Rojo

****
recensie Rojo

Warme kleuren, koude wereld

door Michel Rensen

Rojo toont een samenleving in verval waar men de scheuren ziet, maar vooral wil volhouden dat alles normaal is. De film werpt een kritische blik op de Argentijnse geschiedenis en de gevaren van maatschappelijke onverschilligheid.

1975. Het jaar voor de militaire coup in Argentinië. Advocaat Claudio (Darío Grandinetti) wacht in een volgeboekt restaurant op zijn vrouw. Hij krijgt ruzie met Diego die het absurd vindt dat de advocaat een tafel bezet houdt, terwijl hijzelf daardoor moet wachten tot er plaats is. De ruzie loopt volledig uit de hand en aan het eind van de avond belandt Diego levensgevaarlijk gewond op de achterbank van Claudio’s auto. In plaats van hem bij een ziekenhuis af te leveren, dumpt Claudio de man in de woestijn, wetende dat hij zal sterven. Diego is expliciet een buitenstaander, geen onderdeel van Claudio’s samenleving en zal dus door niemand gemist worden. Het dedain van Claudio is sterk voelbaar in deze zwart-humoristische openingsscène, die sterk doet denken aan Damián Szifróns Wild Tales, waarin Darío Grandinetti ook te zien is.

Rojo

Maatschappij in verval
Drie maanden later gaat het leven van de advocaat en zijn familie door alsof er niets aan de hand is. Uitbundige, elitaire feesten gaan hand in hand met onderhandse corruptie. Alles om de status quo in stand te houden. Het incident lijkt door iedereen vergeten te zijn, totdat privédetective en tv-persoonlijkheid Sinclair verschijnt, een wederom fenomenale Alfredo Castro (Tony Manero, Desde allá, El Club) die ondanks zijn geringe lengte in elke scène een dominante positie inneemt. Diego a.k.a ‘El hippie’ bleek familie van een goede kennis van de advocaat en die heeft op zijn beurt de detective ingeschakeld om erachter te komen wat er met zijn zwager gebeurd is. Plotseling blijkt de illusie van normaliteit waar de advocaat zich aan vasthoudt zeer fragiel. 

Rojo toont een maatschappij in verval. De film richt een kritische blik op de bourgeoise middenklasse die in het belang van stabiliteit gruwelijkheden accepteert en waar nodig uitvoert. Een politieke chaos is nadrukkelijk aanwezig, maar voor deze elite is het allemaal ver weg; en dat houdt ze graag zo. Wegkijken is de norm. Zolang je eigen leven, werk en familie het goed hebben, is er immers niks om je zorgen om te maken. Claudio’s medeplichtigheid aan de dood van ‘El hippie’ lijkt hem weinig te deren. Pas als zijn sociale status erdoor in het geding komt, breekt het zweet hem uit.

Rojo

Warme esthetiek
Rojo oogt als een film uit de jaren 70 met een nagemaakte korrelige celluloid-look vol verzadigde kleuren, met name de kleur rood (zoals de titel al doet vermoeden) die uiteraard ook symbolisch verwijst naar de (ongeziene) bloederige politieke crisis. Naast het nabootsen van analoge film, versterkt ook het gebruik van split-focus diopters, waarmee de camera op twee verschillende dieptes kan scherpstellen, het jaren 70-gevoel van de film. De prachtige visuele stijl van de film wordt gecomplementeerd met een even briljante soundtrack van de Nederlandse componist Vincent van Warmerdam (Borgman, De Noorderlingen).

In tegenstelling tot de vele recente nostalgische verwijzingen naar het verleden – denk bijvoorbeeld aan Stranger Things – zet regisseur Benjamín Naishtat deze esthetiek kritisch in. Het warme kleurenpalet vormt een scherp contrast met de kille wereld waarin intermenselijke relaties verstoord zijn. Men leeft niet samen, maar langs elkaar heen. Rojo kijkt niet met sentiment naar het verleden terug, maar zet een kritische noot bij een beladen geschiedenis door zich te richten op de ‘gewone man’, de middenklasse die zich schuldig maakt aan gruwelijke daden voordat een totalitair regime deze institutionaliseert. Een boodschap die resoneert in het huidige politieke landschap.

 

10 september 2019

 

ALLE RECENSIES

Tigers Are Not Afraid

***
recensie Tigers Are Not Afraid

Kinderlijke onschuld, volwassen reactie

door Cor Oliemeulen

Tijgers vergeten nooit iets, kunnen goed zien in het donker, hebben scherpe hoektanden om hun prooi te verscheuren en zijn nooit bang. De tijger is het symbool van kracht voor de vijf weeskinderen die proberen te overleven in een verlaten stadsdeel in Mexico waar een drugsbende mensen ontvoert.

