Categorie: documentaire

Song from the Forest

Posted on

****

recensie  Song from the Forest

Terug naar hypnotiserende eenvoud

door Suzan Groothuis

Gegrepen door hun muziek en de ongereptheid van de natuur besloot de Amerikaan Louis Sarno zich 25 jaar geleden bij de Bayaka, een Pygmeestam, te voegen. Song from the Forest toont een man die zich laat leiden door passie, maar tegelijkertijd dringt de vraag zich op hoe lang hij nog in zijn dorp kan blijven wonen. 

Michael Obert (Duits auteur en journalist die voornamelijk verslag doet vanuit Afrika) toont in zijn eerste film hoe de Amerikaan Louis Sarno koos voor een leven in Centraal-Afrika tussen de Bayaka, een Pygmeestam van jagers en verzamelaars.

Recensie Song from the Forest

Meer dan 25 jaar geleden werd Louis gegrepen door een lied op de radio. Hij volgde het geluid tot in de regenwouden van Centraal-Afrika, waar hij uitkwam bij de Bayaka, een van de oudste stammen op aarde. Louis, onder de indruk van hun cultuur en muzikaliteit, besloot er te blijven. Nu is hij een van hen, spreekt de taal en heeft een vrouw en een zoon, Samedi. De muziek, ‘polyphonic singing’, vormt een essentieel onderdeel van het bestaan van de Bayaka. Een mix van zang, repetitieve ritmes en de geluiden die de natuur rijk is. Louis maakte afgelopen jaren zo’n duizend uur aan unieke muziekopnames.

Bevoorrechte positie
De film is in twee helften op te delen: de eerste helft volgt Louis in Afrika, waar de camera het leven dat hij leidt vastlegt. Een leven van eenvoud, waarbij de relatie tussen mens en natuur centraal staat. Louis vertelt hoe hij tot zijn keuze kwam om naar Afrika en deze specifieke Pygmeestam te trekken. De muziek, het jagen en de blijdschap van de mensen hadden een hypnotiserende werking op hem. Dat hij zijn leven voor een deel bij de Bayaka heeft mogen doorbrengen ziet Louis als bevoorrecht.

Het tweede deel van de film volgt Louis in Amerika. Toen zijn zoontje ernstig ziek was, beloofde Louis hem zijn thuisland te laten zien. Tijdens zijn bezoek ziet hij zijn goede vriend Jim Jarmusch en zijn broer. Zij vertellen over Louis’ beweegredenen om naar Afrika te trekken, een keuze die zij respecteren. Maar een keuze die voor zijn ouders moeilijk te begrijpen was – pas op zijn sterfbed liet Louis’ vader het idee los dat Louis ooit nog terug zou keren.

Contrast van culturen
De twee culturen vormen een groot contrast met elkaar. In Amerika lijkt Louis te beseffen dat hij geen gemakkelijke keuze heeft gemaakt door in Afrika in eenvoud te leven. Zijn gezondheid staat op het spel, hij heeft schulden en de toekomst van zijn zoontje is onzeker. Tegelijkertijd blijft hij gepassioneerd over zijn ware thuis, de Centraal –Afrikaanse Republiek, waar hij zijn spirituele rust vindt.

Toch blijkt ook Louis ontvankelijk voor de verlokkingen van de Amerikaanse consumptiemaatschappij. In een scène maakt Samedi zich boos over het speelgoed dat hij van zijn vader krijgt. Hoe kan je nou speelgoed meenemen naar het dorp, terwijl mensen bruikbare dingen als schoenen en ondergoed nodig hebben? Samedi’s overpeinzingen roepen vragen op en laten goed de verwarring zien die de reis bij de twee teweegbrengt.

Recensie Song from the Forest

Passie en tragiek
Song from the Forest doet in zijn thematiek denken aan het Mexicaanse Alamar (2009), waar een jongen alvorens hij bij zijn Italiaanse moeder in Rome gaat wonen tijd met zijn vader doorbrengt en teruggeworpen is op een eenvoudig vissersbestaan. De schoonheid van de natuur en repetitieve handelingen brengen een hypnotiserend effect teweeg. Maar tegelijkertijd wacht er een druk en rijker leven op hem. Of Beware of Mr. Baker (2012), waar drummer Ginger Baker van Cream alles achter zich laat en naar Afrika trekt om op te gaan in verslavende ritmes.

Passie, eenvoud en tragiek gaan samen in Song from the Forest. Enerzijds de hypnotiserende schoonheid van een stam die in puurheid leeft, anderzijds de grauwe werkelijkheid van toekomst en rondkomen, die als een grijze sluier van zorgen om Louis heen hangt.

 

26 oktober 2016

 
ALLE RECENSIES

20,000 Days on Earth

Posted on

***

recensie  20,000 Days on Earth

Portret van een poseur

door Alfred Bos

Pseudo-documentaire over een Australische – en in Brighton, Engeland wonende – rockzanger, romanschrijver, scenarist, acteur en vader. Nick Cave wordt geportretteerd zoals hij zichzelf ziet.

