Wat hebben mensen het toch moeilijk. Althans, in films. Bij het IFFR lopen er aardig wat karakters met problemen rond.
Out of Sight, Out of Mind – vriendengroep in crisis Een vriendengroep van dertigers. Travis wil schrijver worden. Hij neemt de tijd om tot zichzelf te komen in Mexico. ‘O Brien raakt de weg kwijt (schizofrenie) en wordt (per ongeluk) een satirische YouTube-ster. Lox is een muzikant die teleurgesteld is in zijn loopbaan. Het duo Kate en Zander gaat uit elkaar (de een gaat zich een ongeluk tinderen, de ander porno kijken). Uiteindelijk proberen ze met ‘O Brien ook hun vriendengroep te redden.
Leuke gegevens, moeizame film. Wat is er allemaal moeizaam? De karakters zijn niet echt boeiend. De voice-over. Grote thema’s die er bij de haren worden bijgesleept (schizofrenie, depressie). De lengte (ruim twee uur). Moderne thema’s ook genoeg: YouTube-beroemdheden, tinderen, internetdaten, watervasten. Alsmaar Boléro van Ravel (ironisch?).
De kracht van de film zit in het karakter Travis. Zijn episode als supporter van een socialistische revolutie in Mexico is het beste stuk van de film. De rest eruit en een keuze voor een drama over schizofrenie, of een kortere satirische film over dertigers. Dan had je een aardige film die een uur korter was. Nu tolt de film door de torenhoge ambities. De satire is daardoor aangelengd met veel water – net als de karakters in de film die aan het watervasten zijn. ‘Iedere gast op Tinder heette Greg’, is bijvoorbeeld wel een grappige zin maar dat soort zinnen zijn te spaarzaam in deze film.
Bloody Marie – zuipende tekenares in Amsterdam Marie (tekenares) zuipt als een kanon. Ze kan amper haar eigen huis, midden op de Wallen (Oudezijds Voorburgwal denk ik), binnen. Ze heeft haar moeder verloren en het tekenen vlot ook al niet.
Op een dag vindt ze in een buurwoning een flink bedrag en ze neemt het mee. Dat zorgt er indirect voor dat er bij het bordeel naast haar een meisje sterft. Ze gaat zich ermee bemoeien en moet zich daarna zien te ontdoen van wazige criminele figuren. En dan nog haar hond zien terug te krijgen.
Bloody Marie (film van Lennert Hillege en Guido van Driel) is best aardig. De Wallenbuurt – een keer lelijk Amsterdam – als hoofdpersoon geeft de film karakter. Met zijn hoeren, nauwe steegjes, wazige Bulgaarse buren. Mooi in beeld gebracht met zijn kleurrijke ranzigheid. Ook de hoofdrol van Susanne Wollf als tekenares Marie Winkelmut is vrij goed.
Halverwege gaat de film van drama ineens naar misdaadverhaal – een staaltje Tarantino in de polder. Dat is lef hebben en geeft de film een nieuwe energie. Het is ook het manco van de film. Het misdaadverhaal is namelijk niet echt uitgewerkt – en ik weet ook niet hoe het afloopt met het dronken leven van Marie. Verhalen over dronkaards hebben ook een dilemma: moet het verhaal dan goed aflopen, slecht, of geen van beide? De laatste is misschien het meest ‘poëtisch’ maar dan blijf je zitten met leegte (en frustratie).
Caminhos Magnetykos – esthetiek voor alles Raymond Vachs, een Fransman die in Portugal leeft, heeft spijt van het uithuwelijken van zijn dochter aan een of andere slijmjurk. Hij raakt dronken en bevindt zich ineens in een satansseance. Hij kan de beslissing terugdraaien maar er is wel een prijs die hij moet betalen.
Waarom ik een fan ben van Pêra; hij is een stilist, heeft een eigen beeldtaal, zoals dat heet. In deze film is het kleurrijk, creatief, mysterieus en hij gebruikt aldoor over elkaar liggende montage. Prachtige beelden, de hele film door. En nog mooier: in deze film doet hij weer heel andere dingen dan in The Baron.
Waarom ik geen fan ben van Pêra: hij gebruikt zijn talent niet voor een interessant en mysterieus verhaal. Net als bij The Baron ging de style over substance me halverwege vervelen. Het is bij anderen die ene uitzinnige scène maar dan de hele film lang. En zonder echt verhaal zijn films echt lastig uit te kijken.
Het hoogtepunt is juist een stukje acteerwerk: als de slijmjurk op het huwelijk triomfantelijk een telefoontje van ‘Donald’ opneemt. Wat een smerige glimlach, voortreffelijk. Dat soort lichte komedie – en meer mysterie in het verhaal – had de film geweldig kunnen maken. De stijl is er al, nu de rest nog.
Muere, monstruo, muere – raar monster bijt hoofden af Een monster vermoordt en onthoofdt mensen. Maar monsters bestaan niet, toch? De verdachte is David die immers bij alle drie de moorden betrokken was. Die zegt dat er toch een monster is. Hij zegt tegen een psycholoog: ik hoor een stem die zegt: ‘Murder me, monster. Murder.’ Cruz is de enige die een stap extra wil nemen om het mysterie te ontrafelen. Maar zijn baas gelooft niet in monsters.
Vage toestanden in deze Argentijnse film van Alejandro Fadel (Los Salvajes). Griezelige rit door een tunnel, een agent met een onwijs diepe stem, een creepy bos met lichtjes en een monster… daar zal ik niets over verklappen. Een van de meer fantasierijke films van IFFR die ook vast op Imagine straks te zien is.
Veelbelovend maar jammer dat er na afloop geen touw aan vast te knopen valt. Bij David Lynch, met wiens werk de film veel vergeleken wordt, snap je altijd wel dat er een soort onderhuidse logica is. Hier gaat het nergens heen. We gaan zelfs van een mysterieuze thriller naar een slasher B-film. Een probleem is ook dat de agenten vooral tijd kwijt zijn aan wazige, filosofische dialogen terwijl je eigenlijk van agenten verwacht dat ze gewoon hun werk doen. Je krijgt geen band met de karakters.
Daardoor weet de film niet de belofte van het eerste deel in te lossen. En wat moeten we nu met het monster zelf? Dat moeten we wel op een of andere manier opvatten (iets met seks neem ik aan?). Oftewel: wat meer nuchterheid, meer humor, een hoger tempo en een logischer plot hadden deze film veel goeds gedaan. De artdirection is wel een speciale vermelding waard.
A Land Imagined – agent zoekt slachtoffer Lok is een agent. Hij moet achterhalen wat er met Wang en Ajit is gebeurd – twee arbeiders van een bouwplaats. Om dat te leren, verplaatst hij zich vrij letterlijk in Wangs leven en merkt dat de sleutel ligt bij het internetcafé ertegenover. Daar werkt een meisje genaamd Mindy die een paar keer op stap is geweest met Wang. En wie is Troll562 die Wang daar in de gaten houdt?
Dit is geen makkelijk verhaal – en na Mulholland Drive te hebben beschreven vallen me ineens parallellen op. Dit doet precies denken aan hoe David Lynch in zijn script dromen en werkelijkheid door elkaar mengt. Wang en Lok zijn hier praktisch dubbelgangers, en Mindy (het punkmeisje van het internetcafé dat met seks een beetje bijbeunt) is een soort sleutelpersoon tussen de twee. Een typisch tussen goed en slecht bevindend karakter à la Lynch. Dan is er nog het decor dat net als bij Lynch veelbetekenend is. Dat is de stad Singapore dat werk verschaft, maar ook mensen uit andere landen huisvest in vieze kamers, dat land wil maken maar daarvoor zand moet halen uit Maleisië.
Siew Hua Yeo won met deze film de hoofdprijs op het Locarno-filmfestival. De film heeft al meer dan zeventig reviews van allerlei serieuze bladen op IMDb. De film raakt dan ook een snaar bij critici. Een noir politieverhaal, een sociaal-realistisch verhaal over migrantenarbeiders en een kritisch essay over de stad Singapore dat uitbreidt richting zee. (Fascinerend, maar wij hebben al decennia Flevoland.) Op wonderlijke wijze blijft dit in evenwicht; de natte droom van iedere criticus.
Er zitten ook wel wat verbazingwekkende stukken in. De overgang van heden naar flashback was er zo een – precies als agent Lok iets vaags vertelt over zijn dromen.
Toch is het door het mengen van al deze karakters en filmstijlen lastig om om je aan een karakter te hechten en het gevoel te hebben een meesterwerk te hebben gezien. Daar komt toch meer emotie bij kijken dan hier het geval is.
IFFR 2019: van 23 januari tot en met 3 februari Veel ruimte voor obscure krochten van wereldcinema
door George Vermij
Rotterdam host het grootste internationale filmfestival van Nederland en wij doen traditioneel verslag. Na onze twee IFFR-previews per genre een vooruitblik om helemaal in de stemming te komen.
Rotterdam heeft altijd een breed programma: naast de wat grotere arthouse en independent films is er veel ruimte voor de meer obscure krochten van de wereldcinema. Wat de grote titels betreft zijn dit jaar Vox Lux en High Life opvallend. Deels worden ze gedragen door bekende Hollywoodsterren, maar de regie is in handen van mensen die naam hebben gemaakt binnen de arthouse.
Popster In Vox Lux speelt Nathalie Portman een grote popster die bekend werd nadat zij als jong meisje een traumatische gebeurtenis meemaakte en daarover ging zingen. Acteur Brady Corbet (Funny Games US, Melancholia) is de regisseur en zijn The Childhood of a Leader was eerder op het festival te zien. Voormalig meisjesidool Robert Pattinson probeert zijn carrière weer meer artistieke geloofwaardigheid te geven met zijn rol in High Life van de Franse Claire Denis die bekend staat om haar lange staat van dienst (Trouble Every Day, Beau Travail en Un Beau Soleil Intérieur) binnen de arthousecinema.
Binnen dat genre is er ook nieuw werk van Alice Rohrwachter die een aantal jaar geleden imponeerde met Le Meraviglie. Haar nieuwe film Lazzaro Felice werd al goed ontvangen in Cannes en draait in Rotterdam. Sunset kan ook verrassend worden. László Nemes maakte indruk met het intense concentratiekampdrama Son of Saul en Sunset wordt omschreven als een paranoiathriller.
Spionnen Genrecinema is onderhuids altijd wel aanwezig op het festival en sluit goed aan op de thema’s die dit jaar worden aangekaart. Een programmaonderdeel gaat over spionage en bevat klassiekers zoals Alfred Hitchcocks Rear Window en Frits Langs Spione. Verrassende keuze is wel de Tsjechische film Skid uit 1969 die de intriges van de Koude Oorlog laat zien vanuit de kant van het Oostblok. De Zuid-Koreaanse film The Spy gone North klinkt ook veelbelovend. Een verhaal over een spion die met moeite infiltreert in de partijtop van Noord-Korea en geleidelijk het vertrouwen van hooggeplaatste figuren binnen het totalitaire regime wint.
Naast spionnen ook geen gebrek aan monsters en zombies. In het Argentijnse Soy Toxico is Latijns-Amerika veranderd in een post-apocalyptisch landschap met hordes ondoden. De mens is het ultieme monster in Harpoon waarin drie jongeren opeens zijn gestrand op zee en moeten overleven. Een situatie die het slechtste uit de mens kan halen. En in Koko-di Koko-da wordt een getraumatiseerd koppel geterroriseerd tijdens een campingtocht in de bossen.
