IDFA 2018 deel 4: Gekke componist, Hongaarse populist en bokser met verleden
door Bob van der Sterre
Het IDFA is bijna afgelopen. Een traditioneel jaar met gevloek op het zelden goed passende filmrooster (is er een IDFA-programmeur die iets tegen mij heeft?) versus onverwachte hoogtepunten. Aquarela van Kossakovsky was visueel het hoogtepunt, maar het menselijke hoogtepunt, je gelooft het misschien niet, was een Italiaanse boksfilm.
Giacinto Scelsi. The First Motion of the Immovable – kluizenaarscomponist Giacinto Scelsi was een kluizenaarscomponist met een voorkeur voor extreme, merkwaardige composities. Sommige muziek is moeilijk in woorden uit te drukken, je kunt er beter naar luisteren. Voor de een rennen om het geluid zacht te zetten, voor de ander zijn het experimentele wonderen.
In deze docu gaat zijn neef (Sebastiano d’Ayala Valva) op zoek naar muzikanten die hem gekend hebben of zijn muziek speelden. Hij gaat ook langs zijn vader in Rome, die Scelsi goed gekend heeft.
De opzet lukt deels, want de optredens zijn mooi, de muzikanten interessant (en oprecht in hun liefde voor Scelsi). Toch zijn er ook genoeg stukken in de docu (zoals wanneer hij zijn vader gaat scheren) die voor de gewone kijker niet zo interessant zijn én veel te lang duren. Ze halen het tempo uit de film en trekken ook de aandacht weg van wat veel interessanter is: wie was die Scelsi nou? Gemiste kans. Ik denk dat een meer lawaaiige aanpak met snelle montage en dikke chocoladeletters over het scherm beter had gepast bij het muzikale karakter van deze componist.
Dark Corner – Italiaanse bokser strijdt tegen zijn demonen Mirco Ricci is een bokser. Je verwacht een docu over een topsporter, maar dit is iets heel anders. De filmer is namelijk zijn leraar op de basisschool (Fabio Caramaschi) en hij filmde de bokser in spe toen al. Nu, twintig jaar later, filmt hij hem weer als Ricci probeert door te breken als profbokser.
Het enige is: Ricci heeft een verleden. Dat komt door twee dingen: de harde jeugd in de Romeinse getto’s en zijn eigen demonen. Die zorgen ervoor dat hij gaat drinken. Dan loopt het zelden anders af dan met een knokpartij. Als Ricci na een boksgevecht is beschoten, zegt hij: ‘Geen idee wie dit gedaan kan hebben. Een van de honderd mannen met wie ik gevochten heb?’
Dit klinkt als een zware, dramatische film. Maar Caramaschi’s film levert ook op het gebied van humor. Ricci is misschien niet al te snugger maar is wel open over zichzelf (vermoedelijk om zijn eigen demonen te bestrijden). Dat maakt hem wat anders dan het prototype emotieloze stoere man. Samen met zijn vriendin Rubina heeft hij een paar hilarische discussies.
De film raakt ook het gebied van ontroering, aangezien het einde je best bij de keel grijpt. De speciale relatie van de leraar met Mirco is wel wat anders dan die van de doorsnee regisseur met zijn onderwerp.
En omdat Dark Corner met zijn bokswedstrijden op hoog niveau ook het hokje van spanning aanvinkt, is deze documentaire dé aanrader van deze IDFA als het gaat om portretten van mensen (met de aantekening dat ik zeker de helft van de films die ik wilde zien, niet heb kunnen zien).
Hungary 2018 – angst voor migranten vs. het kan anders Dit jaar waren er ook parlementsverkiezingen in Hongarije. Hier nauwelijks in de pers, maar ook daar staan twee groepen tegenover elkaar. De linkse, liberaal denkende en pro-Europese groep van Ferenc Gyurcsány en de partij van extreemrechtse bangmakers van Viktor Orbán (FIDESZ). Gyurcsány weet dat hij de rechtse media niet kan bestrijden. Aan hem ligt het niet, hij is actief en zijn vrouw ook. De nederlaag is helaas onvermijdelijk.
De film van Eszter Hajdú is misschien goedbedoeld. FIDESZ, de partij van Orbán, speelt wel heel eenvoudig de angst-voor-migrantenkaart – en komt ermee weg. Wederom een voorbeeld van linkse partijen die geen goed antwoord hebben op angstretoriek van rechts-extremistische populisten. Dat is misschien schokkend maar de film is op geen enkele manier interessant of historisch. Eigenlijk net zo simpel als de titel. Je hoopt op zeker moment toch wel op afwijkende gebeurtenissen of karakters. Die komen er niet.
The Border Fence – wachten op vluchtelingen die nooit komen Ferenc Gyurcsány zegt al hoofdschuddend dat Hongarije geen land is waar vluchtelingen op af komen. In Oostenrijk denkt men juist wel dat vluchtelingen en masse het land willen betreden. Dus opperen opportunistische politici daar: laten we een hek bouwen aan de Italiaanse grens.
Nikolaus Geyrhalter (bekend van Our Daily Bread) geeft Oostenrijkse burgers in de grensregio Brenner / Brennero het woord. Wat vinden ze, wat voelen ze. Zijn ze bang voor de vluchtelingen? Willen ze een hek?
Een zeer relaxte controverse. De meeste meningen zijn redelijk en humanistisch. Een boer verzucht uiteindelijk: ‘Met populisme de verkiezingen winnen, akkoord. Maar met populisme regeren, dat geloof ik niet. Dat is een serieuze zaak.’ Een andere mooie opmerking van een Senegalese werker aan Italiaanse kant: ‘De kleur huid doet er niet toe. Werken doe je met je hersenen.’
In een metaalfabriek spreekt een kerel zo goed en liberaal over dit onderwerp dat je je afvraagt waarom dat soort figuren nooit meer in de politiek zijn terug te vinden. En ook de lokale politieagent is de redelijkheid zelve.
De documentaire is ietwat traag maar wel een prettige nuance in dit holle frasen-tijdperk. Daar gaat de mythe van de boze burger. De redelijke stem is saai, verkoopt niet, en die hoor je dus niet. Dat betekent niet dat die er niet is. Alleen moet je die net als Geyrhalter tegen het lijf lopen en vragen wat ze denken.
Becoming Animal– spektakelloze natuur Natuurdocu’s zijn enorm moeilijk om te maken. De natuur vastleggen zonder sneeuwluipaarden in de Himalaya of rennende zebra’s over savannen is niet zo makkelijk. Helemaal niet als je wilt uitleggen wat er zo fascinerend aan natuur is.
Becoming Animal is een dappere poging om het genre met een filosoof en een artistiek filmer eens een andere invalshoek te geven. De filosoof, David Abram, fluistert dingen als: ‘Bomen voelen jouw aanwezigheid óók’ en ‘Water heeft ook zijn eigen taal, zoals sjoowsh, woosh, swooss’. De cameraman, Peter Mettler, filmt driftig wapperende takken, een slak van heel dichtbij en zet een minicamera op een raaf. Dit allemaal in het Grand Teton National Park in de Verenigde Staten.
Al met al verrassend spektakelloos vergeleken met de grote BBC-series. Een prettige kijkervaring, maar erbij in slaap vallen is een risico.
IDFA 2018 deel 3: Criminelen, oplichters en een paar helden achter computers
door Bob van der Sterre
IDFA’s tweede week opent allerlei onbekende wereldjes voor de liefhebber. Vasthoudende karakters én mensen die slim zijn met computers keren alsmaar terug.
The Panama Papers – belastingontduiking op gigantische schaal The Panama Papers sloegen in als een bom in het nieuws van 2015. Het bleek dat diverse beroemdheden, maar ook wereldleiders, via slinkse financiële wegen de belastingplicht ontdoken. Miljarden aan belastinggeld werden zo nooit geïnd. Het kwam naar boven door een lek bij advocatenkantoor Mossack Fonseca en werd via Süddeutsche Zeitung en veel andere media onderzocht en naar buiten gebracht.
De onthulling was een tour de force van talloze onderzoeksjournalisten in de wereld. De nieuwe stijl journalistiek. Samenwerken voor een scoop in plaats van het alleen willen doen. We krijgen hier een inkijkje in hun monnikenwerk (miljoenen documenten over geld doorspitten). Moedig werk ook want de 1% van de superrijken die dit doen (en de helft van het geld ter wereld bezitten) kunnen natuurlijk de beste advocaten betalen om strijd te leveren.
Het resultaat mocht er zijn: de oplichters stonden in hun hemd, zoals het legendarische interview met de IJslandse premier. En tegelijk een les die eigenlijk ook niet zo verbaast: zowel banken als advocatenfirma’s hebben geen enkele scrupules als het gaat om belastingontduiking.
De onthullingen zijn spectaculair, de documentaire van Alex Winter is dat niet. Hoewel alle betrokkenen hier aan het praten zijn (behalve de klokkenluider John Doe natuurlijk), is de film toch redelijk standaard. Pratende hoofden (uiteraard), manipulerende muziek en shots van brave burgers die strak de camera inkijken (want zij worden indirect opgelicht, nietwaar). Bloedserieus allemaal. Ja, het is interessant hoe die journalisten omgingen met de informatie maar achteraf vat ik nog steeds niet veel over offshore-accounts.
Sterk is de opmerking van de Maltese journalist. Hij is de zoon van Daphne Caruana Galizia – de vermoorde Maltese journaliste die blogde over de Maltese regeringsleiders in The Panama Papers. Er zijn minder onderzoeksjournalisten dan ooit, maar, zo zegt hij: ‘Dit is een gouden eeuw voor ons’. De ironie dat je meer te doen hebt omdat meer mensen de boel oplichten.
Camorra– de aftakeling van een havenstad Niet kinderachtig, de Camorra. Dat weten we al van boek, film en serie Gomorrah. Het eenvoudige smokkelwerk uit de jaren vijftig groeide in de jaren zestig, zeventig en tachtig uit tot een serieuze tak van de georganiseerde misdaad.