Wie in de filmencyclopedieën de naam van Nick Cave opzoekt, vindt hem vermeld als scenarist. Hij schreef de filmscripts van The Proposition en Lawless. Daarnaast is hij in een handvol films te zien, onder meer als saloonzanger in The Assassination of Jesse James by the Coward Robert Ford. En de muziek van Cave en zijn groep The Bad Seeds is regelmatig gebruikt om, al dan niet in opdracht, filmbeelden te omlijsten. In het filmportret 20,000 Days on Earth vallen Nick Cave, de schrijver, rockzanger en acteur, samen.

Recensie 20,000 Days on Earth

20,000 Days on Earth – de titel verwijst naar het aantal dagen dat Cave heeft geleefd, hij is onlangs 57 geworden – toont, heel conceptueel, een dag uit het leven van de zanger. Hij staat op (en blijkt te slapen in een lange broek), praat tegen zijn therapeut, luncht met zijn muzikale rechterhand Warren Ellis, bezoekt de archivarissen van het Nick Cave Memorial Museum en besluit de dag door met zijn tweelingzoontjes liggend op de bank naar Scarface  te kijken.

Stille getuige
Tussendoor zien we Cave aan het werk in La Fabrique, de studio in Zuid Frankrijk, bij de opnamesessies van het vijftiende en meest recente Bad Seeds-album, Push The Sky Away (waarvan het titelnummer overigens prominent in de deze film figureert) of op het podium tijdens een voor de gelegenheid gefilmd optreden in Sydney. Onderwijl horen we Cave in voice-over filosoferen over het leven, zijn leven.

Nick Cave is extreem zelfbewust, hij leeft met het gevoel continu bekeken te worden. Er is een “stille getuige”, laat hij zich tegen zijn therapeut ontvallen. Het is een sleutelmoment, onthullend voor de verstaander. Nick Cave acteert altijd, hij is de personificatie van de poseur. Net als Bono, zanger van U2, speelt hij een rockster. En een schrijver, die à la Jim Morrison in beeldende taal quasidiepzinnige terzijdes over het creatieve proces en het bestaan debiteert.

Kunstenaar-sjamaan
Nick Cave is een nazaat van de Beat-dichters, de bastaard van William Burroughs en Jack Kerouac. Evenals Bob Dylan of Leonard Cohen – en de hele generatie singer-songwriters van de jaren zestig – benadert hij muziek vanuit taal. Hij wil de werkelijkheid overstijgen, streeft naar transformatie. Hij is de kunstenaar-sjamaan die de werkelijkheid naar zijn hand zet. En daar gloedvol in slaagt: tijdens het optreden in Sydney meent een vrouw vooraan het podium dat hij ‘Push The Sky Away’ voor haar zingt en ze wil mee. Cave schudt kort zijn hoofd. Het is allemaal poëtisch spel. Hij getuigt.

Recensie 20,000 Days on Earth

Cave schreef het scenario in samenspraak met het regisseursduo Iain Forsyth en Jane Pollard, die eerder een reeks korte kunstfilms maakten. 20,000 Days on Earth is vakkundig vervaardigd en kent, afgezien van de opening, weinig visueel spektakel. Alles draait om Cave, hij is zo ongeveer in ieder shot te zien en te horen. Wanneer Kylie Minogue, op de achterbank van Cave’s auto, iets te enthousiast over zichzelf praat, fronst de kunstenaar-sjamaan de blik. Ook het gezin Cave blijft weg van de camera, op opening en slotbeeld na.

Als muzikant dompelt hij zich graag onder in de chaos en ongrijpbaarheid van het creatieve proces. “Wanneer je ’t begrijpt, is het niet interessant meer.” Als onderwerp van deze gescripte documentaire houdt hij alle details strak in handen. Van Nick Cave weten we wat Nick Cave wil dat we van hem weten. Voer voor de fans, de stille getuigen, en dat zijn er genoeg.

 

24 oktober 2014

 
ALLE RECENSIES

Alphabet

Posted on

***

recensie Alphabet
Modern onderwijs als grote boosdoener

door Karina Meerman

Ontluisterend beeld van het huidige onderwijssysteem, dat mensen opleidt tot gehoorzame werkers en ze hun creatieve vermogen ontneemt. 

In 2006 gaf Sir Ken Robinson een lezing bij TED, genaamd ‘Do school kills creativity?’ Zijn antwoord was een onderbouwd en overtuigd ‘ja’. Deze monoloog was de inspiratie voor Alphabet, een documentaire van filmmaker Erwin Wagenhofer over het huidige onderwijssysteem, dat de nadruk legt op scores en resultaten en niet op het ontplooien van talenten. Sterker nog, onderwijst beperkt het denken van kinderen omdat ze worden gedrild in het geven van het juiste antwoord op de juiste vraag.

