Categorie: biografie

Searching for Sugar Man

Posted on

****

recensie  Searching for Sugar Man

Verrassende zoektocht naar volksheld

door Mirthe van Lieshout

Searching for Sugar Man is het alom geprezen regiedebuut van de Zweed Malik Bendjelloul over de zoektocht van twee fans naar een Amerikaanse singer/songwriter die in Zuid-Afrika immens populair was in de jaren zeventig.

In Zuid-Afrika vond je in elk huishouden met platen van de Beatles en de Stones ook een lp van Sixto Rodriguez. Twee beroemde producenten hadden de zanger in 1968 ontdekt in een bar in Detroit. Zijn charismatische uitstraling, de melodieën en de anti-establishment-teksten raakten hen diep. Ze dachten een van de grootse artiesten aller tijden gehoord te hebben. Ze maakten twee albums maar beide flopten in Amerika. Ondertussen belandde een witte plaat in Zuid-Afrika en Rodriguez werd daar ongekend populair.

Mysterie
Maar niemand wist er iets van de man. Niemand had hem ooit live gezien, wist waar hij was geboren, wat zijn voornaam precies was en hoe hij was overleden. Er werd gezegd dat hij zelfmoord had gepleegd, op het podium, door zichzelf in brand te steken. Maar ook dat is niet zeker. De man die nog het meest van hem weet, is de Zuid-Afrikaanse eigenaar van een platenzaak: Stephen ‘Sugar’ Segerman. Hij schrijft in de begeleidende tekst bij een opnieuw uitgebrachte cd van Rodriguez hoe weinig er van de zanger bekend is. Hij sluit af met: ‘Any musicologist detectives out there?’

En met die vraag begint de zoektocht naar de volksheld. Een zoektocht die keer op keer een verrassende wending krijgt. Het wekt geen verbazing dat de film op het True/False Documentary Film Festival in Colombia draaide. Bendelljoul heeft ervoor gekozen het verhaal chronologisch te vertellen waardoor de ontwikkelingen onverwachts en spannend blijven. De keuze voor deze vertelwijze geeft de plot een zware rol.

Recensie Searching for Sugar Man

Volksheld als Dylan
De soundtrack van de film bestaat uit nummers van Rodriguez zelf. Zijn muziek en teksten worden vergeleken met die van Bob Dylan. Maar er zijn allerlei stijlen in te herkennen: vooral folk, maar ook rock, pop en disco. In Zuid-Afrika werd Rodriguez omarmd als anti-apartheidprotestzanger. Waarom zijn muziek in Amerika zelf niet aansloeg, blijft een raadsel. De documentaire heeft dat inmiddels veranderd: de soundtrack van Searching for Sugar Man, samengesteld uit de albums Cold Fact (1970) en Coming from reality (1971), staat er al in de Top Heatseekers Albums.

Bendjelloul had moeite om zijn film gefinancierd te krijgen en deed daarom zelf de editing. Ook de animaties die de muziek in de film ondersteunen, maakte de regisseur zelf. Aanvankelijk was het idee dat zijn krijttekeningen de beoogde animator later zouden helpen. Maar toen de uiteindelijke producers Simon Chinn en John Battsek ze zagen, dachten ze dat die al door een professionele animator gemaakt waren en besloten de animaties te gebruiken. Het resultaat is heel mooi, de kleuren zijn prachtig.

Must-see en must-listen
Meer dan drie jaar heeft Bendjelloul zonder hulp van investeerders aan de film gewerkt. Hij dacht dat het een korte tv-documentaire zou worden maar omdat hij verliefd werd op het verhaal kon hij niet ophouden. De film won vele prijzen, waaronder de publieksprijs van het IDFA. Niet verwonderlijk, want de publiekslieveling is onvergetelijk. Wie de muziek nog niet kent, moet de albums van Sixto Rodriguez zeker een keer luisteren. Het is niet voor te stellen dat iemand geen van de nummers mooi vindt.

 

17 december 2012

 
ALLE RECENSIES

Sol LeWitt

Posted on

***

recensie  Sol LeWitt

Nederland gek op Amerikaanse minimal artist

door Mirthe van Lieshout

Nederlandse kunstliefhebbers waren gek op Sol LeWitt. De Amerikaanse kunstenaar werd al in 1968 gevraagd door onze grote musea en de tentoonstellingen waren een enorm goed bezocht succes. Waarom had Nederland zo’n bijzondere band met deze grondlegger van minimal art?

In de documentaire van Chris Teerink wordt dit langzaam duidelijk aan de hand van gesprekken met Nederlandse curatoren, museumdirecteuren en bevriende kunstenaars. LeWitt (1928-2007) was een invloedrijke kunstenaar die wordt beschouwd als grondlegger van de conceptuele kunst, in het bijzonder minimal art. Zowel inhoudelijk als in omvang ging hij verder dan we voorheen ooit gezien hadden. De film besteedt veel aandacht aan wat voor klus het was de gigantische werken te vervaardigen. En dat geeft een buitengewoon charmant kijkje achter de schermen van de moderne kunstwereld.

