Categorie: T

Taxi Teheran

Posted on

****

recensie  Taxi Teheran

Blik op de Iraanse weg

door Suzan Groothuis

Ondanks een beroepsverbod kroop de Iraanse regisseur Jafar Panahi achter het stuur in een taxi met drie webcams. Waarmee de kijker vervolgens getrakteerd wordt op scherpe, humoristische en maatschappijkritische conversaties met zijn passagiers. 

De openingsscène toont een druk kruispunt, gefilmd vanaf de voorruit van een taxi. Dan draait de camera en toont de passagiers in de auto. Een man en een vrouw discussiëren hevig over het stelen van autobanden. Volgens de man moet de dader opgehangen worden, maar de vrouw bekijkt de situatie meer vanuit sociaal-maatschappelijk perspectief. Misschien had de dader er wel een reden voor. De chauffeur, niemand minder dan regisseur Jafar Panahi zelf (The Circle, Offside, This Is Not a Film) houdt zich op de achtergrond. Wanneer de twee uitstappen, herkent de derde passagier hem en begint er een anekdotische scène over buitenlandse arthouse films.

Recensie Taxi Teheran

En zo volgt de kijker diverse passagiers. Mannen en vrouwen, jong en oud, de een verkoper van illegale dvd’s, de ander een bevriend mensenrechtenadvocaat. En twee vrouwen met een kom met een goudvis, een subtiele verwijzing naar Panahi’s The White Balloon (1995). Tijdens de rit wordt gesproken over de rechten van een vrouw wanneer haar man overlijdt, bijgeloof en de restricties van film maken. Wanneer Panahi zijn jonge nichtje oppikt vertelt ze hem wat ze geleerd heeft over film maken. Natuurlijk volgens de huidige Iraanse maatstaven.

Subtiele maatschappijkritiek
Die Iraanse maatstaven schudt Panahi met Taxi, net als in zijn voorgaande films, van zich af. Want van restricties moet hij niets hebben. In Offside laat hij zien dat een groep meisjes zich er niet van laat weerhouden om een voetbalwedstrijd (alleen toegankelijk voor mannen) bij te wonen. En in The Circle toont hij het lot van vrouwen die zich staande moeten zien te houden in een door mannen gedomineerde maatschappij.

Taxi is, zeker in vergelijking met het claustrofobische The Circle, opvallend luchtig van toon. Er wordt wat af gebabbeld – passagiers onderling, tegen zichzelf of gericht aan Panahi. Maar ondertussen komen subtiel de restricties die Iran rijk is aan bod. Zo vrij bewegen is het niet in een land waar dat feitelijk gezien wel mogelijk is.

Recensie Taxi Teheran

Scherpzinnig en eigenwijs
Taxi is de derde film die Panahi clandestien Iran uit smokkelde. In 2010 werd hem een beroepsverbod opgelegd, wat betekent dat hij twintig jaar lang niet mag filmen. Dat hij zich niet uit het veld laat slaan, blijkt wel uit hoe hij Taxi heeft opgenomen. Gefilmd met drie webcams in de auto, op klaarlichte dag in de drukke, kleurrijke straten van Teheran. Panahi werkte met niet-professionele acteurs en vrienden, wiens identiteit anoniem blijft.

De regisseur beweert altijd films te zullen blijven maken, want cinema is de vorm waarin hij zich kan uitdrukken. Gelukkig maar, want Taxi vormt wederom een scherpzinnige visie op een land waarin vrijheid van meningsuiting geen vanzelfsprekendheid is.

 

7 juni 2015

 
ALLE RECENSIES

Taking of Tiger Mountain, The

Posted on

*****

recensie  The Taking of Tiger Mountain

Actiekraker uit China

door Alfred Bos

Het klapstuk van het CinemAsia Film Festival 2015 is de meest recente film van de wuxia-meester Tsui Hark. Gebaseerd op een surrealistisch, maar waar gebeurd verhaal in het China van 1947 is het een actiethriller die Steven Spielberg – en elke andere Hollywood-regisseur – het nakijken geeft.

In de Chinese cinema heeft Tsui Hark (1950) een legendarische status. Hij is vooral beroemd geworden met zijn eigenzinnige en invloedrijke actiefilms die het wuxia-genre (met veel acrobatiek uitgevoerde zwaard- en vechtfilms, vaak in een historische setting) vers bloed hebben gegeven. Als producer verschafte hij John Woo het podium om te schitteren en uiteenlopende regisseurs als Ang Lee (Crouching Tiger, Hidden Dragon) en de Wachowski-broers (The Matrix) zijn aan hem schatplichtig.

Recensie The Taking of Tiger Mountain

De afgelopen jaren vermaakte Hark het filmpubliek in China met epische actiefilms rond de historische – en in de loop der eeuwen tot een soort Chinese Robin Hood uitgegroeide – figuur, Rechter Tie (Judge Dee), en Flying Swords of Dragon Gate, een vervolg op zijn succesvolle Dragon Inn uit de jaren negentig, alle in 3D. Zijn laatste werkstuk, The Taking of Tiger Mountain (Zhì qu weihu shan), was dé grote filmhit van het Chinese kerstseizoen.

Siberisch landschap
The Taking of Tiger Mountain is gebaseerd op historische feiten. In 1947 terroriseert een groep bandieten onder aanvoering van Lord Hawk de lokale bevolking. De boeven hebben zich verschanst in een door de Japanners tijdens de oorlog (1937-1945) gebouwd bergfort en maken goede sier met het het achtergelaten wapenarsenaal. Een groepje soldaten van het Chinese volksleger van de communistische rebel Mao Zedong staat voor de schier onmogelijke taak het gebied van geboefte te zuiveren. Zwaar in de minderheid en veel lichter bewapend moeten list en strategie uitkomst bieden.