Recensie Alphabet

Afgericht
Alphabet opent met het voorbeeld van China, waar de druk om goede cijfers te halen steeds hoger wordt. Bedrijven die kinderen helpen hun examens goed te maken, verdienen grof geld en een aantal is zelfs beursgenoteerd. Examens zijn een economische factor geworden. De beelden suggereren dat de kinderen op een bijna militaristische manier worden afgericht. Dat idee wordt versterkt door Duitse neurobioloog Gerald Hüther, die uitlegt dat scholen van nu een afspiegeling zijn van vroegere tijden. De industrialisatie had jonge mensen nodig die machines konden bedienen en daar werden ze ook voor opgeleid: voor het opvolgen van instructies. Loyale werkers, dat is wat de economie nodig had. En de terminologie van moderne bedrijven lijkt wel afkomstig uit het leger van toen: markten veroveren, tegenslagen incasseren, strategieën aanpassen en middelen inzetten (lees: mensen).

Angst
Scores en toetsen, daarop worden jonge mensen gestuurd. De internationale graadmeter voor educatieve kwaliteit is de PISA-score. De OESO (Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling) test 15-jarigen in zestig landen op het gebied van lees – en rekenvaardigheid en wetenschap, met een nadruk op wiskunde. Een relatief lage PISA-score was aanleiding voor Duitsland om in 2002 zijn hele onderwijssysteem te herzien. Wanneer in de media wordt gesproken over de teruglopende kwaliteit van Nederlandse educatie, bedoelt men over het algemeen onze dalende positie op de PISA-ladder. De achtergrond is angst, aldus de neurobioloog, angst die we erven van onze ouders.

Werk
Wie niet de juiste papieren kan laten zien, heeft moeite om te overleven. Dat was het verhaal van de Duitse jongen die alleen stages kan krijgen en acht euro per dag verdient. Wat je talenten zijn is niet belangrijk, maar wat je hebt gescoord op school. Een Duitse studente leest een brief voor, waarin ze zegt dat haar opleiding ten koste gaat van haar jeugd. Zij en haar vrienden hebben nooit meer tijd om te spelen of om in de zon te liggen. Studeren moeten ze en hoog scoren, anders verliezen ze de kans op een goede baan. Banen die in een veranderende wereld juist vragen om creatief denken en analytisch vermogen, maar die steeds moeilijker te vinden zijn.

Recensie Alphabet

Liefde
In deze deprimerende documentaire vinden we twee verheugende verhalen. Gitaarmaker André Stern heeft geen opleiding, maar kreeg van een meester de kans om zich te ontwikkelen tot excellente gitaarbouwer. Hij heeft zijn zelfvertrouwen te danken aan het feit dat hij nooit naar school is gegaan, zegt hij zelf. Dit is een echo van Pablo Pineda (Yo, También), de enige Europeaan met Downsyndroom die een universitair diploma behaalde. “Omdat ik een paar leraren had die me behandelden als iemand met potentieel. Zo eindigt de angstcultuur en begint een cultuur van liefde.”

Misschien dat Alphabet onderwijsdeskundigen aanspoort tot verandering. Dat dit nodig is, brengt de documentaire wel over, zij het in traag tempo. Echte oplossingen worden niet gegeven, maar misschien zijn die er ook nog niet. Wie alleen zijdelings interesse heeft in de kwaadaardige kant van onderwijs, kan volstaan met de ontroerende TED-talk van Sir Robinson. URL: https://www.youtube.com/watch?v=iG9CE55wbtY

 

12 september 2014

 
ALLE RECENSIES

Watermark

Posted on

****

recensie  Watermark

Eindeloze stroom van het leven

door Wouter Spillebeen

De mens vormt het water en het water vormt de mens. Dat zeggen regisseur Jennifer Baichwal en fotograaf Edward Burtynsky in Watermark, een prachtig document over de verbintenis tussen de samenleving en de noodzakelijke nattigheid. 

De cameraploeg van de Canadezen Baichwal en Burtynsky volgt verscheidene mensen die beroepshalve van of op het water leven. Poolreizigers in Groenland die klimaatschommelingen in kaart brengen aan de hand van eeuwenoud ijs, landbouwers in Texas die met hun revolutionair irrigatiesysteem het lokale grondwater hebben uitgeput en een visser uit een paaldorp die leeft van wat de zee hem brengt.

Recensie Watermark

Eward Burtynsky zelf, wereldwijd bekend van zijn grootformaat foto’s van industriële landschappen, fotografeert oude Indische waterputten en rivierdelta’s voor zijn boek ‘Water’. Ook zien we de bouw van de controversiële Drieklovendam in de Chinese Jangtsekiangrivier, de grootste waterkrachtcentrale ter wereld. Elke ontmoeting toont aan dat de manier waarop de mens met water omspringt zowel leven als verwoesting in de hand werkt.

Controverse
Ondanks de sociaal- en milieubewuste boodschap over het vervuilde of verdwijnende water die de rode draad van deze documentaire vormt, zijn de makers verrassend onkritisch wanneer het gaat over de Drieklovendam. Door de enorme impact op het landschap is die zeer omstreden, maar wanneer Baichwal een leider van het bouwproject ondervraagt, rept ze er met geen woord over. Wie geen voorkennis heeft over de dam zou zich niet van controverse gewaar zijn. Het ene moment voeren de makers met plezier een oude Indiaanse vrouw op die klaagt over een opgedroogde lokale rivier, het andere moment is de camera een vlieg op de muur, de kijker krijgt de kans zelf een mening te vormen.

