uur, maar de tijd vliegt voorbij. Gordon-Levitt lijkt knulliger en meer nerdy in Snowden dan Edward Snowden in Citizenfour, maar speelt desondanks overtuigend. De rapmuziek en snelle beats vallen wat uit de toon. De film schiet wel tekort qua plot. Nooit krijg je het gevoel Edward Snowden te leren kennen. De operaties zijn te vluchtig, zijn romance met Lindsay matig uitgewerkt. Wat de protagonist drijft blijkt beter uit Citizenfour. Jammer dat Oliver Stone er in 135 minuten niet in slaagt om Snowden echt bloot te leggen.

Voyage of Time

Voyage of Time
Geef Terrence Malick een IMAX-camera en vraag of hij even wil uitbeelden hoe het universum is ontstaan. Nou, dan weet je het wel hè? Voyage of Time dus. Naar eigen zeggen werkte Malick veertig jaar aan deze documentaire. Het is vooral het bewijs dat Malick het spoor nog altijd bijster is sinds Tree of Life.

Voyage of Time is een bijzonder project met adembenemende beelden, waarin hij prachtige shots afwisselt met gruizige camcorderopnamen van rellen, zwervers en dierenleed. Malick is een meester in het mysterieus uitbeelden van abstracte zaken. Maar beelden alleen zijn niet genoeg. Hij strikte Cate Blanchett om een voice-over te verzorgen. Dat gaat ongeveer zo: ’Born. (stilte) Oh Mother. (stilte) I am. (stilte) Restless. (stilte) Unsatisfied. (stilte) I thirst. (stilte)’. Pretentieuze poëzie die de kijker geen steek verder helpt.

Met enige regelmaat heb je geen idee waar je naar kijkt. Malicks beelden kunnen zowel een stofwolk, hersenactiviteit, op hol geslagen bacteriën of een datastroom uitbeelden. Context ontbreekt volledig. Het is dat er vooraf in het programmaboekje wat informatie stond, waardoor het geheel enigszins te plaatsen is. Anders duurt het gerust een uur eer je snapt dat Malick het ontstaan van het universum poogt te tonen.

We zien Earth-achtige taferelen, maar de zalvende stem van David Attenborough ontbreekt. Later lopen de dinosauriërs en mensen op de Aarde rond. Een preutse Malick toont ze naakt, maar wanneer de mannen gehurkt rondom een vuurtje zitten en van achteren worden gefilmd, bungelt er niks tussen de benen. Wellicht is dit Malicks visie op hoe het zou moeten zijn. Geen voortplanting. Dan hadden we nu ook geen last gehad van al die nare gebeurtenissen die hij het publiek toont middels de camcorder footage. En ook niet van dit gedrocht van een documentaire.

14 oktober 2016

 

DEEL 1

DEEL 3

DEEL 4

EPILOOG

 

 

MEER FILMFESTIVALS