Tot slot mogen wat documentaires niet ontbreken. Doozy is een ongebruikelijk portret van een stemacteur die vooral slechteriken in cartoons vertolkte. Vinyljunkies, over een iconische platenzaak in Rotterdam, is verplichte kost voor liefhebbers van het zwarte goud. En een erg leuk geheim van het festival is het Scopitone Café waar muziekdocumentaires worden vertoond waaronder Una Banda de Chicas over feministische rockbands in Argentinië.
Deel 2: Van klassiekers en komedies tot tearjerkers en vrouwenfilms Preview IFFR 2019
door Bob van der Sterre
Hoe raken we wijs uit alle films, alle specials en alle programma’s? Welke films zijn echt de moeite waard? InDeBioscoop wil het de bezoeker graag makkelijker maken. Hier zetten we de films per genre op een rij – en dat weer alfabetisch.
Klassiekers The Mackintosh Man (98 min.) John Huston als regisseur, Paul Newman als lead, James Mason als slechterik, dat is wel de moeite van het kijken waard van deze spionagefilm.
Ninotschka (110 min.) Ernst Lubitsch met deze vindingrijke spionagekomedie (mede geschreven door Billy Wilder). Je vindt deze film nog steeds terug in de filmboeken.
One Two Three (104 min.) Wervelende komedie in heel hoog tempo van Billy Wilder. Onlangs nog besproken op InDeBioscoop. James Cagney in een legendarisch grappige rol.
Spione (150 min.) Fritz Langs klassieker is nu op het grote scherm te zien. Een soort vervolg op zijn formidabele Dr. Mabuse der Spieler, die vijf jaar later gevolgd zou worden door het nog meesterlijker Das Testament der Dr. Mabuse.
Komedies Diamantino (92 min.) Een Cristiano Ronaldo maar dan anders (Diamantino) is dé voetbalster van Portugal. Maar… hij mist een belangrijke penalty. Daarna ziet hij vluchtelingen. Zijn leven als vedette verandert 180 graden. Ogenschijnlijk aardige film, belooft veel mafheid.
Doubles vies (106 min.) Franse intellectuelen die kletsen! Dat was lang geleden. De wereld van schrijvers, uitgevers, marketingmensen en hun affaires. Lichtvoetig Frans relatiedrama heeft zo op het oog niet veel nieuws te vertellen.
Out of Tune (93 min.) Deense film heeft wel een aardig concept: een witteboordencrimineel wordt voor zijn eigen veiligheid opgesloten in een groep met de minst populaire bajesklanten. Hij sluit zich aan bij een koor. Dan daagt hij de leider van het koor uit. Op basis van de trailer lijkt dit wel een grappige film.
Tel Aviv on Fire (97 min.) Arme schrijver wordt aldoor lastig gevallen over zijn script voor een tv-serie. Dat gaat over het Palestina-Israël-conflict en is aan beide kanten populair. In de trant: je moet over elk onderwerp een komedie kunnen maken. Ziet er veelbelovend uit.
Kunst At Eternity’s Gate (110 min.) Willem Dafoe zal vast niet teleurstellen in zijn acteerwerk. Toch kan ik mij niet voorstellen dat deze film van Julian Schnabel hetzelfde zal doen als Basquiat destijds deed. Ten eerste weer het probleem van de taal: Van Gogh met een Amerikaans accent is raar voor ons Nederlanders. Tweede probleem: vermoedelijk een laag tempo. Script is wel mede geschreven door Jean-Claude Carrière, die heel wat memorabele samenwerkingen op zijn naam heeft staan (onder andere met Buñuel).
Bring Me the Head of Carmen M. (61 min.) Film over Braziliaanse zangeres Carmen Miranda. Haar glorietijd vormde een groot contrast met deze tijd.
I diari di Angela noi due cineaste (125 min.) Een film over Angela Ricci Lucchi. Ze was meester in het gebruik van found footage, met haar partner in crime Yervant Gianikian. Ze overleed niet lang na het begin van deze film die je kunt zien als een soort eerbetoon.
Lengte L’Amica Geniale (468 min.) Twee vrouwen die close zijn met elkaar proberen te overleven in een harde Napolitaanse wereld. Vast mooi, maar niet besteed aan ondergetekende, voel ik op mijn klompen aan. Verfilming van verhalen van Elena Ferrante is net zo voor vrouwen als de standaard Jean-Claude van Damme-film voor mannen is – zeg ik zonder ze ooit te hebben gelezen. Achtdelige serie.
La Flor (886 min.) Zes episoden die bij elkaar een halve dag duren. Deel 1 is een B-film over een vervloekte mummie. Deel 2 gaat over Franssprekende spionnen. Dan nog drie episoden in deel 3. Hoe dat allemaal samenhangt, begrijp ik niet goed. Mariano Llinás was tien jaar bezig met het project.
The Gentle Pain (280 min.) Filmmaker die Deense reiziger en schrijver Thorkild Hansen volgt. Ook weer een immens project: de filmmaker begon er 25 jaar geleden aan. Misschien dat de film daarom ruim vier uur duurt.
Miel-Emiel (150 min.) Nog zo’n concept: een gezin van een kunstenaar met twaalf kinderen verhuisde na de Tweede Wereldoorlog naar de Pyreneeën. Documentairemaker Peter van Houten maakt films over kinderen uit dat gezin (La via de Jean-Marie in 2015) en nu dus over Emile. De lengte vraagt veel van de kijker, maar als je je eraan overgeeft, vind je het waarschijnlijk zomaar een publieksfavoriet.
The Movie Orgy: Ultimate Version (269 min.) Ook langer dan vier uur duurt dit lastig uit te leggen project. Joe Dante en Jon Davidson speelden creatief met B-films. Ze maakten er The Movie Orgy van. Omdat editen een vak is, lijkt deze film speciaal voor hen die dat vak een warm hart toedragen.
De terugkeer (270 min.) André van der Hout maakte met found footage en zonder echte acteurs deze zevendelige serie. Speelt zich af in de haven van Rotterdam. Klinkt als krankzinnig project maar wie weet wat zoiets oplevert. Je moet alleen vier uur lang niets te doen hebben.
Maatschappelijk engagement en vluchtelingen Bhonsle (133 min.) Deze Indiase film betekent ruim twee uur sociale spanningen ondergaan. Je moet er zin in hebben en interesse voor – anders kan het een lange zit betekenen.
The Day I Lost My Shadow (95 min.) Na talloze documentaires over vluchtelingen gemaakt te hebben, maakte Soudade Kaadan nu een speelfilm. Ze volgt het leven van een apotheker in Syrië die op zoek naar wat flessen water in rare situaties verzeild raakt. Is vermoedelijk symbolisch bedoeld aangezien de setting het begin van de Syrische burgeroorlog is. Film zal ongetwijfeld documentaireachtig aanvoelen.
Luciernagas (85 min.) Een Iraanse vluchteling in Mexico wil terug naar Turkije maar het lukt hem niet. Vrienden maken in Mexico gaat hem ook niet makkelijk af. Kan mooi drama zijn – maar klinkt een tikje voorspelbaar.
Rosie (86 min.) Moeder in Ierland raakt dakloos en kan geen huis vinden. Een aanklacht tegen het huizenprobleem in Ierland. Een portret van de ‘echte Ieren’, de rauwe rafelrand van de maatschappij, enz. Zou vermoedelijk ook goed passen bij ‘tearjerker’.
Walden (106 min.) Een stapel planken reist van Oostenrijk naar Brazilië. Een roadmovie van bomen dus eigenlijk. Een pamflet tegen boskap – de boomkapindustrie reist hier de verkeerde kant op. Je hoeft niet te verwachten dat de nieuwe president hiervan ondersteboven raakt, maar het klinkt als een mooi kunstzinnig protest.
Mannenfilms Belmonte (75 min.) De vrijgevochten kunstenaar, daar is ie weer! In deze Uruguayaanse film zien we hoe deze stoere schilder (ach en wee) niet kan schilderen als zijn dochtertje niet in de buurt is. Vermoedelijk net zo zoetsappig als een vrouwenfilm maar dan op een mannenmanier. En in onze metromaatschappij rust er op zulk sentiment ook geen taboe meer. De man die kunstenaar speelt, is in het echt ook kunstenaar dus dat is wel een ergernis minder.
C’est ca l’amour (98 min.) Als je een man zoekt om een ultieme goedzak te spelen, dan kom je denk ik al snel uit bij de Vlaamse acteur Bouli Lanners. Hij is vader van twee dochters en probeert het familieleven een nieuwe slinger te geven. Vermoedelijk flink sentimenteel op een arthouse verantwoorde manier.
In My Room (120 min.) Armin raakt zijn baan kwijt, zijn moeder, en vervolgens de zin van het leven. Midlifecrisis in extremis! Een mooie film over teleurstelling? Vermoedelijk moet je je wel door wat trage scènes heen slaan.
Parade (87 min.) Drie Georgische vrienden beleven een roadtrip. Dat helpt ze om hun herinneringen op te halen. Iedere IFFR heeft pak hem beet vijftien roadmovies en ook deze opzet oogt totaal sleets. Neemt niet weg dat het er niet uitziet als dat je echt bij gaat vervelen.
Misdaad Ash is the Purest White (141 min.) Jiang Zhangke is een van de lievelingen van filmcritici. Dé Chinese filmartiest van het alternatieve filmcircuit. Ook een filmartiest die niet altijd gemakkelijk toegankelijk is. Geen enkele film duurt minder dan twee uur bijvoorbeeld. Deze film gaat over misdaad, is hier en daar enigszins grappig, en dat maakt me wel nieuwsgierig.
Bloody Marie (83 min.) Film van Lennert Hillege en Guido van Driel beschrijft het leven van de meestal bezopen tekenares Marie, die op de Wallen woont. Een van alcoholische buien zet een stroom van gebeurtenissen in gang. Best vermakelijk misdaadverhaal én een keer lelijk Amsterdam in de hoofdrol.
Braquer Poitiers (59 min.) Twee sukkels gijzelen een man. De man vindt het gezelschap eigenlijk niet zo erg. Vermoedelijk best aardig niemendalletje. Sukkels in de misdaad zijn meestal leuk om naar te kijken.
A land imagined (95 min.) Lok, een Singaporese rechercheur moet bezig met een zaak van een vermiste Chinese bouwvakker. Dat zorgt ervoor dat hij in een mismoedig deel van het land terecht komt waarin doorsnee Singaporezen niet veel interesse hebben. Ik weet niet of deze film veel nieuws te bieden heeft maar er is in elk geval de suggestie van een spannend verhaal.
Muziek Carmine street guitars (80 min.) Winkel in New York die houten gitaren verkoopt. Een walhalla voor liefhebbers. Een portret van eigenaar Rick Kelly en zijn leerling Cindy. Vast supermateriaal voor alle gitaarofielen onder ons.
Leto (126 min.) De undergroundmuziekscene in Leningrad jaren tachtig, daar gaat deze film over. In het bijzonder zanger Viktor Tsoi die rocker was ten tijde van censuur en communisme. De regisseur is Serebrennikov en hij heeft het niet veel makkelijker: hij kwam tijdens deze film onder huisarrest te staan. De film lijkt een mooi, sfeervol portret, lengte is wel pittig.
Mr. Soul (115 min.) Dit was de naam van een tv-programma voor louter Afro-Amerikaanse cultuur, dat al in 1968 te zien was. Deze film belicht vooral presentator Ellis Haizlip.