Milieubewust
Watermark is een logisch vervolg op de vorige samenwerking van de documentairemaakster en de fotograaf: het indrukwekkende Manufactured Landscapes. Daarin reisden de twee naar China om aan te tonen dat de opkomende industrie veel drastische veranderingen in het landschap teweeg brengt. Door het tonen van e-waste vuilnishopen, vervuilde gronden en enorme fabrieken klagen ze de vuilheid van de industrialisering aan.

Ook in Watermark zit een milieubewuste boodschap, die is in de interviews veelal overduidelijk. Gelukkig zijn die (licht prekerige) gesprekken niet in overdaad aanwezig. Enkel de meest relevante citaten zijn behouden. De boodschap staat niet in de weg van unieke en spectaculaire beelden.

Recensie Watermark

Zoektocht naar het perfecte beeld
De krachtigste shots van de film zijn overdonderend en zouden niet misstaan in een film als Samsara, die door enkel beelden en muziek de mooiste en lelijkste kanten van onze samenleving toont. In de documentaire is te zien hoe Burtynsky de kleinste details en oneffenheden uit zijn foto’s mijdt. Zijn zoektocht naar het perfecte beeld is inspirerend en zelfs vertederend. In Watermark vertaalt zijn passie zich in beeldschone shots van rivieren, stromen, watervallen en opgedroogde woestijnen.

Stroompjes kabbelen en watervallen donderen over het scherm om tegelijk de voedende en verwoestende kracht van het water aan te tonen. Wie een gevoelige blaas heeft, gaat best voor de voorstelling even naar het toilet.

 

7 september 2014

 
ALLE RECENSIES

Never a Dull Moment

Posted on

***

recensie  Never a Dull Moment

Tussen de as en de haarspelden

door Cor Oliemeulen

Sam Waagenaar was een nieuwsgierige, optimistische en onbevangen levensgenieter. Bekend van zijn biografie over Mata Hari, maar in vergetelheid geraakt als fotograaf die de halve wereld bereisde. Pim Zwier werd getroffen door diens ongepubliceerd levensverhaal en maakte een documentaire, waarin Waagenaars beleving van de Tweede Wereldoorlog centraal staat.  

Never a Dull Moment is een chronologische opsomming van de levenswandel van de in 1908 geboren Amsterdammer. De tekst van de film is geheel gebaseerd op de woorden van de avonturier en wordt ondersteund door authentiek filmmateriaal en foto’s van Sam Waagenaar zelf. De geselecteerde passages uit zijn autobiografie komen tot leven door een voice-over. Hoewel de toon soms nonchalant of afstandelijk is, blijft het beeld van een oprechte en veerkrachtige persoon hangen.

Recensie Never a Dull Moment

Drang tot reizen
Sam Waagenaar had al vroeg een drang tot reizen en het bezoeken van vreemde landen. Na de middelbare school vertrok hij in 1930 naar New York waar hij publiciteitsmanager van filmmaatschappij MGM werd. Een half jaar later keerde hij terug en werd Hoofd Publiciteit & Reclame van Europa. Hij noemt het de beste tijd van zijn leven. In Parijs waren ‘de meisjes aangenaam brutaal’. Hij nam zangles, ging operette zingen, vestigde zich in Zuid-Frankrijk en vertrok in 1939 weer naar Amerika.

Na de Japanse aanval op Pearl Harbor werden heel veel oorlogsfilms gemaakt. Als Europeaan was ‘Samuel’ Waagenaar geknipt om de rol van nazi te spelen. Terwijl hij figureerde als Duitse soldaat werden bijna gelijktijdig zijn ouders gedeporteerd, via Westerbork naar Auschwitz voor ‘een gedwongen dood’. Later in de documentaire zal hij de gaskamer bezoeken. Alleen nog het trapje naar beneden is te zien. Hij maakt er foto’s en staat ’tussen de as en de haarspelden’.

Voortdurend gekkenhuis
Niet minder indrukwekkend is zijn persoonlijke verhaal over de invasie van de Geallieerden. Samen met de Amerikaanse stoottroepen beleeft hij de uitzinnig wuivende mensen in kapot geschoten Franse dorpen, de overgave van de Duitsers en de bevrijding van Parijs. De authentieke beelden zijn prachtig, de foto’s van Sam Waagenaar, geschoten vanaf het dak van een hotel aan de Champs-Élysées, geven een unieke kijk op ‘een voortdurend gekkenhuis’.

Recensie Never a Dull Moment

Als oorlogscorrespondent bezoekt hij het totaal vernielde Berlijn. ‘De ellende liep over straat en de dood zat op de stoep.’ In heel de stad was geen boom meer te vinden, want de murw geslagen inwoners hadden niets anders om te stoken. We zien foto’s van boomstompen en ‘de overgebleven standbeelden die vroeger in dichte struiken stonden en nu in absurde naaktheid uit de kale grond oprezen’.