Regisseur Patierno bezocht de archieven van Rai Teche en ging als een filmarcheoloog tekeer met het materiaal over de misdaad in Napels. Met nieuws en interviews uit die tijd zie je het langzaam misgaan in Napels. De jonge boefjes, die achteloos vertellen net een man van zijn pensioen te hebben beroofd. De smokkelaars met hun illegale sigarettenverkoop. Of het bizarre interview met Cuttolo, de Camorra-baas die in interviews bijna beleefd en immer glimlachend antwoordt niets af te weten van de Camorra. Een streep door het beeld dat gangsters alleen maar stoer doen en chagrijnig kijken.
Bijzonder project. De film geeft meer sfeer dan dat het informeert. Toch heb ik dat liever. Je kunt nu zelf nadenken, er wordt je geen mening via pratende hoofden door de strot geduwd. En de mensen die worden geïnterviewd in die tijd analyseren het zelf al: door werkloosheid werd iedereen het grijze en vervolgens zwarte circuit in geduwd.
Sakawa – gewiekste oplichterij in Ghana Andere criminelen zien we in Sakawa. Hoewel je ze dat nauwelijks kunt noemen. Het gaat om Ghanezen die parasiteren op goedgelovige, zichzelf overschattende westerse mannen. Ze vinden harde schijven in oude computers, trekken de foto’s ervan af en benaderen westerse mannen op datingsites. Dan vragen ze hen wat geld op te sturen om naar ze toe te reizen. Er zijn er die er flink geld mee verdienen. Want de westerse mannen geloven maar al te graag dat het profiel van het knappe meisje echt bestaat en dat ze echt interesse in hem heeft.
De film intrigeert en is soms hilarisch. Een volwassen Ghanese man doet een Amerikaans meisje na en een Amerikaan aan de andere kant van de lijn trapt er nog in ook. Hun dagelijkse strijd is bijzonder om te zien. Bovendien zie je ook hoe het voodoogeloof de mensen daar in hun ban heeft.
Ben Asamoah heeft de film weten te realiseren via zijn leraar op de filmacademie die weer de juiste geldbronnen open wist te krijgen. Terecht: de film toont een wereldje dat anders onzichtbaar blijft. Het werkt wel mee dat Asamoah dit wereldje kon opengooien omdat hij zelf van Ghanese afkomst is. Ik hoop dat hij meer van die wereldjes in Afrika weet open te gooien. We zien er veel te weinig van, niet-zielige films over Afrikanen.
Een minpunt is de soms iets te gemaakte manier van hoe men net toevallig belangrijke gesprekken houdt als de camera meekijkt. Een valkuil in documentaires. Zo loopt het verhaal lekker door maar echt natuurlijk is het niet.
Bellingcat – Truth in a Post-Truth World – nerdy helden achter een pc Er zit een grappige link tussen Sakawa en Bellingcat. In beide gevallen gebruiken ze internet om feiten boven tafel te krijgen. In Sakawa om meer te weten over degene die je geld aan het aftroggelen bent, in Bellingcat gaat het om niets minder dan de waarheid.
Wie ook maar enigszins het nieuws volgt, heeft wel ooit van Bellingcat gehoord. Dit zijn de helden van het gelijknamige journalistieke onderzoeksteam. Keer op keer weten ze dingen te ontdekken waar geheime diensten of andere journalisten nog niet achter waren gekomen. Zoals met de aanslag op de MH-17 boven Oekraïne. YouTube, Google Earth, Facebook: dat zijn de middelen waar de Bellingcat-leden ‘forensisch’ gebruik van maken. Het unieke: ze doen het in hun vrije tijd.
Een typische mannenaangelegenheid, deze helden. Het zijn ook ongelooflijke nerds. De een heeft een militaire achtergrond, de ander een journalistieke, een derde was gewoon werkloos. Maar ze zijn goed in wat ze doen. En wie last heeft van vaderlandse trots: er is ook een Nederlander is erbij betrokken, Christiaan Triebert, die het charisma en talent heeft om nog meer te bereiken. Hij is dan ook al ingelijfd door The New York Times.
Het risico is dat als je zegt dat grote staten liegen, je ook kwetsbaar bent. Als een van de Bellingcat-leden van de radar verdwijnt, is er ook paniek in de tent. Gelukkig blijkt het ‘slechts’ een heftige ziekte te zijn. De documentaire geeft een interessant inkijkje in het collectief. Het is ook niet veel meer dan dat: er is geen drama, geen humor, geen emotie. De docu is voor iedereen op DOC2 te zien – een cadeautje van het IDFA.
IDFA 2018 deel 2: Duik in een verborgen geschiedenis
door Suzan Groothuis
In dit tweede deel aandacht voor documentaires waarin geheimen aan het licht komen. Politiek, zoals in The Waldheim Waltz, waarin presidentskandidaat Kurt Waldheim een naziverleden blijkt te hebben. Het donkere Chris the Swiss, over een Zwitser die om onduidelijke redenen omkwam in voormalig Joegoslavië. In The Silence Of Others zien we hoe nabestaanden vechten om hun omgekomen dierbaren in de Spaanse Burgeroorlog een officieel afscheid te kunnen geven. En een drieling komt tot een onthullende ontdekking in Three Identical Strangers.
The Waldheim Waltz –Oostenrijk in controverse In The Waldheim Waltz van regisseur Ruth Beckermann geen romantische ode aan de voormalig Oostenrijkse president Waldheim, maar een kritische blik op hoe hij als president aan de macht kwam. Waldheim, die voordat hij presidentskandidaat werd, werkzaam was als secretaris-generaal bij de Verenigde Naties, heeft namelijk een naziverleden. Beckermanns film is een opeenvolging van archiefbeelden, die op spanningsvolle wijze opbouwen naar de uiteindelijke uitslag van de presidentsverkiezing. Wanneer aan het licht komt dat Waldheim banden had met de SS tijdens de Tweede Wereldoorlog, zijn er protesten over zijn kandidaatschap. Die protesten tonen Beckermanns eerste filmbeelden, toentertijd uniek omdat nog maar weinig mensen een camera hadden. Beckermann, betrokken bij de protesten tegen Waldheim, laat met haar schokkerige camera duidelijk de verdeeldheid zien, want er waren voor- en tegenstanders. Waldheim zelf ontkent alle aantijgingen. Aan de zijde van de Duitsers in de Tweede Wereldoorlog? Ik weet van niets!
Toch toont gevonden archiefmateriaal iets anders en ontstaat er steeds meer bewijs dat Waldheim wel degelijk betrokkenheid had. Zo moet hij volgens ooggetuigen geweten hebben van de deportaties in Kroatië. En terwijl Waldheim ferm blijft ontkennen, stapelen de feiten zich op.
The Waldheim Waltz is met zijn thematiek van controversiële politieke figuren, en wat dit doet met het morele denken van bevolking en staat, nog steeds actueel. Naar aanleiding van Waldheims oorlogsactiviteiten zette de VS hem op de zwarte lijst. Het geeft te denken wat de VS, met Trump aan het roer, in deze tijden had gedaan. Een indringend document, over macht en onschendbare posities, en de kracht van protesteren en kritisch mogen en moeten kijken naar leiders.
Chris the Swiss –persoonlijk en donker document Van Waldheim gaan we over naar de Joegoslavische Burgeroorlog. Chris the Swiss is een persoonlijk document van filmmaakster Anja Kofmel. Haar neef Christian vertrok tijdens de Joegoslavische oorlog naar Kroatië om als oorlogsverslaggever te rapporteren. De film, deels in donkere animaties gegoten, toont wat er mogelijk met Chris gebeurd kan zijn. Hij verliet Kroatië namelijk niet levend; zijn curieuze dood riep bij zowel collega’s als familie vragen op.
Met Chris the Swiss doet Kofmel iets knaps. Het is een persoonlijke film, over het verlies van haar geliefde neef, toen zij tien jaar oud was. Tegelijkertijd is Chris the Swiss een reconstructie van wat er gebeurd kan zijn in dat roerige Kroatië. Kofmel maakt de reis die Chris maakte, en reconstrueert aan de hand van plekken en gesprekken met mensen die hem gekend hebben hoe hij aan zijn einde kwam. De terugblikken zijn vormgegeven in duistere zwart-wit animaties. Kofmel zelf maakte de illustraties die door een team van zo’n dertig man uitgewerkt werden tot animaties. Die wisselen zich af met echte beelden, waaronder archiefbeelden van Chris in oorlogsgebied. Ook komen familie en collega-verslaggevers aan het woord en lukt het Kofmel zelfs de beruchte terrorist Carlos de Jakhals telefonisch te spreken. Hij meent dat Chris geheim agent was voor Zwitserland.
Feiten komen aan het licht, waarmee de film een duister, thrillerachtig karakter krijgt. Chris was een avonturier en iemand die vragen stelde. De onwerkelijke situatie in voormalig Joegoslavië dreef hem ertoe om deel uit te maken van een rebellerende groep tegen de Serven. Gegrepen door de onmenselijkheid die oorlog heet, werd Chris onvoorzichtig en trad zijn eigen dood tegemoet. Een rauw, indringend eerbetoon van een nicht aan haar neef. Een van de verrassingen van IDFA 2018.
The Silence of Others –vergeten in Spanje Ook The Silence of Others gaat over de vernietigende sporen die een burgeroorlog achterlaat. Regisseurs Robert Bahar en Almudena Carracedo volgen mensen die de Spaanse Burgeroorlog hebben meegemaakt en die hun nabestaanden een definitief afscheid willen geven. Het zijn schrijnende verhalen, zoals dat van María Martín, een vrouw op leeftijd die gebukt gaat onder het feit dat zij haar moeder nooit een passende begrafenis heeft kunnen geven.