My Friend Fela (94 min.) Biografie van de Nigeriaanse zanger Fela Kuti. Niet de eerste maar dit lijkt wel een sterke te zijn – van zijn officiële biograaf. Onontbeerlijk voor iedereen die meer wil weten over Nigeriaanse muziek in de jaren zeventig (alleen: hoeveel mensen zijn dat?).
Niblock’s Sound Spectrums: Within Invisible Rivers (110 min.) Portret van de muzikant Phil Niblock, die minimalistische en elektronische muziek maakte voordat het modieus was om te doen. Het type film waarbij de jonge muzikant met veel uitroeptekens uit de doeken doet hoe geniaal ze hem wel vinden. Voor de fan.
Oorlog Donbass (121 min.) Voor wie het ook onduidelijk is wat er in Oost-Oekraïne allemaal gebeurt, zal deze film van Sergei Loznitsa (maker van het net zo sombere als mooie My Joy) wel wat helderheid verschaffen. Een documentaireachtige oorlogsfilm die vermoedelijk regelmatig hard aankomt.
German concentration camp factual survey (75 min.) De geallieerden maakten een film over de concentratiekampen die nooit was afgemaakt. Deze versie van het Imperial War Museum poogt dat wel te doen. Dit is echt alleen voor degenen die denken dat ze het aankunnen want ik denk dat je daarna voorlopig geen lunch meer wilt.
La Miseracorde de la Jungle (90 min.) Een film over de oorlog in Congo. Congo heeft een van de langstdurende burgeroorlogen van de planeet. Deze film focust zich op twee mannen die hun bataljon zijn kwijtgeraakt en allerlei vervelende dingen meemaken. Zal geen Apocalypse Now van de Afrikaanse jungle zijn maar ik ben wel benieuwd.
A Private War (110 min.) Amerikaanse film over journaliste Marie Colvin, die zich voornamelijk richtte op oorlogsgebieden. Kan interessant zijn, dit portret van (nu echt een keer) een sterke vrouw.
Romantiek Asako I & II (119 min.) Lijkt me wat aan de lange kant, maar deze film speelt heel erg met het dubbelgangersmotief. Ontwikkelingen om je hoofd te laten duizelen, belooft de film, maar ik vraag me sterk af of dat waargemaakt wordt door regisseur Ryusuke Hamaguchi.
Bangla (84 min.) Romantisch drama à la Romeo en Juliet in Rome. Religies maken problemen van een verliefdheid van twee mensen die toevallig een ander huidkleurtje hebben. Voor de liefhebber.
Winter’s Night (91 min.) Treurige romantiek maar romantiek nonetheless. Twee vijftigers maken vanwege een verloren mobieltje rechtsomkeert en vanaf dat moment mijmeren ze over de (kwijtgeraakte) romantiek van hun leven. Zuid-Koreaanse film zit vol mooie kleuren maar vraagt zo te zien ook wat van je geduld.
Tearjerkers Core of the World (124 min.) Zieliger dan dit gaat het vermoedelijk niet worden in dit Russisch drama. Een Rus probeert zijn dierenparadijs te beschermen tegen indringers. Vermoedelijk een variant op het bekende verloren-paradijs-thema, maar voor dierenliefhebbers vast en zeker een aanslag op de emoties.
Capharnaum (120 min.) Nog een die flink aan zal komen en een publiekslieveling in de dop. Zain is een jochie dat op straat leeft als vluchteling in en rond Beiroet. Hij klaagt zijn eigen ouders aan dat hij geboren is. Twee flashbacks laten zien waarom hij nu zo zielig is. Jochie in de hoofdrol leefde zelf als vluchteling in Beiroet.
Joel (100 min.) Adoptie goes wrong-film. Geadopteerd jongetje (9) zegt geen woord maar begint op school ineens op te scheppen op over zijn misdaadverleden. Wat te doen met Joel? Vast veel gepijnigd kijkende close-ups van het jongetje. Misschien mooi drama, wie weet.
Memories of my Body (106 min.) Indonesische jongen is in verwarring. Hij houdt van dans, maar homoseksualiteit is in Indonesië erg moeilijk. Gebaseerd op het verhaal van danser Rianto. Ik denk dat de film niet echt bijzonder is maar scoort ook vast hoge ogen bij de publiekslievelingen.
Sofia (80 min.) Marokkaans meisje in zwangerschapsdrama. Ze mag niet in het ziekenhuis bevallen zonder man maar in 24 uur haar minnaar vinden (en overhalen erbij te zijn), is ook niet makkelijk.
Thriller God of the Piano (80 min.) Vrouw krijgt doof kind en wil het opvoeden als pianovedette. Israëlische film gaat over een obsessieve terreurmoeder die niets liever wil dan dat haar kind een superster wordt. Vast veel ‘Oh nee’-momenten als ze weer over lijken gaat. Film loopt wel het risico dat je aversie voelt tegen de karakters.
Harpoon (82 min.) Thriller aan de hand van een verhaal van Edgar Allen Poe. In de trant van films die zich op een locatie afspelen (denk aan films als 127 hours of Buried) want deze mensen zitten vast op een boot. Tegelijk een driehoeksverhouding. Klinkt als een intense en ook wel vermoeiende thriller.
High Life (110 min.) In film van Claire Denis is Juliette Binoche een arts die graag experimenteert op mensen… in de ruimte. Ik denk dat je op sf-gebied wel wat ongeloofwaardigheden moet slikken, en dat de film zichzelf ook iets te serieus neemt, maar wie graag Binoche als feeks ziet, heeft een goede aan deze film.
Knife + Heart (110 min.) Een Franse retro-giallo met flinke vleug homo-erotiek? Vanessa Paradis die een politieporno regisseert genaamd Homocidal? Waarvan de acteurs het loodje leggen? Een ‘hommage aan de op 16mm-gedraaide homoporno uit de jaren zeventig’? Wait what? Geïnspireerd door Dario Argento bovendien. Het is afwachten of kitsch niet wint van een verhaal. Uit recente voorbeelden blijkt dat het niet zo makkelijk is om een goede giallo te maken.
The Load (98 min.) Het is 1999 en de Navo bombardeert Kosovo en Servië. Een chauffeur krijgt een lading mee waarvan hij niet weet wat het is. Hij rijdt door het oorlogsgebied en onthulling dreigt. Zo te zien is dit een echt spannende film. Lees hier onze recensie van onze rubriek Festival Favorites.
Out of Blue (110 min.) De actrice Patricia Clarkson en een verhaal van Martin Amis, dat is een veelbelovende combinatie. In dit verhaal onderzoekt zij als rechercheur een moord maar blijkbaar is ze er zelf ook op een of andere manier bij betrokken. Niet echt een origineel gegeven, bijna elke serie zit er vol mee, maar ‘een knipoog naar de film noir’ maakt mij wel nieuwsgierig.
Vrouwenfilms Aren’t you happy (80 min.) Ogenschijnlijk aardige en lichtvoetige Duitse film is ideaal kijkvoer voor zelfstandige 20-somethings-dames. Filmdebuut van Susanne Heinrich biedt popcultuur, feminisme en humor. Duitse titel is beter: Das Melancholische Mädchen.
The best of Dorien B. (106 min.) Droogkomisch portret van een vrouw van Anke Blondé. Dan heb je nog mazzel want er zijn hier ook flink wat dramatische portretten van vrouwen te zien (Un amour impossible, Dirty God, Queen of Hearts), waarvan ik me afvraag wat de lol van een filmliefhebber daarin is (idem als ze over mannen gingen trouwens). Het beste is gewoon om een goede film voor beide geslachten te maken, denk ik, en hopelijk krijgt deze film dat een beetje voor elkaar.
Gloria Bell (102 min.) Julianne Moore is de vrijgevochten vrouw Gloria, een remake die door de Chileense regisseur zelf gemaakt. Niets nieuws onder de zon, denk ik, puur voor de fans van Julianne Moore.
Las hijas del Fuego (115 min.) Vrouwen in Argentinië op een keerpunt in hun levens. Een roadtrip vol seks. Een soort Argentijnse Love van Gaspar Noé? Lijkt mij een saaie, vervelende film maar veel vrouwelijker zal het niet worden.
Wie echt niet genoeg krijgt van dit onderwerp: in de Balie is er nog het evenement IFFR X Girls on Film.
Weird en experimenteel Caminhos magnetykos (87 min.) Een populaire kerel wordt aldoor door ene Donald gebeld. Tegelijkertijd komt Raymond Vachs bij de poorten van de hel. Portugese film van Edgar Pêra is zo te zien zo gek als een deur. Zijn The Baron draait hier ook – ook eigenzinnig als wat maar ondoordringbaar. Wie waarde hecht aan experiment, heeft een goede aan deze film, wie waarde hecht aan cijfers op IMDb (4,5) moet nog maar eens nadenken.
Climax (96 min.) Een groep dansers eindigt een avond met een hallucinaire nachtmerrie na lsd-gebruik. Gaspar Noé heeft wel wat glans verloren met zijn mislukte Love, maar wie weet is Climax net zo duister als Irréversible, Noe’s zeer moeilijk te verteren maar tegelijk ook meesterlijke film. De opzet biedt in elk geval genoeg kansen voor zijn sterkste punt: het visueel weergeven van slechte trips.
Livre d’image (85 min.) De nieuwste film van de bijna 90-jarige cineast Jean-Luc Godard is wederom een filmessay. Is dit weer even onmogelijk om te doen als een paar van zijn recente voorgangers (Film Socialisme, Adieu à langage)? Of een verborgen meesterwerk? Aan de trailer heb je in elk geval niets; je zal toch echt de film moeten kijken om te weten of je hem had moeten kijken.
Going south (104 min.) Hyperactieve YouTube-sampelaar plakte een film bij elkaar, die commentaar levert op de ‘fake news’-maatschappij. Vervolg op Of the North.
Happy Lamento (90 min.) Als IFFR al zegt: verwacht het onverwachte… Een Filipijnse speelfilmmaker en Alexander Kluge (Yesterday Girl), de Duitse Godard van de jaren zestig, maken iets wat met politieke actualiteit te maken heeft. Ik haak hier al af maar misschien zijn er toch liefhebbers.
Kino im Kopf (87 min.) Film van Michael Glawogger, de documentairemaker die in 2014 veel te jong overleed aan malaria. Dit is fictie, documentaire en experimentele speelfilm ineen. Ik hou wel van Glawoggers documentaires maar ik huiver een beetje voor deze film, die intussen al twintig jaar oud is.
Deel 1: Van actie en drama tot documentaire en horror Preview IFFR 2019
door Bob van der Sterre
Ruim 500 films zijn er van 23 januari tot en met 3 februari te zien tijdens het IFFR in Rotterdam. InDeBioscoop maakt het de bezoeker makkelijker.Hoe raken we wijs uit alle films, specials en programma’s? Welke films zijn echt de moeite waard?Raadpleeg het blokkenschema, de volledige filmlijst en alle locaties. Hieronder ons eerste overzicht per genre.
Actie Killing (80 min.) Film van regisseur Tsukomoto Shinya is een samoeraifilm in de trant van Kurosawa’s Seven Samurai. Een rauwe samoeraifilm met veel actie, synthesizermuziek en ongetwijfeld smeuïge actiescènes. Reken op een overdosis heldhaftigheid, bloed en typisch Japanse coolheid.