Het verhaal, in 1970 al eens verfilmd, biedt regisseur Hark alle gelegenheid zijn kwaliteiten als actieregisseur te etaleren. Het besneeuwde, Siberische landschap van Noord China is op zich al dramatisch en het gegeven, op zijn zachts gezegd, opwindend. Met een gehaaid script – waaraan zes man alle details tot een kloppend geheel hebben geschaafd – biedt de film dik twee uur lang spektakel van de bovenste plank. Er is uiteraard een tijger (uit de koker van Jim ‘The Muppets’ Henson), er zijn helden (de infiltrant, de aanvoerder van de soldaten en een vechtjas genaamd Tank) en er zijn kleurrijke, buitengewoon wrede boeven, de een nog lelijker dan de ander.

Recensie The Taking of Tiger Mountain

Huzarenstukje
Wie er politieke ideologie in wil zien, herkent in het verhaal de opofferingsgezindheid en de moed van het collectief tegenover het egoïsme en de decadentie van het individu. Hoewel gestyleerd en romantiserend, wint de film aan overtuigingskracht door de logistiek van een winters beleg (genoeg kogels? genoeg voedsel?) als rode draad te kiezen voor het kat- en muisspel tussen de schurken op de berg en de soldaten in het dal. Die laatsten voeren een huzarenstukje op door het geboefte in hun hol te verrassen, maar niet nadat de schurken in een bloedstollende episode het dorp hebben overvallen. Als klap op de vuurpijl is er nog een totaal over de top climax die Steven Spielberg groen van jaloezie zal maken.

Merkwaardig genoeg is het werk van deze onderhoudende regisseur nauwelijks in Nederland te zien geweest. Zijn laatste film die het Nederlandse filmdoek haalde was Seven Swords uit 2005. Harks Judge Dee-films zijn alleen op dvd leverbaar, al heeft het Imagine Filmfestival in 2012 The Mystery of the Phantom Flame vertoond. Daarom is het een buitenkans dat het CinemAsia Film Festival deze opwindende actiekraker van de gelouterde vakman heeft geprogrammeerd.

 

9 april 2015

 
ALLE RECENSIES

Torn

Posted on

**

recensie  Torn

Eén bom, twee moeders

door Cor Oliemeulen

Sinds 9/11 zoeken filmmakers steeds weer nieuwe invalshoeken om de gevolgen van door mensen aangerichte catastrofes in beeld te brengen. Debuterend regisseur Jeremiah Birnbaum vertelt het relaas van twee vrouwen van wie beide zoons worden verdacht van dezelfde bomaanslag. 

Lea is gescheiden en werkt als schoonmaakster, Maryam is getrouwd en werkt als makelaar. De culturele verschillen kunnen bijna niet groter zijn. Ze ontmoeten elkaar voor het eerst nadat ze te horen hebben gekregen dat hun zoons zijn omgekomen bij een explosie in een winkelcentrum. Lea maakt een troostend gebaar naar Maryam, het begin van een vriendschappelijke band tussen twee vrouwen die lotgenoot zijn en op hun eigen manieren hun verdriet uiten en hun verlies proberen te verwerken.

Recensie Torn

Wraak
Maar dat valt niet mee. Maryams zoon Walter wordt plotseling verdacht van de bomaanslag, want hij was een moslimjongen die eerder zou hebben gedreigd ‘iets’ te gaan doen. Terwijl de media zich na deze onthulling op het gezin storten, er een baksteen door een ruit wordt gegooid en Maryams man Ali slappe knieën krijgt, kan ook Lea haar onderbuikgevoelens niet langer in toom houden en komt de verbondenheid tussen Lea en Maryam onder zware druk. Hoe anders ontwikkelt zich de situatie als blijkt dat Lea’s zoon Eddie publiekelijk wraak zou hebben gezworen op jongens die hem structureel hadden gepest en net als hijzelf bij de aanslag om het leven zijn gekomen?

Torn belicht een interessant gegeven en focust consequent op de relatie tussen de twee moeders, zonder zich al teveel te bekommeren om de omstandigheden van hun zoons en het recherchewerk. Lea (Dendrie Taylor, bekend van de ‘trashy’ zus van Mark Wahlberg in The Fighter) en Maryam (Mahnoor Baloch, beroemd in Pakistan als tv-ster en gecast om de film in Azië gefinancierd en gedistribueerd te kunnen krijgen) toveren oprechte emoties op het doek. Maar ondanks dat en het zoveel mogelijk vermijden van medium shots en melodramatische fragmenten voelt Torn  aan als een tv-film.

Recensie Torn

Thematiek
Dat hoeft natuurlijk geen probleem te zijn, ware het niet dat het drama een bijna terloopse indruk maakt en het ontbreekt aan voldoende diepgang, bovengemiddeld acteerwerk en te weinig unieke karakters. De mannen van de vrouwen blijken ronduit losers – Ali tot Maryam in bed: ‘Walter is gone. We could have another’ – dus hun ‘minutes of fame’ zijn meer dan voldoende. Echter de keiharde FBI agente (Sharon Washington) en politiedetective (John Heard) hadden met een volwassener, van karikaturen ontdaan script en een krachtigere regie meer glans kunnen krijgen. De thematiek van Torn  zal vooral rouwende moeders, jeugdige buitenbeentjes en Pakistaanse immigranten aanspreken.