In de burgeroorlog zijn veel mensen die in opstand kwamen tegen Franco gemarteld en vermist, of begraven in een massagraf. Hun nabestaanden hebben de wens om hun overblijfselen een andere plek te geven, maar de Spaanse regering is dankzij een amnestiewet uit 1977 afhoudend. Er rust een taboe op de gruwelen van de burgeroorlog. En er is nog steeds verdeeldheid. Straten zijn vernoemd naar belangrijke uitvoerders van Franco’s dictatuur, alsof die een heldendaad verricht hebben. Een man vertelt dat hij gemarteld is tijdens de burgeroorlog. Zijn folteraar woont schuin tegenover hem. De man lijkt onschendbaar, want hij loopt nog vrij rond terwijl hij aantoonbaar oorlogsmisdaden gepleegd heeft.
De regisseurs volgen slachtoffers en nabestaanden die via het internationale recht een aantal prominente figuren ten tijde van het Franco-bewind in Argentinië voor het gerecht willen dagen. Maar de Argentijnse rechter krijgt in Spanje maar moeilijk voet aan de grond. The Silence of Others is niet zozeer een strijd om gerechtigheid. Het is de vraag om erkenning voor wat er in de troebele burgeroorlog jaren gebeurd is, in plaats van de ogen te sluiten. Zoals het bizarre verhaal over duizenden baby’s die tijdens het bewind verdwenen uit ziekenhuizen.
Toch is het vooral een observerende film over verlies en, letterlijk, een plek kunnen geven. The Silence of Others doet daarmee wat denken aan het prachtige Nostalgia for the Light van Patricio Guzmán, waarin nabestaanden de overblijfselen van dierbaren zoeken die tijdens het Pinochet regime in Chili zijn omgekomen.
Three Identical Strangers –bizarre onthullingen
Van een heel andere orde is Three Identical Strangers. Geen burgeroorlog of politieke onrust, maar een drieling die na jaren weer herenigd wordt. Wat begint als een ongelofelijk verhaal, krijgt een dramatische en bizarre wending.
Het begint met Bobby, die aan zijn studentenavontuur begint. Hij is nieuw op de universiteit, maar iedereen lijkt hem te kennen. Tot iemand hem aanspreekt en overtuigd is dat hij een tweelingbroer heeft, Eddie. Een telefoontje en een ontmoeting later, blijkt dat de twee als twee druppels water op elkaar lijken en inderdaad dezelfde geboortedatum hebben. Wanneer David een krantenartikel ziet over de herenigde tweeling, kijken hij en zijn moeder elkaar aan. Want David is het evenbeeld van de tweeling. En zo geschiedde, een drieling bij elkaar gebracht.
Ze hebben een mooie tijd samen, doen talkshows, gaan uit, hebben een klein rolletje in Madonna’s Desperately Seeking Susan en starten een restaurant. En dan komt de allesvernietigende waarheid.
Zonder te veel te verraden, is ook Three Identical Strangers een verhaal waarin aan de oppervlakte niets aan de hand lijkt, maar er sprake is van verborgen geheimen. De ene na de andere vreemde wending stapelt zich op en de uiteindelijke ontknoping is een klap in het gezicht. Van absurd en humoristisch naar onthullend en duister. Tim Wardles film houdt je op het puntje van je stoel en stemt na het zien ervan nog tot nadenken.
IDFA 2018 deel 1: Water, schapen, mammoetzoekers en liggen op een Poolse divan
door Bob van der Sterre
Tijdens de eerste dagen van IDFA blonken een paar ervaren filmmakers uit, gooit een Nederlandse film hoge ogen naar de publieksprijs en experimenteert een Poolse film erop los. Tot nu toe laat het festival zich van z’n meest gevarieerde kant zien.
Aquarela – de brute kant van water Autorijdende Russen. Niet over de weg, maar over een bevroren meer. Ze denken af te snijden. Broeikaseffect zorgt ervoor dat de dooi iets sneller plaatsvindt dan normaal. Dus vliegen ze zo, pardoes het water in. Het is soms slapstick maar natuurlijk ook levensgevaarlijk.
IJs. Water. Stormen. Gekraak van ijs. Aquarela gaat over water maar heeft onmiddellijk de toon van regisseur Kossakovsky. Een fantastische film, een visueel meesterwerk. Zoals Kossakovsky zelf zegt: ‘Deze film gaat niet over Trump of Poetin! Gewoon cinema!’
Die nieuwsgierigheid die je zelf voelt voor koude, ijzige, donkere stukken zee; hoe ziet dat er uit? Die nieuwsgierigheid boort Kossakovsky fenomenaal aan. Neem die fascinerende beelden van een straat in een tropische storm. Of dat enorme blok ijs dat zinkt en stijgt en ronddraait. Dat is wat ze bedoelen met natuurkracht.
Hier is de zee niet meer lief of charmant zoals in documentaires als Blue Planet. Het gaat ook niet over de zielige oceaan met zijn milieuproblemen. Hier is de zee een moordenaar. Kossakovsky beweert in zijn FAQ dat dit niet het oorspronkelijke idee was. Het zou een kalme film worden met mooie beelden van water. Na de tragedie aan het begin besefte hij ineens dat het een film moest worden over de brute kant van water. Dus metershoge golven, vervaarlijk krakend ijs, tropische stormen, watervallen. Geen wonder dat ze meteen al wisten dat hier Finse metal bij hoorde. (Hoewel ze toch 272 Engelse componisten hadden benaderd. Geen van allen beviel zo goed als de metal.)
‘Waarom passen hier dan geen mooie plaatjes van de zee bij?’, durfde toch een moedig persoon in het publiek te vragen. Kossakovsky, regisseur van deze film, stroopte zijn mouwen op en begon, naar eigen zeggen met tegenzin, met een filosofische uitleg van documentaires. Komt erop neer dat in deze sombere politieke tijden pessimisme er ook op een andere manier uit kan komen. En of de film ook nog in 3D verschijnt? Dat niet, maar Kossakovsky verklapte dat in juni een versie verschijnt met 96 frames per seconde (ipv de standaard 48 frames per seconde) en dat die nog meer indruk gaat maken.
Sheep Hero – Hans Teeuwen of schaapsherder? Stijn is een bijdehante Brabantse schaapsherder van een jaar of veertig. Chaotisch familieleven. Hij zorgt ervoor met zijn werk dat de heides op natuurlijke wijze (dus niet met machines) bijgehouden worden. Echt een Nederlander: geeft altijd zijn ongezouten mening, of mensen er nu om vragen of niet.
Hij heeft dan ook wat te klagen: met 60.000 euro kosten wil je niet horen dat er maar 30.000 inkomsten zijn en dat de subsidiekraan alleen maar dichter getrokken wordt. En dat autoriteiten flinke boetes geven voor een paar schapenkeutels.
Hij was ‘strontzenuwachtig’, meldde regisseur Ton van Zandvoort tijdens de persvoorstelling, want die avond zou de première volgen. Toch kan dat niet anders dan een staande ovatie hebben opgeleverd. Want Sheep Hero is zo’n sympathieke film over een eigenwijze persoonlijkheid, daar kan niemand kwaad op worden. En er valt ook wat te lachen. Soms denk je zelfs Hans Teeuwen te horen in plaats van een schaapsherder. En toch is de film niet een en al romantiek. De werkelijkheid is er ook nog. Schapen zijn namelijk ook business. Dat geeft een redelijk lichtvoetige film ineens een bittere nasmaak.
Genesis 2.0 – Zuid-Koreaanse hondenkopieerders Terwijl wij zwoegen op onze kantoortjes zijn er elk jaar Siberiërs die trekken naar de Nieuw-Siberische eilanden. Daar zoeken ze naar slagtanden van mammoeten. Die dingen zijn veel waard: een goede kost wel een ton. Niet dat je die vaak vindt, of dat het makkelijk is om daar te komen, of dat je die ton krijgt (Chinese kopers verdienen er wel goed aan).
De ervaren documentairemaker Christian Frei maakte deze film samen met assistent-regisseur Arboegajev, die meereisde met de Siberiërs. Ondertussen is er een jaar of wat geleden een mammoet gevonden met huid, vlees en bloed. Die unieke vondst opent de weg naar het klonen van een mammoet. Waarom niet? Een Zuid-Koreaanse kliniek kloont nu al zo’n 300 honden per jaar.
We reizen met de Russische archeoloog mee, en de Zuid-Koreaanse hondenkopieerders, die tezamen een immense genendatabase in China bezoeken. Dat bezoek is zo griezelig als je denkt dat het is. Je merkt dan ook dat de Chinezen een stuk laconieker staan ten opzichte van met techniek ingrijpen in de werkelijkheid.
Christian Frei legde achteraf uit dat hij het genenverhaal niet van de griezelige kant wilde laten zien. Dat was een gelukkige keuze. Ook de inbreng van de Siberische mammoetslagtandenzoekers levert fraai materiaal op. Frei heeft Arboegajev gemotiveerd om net als hij dagboekvideo’s te maken, zodat de documentaire meer lijn zou krijgen. Daar valt nog mee te leven. Waar ik wel wat moeite mee heb, is dat de film wel journalistiek van aard is, zonder echt journalistiek onderzoek te doen. Daar wringt de film een beetje: je kiest nu niet echt voor beeld of verhaal en ook niet voor feiten. Of is dat juist het knappe?
Diagnosis – psychoanalyse van een stad Mannen en vrouwen in de Poolse stad Łodz mogen op de bank van de psycholoog plaatsnemen. Ze krijgen vragen op zich afgevuurd als: als de stad een moeder was, hoe zou ze dan zijn? Een psychoanalyse van een stad. De vragen komen ook dichtbij huis. Oude wonden worden opengereten. We zien de ‘patiënten’ ook in hun eigen huis.
Over een ding kun je niet over klagen bij Diagnosis. Eindelijk eens een film die anders is dan andere films. Hier ook pratende hoofden, maar letterlijk, van boven gefilmd, omdat ze liggen op de divan.