Goed voor Sam Waagenaar dat hij de oorlogsellende uiteindelijk kon achterlaten. Nu was het tijd om als fotograaf / correspondent de wijde wereld in te trekken: Europa, Azië, Afrika, waar is hij in zijn vijftigjarige loopbaan eigenlijk niet geweest? Het maakt van Never a Dull Moment een bewogen portret zonder saaie momenten. Zonder de authentieke stem van de hoofdpersoon of een enkel interview blijft het wel moeilijk de mens achter de fotograferende avonturier te ontdekken.

 

17 augustus 2014

 
ALLE RECENSIES

Mistaken for Strangers

Posted on

***

recensie  Mistaken for Strangers

Portret van een zelfsaboteur

door Alfred Bos

Het idiote jongere broertje van een rockster gaat als assistent mee op tournee en filmt alles met zijn videocamera. Zijn verslag is geen rockdocumentaire, maar een hilarisch en ontroerend zelfportret van een onzeker talent en de invloed van familie.  

Matt Berninger is zanger van de Amerikaanse rockband The National, die melancholieke muziek maakt in het stramien van Nick Cave en Leonard Cohen. Na meer dan tien jaar voornamelijk voor dovemansoren te hebben gespeeld werd hun zesde album, Trouble Will Find Me, een onvervalste millionseller.Tom Berninger is zijn negen jaar jongere broer en in veel opzichten het tegendeel van Matt, een geboren loser. Althans, zo ziet hij zichzelf.

Recensie Mistaken for Strangers

Waar Matt dagelijks in het spotlicht staat maakt Tom – dikkig, een fan van metal en horror – amateurspeelfilms over seriemoordende holenmensen die niemand wil zien. Matt huist met vrouw en kinderen in het hippe Brooklyn, Matt woont weer thuis bij zijn ouders in Cincinnati, Ohio. Dan vraagt Matt aan Tom om met de band op tournee te gaan door Europa, als assistent van de toermanager. Hij moet handdoeken klaar leggen, drankjes regelen, dat soort werk. Tom stemt in en neemt zijn videocamera mee.

Chemie tussen broers
Het resultaat is Mistaken for Strangers, geen documentaire over een groep op tournee maar een egodocument over twee broers – de underdog en de alpha-man – en hun chemie. De film herinnert in dat opzicht aan Crumb, de documentaire uit 1994 over de befaamde striptekenaar Robert Crumb en diens getalenteerde, maar gefnuikte broers Charles en Maxon.

Tom is als toerhulpje geen succes. De toermanager mag hem duidelijk niet, hij krijgt te horen dat hij in het team zit ‘omdat je zijn broer bent’ en zijn draaiende camera irriteert menigeen. Bovendien verslonst hij de simpelste klusjes en laat de pret regelmatig prevaleren boven zijn taak als majordomus.

Net als piloten moeten rockmusici op tournee blind kunnen vertrouwen op de technici en het personeel aan de grond – het is hun kop die op het hakblok ligt – en voor Tom is die verantwoordelijkheid een maatje te groot. In plaats dat kleine broer grote broer verzorgt is het andersom. Maar ook Matts geduld is eindig en na de zoveelste flater wordt Tom naar huis gestuurd. Hij heeft zijn zoveelste mislukking gescoord.

Recensie Mistaken for Strangers

Ontmoedigd door pech
Mistaken for Strangers gaat niet over Matt de rockster, maar over Tom de zelfsaboteur die diep in zichzelf graaft en, geholpen door Matt en diens vrouw, uit de honderden uren aan beeldmateriaal een onthullend en geestig zelfportret monteert. Hij interviewt zijn ouders over zijn broer tegen wie hij altijd heeft opgekeken en hun onderlinge relatie. Van zijn moeder, een schilderes, hoort hij dat hij van de twee ‘het meest getalenteerde kind’ was. Pa zegt dat Matt meer zelfvertrouwen heeft, Tom huilde altijd. “Je wilde altijd opgeven.” En jeugdtekeningen, door moeder bewaard, tonen inderdaad een talent.

Tom heeft zich altijd uit het veld laten slaan en alsof de duvel ermee speelt, de voorpremière van zijn film, door Matt geregeld, mislukt dankzij technische problemen. Maar deze keer laat Tom zich niet door pech ontmoedigen en Mistaken for Strangers eindigt met een triomf; er is een film, deze film. Grappig, confronterend, ontroerend en boven alles menselijk. Zit er een plan achter de film? Is hij geënsceneerd? Het maakt niet uit, want na zich aanvankelijk te hebben verbaasd over het narcistische geklungel stapt de kijker na anderhalf uur met een warm gevoel uit de bioscoop.

 

8 juni 2014

 
ALLE RECENSIES

Sacro GRA

Posted on

****

recensie  Sacro GRA

De poëzie van de periferie

door Alfred Bos

De Grande Raccordo Anulare (GRA) is de grote ringweg rond Rome. De Amerikaans-Italiaanse filmer Gianfranco Rosi maakte over de rafelrand van de eeuwige stad een bekroonde documentaire die de achterkant van ‘de grote schoonheid’ toont. 

