Verslag IDFA Deel 5

door George Vermij

In ons vijfde verslag een pijnlijke en ontroerende terugblik op de hel van Cambodja, Mexicaanse rappers die de gewelddadige drugscultuur verheerlijken en herinneringen aan de Holocaust van een controversiële overlever.

Van regisseur Rithy Panh, het onderwerp van een retrospectief, was op het IDFA zijn laatste film te zien: The Missing Picture. Zoals in zijn voorgaande films speelt de beladen en traumatische geschiedenis van Cambodja een belangrijke rol. Waar de film vooral in verschilt met zijn andere werk is de zeer persoonlijke visie die in een verrassende stijl tot uiting komt. Panh maakte voor de film namelijk gebruik van kleifiguurtjes om zijn eigen verhaal te verbeelden. Dit heeft iets kinderlijks, maar is ook een methode om pijnlijke ervaringen te herleven.

Totale terreur
Panhs film begint met goede herinneringen uit zijn kindertijd in Phnom-Penh waar hij ook een liefde ontwikkelde voor cinema. Een essentieel moment in zijn leven dat geïllustreerd wordt door oude filmbeelden afgewisseld met beelden uit het nu van verbrande filmrollen waar nog met moeite een afbeelding is terug te zien. Deze onbezorgde jeugd werd al snel verstoord door de inval van de Rode Khmer in 1975 en de massale deportaties van de stadsbevolking naar het platteland. Panhs hele familie werd het slachtoffer van een genadeloos bewind en een totale terreur. Mensen werkten totdat zij uitgeput waren en crepeerden van ondervoeding. Kinderen werden geïndoctrineerd en verraadden hun ouders om de kleinste misdaden, waarna ze geëxecuteerd werden.

Voor Panh een hel die niet eindigt en die hij door de figuren op verstilde wijze in beeld brengt terwijl hij zelf commentaar levert. Op momenten denkt hij terug aan vroeger, maar de gebeurtenissen die hij meemaakt blijven ondragelijk en niet te bevatten. The Missing Picture is een intiem filmessay dat naast een getuigenis een poging is om te zien hoe je het onvoorstelbare en het traumatische kan verwerken door middel van het medium film.

Het doet denken aan Victor Erice’s zeer persoonlijk filmessay La Morte Rouge over zijn jeugd tijdens het Franco-regime, zijn herinneringen aan de burgeroorlog en zijn eerste onvergetelijke filmervaring. De kracht van cinema als vorm van troost en bron van schoonheid schemert in wat beelden door in Panhs film maar staat in de schaduw van de onvoorstelbare misdaden die gepleegd zijn. The Missing Picture is daarmee een film die je niet snel vergeet.

Bloed over de grens
Het schokkende Narco Cultura van Shaul Schwarz geeft een onopgesmukt kijkje in een van de meest gewelddadige steden ter wereld. In Juárez op de Mexicaans-Amerikaanse grens woedt een drugsoorlog die dagelijks slachtoffers eist. Schwarz volgt een team van forensische rechercheurs terwijl zij op plaatsen van misdrijven zoeken naar sporen. Er wordt niet geschroomd om te laten zien hoe erg de situatie is. Door kogels doorzeefde lijken, verbrande lichamen en afgehakte ledematen passeren de revue. Een medewerker van het forensische team vertelt hoe hij dagelijks vreest voor zijn leven. Meerdere collega’s zijn al op brute wijze vermoord door drugskartels.

De harde werkelijkheid van Juárez wordt gecontrasteerd met een Mexicaans-Amerikaanse rapper die bekend is met zijn liedjes over het Mexicaanse gangsterbestaan. Hij is niet de enige. De film volgt wat bekende artiesten, in een genre dat te boek staat als narcocorridos, tijdens drukbezochte optredens in Amerika en Mexico. Enkele geïnterviewden hebben het over een muzikale revolutie zoals hiphop en gangsta rap, maar narcocorridos is een vreemde mix van folk, die doet denken aan de muziek van mariachi’s, gecombineerd met beats.

Het heeft iets lachwekkends ondanks dat de zangers gekleed gaan in kogelvrije vesten en clips maken die zonder gêne verwijzen naar Scarface. Schwarz’ film toont een merkwaardige tegenstelling die ontstaat als geweld wordt verheerlijkt terwijl anderen het menselijke vuil moeten opruimen. In zijn conclusie is Narco Cultura zeer pessimistisch over de toekomst: Mexico zal ongetwijfeld nog lang in de ban blijven van dood en geweld.