 

3 april 2015

 
ALLE RECENSIES

Timbuktu

Posted on

***

recensie  Timbuktu

Moslims tiranniseren moslims

door Cor Oliemeulen

Vreedzaam levende moslims worden plotseling met geweld onderdrukt door mensen die denken de wijsheid in pacht te hebben. In een wereld waar enige IS-moeheid is opgetreden, belicht Timbuktu hoe een dogma hard ingrijpt in het leven van alledag.

Sinds Mali in 1960 onafhankelijk werd van Frankrijk is het onrustig gebleven in het West-Afrikaanse land. In maart 2012 werd het bewind van Amadou Toumani Touré omvergeworpen, waarna de islamitische beweging Ansar Dine in de noordelijke regio Azawad uiteindelijk de macht greep. De extremisten ontvoerden een aantal buitenlanders (al op 25 november 2011 de Nederlander Sjaak Rijke die nog steeds niet vrij is) en uitten hun afkeer tegen andersgelovigen door onder meer het vernietigen van mausoleums die op de Werelderfgoedlijst van Unesco staan.

Recensie Timbuktu

Vredig leven verstoord
Timbuktu opent met het kapot schieten van Afrikaanse kunst door, wat snel blijkt, fundamentalistische moslims die het vredige leven in de gelijknamige grootste stad van Azawad verstoren. ‘Sigaretten en muziek zijn verboden’, roept een jihadist door een megafoon. ‘Vrouwen moeten kousen en handschoenen dragen.’ Het verzet van een verontwaardigde, robuuste visverkoopster is van korte duur: ‘Hoe kan ik de vis natmaken als ik handschoenen moet dragen? We moeten ook al een sluier dragen. Hier, hak mijn handen maar af!’ De verkoopster wordt met een jeep afgevoerd.

Jihadisten betreden een moskee, waar de aanwezigen in gebed zijn. ‘Zij die zich in Timboektoe wijden aan het geloof, doen dat met hun hoofd, niet met wapens’, spreekt de imam. Er volgt een korte inhoudelijke discussie over de islam, waarna de jihadisten uit respect vertrekken. Anders gaat het toe bij het betrappen van vrouwen die zich zonder hoofddoek op straat begeven of buitenshuis mogelijk contact hebben met mannen. Ook liggen jihadisten op de loer om te ontdekken waar muziek klinkt. De ene keer gaat het om religieuze muziek, waarbij ze eerst moeten bellen of dat wel strafbaar is, de andere keer verstoren ze bruut een prachtig lied en krijgt de zangeres veertig zweepslagen. Langzaam stapelt het geweld zich op: een vermeend overspelig koppel wordt tot de nek ingegraven en met stenen doodgegooid.

Sharia
Centraal in het verhaal staat de herder Kidane, die met zijn vrouw Satima, zijn dochtertje Toyah en de herdersjongen Issan rustig woont in een tent op de zandvlakte buiten de stad. Nadat op een dag een koe in de netten van een visser verstrikt raakt, de visser de koe omlegt en Kidane in een handgemeen de visser doodt, moet Kidane voor het islamitische gerecht verschijnen. De communicatie tijdens het ‘proces’ toont weliswaar dat ook de nieuwe machthebbers een hart hebben, echter de sharia met de interpretatie van de rechters beschikt nu eenmaal over het lot van Kidane.

Recensie Timbuktu

In Timbuktu worden onderdrukking en geweld afgewisseld met stemmige klanken en poëtische cinematografie van Sofiane El Fani (La vie d’Adèle, 2013). We zien de stoffige stad met de excentrieke hanenvrouw die een man vol overgave voor haar ziet dansen, de zandvlakte met het serene onderkomen van Kidane en zijn gezin, de bijna paradijselijke plek waar de visser zijn netten heeft uitgeworpen. De scène waarin een jihadist in de woestijn leert autorijden is bijna komisch, het vermoeden dat een jihadist zelf wel rookt veelzeggend en de choreografie van een grote groep jongens die met een onzichtbare bal voetballen spitsvondig. Op die manier kunnen voorbijrijdende jihadisten, die eerder nog vol overgave discussieerden of Zidane of Messi de beste voetballer is, de jongens niets maken.

Krachtige vrouwen
Wat opvalt in deze door stoïcijnse mannen gedomineerde wereld is de innerlijke kracht die vrouwen uitstralen. Zo is de voyant geklede, geen hoofddoek dragende vrouw met de haan misschien helemaal niet zo krankzinnig als de bezetters misschien denken. Kidane’s vrouw Satima weigert meer dan een paar woorden met de jihadisten te wisselen en adviseert Kidane nog wijselijk zijn pistool thuis te laten als hij verhaal gaat halen bij de visser. En de kleine Toyah troost op liefdevolle volwassen wijze de herdersjongen Issan die zich verantwoordelijk houdt voor het verlies van de koe.

Echter het voor een Oscar genomineerde drama van de Mauritaanse regisseur Abderrahmane Sissako blijft te fragmentarisch en teveel aan de oppervlakte, want het registreert meer dan dat het engagement met de personages creëert. Desondanks is Timbuktu een belangrijke film die toont hoe moslims onderling omgaan met de uitersten van vrijheid en opgelegde doctrine.