Rome figureert in menige film als personage, recentelijk nog in Woody Allens To Rome with Love en de Italiaanse verrassingsshit La grande bellezza. De eeuwige stad blijkt een schier onuitputtelijke bron van inspiratie voor filmmakers en niet alleen regisseurs van fictie. Gianfranco Rosi filmde het leven rond de ringweg van Rome, de Grande Raccordo Anulare, kortweg GRA. Het levert een fraaie documentaire met een woordspelige titel (een variatie op ‘heilige graal’) op.

Recensie Sacro GRA

Sacro GRA is het soort film dat je krijgt wanneer je het neorealisme van Roberto Rossellini’s Rome Open Stad (Roma città aperta) kruist met de fictie-zonder-verhaal van Fellini’s Roma: een conceptuele documentaire. Het is een droog – maar met belangstelling, soms zelfs compassie – gefilmde aaneenschakeling van stukjes werkelijkheid, die fungeren als contrapunt van La grande bellezza want aan de rafelrand van Rome vinden we het tegendeel van schoonheid. Het leven in de periferie is precies dat, een chaotische verzameling van naamloos overleven.

“Overgeleverd aan onnozelen”
Als symbolische rode draad fungeert de ambulance die zicht bekommert om de verkeersslachtoffers van de ring. In de strakke nieuwe torenflat precies onder de aanvliegroute van de luchthaven Fiumicino huizen migranten en sociaal zwakkeren. In de heuvels langs de GRA lopen schapen en in de Tiber vangt een visser zijn aal. “We zijn overgeleverd aan onnozelen”, foetert hij en bedoelt journalisten. Op de parkeerplaats tutten hoeren op leeftijd zich op en in een sjofele bar dansen twee rijk getatoeëerde dames voor zich vergapende puistenkoppen.

In een door de ringweg bijna opgeslokte villa prepareert verarmde adel zich voor een potsierlijk inwijdingsritueel van een Litouwse ridderorde en een boomchirurg met dichterlijke inborst maakt zich druk over de oprukkende rode palmkever. Hoe kan het anders in een film over Rome, religie ontbreekt niet: we zien een bijeenkomst waarop vrouwen de zon koppelen aan vruchtbaarheid. De beelden zijn overbelicht.

Rosi registreert zonder oordeel, al proef je zijn compassie wanneer de personages tegen de camera praten. Veel scènes zijn gedraaid in het gouden strijklicht vlak voor de schemering of het blauwe zilver van het ochtendgloren. Op de overgang van dag en nacht ritselt het verborgen leven. De film toont wat anders duister blijft of over het hoofd wordt gezien.

Recensie Sacro GRA

360 Graden shots
Het is de poëzie van de goot. Zo laat Sacro GRA de keerzijde zien van het ‘toeristische’ Rome dat doorgaans op het filmdoek schittert. Wie niet blind is voor de absurdistische kanten van het leven zal geboeid kijken naar dit mozaïek van menselijk tekort, door Rosi fraai gestileerd in beeld gebracht. Zijn reportageaanpak wordt afgewisseld met 360 graden shots en panorama’s vanuit de helikopter. De abstracte openingsbeelden van onscherpe autolichten op de snelweg zijn van grote schoonheid.

De regisseur maakte enkele jaren geleden furore met El Sicario, Room 164, een documentaire over een Mexicaanse huurmoordenaar en professionele folteraar die ook in de Nederlandse bioscopen was te zien. Met deze documentaire over de Romeinse marge heeft hij zijn naam definitief gevestigd, want Sacro GRA won vorig jaar – als eerste documentaire – de Gouden Leeuw op het filmfestival van Venetië.

 

13 mei 2014

 
ALLE RECENSIES

Zombie; The Resurrection of Tim Zom

Posted on

***

recensie  Zombie; The Resurrection of Tim Zom

Pleurisjong wordt sportheld

door Cor Oliemeulen

Persoonlijk, evenwichtig portret van een irritant Rotterdams straatschoffie dat uitgroeit tot een gerespecteerde skateboarder.  

Lange blonde haren, petje, bleek gezicht met baardje, littekens op de handen en ellebogen. Onder op zijn skateboard prijkt de niets verhullende tekst: ‘Show me your tits’. We zien oude opnames van de jonge getalenteerde Tim op zijn skateboard. Overal waar het maar kan balanceert hij op een plankje met wieltjes. Metrotrappen, railings, leuningen, muurtjes, brievenbussen, niks is hem te gek. Hij steekt graag zijn middelvinger(s) op en laat zich niet snel wegsturen door een buurtbewoner of winkelier, want Tim moet nu eenmaal die sprong maken. Hoe heftiger hoe beter, steeds weer een nieuwe uitdaging. Hij valt regelmatig, vloekt, smijt zijn plank op de grond en maakt de volgende jump.

Recensie Zombie; The Resurrection of Tim Zom

Machteloos
Regisseur Billy Pols kwam twaalf jaar geleden in contact met Tim Zom en raakte geïntrigeerd door diens volwassen instelling van steeds vallen en weer opstaan. Hij maakte een documentaire van de in Zuid geboren en getogen Rotterdammer, die op het punt staat internationaal door te breken als professioneel skateboarder. Aan het woord komen sponsors, vrienden en familie. Er ontstaat een beeld van een jongen met een grote mond en een klein hartje. Gesloten, gefrustreerd en soms opgefokt. In de film zit een fragment van een vechtpartij waarvan de slachtoffers op last van de rechter onherkenbaar moesten worden gemaakt.