Ongelooflijk geduld
Alleen al de instructies waarmee LeWitt zijn assistenten aan het werk zette, zijn een welkome toevoeging. Bijvoorbeeld bij de muur waarop ze lijnen moesten tekenen: ‘Not straight not touching’. Vervolgens het proces: het aanbrengen van de kunstwerken kostte zo’n drie maanden, en het verwijderen nog eens twee. Met een ongelooflijk geduld zien we LeWitts team puzzelen met de instructies, lijnen aanbrengen en inkleuren. Maar geen enkele wanklank van de assistenten die aan het woord komen: met veel lof spreken ze over de kunstenaar en zijn werk. Ze genieten van het monnikenwerk dat ervoor nodig is om het tot stand te brengen. De beelden van de vervaardiging verrijken de werken.

Sol Lewitt

Over de kunstenaar zelf leren we mondjesmaat wat meer. Hij zocht de publiciteit nooit op: hij kwam niet naar openingen en deed geen televisieoptredens. Daardoor moeten we het hebben van één audio-opname uit 1974, enkele foto’s en de gesprekken met vrienden en collega’s. Die vertellen ons zijn visie op kunst, en op zijn eigen rol daarin. Die beschouwingen zijn soms moeilijk met elkaar te verbinden want ze zijn schijnbaar tegenstrijdig. Zo vertellen bevriende kunstenaars dat hij de ideeën belangrijker vond dan de uitvoering. Maar van de assistenten horen we dat de aandacht voor de uitvoering juist bijzonder groot was en dat esthetiek voor LeWitt de reden was dat hij het ‘nodig’ vond zijn werken te maken.

Exact geformuleerde opdracht
Die esthetiek wordt heel mooi duidelijk gemaakt in de film. De scènes zijn verweven met beelden van het aanbrengen van een van LeWitts grootste projecten: muurtekening #801, Spiral, dat in 2010 voor de derde keer in het Bonnefantenmuseum te zien is. Twee officiële assistenten uit New York en zes kunstenaars voeren de exact geformuleerde opdracht uit. Aan de binnenkant van de koepelzaal (‘de citruspers’) brengen ze met blauwe tape een dunne spiraal op de muren aan. De afstand tussen de lijnen is 10 cm, 143 omwentelingen maakt het kilometerslange plakband. Een heel precies ‘werkje’ dat niet in één keer goed gaat. Daarna wordt de hele zaal twee keer zwart geverfd. Het tape wordt weggehaald en een witte spiraal op de zwarte muur wordt zichtbaar. Vervolgens worden witte, hoekige sculpturen (Complex Forms no. 8), een gift van de royale LeWitt aan het museum, uitgepakt en in de zaal gezet. Zodra deze ijsschotsen zijn uitgepakt tegen de achtergrond van de spiraal zie je het esthetisch prachtige resultaat.

 

2 december 2012

 
ALLE RECENSIES

Droom en Daad

Posted on

***

recensie  Droom en Daad

Gespleten wil van vergeten dichteres

door Cor Oliemeulen

De moeizame wijze waarop Henriette Roland Holst haar weg zocht in grote politieke en morele dilemma’s vormt het hart van Droom en Daad. Een documentaire die afstand houdt, maar beslist confronteert.

Al in 1979 schreef Annette Apon het scenario voor een speelfilm over Henriette Roland Holst: ‘aankomend dichteres die zich vol idealisme en overgave in de arbeidersbeweging stort’. Gelukkig kreeg de filmmaakster, naar aanleiding van een expositie, een nieuwe kans. Apon ging lezen, bekeek oude foto’s, filmmateriaal en het gastenboek van het zomerverblijf op de Buissche Heide. Het resultaat is een film over de periode 1891-1927 waarin zowel Roland Holst als Nederland een dramatische ontwikkeling doormaken.

Droom & Daad

Van bloeiende bloemen tot uitgebuite fabrieksarbeiders
Jammer genoeg is er geen filmmateriaal van Henriette zelf uit die roerige periode. De kijker is aangewezen op vaak prachtige oude opnames en flarden uit brieven, gedichten, toespraken, boeken en haar nooit voltooide autobiografie. We zien unieke beelden uit de begintijd van de film, eind 19e eeuw, waarin ook schilderkunst en poëzie tot hernieuwde bloei komen. Bloemen die hun blaadjes openen, een rups die vlinder wordt en de kunst van oude ambachten. Met de opkomst van de industrie veranderen de impressies: staatsmijnen, spoorwegen en drukkerijen. Het beeld van de arbeider.