 

22 maart 2015

 
ALLE RECENSIES

Turist

Posted on

***

recensie  Turist

Scènes uit een huwelijk, nu als klucht

door Alfred Bos

Kan een satire op politieke correctheid zelf politiek correct zijn? De Zweedse regisseur Ruben Östlund bewijst het met Turist. Hoe het huwelijk van Tomas en Ebba in de Franse Alpen stukloopt op verwarring.

In Zweden heeft Turist, de vierde film (en tweede die internationaal uitkomt) van Ruben Östlund, al tot de nodige verwarring geleid. De rolprent verhaalt hoe tijdens vijf vakantiedagen in de Alpen een huwelijk verkruimelt, nadat de echtgenoot niet de superman blijkt te zijn die de echtgenote altijd in hem zag. Naar verluidt verlaat menig stelletje mokkend de bioscoop: zij kwaad op hem, hij verontwaardigd over haar reactie. De Zweedse RIAGG zal er garen bij spinnen.

Recensie Turist

Turist opent spectaculair met het incident dat aanleiding is van de huwelijkscrisis. Wintersporters genieten op hun hotelterras van het ontbijt wanneer een lawine heel schilderachtig van de helling dendert. Tot het natuurgeweld iets te dichtbij dreigt te komen. Paniek op het terras. Ma duikt met de kinderen onder de ontbijttafel. Maar waar is pa? Die heeft de benen genomen en dat kan ma niet verkroppen. Het schijnongeluk blijkt de fundering onder hun huwelijk te hebben weggeslagen.

Komische zedenschets
Regisseur Östlund betoont zich een filmische tegenhanger van thrillerauteur Henning Mankell: hij gelooft in de idealen van de Zweedse verzorgingsstaat, maar is niet blind voor de de keerzijde van de utopie. Turist is een zedenschets over gender issues, de veronderstelde gelijkheid van man en vrouw; die leidt tot verwarring over identiteit en zelfbeeld. Östlund houdt de kijker een lachspiegel voor: het gat tussen verwachting en werkelijkheid is zo groot dat het drama komische trekken krijgt. Anders dan in de films van Ingmar Bergman kruipt er humor door de kieren van het misverstand. Östlunds scènes uit een huwelijk is satire.

Maar dan wel satire van het onderkoelde, Scandinavische soort. Het resultaat van het politiek correcte gelijkheidsideaal is een omgekeerde wereld, waarin mannen aan zichzelf twijfelen, kinderen hun ouders tiranniseren en vrouwen zich als haantjes gedragen. Zo is daar Charlotte, die anders dan Ebba mannen beschouwt als gewillig speelgoed: aan het ontbijt stelt ze haar laatste verovering voor als ‘deze hier’. Tomas wordt, in mannengezelschap met een biertje uitblazend op het sneeuwterras, onbeschoft in de maling genomen door een macho dame. Zijn fantasie over een horde brullende oermannen is grotesk.

Recensie Turist

Kwebbelsessies
Al pratend, schmierend en verwijtend lijkt Turist na het veelbelovende begin weg te dutten in een kakelcoma. Wanneer een bevriend stelletje Tomas en Ebba na het incident bezoekt, raken zij eveneens besmet met de huwelijkse twijfel en volgen er eindeloze kwebbelsessies. Ook de verlossing van Tomas – heel treffend in de mist – is braaf en voorspelbaar. Een cultuur waarin men krom ligt om de gevoelens van een ander niet te kwetsen laat nauwelijks ruimte voor kritiek, laat staan satire, dus Östlunds venijn is van het intellectuele soort.

In de omgekeerde wereld van Turist wordt Charlotte, de vrouw die de huwelijkstrouw aan haar laarzen lapt, voor haar gedrag beloond. Het is vrouwen toegestaan zich te laten leiden door hun emoties en mannen niet, luidt het punt van de regisseur. Ook al is de uitwerking van het thema bepaald Zweeds, de niet-Zweedse kijker uit een geëmancipeerde cultuur zal er veel over zichzelf in herkennen. Benieuwd hoeveel polderprinsessen van deze film het schuim op de lippen krijgen.

 

16 februari 2015

 

Lees hier ons INTERVIEW met regisseur Ruben Östlund en acteur Johannes Kuhnke.

 
ALLE RECENSIES

Tribe, The

Posted on

****

recensie  The Tribe

Geluidsarme opeenstapeling van ellende

door Suzan Groothuis

Wat kan je verwachten van een film over een doveninstituut in de Oekraïne? Buiten dat de hoofdpersonen doof zijn, alle ellende die de Oekraïne rijk is: prostitutie, criminaliteit en een flinke portie geweld. Alles uitgebeeld in lange tracking shots. The Tribe laat niets aan de verbeelding over en dreunt ondanks zijn gebrek aan geluid lang na. Een ware ‘smack in the face’. Wees dus voorbereid.

The Tribe. Wie heeft er nog niet over gehoord? Al voor zijn release is er aardig wat ophef over de film ontstaan. Een middenweg lijkt er niet. Je vindt de film of goed of vreselijk. In ieder geval is het een film waar je over napraat. Niet voor de gezelligheid. Want The Tribe toont een Oekraïne waarin de ellende zich geleidelijk aan opbouwt en opstapelt en er met het brute einde geen weg meer terug is.

Recensie The Tribe

Gebaren zeggen meer dan woorden
The Tribe handelt over een doveninstituut, waar een nieuweling zijn plek moet vinden en onderworpen wordt aan de heersende hiërarchie. Het bijzondere aan de film is dat er op omgevingsgeluid na geen geluid is en de gebarentaal niet ondertiteld is. Desondanks is de film inhoudelijk wel te volgen, want de thematiek is helder: als kijker word je in een wereld van geweld en uitbuiting gezogen, waar slechts de liefde nog een redmiddel is.