Zijn stiefvader noemt Tim een eikel en een moeilijk mannetje. Zijn moeder vertelt dat ze vroeger regelmatig werd aangesproken door andere ouders. “Ben jij de moeder van dat pleurisjong?” Ze voelde zich machteloos. “Tim vocht vier keer per dag op het schoolplein en was een lopende tijdbom.” Volgens oma is het feit dat haar kleinzoon wel eens gestolen heeft de schuld van de regering, want die moet maar voor werk zorgen. “Hij is eigenwijs, maar een hartstikke lieve jongen, je moet hem gewoon kennen.” En Tims vriendin vond hem een “mongool” toen ze hem voor het eerst ontmoette. “Ik vond zijn doen en laten leuk. Hij had al tien jaar geen verjaardagscadeau gehad en was erg blij met zijn T-shirt met een naakte vrouw erop.”

Recensie Zombie; The Resurrection of Tim Zom

Stunts
De interviews worden afgewisseld door sfeervolle opnames van straten, bruggen en industrieel Rotterdam bij avond. Het geluid van een skateboard, een flits en op de achtergrond de lichtjes van de flats. Er zijn prachtig gefilmde actiescènes waarbij skaters met camera’s de skills en stunts feilloos vastleggen. Tom kickt op de actie. “Ik voel de adrenaline. Je hart bonkt in je keel, je lichaam zegt: fuck it! Als je twijfelt ben je de lul, gaan je benen rare dingen doen.”

Het aardige van de documentaire is dat Zombie, zoals zijn fans hem noemen, zich langzaam ontwikkelt van vervelend mannetje tot een gepassioneerde sportheld. Als Tim praat over zijn overleden vader is hij voor de afwisseling niet stoer, maar aandoenlijk en aardig. De toon van het portret gaat van rauw en grimmig naar vrolijk en hoopgevend. In het eindshot geeft Tim zijn vriendin grimassend een hele lange zoen onder de zoetgevooisde klanken van Sugar Baby Love. De wederopstanding van Zombie lijkt een feit.

 

8 mei 2014

 
ALLE RECENSIES

Happily Ever After

Posted on

****

recensie  Happily Ever After

Filmisch monument voor gebroken harten

door George Vermij 

Liefde is niet makkelijk. Althans dat idee krijg je na het zien van Tatjana Božics’ onthullende en zeer persoonlijke documentaire Happily Ever After. In de film reist Božic Europa af om haar exen weer te spreken. Daarbij stelt zij keer op keer de pijnlijke vraag: Waarom is het misgegaan? 

De film begint confronterend als de Kroatische Božic een echtelijke ruzie met haar Nederlandse man filmt. De relatie is op een precair punt beland en je voelt dat het einde nabij is. Vervolgens gaat zij graven in het verleden om tot inzichten te komen over haar teleurstellingen in de liefde. 

Recensie Happily Ever After

Verliefd door Europa
Als Božic door Europa reist om haar exen op te zoeken, ontstaat er een mooie verzameling observaties van culturele verschillen. Een van haar eerste echte liefdes had Božic met een gepassioneerde Rus. Zij praat er overdreven over, ook al voel je dat zij het gevoel met enige zelfspot aandikt omdat hij het uiteindelijk uitmaakte. Na de Rus heeft zij relaties gehad met een melancholische Duitser, een stoere Tsjech en een nette Brit.

Božic toont hoe zij zelf schipperde tussen haar eigen identiteit en die van haar veranderende geliefden. Het zet je als kijker aan het denken in hoeverre je in een geliefde de dingen zoekt die je zelf niet bent of juist de dingen die overlappen. Wat ook blijkt is dat Božic met haar boheemse lifestyle erg veel waarde hecht aan verliefdheid en passie. Geen onbelangrijke elementen maar zoals blijkt uit haar gestrande relaties zijn het zeker niet de enige bouwstenen voor een gelukkig samenzijn.

Božic verrast met ontroerende maar ook komische observaties over zichzelf en haar soms onrealistische wensen. Ze vertelt hoe zij al jong aan het dagdromen was en hoe haar leven is getekend door de conservatieve relatie van haar ouders in het voormalige Joegoslavië. Een van haar tieneridolen was een communistische popster en ze gebruikt archiefbeelden die nu iets fouts en nostalgisch hebben. Het toont hoe onze romantische perceptie en daarmee onze romantische wensen veranderen door de tijd. 

Pijnlijk oprecht
Voor een Nederlands publiek zal vooral het laatste segment het meest confronterend maar ook het grappigst zijn. Božic toont namelijk hoe zij valt op de oer-Hollandse Rogier die in Amsterdam woont en in de film symbool staat voor de Nederlandse man. Ze besluit een kind met hem te nemen en na een periode van geluk, brokkelt de relatie langzaam af wegens onderlinge verschillen. Ook hier weer momenten die herkenbaar en komisch zijn zoals Božic’ eerste ervaring met een Nederlandse familiereünie waar ze verbaasd is over het gebrek aan eten en niet kan begrijpen waarom iedereen in een kring moet zitten. 