De zaak Murmelstein
Claude Lanzmann werd bekend met Shoah, zijn monumentale negen uur durende documentaire over de Holocaust. Voor die film interviewde hij overlevenden, maar ook daders. Van het materiaal dat hij toen had verzameld werd zijn interview met Benjamin Murmelstein niet gebruikt in de film. Op het eerste gezicht opmerkelijk omdat Murmelstein een bijzondere positie had. Hij was de enige voorzitter van een Judenrat die de oorlog had overleefd. De organisatie die door de nazi’s werd opgericht diende als schakel tussen de Duitsers en de Joodse gemeenschap. De positie van de Judenräte en de mensen verbonden aan die organen is altijd controversieel geweest. Deels omdat ze de nazi’s hielpen in hun beleid, ook omdat zij net zo goed slachtoffers waren.

In de proloog van zijn nieuwste documentaire The Last of the Unjust bekent Lanzmann dat het gesprek met Murmelstein hem altijd heeft achtervolgd en dat hij nu eindelijk heeft besloten om het materiaal voor een film te gebruiken. Lanzmann begint in Theresienstadt, het modelkamp dat door de nazi’s werd gepresenteerd als een humaan onderkomen voor joden. Lanzmann vertelt echter hoe hard en onrechtvaardig het regime in het kamp was.

Vervolgens gaan wij terug in de tijd en zijn we in Rome bij Murmelstein die op zijn terras met Lanzmann praat over zijn onwaarschijnlijke levensloop. Murmelstein is een merkwaardig figuur die op momenten mooie vergelijkingen gebruikt en een liefde heeft voor klassieke mythologie en verhalen. Als hij het bijvoorbeeld heeft over zijn relatie met Adolf Eichmann, die hem op elk moment had kunnen laten vermoorden, haalt hij Sherazade (de vertelster uit 1001 Nachten) aan die elke keer weer een nieuw verhaal moest vertellen om te overleven. Murmelstein is altijd realistisch maar bescheiden genoeg om aan te geven dat hij in zijn positie gedwongen was om mee te werken aan het wisselende beleid van de nazi’s. Ook vertelt hij dat hij een avontuurlijk karakter had. Het is vreemd hoe hij met een mate van enthousiasme vertelt over de zaken die hij regelde in Wenen en vervolgens in Theresienstadt.

Murmelstein begaf zich altijd dicht bij de bureaucraten van de vernietiging. In bepaalde gevallen probeerde hij mensen te helpen, maar zijn situatie was altijd moeilijk en in bepaalde gevallen onmogelijk. Voorgangers en andere functionarissen binnen de Judenräte werden wegens het minste of geringste op transport gezet of geliquideerd.

Lanzmann hanteert een licht chronologische lijn als aanvulling op het interview en toont aan hoe grillig er over het lot van de joden werd nagedacht door de nazi´s. Van gedwongen migratie, maar dan wel voor een hoge prijs en met verlies van alle bezitting, tot aan het bizarre Madagascar-plan. Uiteindelijk werd door de oorlog in het oosten de vernietiging van de joden de enige oplossing voor het probleem.

Naar het einde van de film toe probeert Lanzmann tot Murmelstein door te dringen. Dit lukt tot een bepaald punt, maar ook blijkt dat Lanzmann een mate van empathie voor Murmelstein opbouwt, ook al is het moeilijk om te bevatten hoe iemand zou handelen in zo´n positie. The last of the Unjust toont op indringende wijze dat complexe grijze gebied waar mensen soms gedwongen worden om te handelen tegen hun principes en moraal in. De film vormt ook een belangrijke aanvulling op de geschiedenis van de Holocaust van een unieke bron.

3 december 2013

PREVIEW IDFA 2013

DEEL 1

DEEL 2

DEEL 3

DEEL 4

DEEL 6

Verslag IDFA Deel 4

door George Vermij

In het vierde deel van ons IDFA-verslag kijken wij naar de gevaren van het internet, zijn wij dronken en depressief in de Ardennen, herbeleven we de rock and roll excessen van een legendarische manager en blikken Hongaarse hoogbejaarde dorpsbewoners terug op hun seksleven.

InRealLife van Beeban Kindron wil een beeld geven van wat het internet met jongeren doet. De film begint onheilspellend met duistere muziek terwijl er beelden te zien zijn van glasvezelkabels die onder de grond worden gelegd en de basis vormen voor ons internetverkeer.