Het idee is aardig, maar geslaagd? Nee, toch niet. Daarvoor levert het idee te weinig op. Of je moet willekeurige verhalen van willekeurige mensen boeiend vinden. En werkelijk de hele film (afgezien van de sessies) is in slow motion geschoten. Die boven de stad vliegende dronecamera is ook niet zo origineel meer. Daarentegen gebeurt het niet vaak dat een van de karakters halverwege de film ineens niet meer leeft. In elkaar geschopt door onbekenden. Hij was pas tweeëntwintig (en dakloos). Dat zegt denk ik helaas meer over Łodz dan al deze interviews.
Op Indebioscoop.com vertonen wij, zoals gebruikelijk, een film voor elke dag IDFA. We selecteerden elf films: kort en lang, gek en serieus, verdiepend en vermakend. Klik op de titel om de hele documentaire te zien. Of kijk elke dag in de rechterkolom voor onze film van de dag!
Fantastic Man (2014) Niet iedereen raakt zo enthousiast van obscure Nigeriaanse elektronische muziek als onderstaande. Toch is het de moeite waard om je te verdiepen in dit portret van de ‘Shuggie Otis van Nigeria’: William Onyeabor. Hij maakte dansmuziek die begin jaren tachtig zijn tijd ver vooruit was. Nu is hij dominee die niet meer over zijn verleden praat. Vlotte documentaire duurt dertig minuten.
A Brief History of Fat, and Why We Hate it (2017) Een documentaire van het blad Slate en Science Lab Communication. Het vertelt waarom we zo’n complexe relatie hebben met vetcellen, die, eigenlijk, opslag van reserve-energie zijn. Ze bewaren energie voor een moeilijk moment. Alleen hebben we als moderne mens nu snel teveel van die cellen. Documentaire duurt twintig minuten en heeft mooie visualisaties.
Death Zone Cleaning of the Mt. Everest (2018) Wie denkt daaraan: de doden en de rotzooi die op een berg liggen. Een speciale opruimgroep begint met de grote schoonmaak van de Mount Everest. Ze ruimen handmatig 2000 kilo vuil op. We zien hier hoe ze dat doen. De documentaire toont alleen Nepalezen – en dus geen knettergekke westerse alpinisten. De cameraman? Een GoPro-camera op hun eigen hoofd. Lekker amateuristisch misschien maar Patrick Stewart doet het woord en de prestatie is nobeler dan topsport. Documentaire duurt een uur en drie kwartier.
How Movie Trailers Manipulate You (2018) Documentaire is een erg groot woord voor iets wat acht minuten duurt. Toch, wie niets wist van (moderne) trailers, weet na deze acht minuten ineens veel meer. De bass drop, het bruine bloed, overkill van wapens die herladen worden. Vreselijk – maar het is een enorme industrie. Video van Vice.
Parallax (2017) Satirische documentaires, bestaan die ook? Ja, zoals Parallax bewijst, een idee van een YouTuber genaamd Adam Westbrook. In vijf episodes van vijf minuten leren we te kijken naar de aarde door de ogen van aliens, op zoek naar intelligente beschavingen. Het pakt niet helemaal uit zoals je verwacht, die blik. Vooral je mens-zijn krijgt een knauw.
The Dark Past of Sea Monkeys (2016) Iets wat wij in Europa niet kennen zijn Sea Monkeys. Kinderspeelgoed waarmee ene Harold von Braunhut rijk werd in de jaren zeventig. In feite garnaaltjes in water met slimme pr. Die Von Braunhut had ook een schaduwzijde. Die leren we hier. Korte docu (vijftien minuten) van mediabedrijf Great Big Story (in samenwerking met CNN Films) bevat goed toegepaste animatie.
The Condemned (2013) Eerder op IDFA geweest, deze bizarre film van een Russische gevangenis midden in de middle of nowhere. Een zware gevangenis vol moordenaars in een bos zo groot als Duitsland. ‘Ik heb zes mensen gedood en weet er niets meer van.’ Film duurt anderhalf uur. Zie ons IDFA-verslag uit 2013.
Going Clear Scientology and the Prison of Belief (2015) Stond vorig jaar al op onze lijst maar verdient een repost. Alle topfiguren die de organisatie hebben verlaten, praten in deze documentaire van Alex Gibney vrijuit over wat ze er deden. Je krijgt ook een beeld van de geschiedenis en een portret van oprichter Ron L. Hubbard. ‘Scientology is eigenlijk een reis in de geest van L. Ron Hubbard en hoe verder je erin belandt, des te meer word je zelf als L. Ron Hubbard.’ Links met cinema zijn er ook genoeg. Regisseur Paul Haggis is een van de geïnterviewden. Travolta en Cruise zijn bekende vertegenwoordigers van Scientology. En dan is daar nog Paul T. Andersons film The Master uit 2012, die deels op L. Ron Hubbard en Scientology is gebaseerd. Onthullend allemaal. Het rare is dat je ondanks alles maar niet snapt wat de aantrekkingskracht van Scientology nou zou moeten zijn. Behalve dat je onderdeel van ‘iets’ bent. Film duurt twee uur en is ook op Netflix te zien.
Jiro Dreams of Sushi (2011) Dé sushifilm die alle andere films over sushi overbodig maakt. De extreem kritische Jiro, 85, staat nog steeds in de keuken van zijn piepkleine restaurant. Dat heeft drie sterren in de Michelingids. Je bent er in een kwartier klaar met eten maar je moet maanden van te voren reserveren. De fraai gemonteerde documentaire verlekkert (close-ups verse sushi), vertedert (Jiro en familie), informeert (de Japanse cultuur) en beangstigt (uitsterven van tonijn) tegelijkertijd. De film duurt een uur en een kwartier en staat ook op Netflix.
21.87 (1964) De Canadese publieke filmzender National Film Board (NFB) heeft diverse curiosa online staan. Een van die curiosa is de film 21.87. Deze redelijk vreemde film van Arthur Lipsett is eerder vroege video-art dan een documentaire. Zou een commentaar zijn op de technologisering van de maatschappij. George Lucas schijnt door deze film geïnspireerd te zijn met zijn Starwarssiaanse The Force (zie het stukje na vier minuten). Film duurt negen minuten.
Stealing Van Gogh (2018) Andrew Graham-Dixon is bij ons om een of andere reden niet zo bekend als hij wel zou kunnen zijn. Een bevlogen verteller. Zijn kunstdocu’s gaan over Caravaggio (‘Who killed Caravaggio’), de Medici, Vasari, ijstijdkunst, de kunst van Spanje: allemaal interessante films. Nu dus over deze brutale kunstroof van een van de vroegste Van Gogh-schilderijen. De roof brengt hem onder andere naar Napels. Film duurt een uur.
Kijk ook naar onze edities van Thuis-IDFA van 2017, 2016en 2014.
Grootste documentairefestival ter wereld start 14 november 30 Tips voor IDFA 2018
door Bob van der Sterre
Dit jaar wordt het grootste documentairefestival ter wereld gehouden van 14 tot en met 25 november. Wat kunnen we verwachten?
Top 30
Deze 30 films (hier per thema ingedeeld) raden we aan. Dat wil niet zeggen dat je er blind heen moet of er verder geen andere films de moeite waard zijn. Er zijn gewoon ontzaglijk veel films en elke selectie helpt met zoveel films. Klik op de titel voor een link naar de website van IDFA. De redactie van InDeBioscoop wenst alle IDFA-gangers veel plezier!
Auteursfilms Aquarela
Victor Kossakovsky is terug met een nieuwe film. Dat is altijd goed nieuws want met Kossakovsky komt er ook een eigen visie in de filmzalen. Lees deze special uit 2012 over deze regisseur. Aquarela gaat over water – Kossakovsky observeert mensen die er hun eigen gevecht mee voeren. Als je deze film niet kijkt, kijk dan naar zijn masterclass om wat te leren over de wereld van de documentaire. Zijn Wednesday 19.7.1961 draait trouwens ook op deze IDFA.
Bijzondere levens Celebration
Het is niet dat Yves St. Laurent bepaald onbekend is. Toch weerhield dat Olivier Meyrou niet om een documentaire over hem te maken. Deze film schetst de mens achter het mode-icoon, die tien jaar geleden is overleden. Toevallig draait op deze IDFA ook een portret van de ook al zo beroemde modeontwerpster Vivienne Westwood: Punk, Icon, Activist.
Experimenteel Chinese Portrait
Ze zijn er elk festival, de films zonder verhaal, zonder dialogen, puur beeld. En was documentaire niet ooit zo bedoeld? Hier kijken we door de lens van Wang Xiaoshuai (Frozen), die stilstaande mensen filmt – maar beeld is nu eenmaal beeld en dus gebeurt er af en toe iets. Vermoedelijk niet de meest dynamische film van het festival maar misschien wel een goed voorbeeld van slow cinema. Voor de liefhebber.
Dieren Sheep hero
Van sommige films weet je meteen dat het een publieksfavoriet zal worden. Zo ook het Nederlandse Sheep Hero. We volgen schaapherder Stijn en zijn worsteling met het moderne leven. Ongetwijfeld prachtige, typisch momenten waarbij je kunt genieten om onze befaamde Hollandse directheid. Draait in Tuschinski 1 en zal een volle zaal gretige kijkers trekken, dat kan niet anders.
Drama Kabul, City in the Wind
Abas, een buschauffeur in Kabul, heeft geen gemakkelijk leven. Zijn bus is krakkemikkig en hij heeft rekeningen te betalen. In hetzelfde dorp leven twee broertjes die het ineens zonder vader moeten doen. Hou rekening met vochtige ogen in deze film vol ellende.
Families Three Identical Strangers Dé familiefilm van dit festival beschrijft zo op het oog een mooi bizar verhaal. Een drieling die uit elkaar is gehaald bij geboorte komt nu weer bij elkaar. De beschrijving belooft een bijzonder plot, de waarheid is altijd vreemder dan fictie, dus laten we deze Amerikaanse film een kans op de publieksprijs geven.
Feelgood Entrepeneur Feelgood uit Finland? Is dat geen vergissing? Als je de films van Aki Kaurismäki kent, dan weet je dat de Finnen een droge humor hebben waarvan onze platte humor nog wel een lesje van leren. Deze film focust zich op een traditioneel familiebedrijf (kermis en slagerij) versus een modern familiebedrijf (vleesvervangers). Dat biedt perspectieven op een geslaagde tragikomedie.