De film volgt een jongen die nieuw is in het instituut en zich moet bewijzen tegenover de anderen. Hij moet zich voor van die opgeschoten jochies ontkleden om te laten zien dat hij nog geen deel uitmaakt van een jeugdbende. Een fris groentje dat algauw in een meedogenloze harde wereld wordt getrokken, waarin clandestiene zaken, prostitutie en geweld gemeengoed zijn.

Prostitutie op een vrachtwagenterrein
Zomaar een scène: het busje van het doveninstituut rijdt een vrachtwagenterrein op. Twee meisjes, in sexy outfit gekleed, worden door een jongen gesommeerd uit het busje te komen en ter prostitutie aangeboden aan de pauzerende vrachtwagenchauffeurs. In een volgend shot zien we hoe een van de meisjes bruut van achteren genomen wordt. Het is een van de schokkende beelden met een Oekraïne van verderf en verval.

Terwijl criminaliteit en prostitutie de dienst uitmaken, waarmee het dienstdoende personeel van het doveninstituut zijn zakken vult, is er een dun lijntje van een opbloeiende liefde tussen de nieuwe jongen en een van de meisjes. Een liefde die ook al gepaard gaat met problemen, want wat voor toekomst heb je eigenlijk als dove in een corrupte maatschappij?

Grauw en bruut realisme
The Tribe is een grauwe film, waarin het leven binnen en buiten de muren van het instituut in lange tracking shots getoond wordt. De film heeft veel overeenkomsten met het werk van de Britse filmmaker Alan Clarke, die bekend staat om zijn donkere, gewelddadige realisme zoals in Scum, Made in Britain en Elephant. Het camerawerk, bestaande uit kille, realistische shots, lijkt ook afgeleid van Clarkes films.

The Tribe

In The Tribe is het geweld expliciet in beeld gebracht. Dat de filmmaker gekozen heeft voor de wereld van doven, werkt wonderwel goed met al die geweldsuitspattingen en narigheid. Gebarentaal moet het hebben van expressie, waarmee de onmacht en de positie van buitenstaander nog meer lading krijgen. En zo gaan geweld en gebaren vol intensiteit, af en toe vergezeld van een doffe kreet, samen en worden ze één: alsof ze niet meer los te zien zijn van elkaar. Met als climax de meedogenloze slotscène, waarin de nieuweling niet langer kan ontsnappen aan zijn eigen beestachtigheid en vergelding zijn uitweg vindt in een reeks uitermate gewelddadige handelingen.

Het resultaat is een beklemmende, uitzichtloze opeenstapeling van ellende, waarin de personages aangewezen zijn op hun primaire zelf. Het gesproken woord is geen gemis, sterker nog, de film wint juist aan kracht door sec de gebaren en intense lichaamstaal te tonen. Regisseur Miroslav Slaboshpitskiy geeft met The Tribe zijn eigen interpretatie van de zwijgende film. Zij het een die ontheven is van betovering en schoonheid, maar een die de rauwe essentie vangt van een donkere maatschappij berust op geweld en uitbuiting.

 

3 februari 2015

 
ALLE RECENSIES

Theory of Everything, The

Posted on

***

recensie  The Theory of Everything

‘What about my brain?’

door Cor Oliemeulen

Na het zien van het romantische, biografische drama over Stephen Hawking bekruipt je de vraag wat de fameuze Engelse wis- en natuurkundige allemaal zou hebben kunnen bedenken als hij gezond was gebleven. Meer óf juist minder?

Dat hij het vroeger al meer van zijn hersens dan van zijn lichaam moest hebben, illustreert de scène waarin hij tijdens een roeiwedstrijd fungeert als stuurman. Het is 1963 en de 21-jarige Stephen Hawking (Eddy Redmayne) studeert kosmologie aan de universiteit van Cambridge. Hij is vastbesloten om een simpele verklaring voor het ontstaan van het heelal te ontdekken en zijn uitzonderlijke talent wordt snel onderkend. Zijn leraar neemt hem mee naar een ruimte waarin “J.J. Thomson het elektron ontdekte en Rutherford atomen splitste”. Stephen kijkt er rond als een kind in een snoepwinkel. Ook privé gaat het voor de wind: hij wordt stapelverliefd op de kunststudente Jane (Felicity Jones).

Recensie The Theory of Everything

Nog maar twee jaar te leven
In gedachten verzonken over een wiskundige formule en een eerste aanval van spierverslapping valt Stephen op zijn gezicht. De diagnose komt als een mokerslag: hij heeft nog meer twee jaar te leven. Stephen heeft MND: progressieve degeneratie van zenuwcellen die de spieren in staat stellen te bewegen, ademen, slikken en praten. In Amerika noemt men het Lou Gehrig’s Disease, vernoemd naar de beroemde honkballer die overleed aan de ziekte, en in onze volksmond heet het ALS.

“What about my brain?”, vraagt Stephen aan de dokter. Dat blijkt gelukkig niet aangetast. Op zijn beurt kan Stephen een vriend geruststellen: inderdaad ‘daar beneden’ zal het voorlopig ook wel blijven werken. Dat blijkt enige jaren later als Jane trots hun eerste baby in Stephens armen legt: “Look what we made.”