Pubers en seks op het web
Kindron interviewt vervolgens pubers over hoe ze met seks op het web omgaan. Een jongen laat zien wat zijn favoriete seksfilmpjes zijn en bekent dat hij verslaafd is geraakt aan porno. Ook geeft hij toe dat echte meisjes altijd moeten voldoen aan virtuele eisen. Dit portret wordt afgewisseld door experts en deskundigen die ouder zijn en vooral ingaan op de negatieve aspecten van het internet, variërend van het uiteindelijke gebrek aan privacy tot het geleidelijke verdwijnen van de aandacht en concentratievermogen van jongeren.

In dat opzicht is de film in zijn stijl (een onheilspellende soundtrack en desoriënterende fragmentarische montage) en inhoud negatief en dus erg eenzijdig. Het versterkt daarmee een bepaald soort doemdenken waarvan de conclusie is dat wij uiteindelijk geen macht of invloed meer kunnen uitoefenen op technologische ontwikkelingen. Een grappige scène die hiermee contrasteert is als twee homoseksuele jongens, die alleen een band met elkaar hebben op het internet, elkaar in het echt ontmoeten. Onwennig zitten ze bij elkaar tijdens de eerste keer dat zij echt contact hebben maar al snel worden de mobieltjes tevoorschijn gehaald. Het is echter de vraag wat er zich afspeelt als de camera’s er niet zijn en of de mens dan toch behoefte heeft aan echt fysiek contact met iemand van vlees en bloed.

Een lach, een traan en anderhalve liter rum
Sabine Lubbe Bakker en Niels van Koevordens Ne me quitte pas is een prachtig tragikomisch portret van een vriendschap tussen twee aan lager wal geraakte mannen. De aan alcohol verslaafde Marcel wordt aan het begin van de film verlaten door zijn vrouw die de kinderen en een deel van de huisraad meeneemt. Marcel kan het nog niet helemaal accepteren en vraagt of ze nog een keer met hem naar bed wil. In de steek gelaten denkt Marcel alleen aan drank en zelfmoord. Hij krijgt al snel gezelschap van Bob die hem steunt, maar in feite ook kampt met een alcoholprobleem. We zien ze samen drinken en als Marcel flauwvalt, gooit Bob een emmer heet water over hem heen. Dit soort scènes zijn levensecht, maar ook op het randje van tragisch en komisch.

De sfeer wordt eigenlijk al gezet door een citaat van Samuel Beckett aan het begin van de film. Marcel en Bob zouden makkelijk personages kunnen zijn in een van zijn absurdistische toneelstukken waar mensen doelloos wachten op het niets. Uiteindelijk krijgt de film een wending als Marcel besluit om van zijn verslaving af te komen terwijl Bob nog steeds per dag een fles rum consumeert. Qua camerawerk is Ne me quitte pas mooi geschoten en bevat wat poëtische scènes, zoals een segment waar Bob een van zijn nostalgische gedichten voorleest en we beelden zien van de streek. Dit contrasteert met de droge registraties waar de mannen te zien zijn in een lethargische staat. Ook maakt de film goed gebruik van muziek zoals het mooie liedje Le temps de l’amour van Françoise Hardy.

Sterke Rock & Roll verhalen
Shep Gordon is een legendarische manager die per ongeluk het vak in rolde toen hij in Los Angeles Janis Joplin en Jimi Hendrix tegenkwam. Het onvergetelijke advies van Hendrix was toen: You’re jewish, you should become a manager. En waarom ook niet, dacht Gordon die zich al snel ontfermde over Alice Cooper. Toen nog een onbekende band die door menig concertprogrammeur onterecht werd aangekondigd als folkzangeres. Gordon maakte al snel een naam voor zichzelf door met Alice Cooper de media-aandacht te trekken. Hij gebruikte daarvoor shocktactieken en de kennis dat als je succesvol wil zijn bij jongeren je hun ouders erg kwaad moet maken. Alice Cooper zou door zijn gewelddadige shows al gauw een controversiële reputatie hebben die zich vertaalde in een toename van de plaatverkoop.

Mike Myers (ja die van Wayne’s World en Austin Powers) maakt met Supermensch: The Legend of Shep Gordon een grappig en intiem portret van Gordon dat vooral bij elkaar wordt gehouden door zijn sterke verhalen. Wat korreltjes zout moet je er wel bij nemen. Zo zou Gordon ooit eens aan de Franse Rivièra hebben gedineerd in het bijzijn van Pablo Picasso. Komische correctie van Myers: Picasso was al jaren dood toen die anekdote plaatsvond.