Fictie? Something Different
Een van de vroegste films van Věra Chytilová, vooral bekend van de klassieker Daisies (zie trailer). Documentaire en fictie ineen in wat best eens een interessante experimentele film kan zijn. Film uit 1963.
Gender Bixa Travesty
Linn da Quebrada, een Braziliaanse artiest, schept graag verwarring over seksualiteit. Is zij/hij man/vrouw? Dat is al een lastig te beantwoorden vraag. De film belooft een intiem portret van het soort mensen aam wie de nieuwe Braziliaanse president een enorme hekel schijnt te hebben.
Geschiedenis La Barricade De Franse studentenopstand van 1968, realtime. Dat is wat deze documentaire van Bruno Masi beoogt. Inclusief de voice-overs van een gastarbeider die gewoon wilde werken en een studente die midden in het geweld zat. De film is een webserie die in video’s van drie minuten vertoond werd op Twitter, precies vijftig jaar na dato. Kan op die rare gestructureerde manier wel vernieuwend zijn. Een ingekorte versie van 24 minuten is al te zien op YouTube.
IDFA-gast Doomed Beauty De Tsjechische actrice Lída Baarová had een relatie met Joseph Goebbels. Dat kostte de goede naam van de familie na de oorlog. Gast van IDFA Helena Třeštíková interviewde haar en koos voor een opmerkelijke montage. Overigens vertoont IDFA zeven films van Třeštíková, waaronder films over een gevangene en een drugsgebruiker die ze over een langere periode volgt.
Internet Sakawa
Wie wil dat nou niet een keer, echte internetoplichters in actie zien? We zien hier hoe Ghanese oplichters op internet te werk gaan. Het is geen grote misdaad, meer luis-in-de-pels-misdaad. En uiteindelijk zijn de internetters met hun geiligheid en goedgelovigheid zelf hun grootste dader. Klinkt interessant.
Journalistiek Bellingcat – Truth in a Post-Truth World Een vervelend tijdperk. Zo zou ik zelf deze tijd omschrijven als iemand het me zou vragen (dat gebeurt gelukkig niet). Maar niet alles is slechter. Neem Bellingcat. Deze interessante organisatie van serieuze burgerjournalisten krijgt voor elkaar waar overheden falen. En dat met moderne technologie en nadenken. Nederlandse documentaire van Hans Pool zal ongetwijfeld boeien hoe die mensen dat voor elkaar krijgen.
Klassiekers Anniversary of the Revolution Een nieuwe film van Dziga Vertov? De man van het briljante The Man with the Movie Camera? Dat prikkelt de geest. Nikolaj Izvolov, filmonderzoeker, vond meer dan alleen maar de twaalf minuten die tot nu toe bekend waren: hij vond de hele film. Lenin, Trotski, revolutie, massa’s. Allemaal echt! Dus je kijkt naar echt naar de Februari-revolutie van precies honderd jaar geleden. Uit handen van Dziga Vertov moet dat wel iets bijzonders opleveren.
Kunst The Eyes of Orson Welles Een beetje cinefiel kent Mark Cousins van een aantal filmboeken. Zoals The Story of Film. Hij ontdekte in een archief een doos met tekeningen van Orson Welles. Deze tekeningen vormen de basis van een essayistische brief aan de grootmeester van cinema. Ik ben bang dat bijna twee uur wat aan de lange kant is voor deze film, en dat die Cousins wat te veel op de voorgrond zal staan, maar wie weet, is het zo bijzonder als de vele enthousiaste reviews tot nu toe laten denken.
Lengte America to Me (623 min.) 623 minuten? Wat is dit, een documentaire op de laagste snelheid? Nee, dit is een serie van de makers van Hoop Dreams. Hoop Dreams? Dat is een blast from the past: die beroemde documentaire over basketballers stamt uit 1994. Deze serie volgt twaalf leerlingen een jaar lang. Daar komen ideeën, constateringen en waarheden uit. Maatschappelijker kan engagement nauwelijks worden. Wie een complete zondag over heeft, kan in het Ketelhuis op 18 november deze hele serie bingen.
Maatschappelijk engagement De Chaque Instant Ruim honderd minuten kijken we naar studenten verpleegkunde. Stages, praktijkervaring, les, het is best pittig allemaal. De film klinkt wat saai maar de kans is groot dat u ook een andere film van Nicolas Philibert heeft gezien: de plattelandsschooldocumentaire Être et Avoir. Reken hier op dezelfde aanpak.
Mensen Hale County RaMell Ross wilde een niet zo negatief, maar juist menselijk beeld van een gemeenschap in het zuiden van de VS schetsen. Het werd een titanenproject waarbij hij vijf jaar een aantal mensen in Hale County zou volgen. En toch netjes teruggebracht tot 76 minuten. De film biedt gegarandeerd mooie menselijke portretten en een scherp portret van een gemeenschap.
Misdaad Camorra Francesco Patierno maakte deze interessante, journalistieke film over de Camorra, de maffia van Napels. Nu intussen bekend geworden via film en series, maar waar kwam het vandaan? Wat gebeurde er in de periode van de jaren zestig tot negentig? Veel archiefmateriaal. Zal een boeiende maar ook pittige docu worden – alleen al in de trailer zie je iemand doodgeschoten worden. Ook opmerkelijke film over misdaad is The Trade, over hoe heroïne van A naar B gaat. Je bent er vijf uur van je leven aan kwijt maar je weet daarna vermoedelijk alles. En spijkerhard is denk ik de film Police Killing, over politieacties in de Braziliaanse favela’s.
Muziek Blue Note: Beyond the Notes Thelonious Monk, Miles Davis, Herbie Hancock, John Coltrane. Wie dan nog ‘wie?’ zegt, kan deze documentaire beter aan zich voorbij laten gaan. Hét jazzlabel, in 1939 opgericht, dat de artiest voorop stelde was Blue Note. Het leverde ontelbare muzikale meesterwerken op. Deze documentaire vertelt het hele verhaal van het label en de betrokkenen en is uiteraard voor de echte jazzliefhebber niet te versmaden. Andere muziekdocu’s op deze IDFA: Giacinto Scelsi. The First Motion of the Immovable (Scelsi); Piazzolla, The Years of the Shark (tango); Rudeboy: The Story of Trojan Records (reggaelabel)..
Natuur Genesis 2.0
Ogenschijnlijk interessante documentaire over Siberische jagers die ieder jaar zoeken naar mammoetslagtanden. Een zware klus die ze niet altijd overleven. Tegelijkertijd is het misschien mogelijk geworden om een mammoet te klonen. Deze nieuwe documentaire van Christian Frei (Space Tourists, War Photographer) kijkt naar beide werelden.
Ontroering Buddy
Hoe zes honden het leven van chronische zieke mensen makkelijker maken. Blinden kunnen ineens hardlopen. De hond als je beste buddy. Heddy Honigmann is misschien wel Neerlands bekendste documentairemaakster. Het is geen gewaagde voorspelling dat deze documentaire ook wel bij de top drie van publieksfavorieten gaat eindigen. Er is nóg een mogelijk tranentrekkende film over honden: Los Reyes, over zwerfhonden die in Chili in een skatepark leven.
Oorlog Chris the Swiss
Is er ooit een dommere titel voor een documentaire geweest? Dat neemt niet weg dat deze film vermoedelijk een stuk interessanter is dan de titel doet vermoeden. Chris was dus een Zwitser, een journalist, die terechtkwam in de Joegoslavische burgeroorlog. Hij stierf daar als huursoldaat. Zijn nicht, filmmaker Anja Kofmel, wil er meer van weten en zoekt ooggetuigen. Ze kan ook goed tekenen, dus een deel van deze film is animatie.
Politiek Putin’s Witnesses
Niet veel mensen hebben een filmarchief tjokvol beelden van Poetin en Jeltsin. Vitaly Mansky wel en hij maakt deze film, die je zou kunnen zien als een introductie naar een nieuwe tijd, die een stuk cynischer werd dan je toen misschien dacht.
Recht The Trial of Radko Mladic
Ja, dat is niet niets: de rechtszaak tegen de man die het Bosnisch-Servische leger leidde. En ook verantwoordelijk was voor de moord op de mannen van Srebrenica. Deze film streeft naar een compleet beeld van de man. Voor de liefhebber zijn er genoeg historische rechtszaken te zien op deze IDFA, zoals The State Against Mandela and the Others en The Trial (tegen Dilma Rousseff in Brazilië).
Seksualiteit Extremely Private Eros: Love Song 1974
Reken op véél seksualiteit in deze film van Kazuo Hara uit 1974. Zijn vrouw wordt feministe en Hara filmt zijn vrouw als zij ‘zich bevrijdt’ via allerlei affaires. Sixties/seventies in Japanse variant. Het bijzondere hier is dus ook dat de film in Japan werd gemaakt, waar zoiets nou niet zo vanzelfsprekend was als in het westen.
Sport Butterfly
Irma Testa is een bokstalent en pas achttien jaar oud. We zien haar voorbereiden op de Olympische Spelen in Rio. Een rauw portret van een jonge sportvrouw uit Napels. Een film in dit genre, maar meer bedoeld als sociaal-maatschappelijk portret is het eveneens Italiaanse Dark Corner, over bokser Mirco Ricci. Ik verwacht ook veel interessants van John McEnroe: In the Realm of Perfection met McEnroe in slow-motion.
Vluchtelingen The Border Fence
Deze docu gaat over de mensen die rond de Brennerpas wonen, dat fascinerende stukje Alpen tussen Italië en Oostenrijk. Vluchtelingen willen deze grens met Oostenrijk passeren. Dan zijn er toch ineens grenzen in de EU. We zien hier hoe lokale Oostenrijkers zich bezorgd voelen. Regisseur Nikolaus Geyrhalter (bekend van Our Daily Bread) heeft intussen een heel respectabel oeuvre aan documentaires gemaakt. Verwacht een vakkundige film met discussiërende boeren, Alpen en een droogkomisch moment hier en daar. Meer vluchtelingen: Central Airport THF, over het oude vliegveld Tempelhof in Berlijn, waar vluchtelingen worden opgevangen. En Island of the Hungry Ghosts, waarbij in Australië een traumatherapeut illegale immigranten bezoekt.