The Theory of Everything is een liefdesverhaal, dat 25 jaar relatie tussen Stephen en Jane omspant. De film is gebaseerd op de biografie ‘Travelling to Infinity: My Life with Stephen’ van Jane Hawking. Net als in zijn Oscar winnende documentaire Man on Wire kan regisseur James Marsh naar hartenlust de uiterste grenzen van een man tentoonspreiden. De filmmakers werkten enkele jaren samen met de Hawkings, waarbij ze moesten beloven dat ze sensatie en sentiment achterwege zouden laten en secuur zouden omgaan met de complexiteit van hun huwelijk.

Humor, toewijding en doorzettingsvermogen
Als Stephen zich eenmaal heeft neergelegd bij zijn fysieke onmogelijkheden komt zijn ware karakter bovendrijven: humor en doorzettingsvermogen. Eerst moeten ze zien om te gaan met zijn handicap, nadien met roem en publiciteit. Stephen ontvangt dankbaar de volle steun en toewijding van Jane. Zij moedigt hem aan om zijn doctoraat te halen: zijn theorie over het ontstaan van het universum. Terwijl Stephens lichamelijke beperkingen toenemen, verkent zijn geest de grenzen van de theoretische fysica.

Recensie The Theory of Everything

Doordat Stephen uiteindelijk (bijna) niet meer kan praten, dient de kijker meer te observeren. Om het verhaal extra diepte te geven is een aantal familiegebeurtenissen opgenomen in homevideo-stijl voor een persoonlijke en authentieke kijk op het leven van de Hawkings. Andere filmscènes bevatten regelmatig één hoofdkleur, bijvoorbeeld intens blauw tijdens de amoureuze ontmoeting van Stephen en Jane op het universiteitsbal, geelgroen tijdens een potje cricket op het zonovergoten gras en een mooi rood filter van het haardvuur dat Stephen ziet door zijn trui als hij die moeizaam aantrekt en dat langzaam lijkt te vervagen in een zwart gat.

Eddy Redmayne (Les Misérables) bereidde zich intensief voor op zijn rol. Met een prachtige grijns op het schuine hoofd, steeds verder in elkaar gedoken in zijn rolstoel en door subtiele aanpassingen van de grimeurafdeling lijkt hij steeds meer op de echte Stephen Hawking. The Theory of Everything is een waardig en bij vlagen ontroerend portret van de beroemdste wetenschapper van onze tijd.

 

11 januari 2015

 
ALLE RECENSIES

Trip to Italy, The

Posted on

***

recensie  The Trip to Italy

Mosterd na de maaltijd?

door George Vermij

Michael Winterbottoms The Trip to Italy biedt het vaste recept van komieken Steve Coogan en Rob Brydon die elkaar de loef afsteken, terwijl de regisseur er nog een smakelijk mediterraan sausje overheen gooit.

Het idee achter de oorspronkelijke The Trip moet Winterbottom wel deels hebben afgekeken van Louis Malles My Dinner with Andre (1981) waar twee acteurs aan tafel met elkaar in discussie raken over het vak. Coogan en Brydon deden iets vergelijkbaars in The Trip (2010), de filmbewerking van de gelijknamige serie voor de BBC. Ook The Trip to Italy is een spin-off van een serie waar meer aandacht wordt gegeven aan de culinaire perikelen van het Britse duo.

Recensie The Trip to Italy

Zoals de titel al prijsgeeft, vindt ditmaal alles plaats onder de Italiaanse zon. De acteurs worden er weer op uitgestuurd om te gaan schrijven over restaurants. Niet omdat het gastronomische connaisseurs zijn, maar wegens hun celebrity-status. De trip start in het noorden van Italië en loopt van de kust van Ligurië naar Rome om te eindigen op Capri. Ondertussen rijdt het duo in een mini (vette knipoog naar de oorspronkelijke The Italian Job uit 1969) terwijl ze gevat bekvechten over hun fluctuerende sterstatus.

Seksloze oom
Coogan en Brydon spelen zichzelf: Britse komieken die ondanks hun succes bang zijn om gedegradeerd te raken in de showbusiness. Leeftijd en afnemend sexappeal zijn daarbij de grootste ergernissen die ze aankaarten in gesprekken. Het voorziet de film van een meta-aspect waar de filmindustrie op de hak wordt genomen en waar realiteit en fictie schijnbaar in elkaar overlopen. Uit hun conversaties kun je concluderen dat ze in een midlifecrisis zijn beland. Voor jonge vrouwen zijn ze niet meer aantrekkelijk, maar verworden tot een sympathieke maar seksloze oom.

Naast deze frustraties tussen de gangen door is er tijd om op bedevaart te gaan langs de plekken waar Britse romantische dichters op grand tour zijn geweest. De film is geslaagd in de wijze waarop hoge en lage cultuur elkaar afwisselen. Alanis Morissette, Lord Byron, Roger Moore, Alberto Moravia en Jean-Luc Godard. Ze passeren allemaal de revue in de reis door Italië en in een tijd waarin er geen sprake meer lijkt te zijn van een onderscheid tussen high- en lowbrow. Het enige wat je moet bezitten is een brede kennis en interesse in dat veelkoppige monster dat nu cultuur heet. De verwijzingen worden gebruikt als een wisselende decoratie, net als de maaltijden die heerlijk worden gefilmd en je doen verlangen om even een retourtje Rome te boeken.