Shadow (116 min.) Zhang Yimou, voor wie hem niet kent, is de regisseur van onder andere het mooie Raise the Red Lantern. Hij is het boegbeeld van de vijfde generatie filmmakers die doorbrak in de jaren negentig (ze zijn intussen al bij de achtste generatie). Stijlvolle historische films waar je de tijd voor moet nemen. Sinds een poos maakt hij ook wuxia (martial arts)-films, zoals Hero, House of the Flying Daggers en Curse of the Golden Flower. Shadow is er ook zo een en zit vol met spectaculaire vechtscènes. Vermoedelijk ook erg duister.
Soy Toxico (76 min.) Zuid-Amerika is in deze film een zombiegebied. Argentijnse horror als lowbudget-actiefilm. Dit kan vermakelijk zijn, maar (zoals wel meer zombiefilms) ook repetitief.
Autobiografisch Coureur (90 min.) Jaren na de satirische versie in Le Vélo de Ghislain Lambert (2001) is er een realistisch drama over wielrennen en doping. We zitten in de jaren negentig. Felix wil meedoen met de grote jongens. Dus doping. Vlaamse film is half gebaseerd op de eigen ervaringen van regisseur Kenneth Mercken. Voor de wielerfans die de beruchte dopingtijd van binnenuit willen zien.
Ma Nudité ne Sert à Rien (85 min.) Regisseuse Marina de Van houdt van taboes, zoals bleek uit haar speelfilm Dans Ma Peau (2002), over zelfmutilatie. In deze film (half speelfilm, half docu) loopt ze vooral naakt rond en vraagt ze zich de zin van alles af. Ik vraag me af wat je met deze film aan moet, maar veel autobiografischer kan het niet worden.
Nuestros Tiempo (173 min.) Carlos Reygadas’ films (Japón, Stellet Licht en Post Tenebras Lux) doen het uitstekend bij de meeste critici (maar niet bij ondergetekende). Dit zou je een autobiografische western kunnen noemen. In deze driehoeksrelatie speelt hij zelf de hoofdrol van cowboy ‘Juan’ en zijn vrouw speelt ook zijn vrouw in de film. Gaat vast ook weer hoge ogen gooien bij de critici. De lengte is wel fors: bijna drie uur.
Out of Sight, Out of Mind (131 min.) Film over groep millennials die uit elkaar splijt als een van hen schizofrene trekken vertoont. Ze zijn allemaal op zoek naar zichzelf en missen daardoor betrokkenheid voor anderen. Regisseur Brian Follmer, ook de hoofdrolspeler, baseerde het verhaal grotendeels op zijn eigen leven. Misschien interessante schets van een generatie? Of saai en langdradig (ruim twee uur film).
Ray and Liz (108 min.) Kunstenaar Ray Billingham belicht drie episoden van zijn jeugd. Hij woonde in Birmingham en had een alcoholische vader en een schreeuwende moeder. Dit ‘van sentiment gespeende herinneringen’ biedt vast mooi materiaal voor fans van ‘poverty porn’. Ik vermoed veel geschreeuw, veel gênante momenten, veel pijnlijke humor. Film zal er ingaan als koek bij de meeste IFFR-gangers, dat weet ik nu al.
Revisited (96 min.) Regisseur Krzysztof Zanussi moet van artsen pauzeren in zijn filmcarrière die al een paar decennia duurt. Dat doet hij door met acteurs uit zijn films te gaan praten, over zijn films. Voor de fans ongetwijfeld een must, voor anderen denk ik een tikkeltje saai.
Coming of age The garden apartment (77 min.) Debuutfilm van Umi Ishihara (artiestennaam UMMMI) is een coming-of-age-drama van een zwanger Japans meisje dat haar vriendje wil veranderen.
Genèse (130 min.) Coming-of-age-drama over Franse meisjes en jongens op een school. Ruim twee uur.
Un Jeunesse Dorée (111 min.) Film van Eva Ionesco over haar decadente coming of age in Parijs in de jaren zeventig. De erotische naaktfoto’s die haar moeder van haar maakte, schokten zelfs mensen in die tijd (en dat zegt wat). Isabelle Huppert doet ook mee aan deze film. Verwacht kitsch, glamour en seks.
Take me somewhere nice (91 min.) Nederlands-Bosnisch meisje bezoekt Bosnië in roadmovie annex coming-of-age-drama. Volgens de beschrijving geïnspireerd door Jim Jarmusch’s Stranger in Paradise. Als dat zo is, is dat een positief teken.
Tarde Para Morir Joven (110 min.) Coming-of-age-drama in Chili (speelt zich af in 1990). Won een prijs in Locarno en kreeg goede recensies. ‘Een sensorische en tastbare ervaring.’ Duurt wel bijna twee uur.
Transnistra (93 min.) Wie niet genoeg krijgt van dit genre: een coming-of-age-drama in Transdnjestrie. Als de film tegenvalt, is er in elk geval nog een rare locatie om naar te kijken.
Documentaire Another day of life (86 min.) Richard Kapuscinski is een van mijn favoriete reisschrijvers. Het feit dat een van zijn verhalen (Angola) in animatievorm (verfilmde graphic novel) is gegoten, is dan ook goed nieuws. Het thema (burgeroorlog in Angola), zijn schrijfstijl en animatie kunnen een fraaie match opleveren.
Bathtubs over Broadway (87 min.) Ooit werden er voor tv minimusicals gemaakt voor producten. Zoals kopieerapparaten en airconditioners. Dit was in een tijd dat reclame niet zo professioneel was als nu. Steve Young heeft hier een passie voor en bezoekt de acteurs van deze minimusicals. Vermoedelijk onderhoudende docu met grappige anekdotes.
Barbara Rubin Exploding NY Underground (78 min.) Vrouw die in middelpunt van de alternatieve kunstscene in New York (o.a. met Warhol) stond, werd opeens radicaal religieus. Deze documentaire van Chuck Smith vertelt haar verhaal met veel archiefbeelden.
Captured (64 min.) Dit docudrama vertelde hoe het is om gevangen te zijn in Noord-Korea. Was tot 2014 verboden; dat roept al nieuwsgierigheid op. In dit genre is ook Peter Jacksons They Shall Not Grow Old een aanrader, waarbij hij kleur en geluid aan oude beelden van WO I toevoegde. Ineens krijgen de oude soldaten een echt gezicht.
Hail Satan (95 min.) Documentaire over de provocateurs The Satanic Temple. De tempel is niet religieus bedoeld maar wil dingen aan de kaak stellen. Is het een sekte? Is het performancekunst? Deze docu zoekt het uit.
Present. Perfect (124 min.) Streamende vloggers in China (‘anchors’) hebben een groot publiek. Het is daar populairder dan in het westen en populaire vloggers kunnen er cadeaus mee verdienen. Deze docu volgt juist de wat minder populaire vloggers. Zhu Shengze bracht 800 uur materiaal terug naar twee uur.
Drama About him or how he did not fear (112 min.) Armeens drama. Gaat over wat er gebeurde ná een schietpartij van een Rus die zes Armenen doodschoot. Of dat voldoende mogelijkheden biedt voor twee uur filmdrama, ik heb mijn twijfels, maar het is wel echt drama met de hoofdletter D.
Dark blood (86 min.) Nooit afgemaakte film van George Sluizer uit 1994 was de laatste film van River Phoenix – en door zijn dood bleef Dark Blood liggen. Tot nu. George Sluizer heeft de film afgerond – ongetwijfeld met wat kunst- en vliegwerk. Klaar voor weer een nieuwe River Phoenix-hype?
Cities of last things (107 min.) Film van Ho Wi Ding beschrijft iemand die een einde aan zijn leven maakt, waarna de film gaat uitpluizen hoe dat zo tot stand kwam en diep in diens geschiedenissen duikt. Klinkt als een bekend gegeven maar dit script oogt wel complexer dan gemiddeld.
Lazzaro Felice (130 min.) Lazzaro is de onschuld zelve. Het hele dorp profiteert van zijn goedheid. Dat wreekt zich op de dorpelingen op zeker moment. Lijkt een aardig script maar lengte van de film is aan de lange kant.
Sunset (144 min.) Lázsló Nemes (van Son of Saul) maakte dit kostuumdrama met veel drama en mysterie. Een hoofdrol voor Budapest ten tijde van de belle époque. Vast een mooie film, maar bijna tweeënhalf uur is een enorme zit.
Tehran city of love (102 min.) Drie eenzame mensen in Teheran. Tragikomedie. Ik heb mijn twijfels of dit verhaal boeiend genoeg is voor een hele film maar de film geeft wel een beeld van een stad waarvan je niet veel weet.
Gokjes Dreissig (120 min.) Dertigers in Neukölln. Ze vervelen zich en hebben relaties. Ik denk dat de film redelijk traag is (duurt ook twee uur) maar misschien zit er een interessante film in verscholen, lastig te zeggen.
Long day’s Journey into night (140 min.) Niet vaak geeft een trailer een compleet ander beeld dan de tekst bij de film. Man keert terug naar zijn oude stad. Zoekt naar oude romantiek, maar krijgt misdaadtoestanden. De vorige film van Bi Gan (Kaili Blues) was prettig mysterieus, als ik de reacties moet geloven. Wel heeft deze film ook weer een pittige lengte.
Lost Holiday (75 min.) Een roadmovie van een paar melancholieke dertigers die aan het drinken en drugs gebruiken slaan. Ze komen terecht in een wereld vol misdaad. Ook niet duidelijk waar deze film heen wil.
Love me not (82 min.) Spaanse film over Johannes de Doper en Salomé. De trailer belooft… ja, wat precies. Surrealisme, cynisme, comedy en een paar flinke eetlepels eigenzinnigheid. Kan wat zijn, kan ook de plank honderd procent misslaan. In elk geval neemt deze film risico’s en stuurt het niet gezapig aan op standaarddrama.
Maggie (88 min.) Zuid-Koreaanse film waarin een verpleegster op een dag alleen is in een ziekenhuis. Er gebeuren steeds vreemdere dingen. Meervallen kunnen voorspellingen doen (yes, dat staat er echt) en het land heeft ineens last van zinkgaten (idem). Veel fantasie of niet te hachelen absurdisme? Ik heb mijn twijfels maar je weet nooit.
Vox-Lux (112 min.) Nathalie Portman speelt een meisje dat ineens een popster wordt. De wereld maakt haar leeg en cynisch. De film wil schijnbaar de moderne westerse cultuur kritisch benaderen. Ambitieus. De trailer belooft vooral fraaie satirische kitsch én Nathalie Portman in misschien wel een van haar sterkste rollen. Of de film echt goed is, of weer alleen de oppervlakte strijkt, moeten we nog zien.
Horror Murder me Monster (109 min.) Film over een politieagent die zaak van onthoofde vrouwenlichaam probeert op te lossen. Er blijkt ‘een monster’ in het spel te zijn. Bovennatuurlijke Argentijnse thriller oogt behoorlijk griezelig – hopelijk maakt de film dat ook waar.
The Nightshifter (110 min.) Nog ranziger wordt het in deze Braziliaanse film over een assistent-lijkschouwer, die de vaardigheid heeft om met lijken te praten. Niet echt een origineel gegeven (denk aan Nattevagten uit 1994) maar lijkt echt een bizarre, griezelige en ranzige film vol body horror. En als horrorfilm slaag je dan dus.
A Noite Amarela (102 min.) Een ‘spirituele slasher’. Tieners op een eiland hebben soms nare visioenen. Ze kunnen niet ontsnappen. Een sterk soort horror die onder de huid kruipt, misschien? Anders is het een dure les Portugees van anderhalf uur.