Het enige manco van de docu is dat Gordon vooral positief wordt belicht vanuit de kant van vrienden en intimi. Hij is bovenal een goed mensch ondanks de drugs- en seksexcessen en de harde wereld van de muziekindustrie. Geen kritische noot dus, maar Gordon is ook innemend genoeg om de kijker geboeid te houden. Zoals wanneer je hem ziet golven met Alice Cooper (hilarisch) of als Gordon spreekt over zijn spirituele roeping (I am a Bujew) als hij door toedoen van Sharon Stone een volgeling wordt van de Dalai Lama. Gordon weet het uiteindelijk briljant te vertellen.

De liefde die overblijft
Een van de mooiste scènes uit Agnes Sós’ Streams of love is hoe hoogbejaarde dorpelingen oplichten als zij weer denken aan liefde en verlangen. Ondanks de vele rimpels en het onvermijdelijke verval door ouderdom is er op hun gezichten en in hun ogen nog een sprankeling die hen jong en vitaal maakt. Streams of Love volgt deze oudjes in een idyllisch Transsylvanië waar er nog dicht bij de natuur geleefd wordt en waar zij nog elke dag bezig zijn op het land.

De film is een losse verzameling interviews en observaties die prachtig zijn gefilmd en je meenemen in het rustige tempo van het plattelandsleven. Zo rijdt een oude man op zijn kar door het dorp terwijl hij kijkt naar de dames en ze gedag zegt. Hij is nog steeds een charmeur en de dames lachen als hij voorbij rijdt. In ander scènes praten vrouwen over vroeger en dat er veel veranderd is. Hun ontdekking van seksueel genot kwam vaak op latere leeftijd, maar het houdt ze niet tegen om nog steeds seks te hebben. Streams of Love laat op prachtige wijze zien dat je als mens tot op hoge leeftijd vitaal kan blijven en van het leven kan blijven genieten.

2 december 2013

PREVIEW IDFA 2013

DEEL 1

DEEL 2

DEEL 3

DEEL 5

DEEL 6

Verslag IDFA Deel 3 

door George Vermij

In ons derde verslag de problemen in het onderwijs, de sombere voorspellingen van een voormalige bankier, een Zuid-Afrikaanse familiekroniek en rouwverwerking in het verre oosten.

Onderwijs is een essentieel deel van onze ontwikkeling als mens. In de openingsscène van Erwin Wagenhofers Alphabet vertelt de Britse onderwijsadviseur Ken Robinson over het belang van verbeelding als basis voor alles wat de mens uiteindelijk maakt. Maar hij eindigt met de vraag of wij tegenwoordig wel het volle potentieel van de mens benutten.

Onderwijs biedt geen ruimte voor verbeelding
Alphabet haakt in op Robinsons overpeinzing en laat zien dat er in het huidige onderwijs geen ruimte is voor verbeelding. Als eerste voorbeeld China. Het land haalt de hoogste scores volgens een gezaghebbend internationaal onderwijsonderzoek. Ondanks de hoge cijfers is de werkdruk voor de jongeren ondragelijk wat tot uiting komt in een hoog percentage van depressies en zelfmoorden.

Vervolgens laat Wagenhofer een Duitse neurobioloog aan het woord. Die heeft het over de waarden achter het onderwijs en concludeert dat de markt en economische drijfveren dominant zijn geworden. Dit wordt geïllustreerd in een segment over McKinsey: het rekruteren van jonge zakenlieden die CEO willen worden en presentaties houden in hol en nietszeggend business jargon. Dit wordt gecontrasteerd met een portret van een jonge Duitse werkeloze die geen toekomst lijkt te hebben omdat hij niet de kans krijgt om zijn potentieel te tonen.

Een voorbeeld van hoe het wel kan is de onderwijzer Arno Stern die zich vooral richt op het belang van spelen en het ontwikkelen van creativiteit. In wat scènes zien we hoe hij bezig is om kinderen te laten schilderen op een vrije manier. Sterns zoon die zonder institutioneel onderwijs is grootgebracht en die zelf dingen heeft geleerd wordt ook als een rolmodel aangehaald.