Moeders en onenightstands
Films over de filmwereld zijn vaak cynisch maar met een knipoog. Naast narcisme, materialisme en oppervlakkigheid is humor het beste middel om door de illusie te prikken. Die humor bezitten Coogan en Brydon natuurlijk, maar daar vervalt de film helaas wel in herhaling. De gevatte chemie die in het eerste deel nog fris was, heeft hier aan nieuwigheid ingeboet. De imitaties die in The Trip nog hilarisch waren, zijn op momenten irritant. Weer Al Pacino? Weer Brydons impressie van een kleine man in een doos?

De beste scènes zijn die waar het duo wordt aangevuld door anderen. Zo komen Coogans assistent en zoon ook mee tijdens hun trip, terwijl die ook weer zorgen voor stof om over te praten. Met een publiek wordt de inzet voor de rivaliserende komieken hoger, maar het versterkt ook de gezellige sfeer van mensen die met elkaar genieten tijdens een maaltijd.

Recensie The Trip to Italy

Ondanks de melancholie en luxeproblemen die worden aangekaart blijft de film erg vrijblijvend in zijn boodschap over roem en het goede leven. Verveling blijkt nu eenmaal een onvermijdelijk nadeel te zijn in de gouden kooi van beroemdheid. So what en big deal. In La Dolce Vita (1960) werd al hetzelfde geopperd, zegt de assistent van Coogan in een scène in Rome. Ondanks die inzichten is er verder geen ontwikkeling en blijven beide acteurs gevangen in hun rollen die hun succes hebben bepaald.

Wat verder opvalt, is dat in beide trips de vrouwen er bekaaid vanaf komen. Het zijn moeders of onenightstands. Oftewel een avontuurtje voor een ijdele man die zijn viriliteit nog wil bewijzen, maar als alles voorbij is wacht vrouwlief altijd nog trouw thuis. De onderliggende melancholie van de mannen wordt daarmee wel realistisch onderuit gehaald. De romantische idealen van oude dichters die worden verheerlijkt hebben een heel basale, primitieve en platte oorsprong: Een libido dat zich ondanks de jaren niet laat temmen.

Vermakelijk tussendoortje
Winterbottom speelde al eerder met de oppervlakkigheden van de filmwereld in A Cock and Bull Story (2005) over een gedoemde poging om het cultboek Tristram Shandy te verfilmen. In die film spelen Coogan en Brydon ook tegenover elkaar terwijl Winterbottom verwijst naar Fellini’s 8 ½ (Otto e mezzo, 1963). Winterbottom blijft in dat opzicht een eclectische regisseur die naast Brits sociaalrealisme ook experimenteler te werk gaat. Van hardcore porno met filmhuis pretenties (9 Songs uit 2004) naar maatschappijkritische docu’s (The Shock Doctrine uit 2009). Binnen de diversiteit van zijn oeuvre is The Trip to Italy vooral een vermakelijk tussendoortje.

 

19 september 2014

 
ALLE RECENSIES

Tale of the Princess Kaguya, The

Posted on

*****

recensie  The Tale of the Princess Kaguya 

Tekenfilmsprookje uit Japan

door Alfred Bos

Na Hayao Miyazaki (The Wind Rises) heeft ook medeoprichter van de befaamde Ghibli Studio, Isao Takahata, zijn pensioen aangekondigd. Zijn beeldschone afscheidsfilm – met Japanse stemmen, Nederlands ondertiteld – illustreert een boeddhistische boodschap.  

Isao Takahata is een van de reuzen van de Japanse tekenfilm (anime). Anders dan zijn zes jaar jongere collega Hayao Miyazaki – van wie eerder dit jaar het verbluffende The Wind Rises te zien was – begon Takahata als regisseur en is hij pas later gaan tekenen en illustreren. Het geeft zijn films een unieke toets, zoals op wonderschone wijze duidelijk wordt uit zijn laatste – in dit geval helaas in beide betekenissen van het woord – werkstuk, The Tale of Princess Kaguya.

Recensie The Tale of the Princess Kaguya

Takahata staat bekend om zijn afwijkende, niet-cartooneske stijl. Geïnspireerd door het Italiaanse neorealisme en de Franse nouvelle vague regisseerde hij in de jaren zestig tekenfilmseries voor de televisie waarin het dagelijkse leven met veel aandacht voor detail werd neergezet. Zijn feature tekenfilms richten zich op een volwassen publiek en zijn regelmatig gebaseerd op Westerse romans; onderwerpen die anime  doorgaans mijdt. Zo is zijn Only Yesterday (1991) eerder verwant aan het sociale drama van de Japanse filmgigant Yasujiro Ozu, de man van Tokyo Story, dan aan, pak ‘m beet, Walt Disney of Ghibli-collega Miyazaki.

Boeddha op een wolk
The Tale of Princess Kaguya behoort tot de minderheid van Takahata’s oeuvre waarin het fantastische een voorname rol speelt. Het is de tekenfilmadaptatie van een Japans sprookje uit de tiende eeuw over een bamboesnijder die op een dag tijdens de kap in het bos een bamboespruit met een prinsesje vindt. Hij neemt haar mee en voedt haar samen met zijn vrouw op. De bamboesnijder weet dat zijn pleegkind bijzonder is en introduceert haar aan het hof, waar voorname edellieden naar haar hand dingen. Ze scheept hen af met onmogelijke opdrachten.