Betrokkenheid met de mens achter de machine krijgt gestalte door filmpjes te stoppen op het moment dat iemand in de camera kijkt om vervolgens in te zoomen op de gezichtsuitdrukking. Historische foto’s zijn voorzien van achtergrondgeluiden van een bibliotheek, een partijcongres en een straat met door elkaar heen krioelende automobielen, rijtuigen, fietsen en koeien. Een foto van Henriette Roland Holst en haar man, kunstschilder Rik Roland Holst, komt volledig tot leven door het gesproken commentaar over hun veelzeggende blikken.

Droom & Daad

Voorvechtster van het socialisme
Het weinige relevante authentieke beeldmateriaal bemoeilijkt de identificatie met Henriette Roland Holst. Toch leert de documentaire een interessante geschiedenisles, opgehangen aan het portret van een strijdbare vrouw die uitgroeide tot voorvechtster van het socialisme. Ze vertaalde het strijdlied De Internationale, onderhield nauwe contacten met buitenlandse revolutionairen als Rosa Luxemburg, Lenin en Trotski, werd communist, leed onder de scheuring in de socialistische beweging en het mislukken van de revolutie in Nederland om uiteindelijk ontgoocheld terug te keren uit Rusland waar ze moest concluderen dat de Communistische Partij al een dictatuur van het land had gemaakt.

‘Mijn wil is diep in mij gespleten, mijn handen weten niet wat te doen en mijn voeten weten niet waarheen te wenden’, schrijft Henriette Roland Holst als haar zoveelste persoonlijke worsteling is begonnen. Terwijl sommige bronnen spreken van periodes van flinke depressies, anorexia en hartkwalen in haar leven, maakt de documentaire slechts melding van ‘veel periodes dat ze moest uitrusten’. Het illustreert dat Droom en Daad liefdevol is gemaakt, met grote bewondering voor de sociale bewogenheid van een bijna vergeten dichteres.

 

17 november 2012

 
ALLE RECENSIES
 

Whistleblower, The

Posted on

***

recensie  The Whistleblower

Hoeren van de oorlog 

door Cor Oliemeulen

In het door burgeroorlog ontwrichte Bosnië vecht een Amerikaanse vredeshandhaver tegen seksslavernij, corrupte collega’s en laffe autoriteiten. Het aangrijpende drama The Whistleblower blijft overeind door de overtuigende hoofdrol van Rachel Weisz.

Volgens schattingen is elke minuut iemand ergens ter wereld de dupe van mensenhandel. Meisjes belanden bijna zonder uitzondering in de prostitutie. Lilja 4-ever (2002), waarin een Russische tiener van een brug springt nadat zij door een loverboy naar Zweden is gelokt, toont een menselijk drama vanuit het perspectief van het slachtoffer. In het op ware gebeurtenissen gebaseerde The Whistleblower zien we de wantoestanden door de ogen van ex-politieagent Kathryn Bolkovac (Rachel Weisz), die alles in het werk stelt de Oekraïense seksslaven Raya en Luba een beter lot te geven en de schuldigen aan te klagen.

The Whistleblower

Orde handhaven en politieagenten opleiden
De gescheiden Bolkovac — die geld nodig heeft om na afloop van de missie haar dochter vaker te kunnen zien — heeft zich laten inhuren door DynCorp, dat in de film cynisch genoeg Democra heet. Dit privaatmilitaire bedrijf ontvangt jaarlijks vele miljarden dollars van de Amerikaanse regering om te opereren in landen als Irak, Somalië, Angola, Haïti, Koeweit en Afghanistan. De Verenigde Naties sluiten in 1999 een contract met deze organisatie om in Bosnië orde te handhaven en politieagenten op te leiden.

De rechtgeaarde Bolkovac beseft snel dat ze is beland in een vreemd land zonder duidelijk mandaat. Politie, huurlingen, collega’s en autoriteiten zijn niet alleen betrokken bij het over de grens smokkelen van jonge meisjes, ook blijken ze verantwoordelijk voor intimidatie, mishandeling, verkrachting en moord. Zoals vaker met klokkenluiders wordt ze tegengewerkt door bureaucraten en autoriteiten die niet op een schandaal zitten te wachten. Of zoals een hoger geplaatste functionaris het haar verwoordt: ‘Die meiden zijn de hoeren van de oorlog. Het gebeurt gewoon.’

The Whistleblower

Mannen zijn immoreel en seksbelust
Mannen komen er niet goed van af in The Whistleblower. Ze zijn bijna zonder uitzondering immorele, seksbeluste wezens. De enigen die Bolkovac denkt te kunnen vertrouwen, zijn een Nederlandse huurling en een hoge pief van Interne Zaken, vertolkt door David Strathairn. Helaas biedt het script veel te weinig ruimte aan diens altijd degelijke spel. Hetzelfde geldt voor de innemende Vanessa Redgrave, die de rol van de hoogste mensenrechtencommissaris voor haar rekening neemt. Sexy Monica Bellucci valt als stugge, harteloze bureaucraat uit de toon.