Het probleem met Alphabet is dat het eigenlijk niet zozeer gaat over onderwijs, maar eerder een aanklacht is tegen het kapitalisme en neoliberalisme. Hierdoor rijst de vraag wat nu precies veranderd moet worden om de huidige situatie te verbeteren. De voorbeelden die Wagenhofer kiest zijn ook niet altijd even helder of goed uitgewerkt. Sterns zoon is een mooi rolmodel zou je zeggen, maar is het niet iets te simpel om te denken dat die methode voor iedereen zou werken? Wagenhofers nadruk ligt vooral op creatieve en artistieke ontwikkeling terwijl het in onderwijs ook moet gaan om het leren van praktische vaardigheden. Het doet denken aan Rousseau´s denkbeelden over het goede in de mens dat door de maatschappij gecorrumpeerd wordt. Maar de vraag blijft of de mens van nature goed is.

De crisis is nog niet voorbij
Een goed companion piece van Alphabet is Marc Bauders Master of the Universe. In beide films gaat het immers om hetzelfde probleem: de waarden achter ons economische en politieke systeem. Die waarden worden in grotere mate bepaald door geld. In Master of the Universe interviewt Bauder de Duitse voormalige investeringsbankier Rainer Voss over de financiële sector. Voss geeft een beeld van de harde werksfeer en de modus operandi van een grote bank die zich laat leiden door het halen van een steeds grotere omzet ondanks de gevaren en gevolgen.

Als terzijde toont Bauder beelden die betrekking hebben op de financiële crisis, zoals een hoorzitting in de VS waar een bankier wordt ondervraagd over het misleiden van zijn klanten. Aan de hand van Voss woorden wordt een somber beeld geschetst van de financiële sector. Een punt van kritiek is wel dat de film eenzijdig is in zijn focus op Voss. Er zijn geen andere geïnterviewden. Ook wordt de crisis maar summier en onbevredigend uitgelegd aan de hand van wat voorbeelden die niet ingaan op de grotere context. Voss’ eindoordeel en voorspellingen zijn wel zorgwekkend. Hij haalt Nederland aan als een land dat zijn problemen niet onder ogen wil zien en hij voorspelt dat Frankrijk de weg zal gaan van Griekenland en Spanje. Daarna is het in zijn woorden ‘Game over voor Europa’.

Kroniek uit het beloofde land
I, Afrikaner is het resultaat van de jarenlange observaties van regisseuse Annalet Steenkamp. Zij volgde haar Zuid-Afrikaanse familie vanaf 2004 en toont de problemen waar ze tegenaan lopen. Het politieke keerpunt van Apartheid naar democratie heeft als gevolg dat er groeiende spanningen ontstaan tussen de boeren en de zwarte bevolking. Veel Afrikaners trekken weg van het platteland wegens gewelddadige incidenten. Steenkamp toont hoe haar oma met een uzi door het huis loopt omdat er elk moment iemand kan inbreken. Zij focust daarnaast op haar broers die het boerenbedrijf nog voortzetten ondanks een grimmigere situatie van geweld.

Steenkamps jonge nichtje vormt een tegenpool. Zij is opgegroeid tussen de zwarte Zuid-Afrikanen en geniet van hun gezelschap. Zij valt tussen wal en het schip van het moderne Zuid-Afrika en ziet in dat de huidige problemen hun oorzaak hebben in de lange onderdrukking. Steenkamps intieme film laat je meeleven met haar familie. Een lichtere noot vormt de bruiloft van haar broer en de wijze beslommeringen van haar oma. De film is op momenten wat lang en je vraagt je af op bepaalde shots meerwaarde hebben, maar al met al is het een monumentale kroniek die een treffend beeld geeft van het boerenbestaan in het moderne Zuid-Afrika.

Rouwen in Japan
Ashes is een zeer persoonlijke en intieme film over Akiko Gaisseau, de dochter van de Franse filmmaker Pierre Dominique Gaisseau en de Japanse Kyoko Kosako. Kyoko was een vrijgevochten vrouw die Japan ontvluchtte omdat zij haar leven wilde leiden. Geïnspireerd door films van de nouvelle vague ging zij ook acteren en had korte rollen in films van Jean-Luc Godard en Chris Marker.

De film begint als Akiko de as van haar moeder ophaalt op de begraafplaats Père Lachaise in Parijs. Zij maakt vervolgens een tocht naar Hiroshima waar haar moeder vandaan kwam. De film toont de complexe Japanse begrafenisrituelen en hoe Akiko tussen twee culturen valt. Mooie statische shots vangen haar ongemakkelijkheid als zij geconfronteerd wordt met haar familie. Deze beelden worden afgewisseld door monologen uit het dagboek van Kyoko en beelden uit de jaren zestig. Ashes is een bescheiden aandenken aan een bijzondere vrouw en hoe iemand omgaat met rouw.