Kaguya verzet zich tegen de traditie, ze wil vrij zijn. Maar gelukkig is de prinses, die van de maan afkomstig blijkt, op aarde niet: ‘Ik ben nep en alles is mijn schuld’. Ze kiest ervoor terug te gaan naar de maan, waarna Boeddha haar komt halen op een wolk. Het is een filosofisch getint sprookje over de zin van het bestaan. Het leven is een droom en al wat groeit en bloeit, van mensen tot insecten, is bijzonder, waarbij de seizoenen de cyclische levensgang verbeelden. Kaguya’s afscheid van de aarde overstijgt het sentimentele en is van een indringende schoonheid.

Recensie The Tale of the Princess Kaguya

Speciale techniek
The Tale of Princess Kaguya is Takahata’s eerste feature film sinds My Neighbors The Yamadas uit 1999 en hij heeft er zes jaar aan gewerkt. Met zijn eeuwenoude verhaal en filosofische moraal is het een buitenbeentje in de wereld van de tekenfilm, wat nog wordt versterkt door de afwijkende, maar beeldschone tekenstijl: impressionistische aquarellen van grote zeggingskracht waarin de getekende karakters dankzij een speciale techniek bijzonder realistisch bewegen. In plaats van celanimatie (decors en karakters los van elkaar getekend) zijn achtergrond en personages in de animatie geïntegreerd. Aldus wordt met een paar streken de kruipende baby Kaguya levensecht neergezet.

Het is tevens Takahata’s laatste werkstuk voor de Ghibli Studio in Tokio, het productiehuis dat hij in 1985 met Miyazaki opzette en is gespecialiseerd in ‘ouderwetse’ animatie: alles met de hand getekend, geen computertechniek. Nu beide oprichters hun afscheid hebben aangekondigd was er onder fans even schrik over de toekomst van de wereldvermaarde studio, maar de directie heeft verkondigd door te gaan met een nieuwe generatie animators. De film When Marnie Was There van Hiromasa Yonebayashi draait al in Japan en is aangekondigd voor Nederland. Tot die tijd kan iedereen zich laven aan het verhaal van Princess Kaguya: tekenfilms van dit kaliber zijn zelden te zien.

 

1 september 2014

 
ALLE RECENSIES

Third Side of the River, The

Posted on

**

recensie  The Third Side of the River 

Als de wal het schip moet keren

door Cor Oliemeulen

De ‘derde kant’ van de rivier is een plek die niet bestaat. Als je in een identiteitscrisis zit en niet kunt kiezen aan welke kant je wilt staan, moet je een eigen plek creëren. Goedschiks óf kwaadschiks.  

De Argentijnse regisseur Celina Murga werkt het liefst met acteurs die geen of nauwelijks ervaring hebben. Weliswaar gesteund en geadviseerd door Martin Scorsese (de naam van de legendarische filmmaker pronkt steeds vaker op de titelrol van veelbelovende internationale producties) heeft zij niet het budget om gerenommeerde acteurs aan te trekken. Het voordeel van nieuwelingen is echter vaak wel dat ze goed te kneden zijn en een naturelle uitstraling hebben. In Murga’s vierde film The Third Side of the River (La Tercera Orilla) is dat niet anders.

Recensie The Third Side of the River

Dubbelleven
De 17-jarige Nico woont samen met zijn moeder, zusje en broertje in een provinciestadje. We ontdekken langzaam dat zijn vader een dubbelleven leidt: deze Jorge heeft een officieel gezin en een niet-officieel gezin waarvan Nico lid is. Jorge komt zo nu en dan langs voor seks met Nico’s moeder en hangt graag Sinterklaas uit. Hij is dokter en ranchbezitter, erg dominant, maar niet gewelddadig. Hij is zoals zijn vader hem waarschijnlijk opvoedde: hard werken, goed in materiële zaken, maar geen enkel oog voor de gevoelens van je kinderen.

Nico is de man in huis. Net als Jorge voelt hij zich verantwoordelijk, vooral voor zijn broertje dat op school wordt gepest. Als Nico na een gevecht met een van de pestkoppen zijn geblesseerde oog heeft laat verzorgen door zijn moeder, is het enige wat Jorge doet zijn schouders ophalen en schamper lachen. Nico gehoorzaamt zijn vader, maar tegelijkertijd haat hij hem. Soms kruipt hij onder zijn bed als zijn vader langskomt. Samen een potje jagen en een bordeel bezoeken zijn verplichte nummers. Veel liever gaat Nico helemaal los in een heerlijk valse karaoke met zijn zusje.

Recensie The Third Side of the River

Hypocrisie
Regisseur Celina Murga wil graag afrekenen met de hypocrisie rond dubbele families. “Die zijn normaal in Argentinië. Maar in een provinciestadje is dat eerder zichtbaar. Iedereen kent het ‘geheim’, iedereen ziet wat er aan de hand is, maar niemand zegt er iets van.” Ze vertelt het verhaal over de pijnlijke relatie en oplopende spanning tussen zoon en vader vanuit het perspectief van Nico. Ze neemt hiervoor alle tijd. Zoveel tijd zelfs dat de climax niet als een echte climax voelt. En dat is erg jammer.

De vader-zoonrelatie komt al voor in oude Arabische geschriften. Hele bibliotheken en videotheken zijn te vullen met beschouwingen over het thema. Ieder verhaal kent zijn eigen problematiek, conflicten en nuances. De perikelen tussen Jorge en Nico in The Third Side of the River nemen we graag voor kennisgeving aan. We hekelen de vader en hebben compassie voor de zoon, maar echt boeien kan het allemaal niet. Of je moet in hetzelfde schuitje als Nico zitten.

 

23 augustus 2014

 
ALLE RECENSIES