Vervoer By Then
Taxichauffeur Kofi rijdt gehandicapten door Parijs. Vanuit zijn ogen zien we alle toestanden rondom de aanslagen. Film van Matthieu Dibelius is vermoedelijk mooi en menselijk maar ik zou niet op volle zalen rekenen. Andere ‘taxifilm’ is Underdown, zie de trailer.
Vrouwen Dawn
Regisseuse Carmen Torres maakt een film over haar twee moeders: de een in Spanje, de ander in Colombia. Vermoedelijk geen film voor ondergetekende – poëtische beelden, mijmerende voice-overs, traag tempo, supervrouwelijke thema’s – maar ga er vooral heen, filmfan! Ook in die trant: Silvia, dochters die met elkaar bespreken hoe het huwelijk van hun moeder zo fout heeft kunnen lopen (zie de trailer).
IDFA 2017 Deel 5 (slot): Cynisme, strandgasten en een laatste meesterwerk
door Bob van der Sterre
IDFA is weer voorbij en had wéér meer bezoekers: 285.000. De films waren volgens velen ietsje vrijer dan voorheen. Maar maatschappijkritiek was volgens mij net zoveel aanwezig als vorige jaren (zie hieronder bijvoorbeeld Freedom for the Wolf).
Wat mij vooral opviel is hoe gescript en bedacht documentaires tegenwoordig wel zijn. Zo lijken films als The Next Guardian, Ugliest Car of 24th Street iets te enthousiast hun protagonisten te willen sturen – tot de dialogen aan toe. Het maakt het verhaal sterk maar de verrassingen gering.
Cold Blooded: The Clutter Family Murders – Murw gebeukt worden door feiten ‘Je mag gerust een keer naar de wc. Twee keer zelfs!’, waarschuwde regisseur Joe Berlinger vooraf al. Deze film is ook geen geringe zit: 172 minuten. Eigenlijk een tweedelige miniserie voor tv maar voor IDFA achter elkaar geplakt.
We kijken naar álles rondom de koelbloedige moorden op de familie Clutter. Een vriendelijke familie zonder vijanden. Toch zijn ze in een nacht allemaal afgeslacht met een shotgun. We zien niet alleen alles over de moorden, niet alleen alles over het boek van Truman Capote, maar ook nog eens alles over de film die naar het boek werd gemaakt. Na afloop ben je een kenner. Dat mag ook wel na een paar uur archiefbeelden en interviews.
Het gekke is dat de film eerder te snel is dan te langzaam. Zoveel interviews, zoveel meningen, zoveel details. Vaardig gemaakt, dat zeker, en Berlinger heeft genoeg ervaring om zo’n moeilijk onderwerp heel degelijk tot een einde te brengen. Knap werk.
Ik had wel meer op een artistieke interpretatie gehoopt, meer mysterie, meer cinema. Daar is bijvoorbeeld iemand als Errol Morris heel goed in. Wat rust tussen de feitenbrij – wat meer sfeer. Dat verhindert de film om écht goed te worden. De serie OJ: Made in America deed dat bijvoorbeeld beter. Een denderende ovatie na afloop deed niets af aan dat gevoel.
Happy Winter – Vrolijke strandgasten in Sicilië Meer artisticiteit krijg je wel te zien in Happy Winter. Deze voor RAI geproduceerde film van Giovanni Totaro ziet er prachtig uit. We kijken naar maar een paar honderd meter strand, bij Mondello in Sicilië. Een regio waar mensen niet schuw van wat aandacht zijn en ook wel houden van babbelen. Dat maakt de film al snel levendig.
De beperking van de locatie noopt tot creatief denken. Fraaie shots van badhuisjes, van de illegale drankverkoper die over het strand sjokt (‘Aquaaaah, Birraaaah’), van de politicus zonder partij die ineens moet huilen, het lieve stel ‘s avonds op het strand. Nachtelijke feestjes, zwempartijtjes en de duiker met metaaldetector geven genoeg ruimte voor interessante shots. De montage is steengoed en je krijgt veel ‘mooi beeld’ per minuut.
De film zal voor sommigen wat ‘relevantie’ missen, om maar eens een lelijk modewoord te gebruiken. Geen vluchtelingen, geen drama, geen maatschappijkritiek (hoewel je tussen de regels door best wat triestheid vindt). Zo moet je deze film niet gaan zien. Dit is een prettige vlucht uit de werkelijkheid met gewone mensen die een gewone, volkse smaak hebben. Toch zou dit niet overal zo werken. Je moet bijvoorbeeld absoluut niet denken aan een soortgelijke documentaire over Zandvoort.
En de titel? Mensen wensen elkaar daar een prettige winter aan het einde van de zomer.
Freedom for the Wolf – Het heden op pauze gezet Heel wat ‘relevanter’ zullen mensen deze film van Rupert Russell vinden. Je vindt geen film die méér over onze tijd, 2015, 2016 en 2017, gaat. Via vier stukken zien we hoe de democratie langzaam verschuift in iets wat je het beste kunt omschrijven als economisch nationalisme: Hong Kong, Tunesië, India en nu ook de VS. Volgens wetenschappers als Francis Fukuyama zijn dit ‘onliberale staten’ geworden.
Het is enorm lastig om zulke complexe situaties terug te brengen tot een film van anderhalf uur. Een hoog gehalte van boze bloggers en Occupygangers die zeggen: ‘Je moet van je blijven horen.’ De stoere animatie zet de boze toon. Iemand als Adam Curtis zou vermoedelijk een stuk dieper zoeken.
Toch is er denk ik tot nu toe geen docu die zo sterk het heden op pauze drukt als deze film. Het is een kwestie van samenvoegen van allerlei dingen die we al wisten, maar die maakt dat je de krantenkoppen toch wat beter kunt plaatsen. Het sombere cynisme van de laatste jaren, de jaren van Brexit, Oekraïnereferendum & Trump, zie je hier min of meer verklaard. ‘Onliberale staten’, dat wordt het modewoord de komende tijd.
Wie een dosis realiteit nodig wenst om ons heden te kunnen plaatsen: ga deze film zien. Wie juist iets zoekt om ervan te ontsnappen: ga iets anders kijken.
Recruiting for Jihad – Documentaire wordt zelf nieuws Na Golden Dawn Girls volgt hier een soortgelijke film. Ook deze is gemaakt door Noren, twee om precies te zijn: Adel Khan Farooq en Ulrik Imtiaz Rolfsen. Farooq loopt met zijn camera aldoor ene Ubaydullah te filmen, een extreme moslim, ronselaar van Syriëgangers.
Uit deze film blijkt goed dat je makkelijk vriendelijkheid met abjecte ideeën kunt combineren. Aan de oppervlakte is deze Ubaydullah een vriendelijk persoon en geeft hij geduldig antwoorden. Maar pleegt iemand in Denemarken een terroristische aanslag, dan reist hij onmiddellijk naar zijn graf om te rouwen. Na de Parijse aanslagen is hij vol lof over de moordenaars. Discussies van andere moslims die zijn opvattingen schadelijk vinden, mijdt hij. Die passen niet in zijn extreme straatje. En wat als de wet zegt dat hij iets niet mag doen? Voorspelbaar: ‘De Noorse wet zegt me niets.’
De film begint amateuristisch, je denkt aan een studentenfilm. Maar al snel snap je het fascinerende ervan: je beseft dat deze man wel op de radar van de geheime dienst zal staan. En ja hoor, later neemt het lot ineens een bizarre wending als de politie beelden van deze film in beslag neemt. De zaak komt tot bij het hogere gerechtshof. De film is zelf het nieuws geworden. (Ze hadden ook gewoon kunnen wachten tot deze film uit was, denk je dan, steun je nog een paar documentairemakers ook.)
De film scoort punten omdat het bij mijn weten voor het eerst het hele ronselen van binnenuit laat zien. Aan de andere kant is het op een rare manier voorspelbaar. En blijf ik er altijd moeite mee hebben om te kijken naar mensen met hun extreme ideeën. Ik begrijp de nieuwswaarde ervan maar echt leuk is anders.
Untitled – Michael Glawoggers laatste film Untitled is de laatste film van Michael Glawogger, die in 2014 in Liberia stierf aan de gevolgen van malaria. Glawogger wordt gezien als een groots en origineel documentairemaker. Maker van meesterwerken als Megacities, Workingman’s Death, Whores Glory. Glawogger rijgt daarin als het ware allerlei korte films aan elkaar en heeft veel gevoel voor het observeren met een camera.
Untitled bevat ook een reeks losse observaties. De reis leidt van Oostenrijk naar Liberia. Een reis van drie jaar waarin Glawoggers team rondreisde om gewapend met intuïtie en serendipiteit beelden te schieten. Vermoedelijk ieder ander met zo’n idee zou zijn weggehoond door de filmmaatschappij. ‘Je wilt wat? Een themaloze reis maken en dan filmen wat je ziet? Zonder een titel?’
Zoals je gewend bent van Glawogger levert die serendipiteit parels van scènes op. De ezel achter op de auto. Goudzoekers. Mensen die schooieren rondom vuilnis. Mensen die naar elkaar schreeuwen in een vallei. Dansende vrouwen in Sierra Leone. Een Servisch dorp met huizen vol kogelgaten. Worstelende West-Afrikanen. Een badhuis. Een chaotische vismarkt. Ga zo maar door.
De film zegt net zoveel als niets. Een vlieg aan de muur die de rare diersoort de mens observeert. Rode draad zijn dieren, rituelen en ruïnes.