30 november 2013

PREVIEW IDFA 2013

DEEL 1

DEEL 2

DEEL 4

DEEL 5

DEEL 6

Verslag IDFA Deel 1 

door George Vermij

In ons eerste verslag van het IDFA een indringend beeld van de terreur van de Rode Khmer, de wijze lessen van bekende documentairemakers, gevechten van Muhammad Ali buiten de ring en een prachtig portret van een ongewoon kunstenaarsechtpaar.

S21 The Khmer Rouge Killing Machine is een pijnlijke en confronterende film over een Cambodjaans gevangenkamp waar tijdens Pol Pots regime duizenden mensen werden gemarteld en vermoord. De film die gemaakt werd in 2003 is te zien, omdat regisseur Rithy Panh op het festival geëerd wordt door een retrospectief. Panh behandelt in zijn documentaires de traumatische recente geschiedenis van zijn land en probeert in zijn films een manier te vinden om de stemmen uit het verleden te laten spreken.

Het is een fascinatie die vergelijkbaar is met de Chileen Patricio Guzman die in zijn oeuvre steeds terugkijkt naar Salvador Allende en de bloedige staatsgreep van Pinochet. S21 The Khmer Rouge Killing Machine is conventioneler van stijl dan Panhs nieuwe film The Missing Picture, waar hij zijn eigen leven ten tijde van de terreur navertelt met behulp van animaties van kleifiguren. S21 is een film die in zijn tempo en de vele gesprekken met slachtoffers en daders meer doet denken aan Claude Lanzmanns Shoah, waar de systematische vernietiging van de joden wordt behandeld. De film begint met gesprekken met twee overlevenden en focust vervolgens op de kampbewaarders die door Panh weer terug worden genomen naar het kamp Tuol Sleng, in de bureaucratie van de vernietiging omgedoopt tot S21. In de ruimtes waar mensen gevangen werden gehouden en werden verhoord, laat Panh de voormalige bewakers hun routines en werkwijzen overdoen.

Deze techniek van naspelen doet denken aan het recentere The Act of killing over de ontelbare politieke moorden die werden gepleegd in Indonesië in de jaren zestig en zeventig. Het contrast met die film is wel dat in S21 de schilder en voormalige gevangene Vann Nath de daders confronteert met hun misdaden en verantwoordelijkheid, ook al reageren zij op enigszins voorspelbare wijze door te zeggen dat zij geen keuze hadden. Ondanks die houding gaan zij erg ver in het beschrijven van de martelingen en moorden die koelbloedig werden uitgevoerd.

Het kamp bevatte ook een uitgebreid en gedetailleerd archief dat in de film wordt gebruikt. De oneindige portretfoto´s van de gevangenen die met lege en angstige blikken de camera inkijken is bijzonder schokkend als er daarna verteld wordt hoe die mensen aan hun einde kwamen. Schokkend zijn ook de schilderijen die Nath maakte van zijn tijd in het kamp en die Panh gebruikt als visuele getuigenis. S21 The Khmer Rouge Killing Machine is zeker geen makkelijke film, maar een belangrijk document over onvoorstelbare onmenselijkheid tijdens een gifzwarte bladzijde uit de recente geschiedenis.

´Come in, we´re not ready´
Documentairemaker en filmdocente Marina Goldovskaya had door de jaren heen contact met grote en invloedrijke regisseurs. Zij interviewde ze voor haar camera over hun werk, hun methoden en wat belangrijk is in een documentaire en ze verzamelde dit voor haar film The Art of Observing Life. Dit levert, ondanks de goedkope videolook van de film, parels van observaties en gedachten op van meesterfilmers zoals Albert Maysles, D.A. Pennebaker en Allan King.