Debuutregisseur Larysa Kondracki kiest voor een zeer serieuze aanpak, zonder een enkele lach of grap. Ze focust de hele film op Rachel Weisz, die de sterren van de grauwe Bosnische hemel speelt. Je voelt, vecht, huilt en wanhoopt intens met haar mee. The Whistleblower verliest aan authenticiteit door het niet casten van autochtone acteurs, het rare mixtaaltje en de locatiekeuzes. De optelsom is een film die nergens amuseert, maar overal deprimeert. Toch is het een verhaal dat moet worden verteld.

 

10 november 2011

 
ALLE RECENSIES

Made in Dagenham

Posted on

****

recensie  Made in Dagenham

Vrouwen op de barricades 

door Cor Oliemeulen

In de roerige jaren zestig van protest en roep om inspraak nemen mannen in Engeland volop deel aan duizenden stakingsacties. Het enige recht van de vrouw is het aanrecht. Maar op 7 juni 1968 komen in Dagenham de 187 vrouwen van de Fordfabriek in opstand tegen de slechte beloning. De wereld zal er na die tijd anders uitzien.

In de autofabriek worden 300 Fords per dag gemaakt. De vrouwen zijn verantwoordelijk voor de stoel- en binnenbekleding. Ook deze ochtend fietsen ze kwebbelend en giechelend door de fabriekspoort. Voorzien van thermoskannen betreden ze het krakkemikkige atelier en zetten zich zodra de zoemer gaat trouw achter de naaimachines. Op deze warmste dag van het jaar werken sommigen in ondergoed. Plots klinkt er ‘Man Alert ‘. Het is de goeiige Albert (Bob Hoskins), de enige met oog voor hun beroerde werkomstandigheden.

Made in Dagenham

Geschoffeerd
Heel toevallig wordt Rita (Sally Hawkins) vooruit geschoven om zich met een afvaardiging van de vakbond te onderhouden. Ze is extra gemotiveerd, omdat ze eerder is geschoffeerd door een leraar die haar zoon regelmatig slaat. ‘Jongens van het platteland hebben veel moeite zich aan te passen. Ze missen de leidende hand van hun ouders die niet academisch zijn geschoold.’ Rita zal zich niet langer de mond laten snoeren, zeker niet door pratende pakken van de vakbond. Voor ze het beseft, is ze stakingsleidster.

De onderlinge solidariteit van de vrouwen betekent dat de hele fabriek uiteindelijk plat gaat. Dit levert spanningen op. Mannen spreken hun afkeuring uit, één van de collega-vriendinnen ervaart een tragische gebeurtenis en bij Rita thuis stapelen zowel de emoties van echtgenoot Eddie als de vuile afwas zich op. De onderbetaalde naaisters van Dagenham weten door te dringen tot de media en de politiek. Dit resulteert zelfs in een uitnodiging van minister Barbara Castle (Miranda Richardson). De missie lijkt te slagen.

Made in Dagenham

Girl power
Regisseur Nigel Cole heeft iets met girl power. In Calendar Girls liet hij vrouwen naakt poseren voor het goede doel. In Made in Dagenham toont hij vrouwen die strijden voor sociale rechtvaardigheid. Dat de samenleving moet wennen aan mondige vrouwen blijkt uit een emotionele woordenwisseling tussen Eddie en Rita. Man: ‘Ik gok niet en ga niet elke avond naar de kroeg. Ik ga niet vreemd en sla je niet.’ Vrouw: ‘Ben je een heilige? Dat is je plicht, geen privilege!’

Sally Hawkins zette in Happy-Go-Lucky een vrolijke, optimistische schooljuf neer en ook nu is ze overtuigend in haar hoofdrol als actievoerster Rita. Ook mooi om Bob Hoskins (The Long Good Friday) weer eens in vorm te zien met zijn pretoogjes en ondeugende glimlach. Miranda Richardson (The Hours) is geniaal als werkgelegenheidsminister in de regering Wilson. Ze is zojuist aangetreden en zet haar twee mannelijke medewerkers als een Margaret Thatcher avant la lettre meerdere malen kostelijk op hun nummer.

Made in Dagenham is een grappige film met dramatische invalshoeken. Een waardige exponent van de Britse sociale cinema waarin mensen uit de onderklasse zich weten op te werken. De tijdgeest van de jaren zestig is goed neergezet. Mode, kapsels, muziek, taalgebruik, sfeer en gebeurtenissen, alles lijkt te kloppen. Hoewel? Het karakter van stakingsleidster Rita O’Grady is verzonnen. Maar dat mag de pret niet drukken.

 

13 mei 2011

 
ALLE RECENSIES