The Wind (86 min.) Een vrouwenwestern met horrorelementen – om dan maar meteen een eigen genre uit te vinden. Film van Emma Tammi gaat wat subtieler met horror om dan bijvoorbeeld The Nightshifter. Klinkt als een film die veel suggereert en dan weinig laat zien. Hopelijk vindt de film een weg om de kijker langs het standaardscript – is-ze-nu-gek-of-niet – te gidsen.
Pin Cushion(GB)+ The Load(Servië) Festival Favorites #1
door Cor Oliemeulen
In Festival Favorites een pleidooi voor twee filmfestivalfilms die een breder publiek verdienen. In dit eerste deel kijken we met stijgende verbazing naar een contactgestoorde moeder en haar dochter in Engeland en gissen we naar een mysterieuze lading tijdens de burgeroorlog in Joegoslavië.
Pin Cushion(ArteKino Festival, online – 1-31 dec) ’Lick Me ‘Till I Scream’ met de afbeelding van een ijsje staat op het T-shirt van Lyn als ze over de drempel van een vriendinnenclub stapt. Net als de huisvrouwen in de kring weet je als kijker niet goed of je het zult uitproesten van het lachen of dat je medelijden moet tonen. Zoals altijd druipt Lyn af nadat ze is afgewezen en iedereen uitvoerig heeft bedankt.
Lyn (Joanna Scanlan) is dan ook op z’n zachtst gezegd een bijzondere verschijning. Ze kleedt zich kleurrijk, soms kinderlijk en interacteert verre van alledaags. Bovendien loopt ze een beetje mank. Tijdens een van haar moeilijke momenten zit Lyn in bad waar ze probeert de bochel van haar rug te zagen! Tienerdochter Iona (Lily Newmark) weet dit te verhinderen.
Seksmaniak
Lyn en Iona zijn erg naïef en contactgestoord naar anderen en worden door iedereen uitgekotst, hoe goed ze ook hun best doen. Ze hebben alleen elkaar. Hun band is oersterk; Iona slaapt zelfs bij haar moeder in bed.
Ze zijn weer eens verhuisd. Iona gaat naar een nieuwe school waar ze door het populaire dellengroepje wordt uitgelachen, gemanipuleerd en gekwetst nadat ze dronken is gevoerd. Maar dan heeft ze al iedereen om aandacht gesmeekt en is ze zich uitdagend gaan kleden. Lyn, die plots haar dochter dreigt te verliezen, schreeuwt van de daken dat Iona een seksmaniak is geworden. Dat werkt alleen maar averechts.
We kunnen het Lyn moeilijk kwalijk nemen, want ze is een slepend vat vol wanhoop. Ze zegt dat ze altijd zo eenzaam was dat ze zich destijds heeft laten verkrachten. Met een kind was er eindelijk iemand met wie ze een band zou hebben.
Knipoog Soms doet het duo denken aan de teruggetrokken moeder en dochter in de horrorklassieker Carrie (1976), hoewel Iona geen voorwerpen kan laten vliegen en Lyn niet zoveel kruisbeelden heeft, maar wel een huiskamer bomvol zelfgemaakte snuisterijen en frutsels. Ook in Pin Cushion is de roodharige dochter slachtoffer van een onaangepaste, wereldvreemde moeder. En ook hier zijn drastische maatregelen vereist om zich aan die beklemming te kunnen ontworstelen.
De kleurrijke, bijna vrolijke cinematografie van Pin Cushion kan en wil de tragedie onder de opeenstapeling van uiterst ongemakkelijke gebeurtenissen – met af en toe een dikke knipoog – geenszins verbloemen. Het psychologische, soms poëtische, coming of age-verhaal, geschreven door de debuterende Engelse regisseur Deborah Haywood, is met weinig middelen en veel liefde gemaakt. Inderdaad de zoveelste film over het pesten van buitenbeentjes, maar wel oprecht, sterk geacteerd en wars van prekerigheid en vals sentiment.
Als ik filmdistributeur was, zou ik Pin Cushion (begin 2018 ook al te zien tijdens het IFFR in Rotterdam) alsnog in de Nederlandse bioscoop uitbrengen.
Pin Cushion won de New Waves Special Award tijdens het Seville European Film Festival.
The Load(Les Arcs Film Festival, Frankrijk – 15-22 dec) Ook een speelfilmdebuut is The Load (oorspronkelijke titel Teret) van de Serviër Ognjen Glavonic. Hij schreef en regisseerde een donker drama waarin geen woord teveel wordt gesproken. Toch zul je niet snel afhaken, want onze hoofdpersoon vervoert een mysterieuze lading en je wilt weten wat die is.
We schrijven 1999 als een groot deel van Joegoslavië is verscheurd. De laatste stuiptrekkingen van de burgeroorlog spelen zich af in Kosovo. Tienduizenden Albanezen zijn gevlucht voor het geweld. De strijd tussen het Servische leger en de Albanese guerrillabeweging UCK escaleert. De NAVO grijpt in, zonder mandaat van de VN Veiligheidsraad, en zet de Serviërs onder druk door maandenlange bombardementen.
Murw
Zo nu en dan hoor je beschietingen en in het donker zie je het licht van afweergeschut. Het lijkt alsof de bevolking allang murw is geslagen. De NAVO strooit met pamfletten die niet eens worden gelezen. Enkele tieners verzamelen hooi, maken een grote fallus en steken die in de fik, als boodschap aan de piloten.
De werkloze fabrieksarbeider Vlada (de Kroatische acteur Leon Lučev) neemt een job als vrachtwagenchauffeur. Hij moet de vergrendelde truck binnen een dag van Kosovo naar Belgrado rijden. Wegblokkades, kapotte bruggen, grauwe landschappen, gedeprimeerde mensen. Vlada neemt een lifter mee. De jonge muzikant zegt de weg te weten, maar wil in feite zo snel mogelijk het land verlaten om elders een toekomst op te bouwen.
Mysterie
Er gebeurt niet veel in The Load. Af en toe klinkt er een ferme tik achter uit de laadruimte, maar Vlada mag en wil ook niet checken wat dat geluid is. Eenmaal aangekomen op de plaats van bestemming, een afgelegen militair complexje, hebben we meer dan een vermoeden wat zijn vracht was. Vlada is een stoere gast. We lezen weinig af van zijn stoïcijnse blik. De volgende keer zal hij een camera meenemen.
Het trage Servische drama speelt met de verwachtingen van de kijker omdat die het mysterie wil ontrafelen. Belangrijker nog is de atmosfeer van The Load. De treurigheid en troosteloosheid druipt van bijna elke scène. Je hoeft helemaal niets van het oorlogsgeweld te zien (doden, gewonden, kapot geschoten huizen) om je in die tijd en omgeving te wanen. Dat is een knappe prestatie.
Leon Lučev was beste acteur van het Sarajevo Film Festival, Ognjen Glavonic beste regisseur van het Marrakech International Film Festival en The Load beste film van het Haifa International Film Festival.
IDFA 2018 deel 5 (slot): Van sociaal experiment op zee tot uitzichtloze grauwheid in Kabul
door Suzan Groothuis
IDFA 2018 zit er op. Tien dagen lang documentaires op diverse locaties in de stad: van Eye in Amsterdam-Noord tot het Ketelhuis. Tuschinksi en Pathé de Munt, vaste IDFA-locaties, trokken de meeste bezoekers. Vechten om een mooi plekje in Tuschinski’s zaal 1, terwijl de Grolschjes open poppen.
In dit laatste deel volgen we een experimentele tocht over de Atlantische Oceaan, een reis van een zoon en een vader vol ontboezemingen, de worstelingen van de Britse zangeres Kate Nash en een grauw portret van overleven in de Afghaanse stad Kabul.
The Raft – experiment met vraagstukken Je zal er maar op komen: met elf mensen op een vlot over de Atlantische Oceaan. De Mexicaanse antropoloog Santiago Genovés bedacht het in 1973 als sociaal experiment. De vrouwen waren met zes in de meerderheid en zij hadden de belangrijkste rollen: zo was de Zweedse Maria kapitein.
Genovés wilde onderzoeken wat er gebeurt als mensen, afkomstig uit verschillende landen en met een verschillende achtergronden, drie maanden lang volledig aan zichzelf overgeleverd zijn op een kleine oppervlakte. Hoe lang gaat het goed? Hoe verhouden ze zich tot elkaar? Waar ligt het breekpunt, met name op het gebied van geweld, agressie en seksuele aantrekkingskracht?
Elf mensen durfden het aan, van wie veertig jaar later een aantal samenkomt op een gereconstrueerde set om ervaringen te delen. Regisseur Marcus Lindeen laat hen in The Raft terugblikken op hun tijd met elkaar, waarbij grappige en moeilijke momenten worden besproken. Maar het breekpunt waar Santiago op hoopte, werd niet bereikt. De groep leefde in harmonie en zonder te veel gedoe samen. In de media werd het experiment dan ook gekscherend “The Sex Raft” genoemd. Voor Santiago, die voor studie van het experiment aan boord was, een reden om zijn regels aan te scherpen en de boel lekker op te stoken.
The Raft zou je kunnen zien als voorloper van series als Big Brother, maar dan onder levensgevaarlijke omstandigheden. Uiteindelijk zegt het experiment meer over Santiago zelf dan de deelnemers. Terwijl zij nader tot elkaar komen en zich niet gek laten maken door Santiago’s spelletjes, trekt hij zich in eenzaamheid terug. De film geeft een mooi tijdsbeeld van het gedachtegoed van de jaren 70 en laat zien dat een extreme situatie niet altijd leidt tot het slechte in de mens. Jammer alleen dat sommige deelnemers weinig aan het woord komen. Zo weet je van de Japanner Yamaki eigenlijk alleen maar dat hij zich erg aangetrokken voelde tot de Israëlische deelneemster. Wat overigens wel een hilarische scène oplevert.
Father and Son – ontboezemingen van vader en zoon Van een tocht over de Atlantische Oceaan naar een tocht van vader en zoon over land. Documentairemaker Pawel Lozinski besluit samen met zijn vader Marcel, tevens documentairemaker, een roadtrip te maken. Tijdens de reis blijkt dat ze een en ander met elkaar uit te praten hebben. Ze hebben dingen gemeen, zoals hun liefde voor film. Maar er zijn ook onuitgesproken situaties uit het verleden, zoals Marcels scheiding en wat voor invloed dit had op Pawel.
Dan weer grappig, dan weer ontroerend en dan weer pijnlijk en confronterend staan ze elkaar te woord. Pawel is degene die de confrontatie aangaat en doorvraagt, terwijl Marcel zich het liefst voor bepaalde zaken afsluit. Alleen is daar die allesziende camera, die emoties feilloos vangt.
Zoals het ware documentairemakers betaamt, zochten Pawel en Marcel het experiment op. Ze plaatsten twee camera’s in hun camper, een gericht op Pawel en een op Marcel. Deze manier van filmen geeft Father and Son extra intimiteit. Voor Pawel is zijn film een persoonlijk document, waarin de nadruk ligt op zijn jeugd. Marcel maakte zijn eigen versie, Father and Son on a Journey. Pawel, die bij de Q&A aanwezig was, licht toe dat zijn vader een andere editing in gedachten had en er verschillen van mening waren over de inhoud van de film. Niet verwonderlijk als je de eigenzinnigheid van Marcel ziet in Father and Son. Baas boven baas, zal hij gedacht hebben. Jammer dat IDFA de twee films niet als double bill liet zien, want ze draaiden op andere dagen. Het was interessant geweest om de verschillende versies – en visies – te vergelijken. Op zichzelf genomen is Father and Son geslaagd in de intieme vastlegging van een tedere, maar ook moeizame relatie.