Goldovskaya wisselt de woorden van de filmmakers af met beelden uit hun films. Zo vertelt Albert Maysles over een gebeurtenis uit zijn legendarische documentaire Grey Gardens, waar de hoofdpersoon tegen de cameraman zegt ´Come in, we´re not ready´. Voor Maysles raken die woorden en die situatie de kern van wat het maken van documentairefilm is, namelijk het vangen van de werkelijkheid in wat voor vorm dan ook. Een ander prachtig moment is als de Canadese regisseur Allan King zich geheel blootlegt en vertelt hoe gebeurtenissen uit zijn jeugd de basis hebben gelegd voor zijn fascinaties als regisseur. Dit wordt afgewisseld met beelden uit Kings ongelofelijke intieme portret van een disfunctioneel echtpaar A Married Couple. Goldovskaya’s film weet je door de mooie en oprechte woorden van de geïnterviewden te inspireren en ze laat zien dat goede documentaires je openstellen voor de ander door gevoelens en ervaringen te delen die ieder mens herkent.

Triomf van de underdog
The trails of Muhammad Ali is een gepaste, maar conventionele documentaire gemaakt voor de Amerikaanse publieke omroep, die een mooi beeld geeft van de problemen die de bokser ondervond in zijn turbulente leven. De film werkt vooral omdat Ali als personage groter is dan het leven zelf. Agressief, direct, opschepperig, maar tenslotte ook innemend, rechtschapen en met een ontwapenend gevoel voor humor. Net als in de ring is hij snel, sierlijk en ontwijkend en dan weer aanvallend en recht op zijn doel af.

Wat vooral duidelijk wordt in de film is dat Ali een unieke positie had als bekende African American in een tijd waar zwart zijn betekende dat je automatisch een tweederangs burger was. Zijn worstelingen met zijn identiteit en zijn geloof voerde hij in het openbaar waarmee hij de aandacht trok. De eerste grote controverse kwam met zijn bekering tot de Islam en zijn vriendschap met Malcolm X die in de blanke man de duivel zag. In de door blanken gedomineerde publieke opinie werd hij al snel afgeschilderd als een lastpost en opschepper.

Wat The Trails of Muhammad Ali vooral laat zien is dat hij ondanks die behandeling een voorbeeld werd voor een bevolkingsgroep die nog geen duidelijke stem had. Hij was de koppige underdog  en de zwarte Amerikaan die zich niet liet kleinmaken, ook al leek de wereld zich tegen hem te keren. Zijn bijzondere positie wordt in de film ook bewezen door de vreemde juridische situatie die ontstond toen Ali weigerde om zich voor dienstplicht te laten oproepen ten tijden van de Vietnamoorlog. Heel Amerika leek er schande van te spreken, al zou de publieke opinie over de oorlog veranderen. Door interviews met advocaten blijkt dat het Amerikaanse Hooggerechtshof hem gelijk moest geven ook al ging dat moeizaam, en was dat een unicum. De film laat goed zien wat de prijs is die Ali hiervoor moest betalen, maar het siert hem omdat je als kijker respect krijgt voor een uniek en krachtig individu op zoek naar zijn eigen waarde binnen een veranderende maatschappij.

Waar liefde en kunst samenkomen
Cutie and the Boxer van Zachary Heinzerling is een prachtige film over het ongewone kunstenaarsechtpaar Ushio en Noriko Shinohara. Ushio kwam in de jaren zestig naar New York en maakte daar door pop art geïnspireerde sculpturen en zijn eigen variant van action painting door met bokshandschoenen verf te slaan op doek. Hij brak echter nooit door als grote kunstenaar en de film toont hem met zijn vrouw Noriko in zijn New Yorkse loft als hij net 80 is geworden. Noriko is ook een kunstenares en raakte als jonge vrouw in de ban van de energieke Ushio die voor haar alles belichaamde wat kunst betekende. Maar door de jaren zijn er ook veel conflicten geweest tussen het stel. In de mooie striptekeningen die Noriko maakt portretteert zij zich als Cuttie die de wilde en onverantwoordelijke Bullie moet temmen, terwijl zij moeder is en zich bezig moet houden met huiselijke zaken.

De film toont in mooie shots en op ontroerende wijze hoe het koppel leeft met elkaar en probeert rond te komen. Een komische en tegelijk ook schrijnende scène is als er een nette dame van het Guggenheim langskomt om een schilderij te kopen. Eindelijk het vooruitzicht op wat geld, ware het niet dat Ushio het gevraagde doek in een dronken bui aan een vriend heeft gegeven. Het blijkt al snel dat Noriko de persoon is die zorgt voor een mate van stabiliteit binnen de relatie, maar dat gaat ten koste van haar eigen creatieve drijfveren.