Untitled is op basis van het materiaal drie jaar later afgemaakt door zijn eigen editor Monika Willi en zal denk ik niet zo legendarisch blijken te zijn als de andere films. Het is wel een formidabel afscheid voor een echte documentairekunstenaar. Hij laat zien wat in de kern het maken van een goede documentaire inhoudt: nieuwsgierigheid hebben en kunnen observeren.
Alleen de voice-over (stem van Fiona Shaw) maakt de film wat pretentieuzer overkomen dan hij in werkelijkheid is. De voorgelezen teksten van Glawogger en Willi hadden misschien beter opgelost kunnen worden met tekst in beeld.
Het is misschien ironisch dat deze laatste documentaire van een echte documentairemaker te zien is in een jaar dat de documentaires meer dan ooit lijken op speelfilms.
IDFA 2017 Deel 4: Soms hoge verwachtingen, soms onverwachte verrassingen
door Suzan Groothuis
Het programma van IDFA doorspitten is nogal een klus. Ruim twintig zalen zijn er, de meeste in Tuschinski en Pathé Munt. En dan zijn er honderden documentaires om uit te kiezen. Van sommige heb je hoge verwachtingen, anderen verrassen onverwachts.
Zo zagen vrienden Lots of Kids, a Monkey and a Castle. Over een Spaanse vrouw die drie wensen had en er ook nog bepaalde gewoonten op na houdt. Met de belofte de ideale mix tussen komisch en tragisch te zijn, toch snel een kaartje gescoord. En inderdaad: een verrassing. Ook Filmworker, over de man die ruim 30 jaar met Stanley Kubrick heeft gewerkt, maakt indruk. In Quest volgen we het gezin Rainey uit Philadelphia in moeilijke tijden. En Habaneros van Julien Temple toont de geschiedenis van Havana in een duizelingwekkende 2 uur.
Lots of Kids, a Monkey and a Castle – Voor en na de crisis In dit intieme docudrama volgen we de 80-jarige Julia, een extraverte levensgenieter die drie wensen in vervulling zag gaan: heel veel kinderen, een aap en een kasteel. Geleidelijk aan vertelt ze haar verhaal aan de kijker, hoewel niet geheel van harte, want ze vraagt zich af waarom zoon Gustavo een film over haar wil maken. Ze is toch helemaal niet interessant? En waarom zou de kijker naar een stel homevideo’s van een Spaans gezin willen kijken?
Nou, misschien wel omdat het gezin van Julia niet alledaags is. Met de praatgrage Julia aan het roer, maken we kennis met haar man en haar zes kinderen. In Lots of Kids, a Monkey and a Castle is er een voor en een na de economische crisis. Julia en haar gezin hebben mooie tijden gekend, met als hoogtepunt de intrek in een kasteel. Een plek waar de verzamelgevoelige Julia al haar kostbare spullen kwijt kon – van een kunstgebit, zelfgemaakte poppenkleertjes tot de wervels van haar grootmoeder die in de Spaanse Burgeroorlog omkwam. De crisis dwingt hen echter het kasteel te verlaten en elders hun intrek te nemen. Wat volgt is de ontruiming van een immense ruimte, wat leidt tot veel hilarische (waar zijn toch die wervels van oma?), mooie en ook verdrietige momenten en herinneringen.
Het is maar goed dat regisseur Gustavo Garciá Salmerón zijn project heeft doorgezet, ondanks de bezwaren van zijn moeder. Zijn film, in nonchalante stijl geschoten, is een mooi portret van een bijzonder gezin. En omvat ondertussen alle thema’s die het leven rijk is: van dromen en bezit tot liefde en de dood.
Filmworker – Een leven van toewijding Stanley Kubrick kennen we allemaal. Maar wie heeft ooit van Leon Vitali gehoord? Buiten het feit dat hij in Kubricks film Barry Lyndon speelde, was hij jarenlang Kubricks assistent. Maar Leon noemt zichzelf liever filmworker. Na Barry Lyndon werd Leon een veelgevraagd acteur. Maar nieuwe acteerkansen sloeg hij af, want hij besloot zij aan zij met meesterfilmer Kubrick te werken. Na Barry Lyndon geen acteercarrière meer voor Leon, maar een dienstverband als assistent van Kubrick – van casting tot de restauratie van kopieën.
Leon was een mateloos bewonderaar van Kubrick. Zijn leven aan de zijlijn koos hij doelbewust, al was het er een van totale devotie: het was bijna 24-7 werken. Filmworker toont bijzondere opnames, zoals op de set van The Shining. Leon was degene die Danny castte. Ook koos hij voor de tweelingmeisjes Burns, terwijl het in eerste instantie om één rol zou gaan. Na het zien van Filmworker vraag je je af, wat Kubrick zonder Leon Vitali had gemoeten. De man heeft ongelooflijk veel kennis en inzicht als het gaat om film. Maar hij heeft al die jaren een bescheiden positie ingenomen – voor de opening van de Kubrick-expositie, na diens dood, was hij niet eens uitgenodigd.
Filmworker is een portret van een man die zich voor de volle honderd procent inzette voor zijn vak. Een film over adoratie en toewijding, met bijzonder beeldmateriaal dat laat zien hoezeer Leon Vitali betrokken was bij Kubricks projecten. Ondanks dat Leon niet rijk en beroemd is geworden en hij amper thuis bij zijn gezin was, heeft hij nooit spijt gehad van zijn besluit. Filmworker brengt Leon Vitali terecht voor het voetlicht – maar heeft ook oog voor het vak film maken. Een inclusief inkijkje vol anekdotes in de wereld van een meesterfilmer en zijn devote filmworker. Een must voor Kubrick-fans en voor wie van film houdt.
Quest – The streets of Philadelphia Vanaf 2008 volgen we, slechts met één camera gefilmd, Christopher en Christine Rainey en hun jongste dochter PJ. Ze wonen in een buurt waar geweld en criminaliteit aan de orde van de dag zijn. Is er nog hoop op verbetering met de inauguratie van Obama, dan wordt die teniet gedaan wanneer PJ plots in een gruwelijke schietpartij belandt.
Filmmaker Jonathan Olshefski volgt het gezin tot de verkiezingscampagne van Trump. De Raineys zien er op toe hoe scholen plaats maken voor casino’s en hoe criminaliteit een bepalende rol heeft in hun wijk. Maar ze geven niet op: samen met buurtgenoten besluiten ze hun stem te laten horen. Letterlijk gebeurt dat in hun muziekstudio, hun veilige thuishaven, alwaar muzikanten samenkomen en gedachten en gevoelens gedeeld worden. Maar Christopher heeft als radiopersoonlijkheid ook een belangrijke rol in de wijk – en na het ongeluk met zijn dochter laat hij alleen maar meer van zich horen.
Een rauw, eerlijk portret van mensen die het niet makkelijk hebben en moeten opboksen tegen de harde bureaucratie en leidende politiek. Ook is Quest een mooi, indringend portret van de Raineys, die er ondanks de tegenslagen het beste van maken. Woeste ernst versus streetwise humor.
Habaneros – Havana breed uitgemeten In Julien Temples (bekend van The Filth and the Fury) twee uur durende documentaire volop aandacht voor de geschiedenis van Havana in Cuba. De regisseur grijpt terug op eind negentiende eeuw, ten tijde van de afschaffing van de slavernij, tot nu. We zien hoe Havana als welvarende, maar corrupte wereldstad onder het bewind van generaal Batista verwordt tot de stad van de revolutionairen onder Fidel Castro.
Temple roept de vraag op wat de geschiedenis, en dan met name Castro’s revolutie, de stad gebracht heeft. Het antwoord is tweestrijdig, zoals ook veel inwoners gemengde gevoelens hebben over Castro. Er kwam meer gelijkheid, de zorg verbeterde en mensen (zowel mannen als vrouwen) werden gestimuleerd om te studeren. Maar veel idealen gingen ook verloren door de invloed van Rusland en de VS. Het Amerikaanse embargo dat sinds 1962 aan Cuba is opgelegd, zorgde voor veel moeilijkheden onder de Cubaanse inwoners, zoals restricties om te reizen.
Habaneros is met zijn ruim twee uur een daverende historische rit, vergezeld van een dynamische soundtrack van salsa, jazz en Cubaanse hiphop. Toch valt de film richting einde in herhaling (wat brengt de toekomst?) en doet met zijn speelduur te lang aan. Bovendien is de film volgestopt met beelden – interviews, archiefmateriaal, animaties en fragmenten uit speelfilms. Een overdaad voor het oog. Maar wie meer van Havana en de geschiedenis van Cuba wil weten, een leerzame blik op een unieke stad.
In onze derde terugblik op IDFA 2017 aandacht voor een oorlogsverslaggever met een schuldcomplex, walgelijke beelden van de bio-industrie, extreemrechts in Griekenland en de lelijkste auto van Polen.
Stronger than a Bullet – Oorlogsverslaggever met schuldcomplex Als je net je ochtendkoffie hebt gedronken (dat is € 2,60 voor een espresso tegenwoordig) dan is Stronger Than a Bullet een hele kluif. Van begin tot eind oorlog. En niet zomaar oorlog: je ziet mensen voor je neus hun laatste snik uitblazen (hij kijkt nog een keer op, kreunt, valt dan om).
Oorlogsverslaggever van de Iran-Irak-oorlog, Saeid Sadeghi, reist Iran rond met oude foto’s en een schuldcomplex. Hij voelt zich een radertje van de propagandamachine die toen op volle toeren draaide. Hij zoekt de vroegere soldaten en frontlinies om over dat complex heen te komen.
Een trage en deprimerende documentaire. Propaganda is van alle tijden en van alle culturen, dat leer je hiervan.
Een van de opmerkelijkste passages is als hij bergen van lege kogelhulzen beklimt en foto’s maakt van verroeste tanks die daar overal nog in het landschap staan. Alsof je Scheveningen bezoekt en daar nog Duitse tanks in het zand ziet staan.