Kate Nash: Underestimate The Girl– creatieve knokker De Britse zangeres Kate Nash brak in 2007 door met het nummer Foundations. In Kate Nash: Underestimate The Girl volgt regisseur Amy Goldstein haar gedurende een aantal jaren. Nash, die met haar debuut Made of Bricks een enorm succes had (het album kwam binnen op de eerste plaats in de UK Chart), brak al snel met haar lieve imago. Ze ging voor rauw en stoer en wierf een band van alleen maar vrouwen. De platenmaatschappij moest er niets van hebben en dumpte haar.
De film laat in chronologische volgorde zien hoe Nash zich van superster ontwikkelt tot onafhankelijk artiest. Afgewisseld met homevideo’s en beelden van Nash die zichzelf filmt: een idee van Goldstein om zo een intiemer portret van haar persoon te geven.
Het werkt, want wat begint als een formuleachtige film – je bent popidool, je wil wat anders, de platenmaatschappij snapt het niet – ontvouwt zich tot een interessante weergave van Kate Nash en waarvoor zij op muzikaal gebied staat. Sinds ze zonder platenmaatschappij zit, loopt haar carrière niet van een leien dakje: Nash moet knokken om zichzelf en haar creatieve ideeën te bewijzen. Er is voor- en tegenspoed, waarvan de indringendste scènes door Nash zelf zijn vastgelegd. Haar commentaar op de muziekindustrie zegt genoeg over wat muziek maken voor haar betekent: “This is a matter of life and death to me because making music keeps me alive. And being in the music industry has almost killed me.”
Nash legt geen gemakkelijke weg af, maar haar doorzettingsvermogen, creativiteit en humor laten zien dat je het ondanks tegenslagen toch ver kan brengen. Hoewel Kate Nash: Underestimate The Girl met een kritisch oog kijkt naar platenmaatschappijen en managers, is het uiteindelijk een optimistisch portret van een gedreven creatieveling die niet opgeeft. Een mooi tegenwicht tegen goede, maar tragische documentaires als Amy, Janis: Little Girl Blue en What Happened, Miss Simone?, waarin muzikanten ten onder gaan aan een constant opgelegde druk.
Kabul, City in the Wind – grauwheid en continue dreiging En dan belanden we in het grauwe, armoedige Kabul, waar de jonge filmmaker Aboozar Amini in zijn debuut Kabul, City in the Wind verschillende levens registreert. Zo volgt hij buschauffeur Abas, die in zijn gammele bus passagiers vervoert door een kapot geschoten stad. Abas doet moeite om de eindjes aan elkaar te knopen. Maar dan stapelen de problemen – waaronder oplopende schulden en een kapotte bus – zich op, en wordt overleven steeds meer een strijd. Zijn jointjes bieden nog een soort van verlossing.
Ook de jonge Afshin en zijn broertje Benjamin worden gevolgd. Hun vader, een ex-militair, laat hen een gedenkplaats zien met portretten van bomslachtoffers. Onder wie zijn beste vriend. Wanneer hij plots naar Iran moet vertrekken, is Afshin verantwoordelijk voor het gezin. Zijn vader maakt duidelijk dat hij het nu voor het zeggen heeft. In korte tijd zien we een jongen volwassen worden.
Amini hanteert een losse, observerende stijl. Hij toont het leven in Kabul zoals het is en dat is niet fraai: grauw, stoffig en onherbergzaam. De zon schemert af en toe door een grijs wolkendek heen. Zijn wijze van filmen houdt een zekere afstand, maar zegt genoeg over wat de personages doorstaan. Immer dreigend gevaar door zelfmoordaanslagen die regelmatig plaatsvinden. Afshin en Benjamin voelen de grond trillen en mogen blij zijn dat het niet in hun straat gebeurd is. Abas’ bus draagt de sporen van een kapotgeschoten stad: de zijkant van het vehikel is met kogels doorzeefd. Een beklemmende impressie.
IDFA 2018 deel 4: Gekke componist, Hongaarse populist en bokser met verleden
door Bob van der Sterre
Het IDFA is bijna afgelopen. Een traditioneel jaar met gevloek op het zelden goed passende filmrooster (is er een IDFA-programmeur die iets tegen mij heeft?) versus onverwachte hoogtepunten. Aquarela van Kossakovsky was visueel het hoogtepunt, maar het menselijke hoogtepunt, je gelooft het misschien niet, was een Italiaanse boksfilm.
Giacinto Scelsi. The First Motion of the Immovable – kluizenaarscomponist Giacinto Scelsi was een kluizenaarscomponist met een voorkeur voor extreme, merkwaardige composities. Sommige muziek is moeilijk in woorden uit te drukken, je kunt er beter naar luisteren. Voor de een rennen om het geluid zacht te zetten, voor de ander zijn het experimentele wonderen.
In deze docu gaat zijn neef (Sebastiano d’Ayala Valva) op zoek naar muzikanten die hem gekend hebben of zijn muziek speelden. Hij gaat ook langs zijn vader in Rome, die Scelsi goed gekend heeft.
De opzet lukt deels, want de optredens zijn mooi, de muzikanten interessant (en oprecht in hun liefde voor Scelsi). Toch zijn er ook genoeg stukken in de docu (zoals wanneer hij zijn vader gaat scheren) die voor de gewone kijker niet zo interessant zijn én veel te lang duren. Ze halen het tempo uit de film en trekken ook de aandacht weg van wat veel interessanter is: wie was die Scelsi nou? Gemiste kans. Ik denk dat een meer lawaaiige aanpak met snelle montage en dikke chocoladeletters over het scherm beter had gepast bij het muzikale karakter van deze componist.
Dark Corner – Italiaanse bokser strijdt tegen zijn demonen Mirco Ricci is een bokser. Je verwacht een docu over een topsporter, maar dit is iets heel anders. De filmer is namelijk zijn leraar op de basisschool (Fabio Caramaschi) en hij filmde de bokser in spe toen al. Nu, twintig jaar later, filmt hij hem weer als Ricci probeert door te breken als profbokser.
Het enige is: Ricci heeft een verleden. Dat komt door twee dingen: de harde jeugd in de Romeinse getto’s en zijn eigen demonen. Die zorgen ervoor dat hij gaat drinken. Dan loopt het zelden anders af dan met een knokpartij. Als Ricci na een boksgevecht is beschoten, zegt hij: ‘Geen idee wie dit gedaan kan hebben. Een van de honderd mannen met wie ik gevochten heb?’
Dit klinkt als een zware, dramatische film. Maar Caramaschi’s film levert ook op het gebied van humor. Ricci is misschien niet al te snugger maar is wel open over zichzelf (vermoedelijk om zijn eigen demonen te bestrijden). Dat maakt hem wat anders dan het prototype emotieloze stoere man. Samen met zijn vriendin Rubina heeft hij een paar hilarische discussies.
De film raakt ook het gebied van ontroering, aangezien het einde je best bij de keel grijpt. De speciale relatie van de leraar met Mirco is wel wat anders dan die van de doorsnee regisseur met zijn onderwerp.
En omdat Dark Corner met zijn bokswedstrijden op hoog niveau ook het hokje van spanning aanvinkt, is deze documentaire dé aanrader van deze IDFA als het gaat om portretten van mensen (met de aantekening dat ik zeker de helft van de films die ik wilde zien, niet heb kunnen zien).
Hungary 2018 – angst voor migranten vs. het kan anders Dit jaar waren er ook parlementsverkiezingen in Hongarije. Hier nauwelijks in de pers, maar ook daar staan twee groepen tegenover elkaar. De linkse, liberaal denkende en pro-Europese groep van Ferenc Gyurcsány en de partij van extreemrechtse bangmakers van Viktor Orbán (FIDESZ). Gyurcsány weet dat hij de rechtse media niet kan bestrijden. Aan hem ligt het niet, hij is actief en zijn vrouw ook. De nederlaag is helaas onvermijdelijk.
De film van Eszter Hajdú is misschien goedbedoeld. FIDESZ, de partij van Orbán, speelt wel heel eenvoudig de angst-voor-migrantenkaart – en komt ermee weg. Wederom een voorbeeld van linkse partijen die geen goed antwoord hebben op angstretoriek van rechts-extremistische populisten. Dat is misschien schokkend maar de film is op geen enkele manier interessant of historisch. Eigenlijk net zo simpel als de titel. Je hoopt op zeker moment toch wel op afwijkende gebeurtenissen of karakters. Die komen er niet.
The Border Fence – wachten op vluchtelingen die nooit komen Ferenc Gyurcsány zegt al hoofdschuddend dat Hongarije geen land is waar vluchtelingen op af komen. In Oostenrijk denkt men juist wel dat vluchtelingen en masse het land willen betreden. Dus opperen opportunistische politici daar: laten we een hek bouwen aan de Italiaanse grens.
Nikolaus Geyrhalter (bekend van Our Daily Bread) geeft Oostenrijkse burgers in de grensregio Brenner / Brennero het woord. Wat vinden ze, wat voelen ze. Zijn ze bang voor de vluchtelingen? Willen ze een hek?
Een zeer relaxte controverse. De meeste meningen zijn redelijk en humanistisch. Een boer verzucht uiteindelijk: ‘Met populisme de verkiezingen winnen, akkoord. Maar met populisme regeren, dat geloof ik niet. Dat is een serieuze zaak.’ Een andere mooie opmerking van een Senegalese werker aan Italiaanse kant: ‘De kleur huid doet er niet toe. Werken doe je met je hersenen.’
In een metaalfabriek spreekt een kerel zo goed en liberaal over dit onderwerp dat je je afvraagt waarom dat soort figuren nooit meer in de politiek zijn terug te vinden. En ook de lokale politieagent is de redelijkheid zelve.
De documentaire is ietwat traag maar wel een prettige nuance in dit holle frasen-tijdperk. Daar gaat de mythe van de boze burger. De redelijke stem is saai, verkoopt niet, en die hoor je dus niet. Dat betekent niet dat die er niet is. Alleen moet je die net als Geyrhalter tegen het lijf lopen en vragen wat ze denken.
Becoming Animal– spektakelloze natuur Natuurdocu’s zijn enorm moeilijk om te maken. De natuur vastleggen zonder sneeuwluipaarden in de Himalaya of rennende zebra’s over savannen is niet zo makkelijk. Helemaal niet als je wilt uitleggen wat er zo fascinerend aan natuur is.
Becoming Animal is een dappere poging om het genre met een filosoof en een artistiek filmer eens een andere invalshoek te geven. De filosoof, David Abram, fluistert dingen als: ‘Bomen voelen jouw aanwezigheid óók’ en ‘Water heeft ook zijn eigen taal, zoals sjoowsh, woosh, swooss’. De cameraman, Peter Mettler, filmt driftig wapperende takken, een slak van heel dichtbij en zet een minicamera op een raaf. Dit allemaal in het Grand Teton National Park in de Verenigde Staten.
Al met al verrassend spektakelloos vergeleken met de grote BBC-series. Een prettige kijkervaring, maar erbij in slaap vallen is een risico.