In een mooie scène citeert zij uit Virginia Woolfs essay A room of One´s Own hoe belangrijk het is om zelf dingen te creëren. Dit zorgt voor een verhaallijn in de film waarbij Noriko en Ushio besluiten om samen te gaan tentoonstellen, wat voor spanningen zorgt. Het is uiteindelijk de liefde die overwint, maar het is een liefde waar je offers maakt voor diegene die je liefhebt en waar je soms moet accepteren dat je in de schaduw leeft van een ander.

23 november 2013

PREVIEW IDFA 2013

DEEL 2

DEEL 3

DEEL 4

DEEL 5

DEEL 6

Preview IDFA 2013 

Rond het Rembrandtplein in Amsterdam zal het komende weken weer een drukte van jewelste zijn. Documentairemakers, pers en publiek verenigen zich rond de belangrijkste locaties van verreweg het grootste documentairefestival van Nederland: het IDFA. Het festival begint 20 november en duurt tot en met 1 december. Kunst- en filmcriticus Bob van der Sterre en kunsthistoricus George Vermij doen verslag voor Indebioscoop. 

Een blikvanger van het IDFA is het retrospectief. Vorig jaar gaf Victor Kossakovsky een zeer vermakelijke masterclass over de originele aanpak van zijn films. Dit jaar staat de Cambodjaanse regisseur Rithy Panh in het zonnetje. Zijn films gaan vaak over de Rode Khmer-geschiedenis van het land. Vrijdag 22 november geeft hij een masterclass in Tuschinski. Zijn nieuwe film The Missing Picture is al bijna uitverkocht.

292 Documentaires, ook populaire films
Alles bij elkaar opgeteld, kom je bij deze editie tot niet minder dan 292 documentaires in vijfentwintig programmaonderdelen. De eerste wereldoorlog (acht films), films uit Zuidoost-Azië (veertien), standup comedy (zes), Niek Koppen in focus (vier). Om maar een paar te noemen.

Interessant is ook het programmaonderdeel Based on the Same Story. Zeven documentaires worden met speelfilms vergeleken. Een voorbeeld is The Last King of Scotland (Kevin MacDonald, 2006) versus General Idi Amin Dada (Barbet Schroeder, 1974). MacDonald zal van de partij zijn om uit te leggen hoe beide films anders naar het karakter Amin kijken. Een leuk bezoek want hij is ook regisseur van een van de documentaires in dit programma: One Day in September, die wordt vergeleken met Spielbergs Munich (2005).

Wie het zichzelf makkelijk wil maken, kiest voor populaire films van andere festivals: Best of Fests. En degene die de novemberkou te bar vindt, kan ook terecht op de site van IDFA, met honderden gratis en deels betaalde films van eerdere edities. Het is ook een manier om het festival financieel te steunen.

Bikvangers
Wat zijn de films waar we op moeten gaan letten? Ukraine is not a brothel is een van de films die tongen zal losmaken. Een film over de blote borsten-actiegroep Femen, en dus marketingstrateeg Victor Svatsky die achter de groep zit, en de waarheid over de prostitutie uit de Oekraïne. Ongetwijfeld een confronterende film.

Wie wil weten wat er nu precies gebeurt in Syrië, kan zich verdiepen via Return to Homs. Via twee vrienden die bij de rebellen vechten, zien we de oorlog in levende lijve. Een Syrisch-Duitse film; vermoedelijk zeer aangrijpend.

Ai Weiwei, het middelpunt van het vorige IFFR (International Film Festival Rotterdam), is er ook weer bij. Hij werd in 2011 gearresteerd en moest drie maanden in een isolatiecel verblijven. Nu is hij voorwaardelijk vrij. Hij wordt vanwege belastingontduiking aangeklaagd – wat hij een ‘fake case’ noemt. Ai Weiwei a Fake Case is gemaakt door een Deense filmploeg.

Kraken in Venezuela
Meer mogelijke aanraders. Is Uri Geller een paragnostische spion? The Secret Life of Uri Geller stelt deze vraag. In The Horses Of Fukushima kijken we naar 23 paarden die de tsunami hebben overleefd. In Torre David zien we een kraakpandflat in Venezuela. In de toren, die nooit af is gemaakt, wonen nu 750 gezinnen. En Coach Zoran And His African Tigers, over de Servische coach van het Sudanese voetbalteam, zou wel eens dé feelgooddocu kunnen worden.

Er is veel, véél meer. Op het You Tube-kanaal van het festival staan nu al 114 trailers – en het aantal zal alleen maar toenemen.

15 november 2013