Eating Animals – Walgelijke beelden van bio-industrie Nog meer gedeprimeerd raak je van Eating Animals. Je weet van te voren wel een beetje wat je krijgt met een kritische documentaire over de Amerikaanse bio-industrie. De walgelijke beelden van de kippenfokkerijen en varkenscomplexen zorgden ervoor dat ondergetekende vaak naar de grond moest staren.
Christopher Quinn maakte deze docu op basis van het boek van Jonathan Safran-Foer. Ze leggen hier helder uit hoe de bio-industrie zo is geworden als het nu is sinds de jaren zeventig. Een paar dappere eenlingen willen weer terug naar de eerlijke boerderijen van de jaren vijftig. Het verbaast niet dat ze louter tegenwerking ervaren.
Tegelijkertijd maakt de bio-industrie de dienst uit met regelgeving. Tegenwoordig is het zelfs strafbaar geworden om foto’s te maken. De paar moedige klokkenluiders kunnen al helemaal niet rekenen op bescherming.
Zinnige docu, uiteraard, het komt bijna niet eens in me op om kritisch te zijn. De hele wereld moet dit weten. Toch is deze docu inhoudelijk en qua vorm niet veel anders dan bijvoorbeeld Food.inc of Cowspiracy, inclusief de op de gevoelens inspelende muziek. De prachtige slotscène raakt je dan wel weer in ‘the feels’.
Golden Dawn Girls – Extreemrechts in Griekenland Alsof we nog niet gedeprimeerd genoeg waren, is Golden Dawn Girls ook weer een slechtnieuwsdocumentaire. De Noorse filmmaker Håvard Bustnes reist naar Griekenland. Het lijkt alsof hij aanvankelijk geen ander plan heeft dan om bij de extreemrechtse politieke beweging (nu derde partij in Griekenland) binnen te lopen en te gaan filmen. Die ingang krijgt hij via de vrouwen van de beweging: de dochter van de leider, de vrouw van een van de leiders en de moeder van een van hen.
Een problematische documentaire. De dames blijven vanzelfsprekend bij hun standpunten en Bustness, duidelijk geen aanhanger, worstelt met zijn kritische blik. Hij wil niet alleen registreren, maar er ook wat van zeggen. Dat is logisch maar het is vaak een worsteling voor beide partijen want zijn moralisme is veel te doorzichtig.
De vrouwen lijken nog het meest ‘normaal’ van de groep. Als de mannen worden gearresteerd op verdenking van het zijn van een criminele organisatie, komen de vrouwen even in de spotlights. Om net zo snel weer te verdwijnen als de mannen vrijkomen, want de Gouden Dageraad blijft een uiterst masculiene toestand, inclusief top-down-management en een paar agressieve leiders.
In de docu zien we hun gezang, gevlag en zwarte jasjes. De lijnen van hun symbool lopen net wat anders dan die van een swastika maar de boodschap is duidelijk. Als Bustness de dochter van de leider confronteert met een foto van haar opa met swastika en uitgestrekte arm: ‘Ach, aandoenlijke man.’
Griekenland heeft de juiste voedingsbodem voor zo’n extreemrechtse partij: enorme vluchtelingenstromen en grote armoede. En dat is geen fijne gedachte voor de toekomst.
Ugliest Car – De lelijkste auto van Polen En deprimerend op een leuke manier is Ugliest Car. In deze Poolse documentaire zien we de 70-jarige Bogdan, zijn 94-jarige moeder en hun ook flink oude auto, een originele Wartburg. Die auto wint geregeld prijzen als lelijkste auto van het land.
Omdat een portret van deze karakters snel flauw zou worden, gaan de twee naar Duitsland, naar de fabriek waar moeder in de oorlog te werk is gesteld. Ze maken een tussenstop in Majdanek, waar vader een tijdje heeft vastgezeten.
Geestige film die regelmatig de bezoekers doet schaterlachen. Het probleem van de film is wel dat het allemaal aanvoelt als een script. Het lijkt meer op een theaterstuk dan een docu, met niet-professionele acteurs. Hier zaten de makers denk ik iets te veel op de regiestoel. Zelfs de klaagzangen van moeders (‘Bogdááááááán!!!’) klinken soms iets te gemaakt.
IDFA 2017 Deel 2: Flamenco, punk en milieuactivisme
door Suzan Groothuis
InDeBioscoop blikt terug op drie uiteenlopende documentaires: van improvisatie-flamenco en woeste Britse electropunk naar de idealen van een milieuactivist in Liberia.
Impulso – Eigenzinnig en gewaagd Vorig jaar won het prachtige La Chana, over het leven van de beroemde flamencodanseres Antonia Santiago Amador, de IDFA Publieksprijs. Dit jaar is er Impulso van regisseur Emilio Belmonte, ook een film over flamenco – maar dan de moderne variant. Gedurende de film volgen we de jonge danseres Rocío Molina en het gezelschap waarmee ze optreedt. Rocío is de grondlegger van wat wel improvisatieflamenco genoemd kan worden. Ze verkent de grenzen van dans en performance en heeft optredens op bijzondere plekken, zoals musea voor moderne kunst.
Impulso toont de voorbereiding op haar nieuwe show in het Parijse danstheater Chaillot. Een show die het moet hebben van improvisatie en die het uiterste vraagt van de kleine, gedrongen ster. Beelden van repetities, optredens en interviews met betrokkenen wisselen elkaar af. Verwacht geen intiem, persoonlijk portret zoals in La Chana, want Impulso is geen biografie. Wel een krachtige verbeelding van een gedreven artiest met vernieuwende en verrassende inzichten. Terwijl we Rocío vooral aan het werk zien, vertelt haar moeder hoe ze zover is gekomen. Haar Rocío was altijd al een vreemde eend in de bijt, maar wist van jongs af aan wat ze wilde. De oerkracht die in haar zit is tevens een angst van moeder, die emotioneel vertelt hoe haar dochter op het podium verandert in een monster. Een vergelijking die doet denken aan wat La Chana’s dochter over haar moeder vertelde. La Chana is overigens kort in de film te zien, een mooi moment waarop beide danseressen hun bewondering voor elkaar laten blijken.
Impulso verlangt na het zien ervan naar een live performance van een danseres die alle kneepjes van de flamenco beheerst, maar er een volkomen eigen draai aan geeft. En steeds een stapje verder gaat en extremen verkent, waaronder haar eigen kracht versus uitputting. Bijzonder en intens portret van de Lady Gaga van de flamenco.
Bunch of Kunst – Spervuur van de working class Intens op een heel andere wijze is de documentaire Bunch of Kunst van Christine Franz over het Britse Sleaford Mods. Sleafords is een tweetal bestaande uit Andrew Fearns en Jason Williamson. Twee veertigers die besloten hun gal te spuwen over alle ellende die Groot-Brittannië rijk is. Beiden afkomstig uit de working class geven ze hun visie op thema’s als werkloosheid, dagelijkse sleur en managers:
I work my dreams off for two bits of ravioli
And a warm bottle of Smirnoff
Under a manager that doesn’t have a fuckin’ clue
Do you want me to tell you what I think about you, Cunt?
Het principe is simpel: Andrew verzorgt de rauwe electropunk-beats, Jason spuwt zijn teksten. Franz, die het duo tegenkwam tijdens een optreden in Berlijn, was onder de indruk en besloot een documentaire te maken. Gedurende twee jaar volgt ze de Sleafords en hun betrokken manager. Van kleine, donkere optredens in grauwe Britse stadjes tot grote festivaloptredens in Glastonbury. Sleaford Mods is voor veel Britten wat Sex Pistols ooit was. Een vijftigjarige fan noemt het optreden van Sleaford Mods zelfs het beste sinds The Sex Pistols in 1977. Ondertussen zien we het duo steeds groter worden, met als hoogtepunt het tekenen van een contract bij platenlabel Rough Trade.
Een film over hoe maatschappelijke en politieke onvrede op creatieve en authentieke wijze verbeeld wordt in intense, rauwe en niets verhullende muziek. Bunch of Kunst is een aanstekelijke documentaire met de nodige, bijtende humor. Vraag is wel hoe lang de Sleafords nog kunnen doen waar ze goed in zijn en hun eigenheid kunnen behouden. Want er is altijd een keerzijde van succes.
Silas – De strijd van een activist Van de creatieve talenten van Rocío Molina en de Sleafords over naar Liberia, waar een milieuactivist vecht voor de goede zaak. We volgen Silas Siakor, die zich vol overgave stort op de corruptie in zijn land. Zijn doel is de rechten van de lokale gemeenschappen beschermen en corruptie – voor zover dat gaat – tegengaan. Silas heeft al het nodige meegemaakt en gezien tijdens het bewind van warlord Charles Taylor. En nu de in 2005 democratisch verkozen president Ellen Johnson Sirleaf aan de macht is, zijn er dingen veranderd, maar de corruptie is niet verdwenen.
Vanuit de regering is er te weinig zicht op de milieuverwoestende bedrijven, hongerig naar waardevolle grondstoffen. Terwijl de lokale bevolking steeds minder zelfvoorzienend wordt, vecht Silas samen met zijn collega’s van Sustainable Development Institute voor hun rechten en gaat via een ontwikkelde app de strijd aan tegen de grootmachten in zijn land. Alles wat ruikt naar of wijst op corruptie, kan via die app gefilmd en gemeld worden. Op die manier verzamelt Silas bewijs van wat er werkelijk gaande is in zijn land, in de hoop dat de regering met andere regels en wetten komt.
Silas is een gepassioneerd portret van een man die niet opgeeft. Ook al drukt zijn grote betrokkenheid op zijn eigen gezondheid en gezinsleven. Filmmakers Anjali Nayar en Hawa Essuman volgden Silas vijf jaar lang , wat resulteert in een bijzonder document: ondanks de stroom aan problemen in zijn land (er is iets verbeterd en er doemt weer een nieuwe situatie op om aan te vechten) blijft hij hoop houden op verbetering. Tegelijkertijd is er de realisatie van wat macht met een mens kan doen en de hoop dat je trouw kan blijven aan je idealen. Inspirerend en confronterend.