IDFA 2018 deel 3: Criminelen, oplichters en een paar helden achter computers
door Bob van der Sterre
IDFA’s tweede week opent allerlei onbekende wereldjes voor de liefhebber. Vasthoudende karakters én mensen die slim zijn met computers keren alsmaar terug.
The Panama Papers – belastingontduiking op gigantische schaal The Panama Papers sloegen in als een bom in het nieuws van 2015. Het bleek dat diverse beroemdheden, maar ook wereldleiders, via slinkse financiële wegen de belastingplicht ontdoken. Miljarden aan belastinggeld werden zo nooit geïnd. Het kwam naar boven door een lek bij advocatenkantoor Mossack Fonseca en werd via Süddeutsche Zeitung en veel andere media onderzocht en naar buiten gebracht.
De onthulling was een tour de force van talloze onderzoeksjournalisten in de wereld. De nieuwe stijl journalistiek. Samenwerken voor een scoop in plaats van het alleen willen doen. We krijgen hier een inkijkje in hun monnikenwerk (miljoenen documenten over geld doorspitten). Moedig werk ook want de 1% van de superrijken die dit doen (en de helft van het geld ter wereld bezitten) kunnen natuurlijk de beste advocaten betalen om strijd te leveren.
Het resultaat mocht er zijn: de oplichters stonden in hun hemd, zoals het legendarische interview met de IJslandse premier. En tegelijk een les die eigenlijk ook niet zo verbaast: zowel banken als advocatenfirma’s hebben geen enkele scrupules als het gaat om belastingontduiking.
De onthullingen zijn spectaculair, de documentaire van Alex Winter is dat niet. Hoewel alle betrokkenen hier aan het praten zijn (behalve de klokkenluider John Doe natuurlijk), is de film toch redelijk standaard. Pratende hoofden (uiteraard), manipulerende muziek en shots van brave burgers die strak de camera inkijken (want zij worden indirect opgelicht, nietwaar). Bloedserieus allemaal. Ja, het is interessant hoe die journalisten omgingen met de informatie maar achteraf vat ik nog steeds niet veel over offshore-accounts.
Sterk is de opmerking van de Maltese journalist. Hij is de zoon van Daphne Caruana Galizia – de vermoorde Maltese journaliste die blogde over de Maltese regeringsleiders in The Panama Papers. Er zijn minder onderzoeksjournalisten dan ooit, maar, zo zegt hij: ‘Dit is een gouden eeuw voor ons’. De ironie dat je meer te doen hebt omdat meer mensen de boel oplichten.
Camorra– de aftakeling van een havenstad Niet kinderachtig, de Camorra. Dat weten we al van boek, film en serie Gomorrah. Het eenvoudige smokkelwerk uit de jaren vijftig groeide in de jaren zestig, zeventig en tachtig uit tot een serieuze tak van de georganiseerde misdaad.
Regisseur Patierno bezocht de archieven van Rai Teche en ging als een filmarcheoloog tekeer met het materiaal over de misdaad in Napels. Met nieuws en interviews uit die tijd zie je het langzaam misgaan in Napels. De jonge boefjes, die achteloos vertellen net een man van zijn pensioen te hebben beroofd. De smokkelaars met hun illegale sigarettenverkoop. Of het bizarre interview met Cuttolo, de Camorra-baas die in interviews bijna beleefd en immer glimlachend antwoordt niets af te weten van de Camorra. Een streep door het beeld dat gangsters alleen maar stoer doen en chagrijnig kijken.
Bijzonder project. De film geeft meer sfeer dan dat het informeert. Toch heb ik dat liever. Je kunt nu zelf nadenken, er wordt je geen mening via pratende hoofden door de strot geduwd. En de mensen die worden geïnterviewd in die tijd analyseren het zelf al: door werkloosheid werd iedereen het grijze en vervolgens zwarte circuit in geduwd.
Sakawa – gewiekste oplichterij in Ghana Andere criminelen zien we in Sakawa. Hoewel je ze dat nauwelijks kunt noemen. Het gaat om Ghanezen die parasiteren op goedgelovige, zichzelf overschattende westerse mannen. Ze vinden harde schijven in oude computers, trekken de foto’s ervan af en benaderen westerse mannen op datingsites. Dan vragen ze hen wat geld op te sturen om naar ze toe te reizen. Er zijn er die er flink geld mee verdienen. Want de westerse mannen geloven maar al te graag dat het profiel van het knappe meisje echt bestaat en dat ze echt interesse in hem heeft.
De film intrigeert en is soms hilarisch. Een volwassen Ghanese man doet een Amerikaans meisje na en een Amerikaan aan de andere kant van de lijn trapt er nog in ook. Hun dagelijkse strijd is bijzonder om te zien. Bovendien zie je ook hoe het voodoogeloof de mensen daar in hun ban heeft.
Ben Asamoah heeft de film weten te realiseren via zijn leraar op de filmacademie die weer de juiste geldbronnen open wist te krijgen. Terecht: de film toont een wereldje dat anders onzichtbaar blijft. Het werkt wel mee dat Asamoah dit wereldje kon opengooien omdat hij zelf van Ghanese afkomst is. Ik hoop dat hij meer van die wereldjes in Afrika weet open te gooien. We zien er veel te weinig van, niet-zielige films over Afrikanen.
Een minpunt is de soms iets te gemaakte manier van hoe men net toevallig belangrijke gesprekken houdt als de camera meekijkt. Een valkuil in documentaires. Zo loopt het verhaal lekker door maar echt natuurlijk is het niet.
Bellingcat – Truth in a Post-Truth World – nerdy helden achter een pc Er zit een grappige link tussen Sakawa en Bellingcat. In beide gevallen gebruiken ze internet om feiten boven tafel te krijgen. In Sakawa om meer te weten over degene die je geld aan het aftroggelen bent, in Bellingcat gaat het om niets minder dan de waarheid.
Wie ook maar enigszins het nieuws volgt, heeft wel ooit van Bellingcat gehoord. Dit zijn de helden van het gelijknamige journalistieke onderzoeksteam. Keer op keer weten ze dingen te ontdekken waar geheime diensten of andere journalisten nog niet achter waren gekomen. Zoals met de aanslag op de MH-17 boven Oekraïne. YouTube, Google Earth, Facebook: dat zijn de middelen waar de Bellingcat-leden ‘forensisch’ gebruik van maken. Het unieke: ze doen het in hun vrije tijd.
Een typische mannenaangelegenheid, deze helden. Het zijn ook ongelooflijke nerds. De een heeft een militaire achtergrond, de ander een journalistieke, een derde was gewoon werkloos. Maar ze zijn goed in wat ze doen. En wie last heeft van vaderlandse trots: er is ook een Nederlander is erbij betrokken, Christiaan Triebert, die het charisma en talent heeft om nog meer te bereiken. Hij is dan ook al ingelijfd door The New York Times.
Het risico is dat als je zegt dat grote staten liegen, je ook kwetsbaar bent. Als een van de Bellingcat-leden van de radar verdwijnt, is er ook paniek in de tent. Gelukkig blijkt het ‘slechts’ een heftige ziekte te zijn. De documentaire geeft een interessant inkijkje in het collectief. Het is ook niet veel meer dan dat: er is geen drama, geen humor, geen emotie. De docu is voor iedereen op DOC2 te zien – een cadeautje van het IDFA.
IDFA 2018 deel 2: Duik in een verborgen geschiedenis
door Suzan Groothuis
In dit tweede deel aandacht voor documentaires waarin geheimen aan het licht komen. Politiek, zoals in The Waldheim Waltz, waarin presidentskandidaat Kurt Waldheim een naziverleden blijkt te hebben. Het donkere Chris the Swiss, over een Zwitser die om onduidelijke redenen omkwam in voormalig Joegoslavië. In The Silence Of Others zien we hoe nabestaanden vechten om hun omgekomen dierbaren in de Spaanse Burgeroorlog een officieel afscheid te kunnen geven. En een drieling komt tot een onthullende ontdekking in Three Identical Strangers.
The Waldheim Waltz –Oostenrijk in controverse In The Waldheim Waltz van regisseur Ruth Beckermann geen romantische ode aan de voormalig Oostenrijkse president Waldheim, maar een kritische blik op hoe hij als president aan de macht kwam. Waldheim, die voordat hij presidentskandidaat werd, werkzaam was als secretaris-generaal bij de Verenigde Naties, heeft namelijk een naziverleden. Beckermanns film is een opeenvolging van archiefbeelden, die op spanningsvolle wijze opbouwen naar de uiteindelijke uitslag van de presidentsverkiezing. Wanneer aan het licht komt dat Waldheim banden had met de SS tijdens de Tweede Wereldoorlog, zijn er protesten over zijn kandidaatschap. Die protesten tonen Beckermanns eerste filmbeelden, toentertijd uniek omdat nog maar weinig mensen een camera hadden. Beckermann, betrokken bij de protesten tegen Waldheim, laat met haar schokkerige camera duidelijk de verdeeldheid zien, want er waren voor- en tegenstanders. Waldheim zelf ontkent alle aantijgingen. Aan de zijde van de Duitsers in de Tweede Wereldoorlog? Ik weet van niets!
Toch toont gevonden archiefmateriaal iets anders en ontstaat er steeds meer bewijs dat Waldheim wel degelijk betrokkenheid had. Zo moet hij volgens ooggetuigen geweten hebben van de deportaties in Kroatië. En terwijl Waldheim ferm blijft ontkennen, stapelen de feiten zich op.
The Waldheim Waltz is met zijn thematiek van controversiële politieke figuren, en wat dit doet met het morele denken van bevolking en staat, nog steeds actueel. Naar aanleiding van Waldheims oorlogsactiviteiten zette de VS hem op de zwarte lijst. Het geeft te denken wat de VS, met Trump aan het roer, in deze tijden had gedaan. Een indringend document, over macht en onschendbare posities, en de kracht van protesteren en kritisch mogen en moeten kijken naar leiders.
Chris the Swiss –persoonlijk en donker document Van Waldheim gaan we over naar de Joegoslavische Burgeroorlog. Chris the Swiss is een persoonlijk document van filmmaakster Anja Kofmel. Haar neef Christian vertrok tijdens de Joegoslavische oorlog naar Kroatië om als oorlogsverslaggever te rapporteren. De film, deels in donkere animaties gegoten, toont wat er mogelijk met Chris gebeurd kan zijn. Hij verliet Kroatië namelijk niet levend; zijn curieuze dood riep bij zowel collega’s als familie vragen op.
Met Chris the Swiss doet Kofmel iets knaps. Het is een persoonlijke film, over het verlies van haar geliefde neef, toen zij tien jaar oud was. Tegelijkertijd is Chris the Swiss een reconstructie van wat er gebeurd kan zijn in dat roerige Kroatië. Kofmel maakt de reis die Chris maakte, en reconstrueert aan de hand van plekken en gesprekken met mensen die hem gekend hebben hoe hij aan zijn einde kwam. De terugblikken zijn vormgegeven in duistere zwart-wit animaties. Kofmel zelf maakte de illustraties die door een team van zo’n dertig man uitgewerkt werden tot animaties. Die wisselen zich af met echte beelden, waaronder archiefbeelden van Chris in oorlogsgebied. Ook komen familie en collega-verslaggevers aan het woord en lukt het Kofmel zelfs de beruchte terrorist Carlos de Jakhals telefonisch te spreken. Hij meent dat Chris geheim agent was voor Zwitserland.