Recensie Happily Ever After

Happily Ever After valt in de traditie van persoonlijke filmessays, zoals het oeuvre van de Amerikaan Ross McElwee die in zijn films pijnlijk oprecht is over zijn leven en de soms foute keuzes die hij gemaakt heeft. Ook in Božics film zijn er momenten waarin de kijker wordt geconfronteerd met haar relationele fouten en romantische overmoed. Božic weet dat te vermengen met komische elementen die relativeren, terwijl de stijl wisselt tussen poëtisch en documentair.  

Uiteindelijk geeft Happily Ever After niet een eenduidig antwoord op de vraag waarom Božic ongelukkig is in de liefde. De film is wel een gepast monument voor mislukte menselijke relaties en voor de hoop dat je ooit nog eens die ware tegen zal komen hoe complex dat soms ook kan zijn.

 

1 april 2014

 

 

ALLE RECENSIES

 

Samsara

Posted on

****

recensie  Samsara

Onmetelijke kracht van het beeld

door Wouter Spillebeen

‘Eerst zien, dan geloven’, zegt de criticus. Wie Samsara ziet, heeft zelfs moeite om zijn eigen ogen te geloven. Dit is een beeldschone documentaire die haar boodschap zonder woorden overbrengt.  

Bijna vijf jaar lang reisde de ploeg van Ron Fricke en Mark Magidson over vijf continenten om in vijfentwintig landen de meest opmerkelijke, zeldzame en ontzagwekkende taferelen te filmen. Het resultaat is een technisch indrukwekkend stukje minimalisme met de naam Het Eeuwig Draaiende Rad van het Leven, of gewoon Samsara.

Recensie Samsara

Net als Baraka (1992), de voorganger van dezelfde makers, bestaat de film enkel uit beelden en ondersteunende muziek, geen enkel woord – geschreven of gesproken – geeft uitleg. Beide films zijn volledig vastgelegd op 70mm-film, een zeldzaam formaat dat een dubbel zo hoge resolutie heeft dan de meeste andere analoge films.

De reis begint in een Tibetaans klooster, brengt ons naar een verwoest dorp, gaat verder naar een Christelijke kathedraal… Contrasten steken overal de kop op, oud tot jong, dag tot nacht, mooi tot lelijk, orde tot chaos en licht tot schaduw. Er bestaan waarschijnlijk evenveel manieren om Samsara te interpreteren als er mensen zijn die de film bekijken.

Gelijkenissen
Terwijl Samsara schijnbaar verschillende culturen en gebruiken in beeld brengt, legt de film de nadruk op de gelijkenissen. Een getooide en geverfde vrouw uit een Afrikaanse primitieve stam die een baby vasthoudt wordt gevolgd door een getatoeëerde westerse man die zijn kind liefkoost. Overal ter wereld staan standbeelden van mensen en overal barsten ze van de symboliek, zij het religieus of werelds.

In Japan wordt gedanst om voorouders te vereren, in een gevangenis aan de andere kant van de aardbol om fit te blijven. De volgorde van de beelden mag er soms willekeurig uitzien, maar er zit wel degelijk een boodschap achter. ‘We willen een gevoel van verbondenheid weergeven met het fenomeen dat we allemaal ondergaan: het leven’, aldus Magidson.

Muziek
De ondersteunende geluiden in Samsara bestaan vooral uit wereldmuziek. Langgerekte etherische tonen, doorspekt met opzwellingen van koperorkesten, zeldzame instrumenten en zangstemmen die een trance kunnen veroorzaken. De zoveelste ‘hayé hayé’ begint best wel vervelend te worden, maar het geluid ondersteunt de waanzinnige beelden perfect. De muziek zorgt voor een gepast gevoel bij het zien van een oneindige woestijn of een drukke stad. De liederen worden opzwepender naarmate de film vordert, wat perfect past bij de nieuwe locaties. Bij de versnelde beelden van een vleesverwerkingsfabriek pikt de muziek haar hoogste tempo op.

Recensie Samsara

Woordeloos
Het woordeloze karakter van Samsara is tegelijk de grootste sterkte en het grootste nadeel. Het gebrek aan uitleg bij wat te zien is, doet de kijker zich constant afvragen waar de beelden genomen zijn en wat er gaande is. Na een tijdje kan de interesse verminderen en dwalen de gedachten vrij makkelijk af, vooral wanneer een volle minuut alleen de schaduw op het gelaat van een standbeeld te zien is.

Wie de ogen opent en de interesse vasthoudt, komt tot de conclusie dat het woord deze film alleen maar zou schaden. Het hele idee achter een documentaire als deze is net om aan te tonen dat het beeld alleen zo ongelooflijk krachtig en meeslepend kan zijn, dat de rest overbodig wordt. Het fantastische staaltje camerawerk, dat met licht speelt als geen ander maakt van Samsara een ongezien kunstwerk dat veel meer is dan een gewone documentaire.

 

16 december 2013

 
ALLE RECENSIES