Feiten komen aan het licht, waarmee de film een duister, thrillerachtig karakter krijgt. Chris was een avonturier en iemand die vragen stelde. De onwerkelijke situatie in voormalig Joegoslavië dreef hem ertoe om deel uit te maken van een rebellerende groep tegen de Serven. Gegrepen door de onmenselijkheid die oorlog heet, werd Chris onvoorzichtig en trad zijn eigen dood tegemoet. Een rauw, indringend eerbetoon van een nicht aan haar neef. Een van de verrassingen van IDFA 2018.
The Silence of Others –vergeten in Spanje Ook The Silence of Others gaat over de vernietigende sporen die een burgeroorlog achterlaat. Regisseurs Robert Bahar en Almudena Carracedo volgen mensen die de Spaanse Burgeroorlog hebben meegemaakt en die hun nabestaanden een definitief afscheid willen geven. Het zijn schrijnende verhalen, zoals dat van María Martín, een vrouw op leeftijd die gebukt gaat onder het feit dat zij haar moeder nooit een passende begrafenis heeft kunnen geven.
In de burgeroorlog zijn veel mensen die in opstand kwamen tegen Franco gemarteld en vermist, of begraven in een massagraf. Hun nabestaanden hebben de wens om hun overblijfselen een andere plek te geven, maar de Spaanse regering is dankzij een amnestiewet uit 1977 afhoudend. Er rust een taboe op de gruwelen van de burgeroorlog. En er is nog steeds verdeeldheid. Straten zijn vernoemd naar belangrijke uitvoerders van Franco’s dictatuur, alsof die een heldendaad verricht hebben. Een man vertelt dat hij gemarteld is tijdens de burgeroorlog. Zijn folteraar woont schuin tegenover hem. De man lijkt onschendbaar, want hij loopt nog vrij rond terwijl hij aantoonbaar oorlogsmisdaden gepleegd heeft.
De regisseurs volgen slachtoffers en nabestaanden die via het internationale recht een aantal prominente figuren ten tijde van het Franco-bewind in Argentinië voor het gerecht willen dagen. Maar de Argentijnse rechter krijgt in Spanje maar moeilijk voet aan de grond. The Silence of Others is niet zozeer een strijd om gerechtigheid. Het is de vraag om erkenning voor wat er in de troebele burgeroorlog jaren gebeurd is, in plaats van de ogen te sluiten. Zoals het bizarre verhaal over duizenden baby’s die tijdens het bewind verdwenen uit ziekenhuizen.
Toch is het vooral een observerende film over verlies en, letterlijk, een plek kunnen geven. The Silence of Others doet daarmee wat denken aan het prachtige Nostalgia for the Light van Patricio Guzmán, waarin nabestaanden de overblijfselen van dierbaren zoeken die tijdens het Pinochet regime in Chili zijn omgekomen.
Three Identical Strangers –bizarre onthullingen
Van een heel andere orde is Three Identical Strangers. Geen burgeroorlog of politieke onrust, maar een drieling die na jaren weer herenigd wordt. Wat begint als een ongelofelijk verhaal, krijgt een dramatische en bizarre wending.
Het begint met Bobby, die aan zijn studentenavontuur begint. Hij is nieuw op de universiteit, maar iedereen lijkt hem te kennen. Tot iemand hem aanspreekt en overtuigd is dat hij een tweelingbroer heeft, Eddie. Een telefoontje en een ontmoeting later, blijkt dat de twee als twee druppels water op elkaar lijken en inderdaad dezelfde geboortedatum hebben. Wanneer David een krantenartikel ziet over de herenigde tweeling, kijken hij en zijn moeder elkaar aan. Want David is het evenbeeld van de tweeling. En zo geschiedde, een drieling bij elkaar gebracht.
Ze hebben een mooie tijd samen, doen talkshows, gaan uit, hebben een klein rolletje in Madonna’s Desperately Seeking Susan en starten een restaurant. En dan komt de allesvernietigende waarheid.
Zonder te veel te verraden, is ook Three Identical Strangers een verhaal waarin aan de oppervlakte niets aan de hand lijkt, maar er sprake is van verborgen geheimen. De ene na de andere vreemde wending stapelt zich op en de uiteindelijke ontknoping is een klap in het gezicht. Van absurd en humoristisch naar onthullend en duister. Tim Wardles film houdt je op het puntje van je stoel en stemt na het zien ervan nog tot nadenken.
IDFA 2018 deel 1: Water, schapen, mammoetzoekers en liggen op een Poolse divan
door Bob van der Sterre
Tijdens de eerste dagen van IDFA blonken een paar ervaren filmmakers uit, gooit een Nederlandse film hoge ogen naar de publieksprijs en experimenteert een Poolse film erop los. Tot nu toe laat het festival zich van z’n meest gevarieerde kant zien.
Aquarela – de brute kant van water Autorijdende Russen. Niet over de weg, maar over een bevroren meer. Ze denken af te snijden. Broeikaseffect zorgt ervoor dat de dooi iets sneller plaatsvindt dan normaal. Dus vliegen ze zo, pardoes het water in. Het is soms slapstick maar natuurlijk ook levensgevaarlijk.
IJs. Water. Stormen. Gekraak van ijs. Aquarela gaat over water maar heeft onmiddellijk de toon van regisseur Kossakovsky. Een fantastische film, een visueel meesterwerk. Zoals Kossakovsky zelf zegt: ‘Deze film gaat niet over Trump of Poetin! Gewoon cinema!’
Die nieuwsgierigheid die je zelf voelt voor koude, ijzige, donkere stukken zee; hoe ziet dat er uit? Die nieuwsgierigheid boort Kossakovsky fenomenaal aan. Neem die fascinerende beelden van een straat in een tropische storm. Of dat enorme blok ijs dat zinkt en stijgt en ronddraait. Dat is wat ze bedoelen met natuurkracht.
Hier is de zee niet meer lief of charmant zoals in documentaires als Blue Planet. Het gaat ook niet over de zielige oceaan met zijn milieuproblemen. Hier is de zee een moordenaar. Kossakovsky beweert in zijn FAQ dat dit niet het oorspronkelijke idee was. Het zou een kalme film worden met mooie beelden van water. Na de tragedie aan het begin besefte hij ineens dat het een film moest worden over de brute kant van water. Dus metershoge golven, vervaarlijk krakend ijs, tropische stormen, watervallen. Geen wonder dat ze meteen al wisten dat hier Finse metal bij hoorde. (Hoewel ze toch 272 Engelse componisten hadden benaderd. Geen van allen beviel zo goed als de metal.)
‘Waarom passen hier dan geen mooie plaatjes van de zee bij?’, durfde toch een moedig persoon in het publiek te vragen. Kossakovsky, regisseur van deze film, stroopte zijn mouwen op en begon, naar eigen zeggen met tegenzin, met een filosofische uitleg van documentaires. Komt erop neer dat in deze sombere politieke tijden pessimisme er ook op een andere manier uit kan komen. En of de film ook nog in 3D verschijnt? Dat niet, maar Kossakovsky verklapte dat in juni een versie verschijnt met 96 frames per seconde (ipv de standaard 48 frames per seconde) en dat die nog meer indruk gaat maken.
Sheep Hero – Hans Teeuwen of schaapsherder? Stijn is een bijdehante Brabantse schaapsherder van een jaar of veertig. Chaotisch familieleven. Hij zorgt ervoor met zijn werk dat de heides op natuurlijke wijze (dus niet met machines) bijgehouden worden. Echt een Nederlander: geeft altijd zijn ongezouten mening, of mensen er nu om vragen of niet.
Hij heeft dan ook wat te klagen: met 60.000 euro kosten wil je niet horen dat er maar 30.000 inkomsten zijn en dat de subsidiekraan alleen maar dichter getrokken wordt. En dat autoriteiten flinke boetes geven voor een paar schapenkeutels.
Hij was ‘strontzenuwachtig’, meldde regisseur Ton van Zandvoort tijdens de persvoorstelling, want die avond zou de première volgen. Toch kan dat niet anders dan een staande ovatie hebben opgeleverd. Want Sheep Hero is zo’n sympathieke film over een eigenwijze persoonlijkheid, daar kan niemand kwaad op worden. En er valt ook wat te lachen. Soms denk je zelfs Hans Teeuwen te horen in plaats van een schaapsherder. En toch is de film niet een en al romantiek. De werkelijkheid is er ook nog. Schapen zijn namelijk ook business. Dat geeft een redelijk lichtvoetige film ineens een bittere nasmaak.
Genesis 2.0 – Zuid-Koreaanse hondenkopieerders Terwijl wij zwoegen op onze kantoortjes zijn er elk jaar Siberiërs die trekken naar de Nieuw-Siberische eilanden. Daar zoeken ze naar slagtanden van mammoeten. Die dingen zijn veel waard: een goede kost wel een ton. Niet dat je die vaak vindt, of dat het makkelijk is om daar te komen, of dat je die ton krijgt (Chinese kopers verdienen er wel goed aan).
De ervaren documentairemaker Christian Frei maakte deze film samen met assistent-regisseur Arboegajev, die meereisde met de Siberiërs. Ondertussen is er een jaar of wat geleden een mammoet gevonden met huid, vlees en bloed. Die unieke vondst opent de weg naar het klonen van een mammoet. Waarom niet? Een Zuid-Koreaanse kliniek kloont nu al zo’n 300 honden per jaar.
We reizen met de Russische archeoloog mee, en de Zuid-Koreaanse hondenkopieerders, die tezamen een immense genendatabase in China bezoeken. Dat bezoek is zo griezelig als je denkt dat het is. Je merkt dan ook dat de Chinezen een stuk laconieker staan ten opzichte van met techniek ingrijpen in de werkelijkheid.
Christian Frei legde achteraf uit dat hij het genenverhaal niet van de griezelige kant wilde laten zien. Dat was een gelukkige keuze. Ook de inbreng van de Siberische mammoetslagtandenzoekers levert fraai materiaal op. Frei heeft Arboegajev gemotiveerd om net als hij dagboekvideo’s te maken, zodat de documentaire meer lijn zou krijgen. Daar valt nog mee te leven. Waar ik wel wat moeite mee heb, is dat de film wel journalistiek van aard is, zonder echt journalistiek onderzoek te doen. Daar wringt de film een beetje: je kiest nu niet echt voor beeld of verhaal en ook niet voor feiten. Of is dat juist het knappe?
Diagnosis – psychoanalyse van een stad Mannen en vrouwen in de Poolse stad Łodz mogen op de bank van de psycholoog plaatsnemen. Ze krijgen vragen op zich afgevuurd als: als de stad een moeder was, hoe zou ze dan zijn? Een psychoanalyse van een stad. De vragen komen ook dichtbij huis. Oude wonden worden opengereten. We zien de ‘patiënten’ ook in hun eigen huis.
Over een ding kun je niet over klagen bij Diagnosis. Eindelijk eens een film die anders is dan andere films. Hier ook pratende hoofden, maar letterlijk, van boven gefilmd, omdat ze liggen op de divan.
Het idee is aardig, maar geslaagd? Nee, toch niet. Daarvoor levert het idee te weinig op. Of je moet willekeurige verhalen van willekeurige mensen boeiend vinden. En werkelijk de hele film (afgezien van de sessies) is in slow motion geschoten. Die boven de stad vliegende dronecamera is ook niet zo origineel meer. Daarentegen gebeurt het niet vaak dat een van de karakters halverwege de film ineens niet meer leeft. In elkaar geschopt door onbekenden. Hij was pas tweeëntwintig (en dakloos). Dat zegt denk ik helaas meer over Łodz dan al deze interviews.