De kinderen moeten vluchten als een van hen, Chino, de telefoon met een belastend filmpje van een drugsbendelid heeft gestolen. Het elfjarige meisje Estrella, wier moeder is verdwenen na een schietpartij bij school, heeft zich aangesloten bij de jochies, maar moet zich eerst op een extreme manier bewijzen. Gewapend met drie wensen (in de vorm van drie krijtjes, gekregen van de juf), gekweld door horrorbeelden van dode mensen en achtervolgd door een stroompje bloed, gaat zij op zoek naar haar moeder, terwijl zij haar kinderlijke onschuld probeert te bewaren door te vluchten in fantasie.

Tigers Are Not Afraid

Liever meeleven dan lachen
Volgens de Mexicaanse regisseur Issa López valt er in haar als donker sprookje vermomde drama soms best te lachen, maar de mate waarin is afhankelijk van het publiek. Mensen in Latijns-Amerika – gevormd door een gewelddadige geschiedenis waar de dood nooit ver weg was – zien eerder de lol door alle ellende om zich heen, met de bloedige drugsoorlog in Mexico als jongste treurige voorbeeld. In hun betrekkelijke onschuld zijn het vooral kinderen die overleven door de schoonheid van de menselijke geest. Eenzelfde soort relativerend vermogen ontdekte López in Belfast, in het verleden vaak ook niet bepaald een vrolijke boel, waar de zaal soms dubbel lag. In Nederland lachte niemand, maar desondanks werd Tigers Are Not Afraid vorig jaar gekozen als beste film op het Imagine Film Festival in Amsterdam.

Net als overal ter wereld zullen kijkers vooral worden geraakt door het emotionele component van de film. Het gevoel van medelijden voor het weinig hoopvolle perspectief van de kinderen is niet meer dan menselijk, maar net als zij wordt de kijker door het gebruik van magisch-realistische en fantasierijke elementen soms afgeschermd van de gruwel. Kinderen zijn immers kwetsbaarder dan volwassenen en kunnen onvoorwaardelijk rekenen op betrokkenheid van het publiek. Terwijl de kijker van de gemiddelde thriller of actiefilm is murw geslagen door de weinig benijdenswaardige bestemming van volwassenen die op al dan niet beestachtige wijze worden vermoord, kan het onheilspellende lot van kinderen gelukkig nog een potje breken.

Tigers Are Not Afraid

Ongelukkig happy end
Is Tigers Are Not Afraid dan wereldwijd overspoeld met waardering en filmprijzen omdat juist argeloze kinderen worden geteisterd door die irritante drugsoorlog? Zou het publiek schouderophalend reageren als slechts volwassenen onder al die gewelddadigheden gebukt gingen? En accepteren we het wanneer volwassenen diezelfde harde realiteit proberen te verzachten door te vluchten in fantasie, of verwijzen we die liever naar pillendraaiers?

Natuurlijk zijn er genoeg films over de greep van de Mexicaanse drugsoorlog op volwassenen, denk aan Heli (2014) waarin nota bene kinderen de meest verschrikkelijke capriolen (zoals marteling) uithalen. In plaats van het rauwe sociaalrealisme in dit deprimerende drama van Amat Escalante, of bijvoorbeeld het neorealisme van Luis Buñuels klassieker Los Olvidados (1950) waarin straatschoffies in Mexico-Stad morele grenzen overschrijden, kiest Issa López in Tigers Are Not Afraid voor een mooi uitgebalanceerde combinatie van drama, magisch-realisme en een vleugje horror. Qua motivatie en uitvoering afgekeken van haar landgenoot Guillermo del Toro in diens superieure Pan’s Labyrinth (2006), waarin een meisje tijdens een fascistisch regime vlucht in haar fantastische doolhof.

Lachen of niet, ook in Tigers Are Not Afraid zitten fragmenten van vrolijke speelsheid (die je bij de meeste volwassenen mist). Dat neemt niet weg dat Estrella’s verzuchting – ‘Elke keer als ik een wens doe, gebeurt er iets ergs’ – zal leiden tot een ongelukkig happy end. Ondanks de authentieke setting en het sterke acteren van de jonge cast beklijft dit donkere sprookje minder dan het eveneens met minimale middelen geschoten, beklemmende Russische oorlogsdrama Anna’s War.

 

23 augustus 2019

 

ALLE RECENSIES

Quietud, La

**
recensie La Quietud

Zo inwisselbaar zijn ze niet

door Paul Rübsaam

Omdat haar vader plotseling een beroerte heeft gekregen, moet de Argentijnse Eugenia vanuit Parijs terug naar huis keren. Daar wordt ze herenigd met haar zus Mia, op wie ze als twee druppels water lijkt. Na de hereniging beginnen de verschillen tussen de zussen zich af te tekenen. Ook hun ouders zijn anders dan je op het eerste gezicht zou denken.

De Argentijnse regisseur Pablo Trapero (1971) kwam in 2011 op het idee een film te gaan maken waarin de Argentijns-Franse actrice Bérénice Bejo en de Argentijnse actrice Martina Gusman als twee zussen moesten gaan schitteren. In dat jaar eiste Bejo de vrouwelijke hoofdrol op in The Artist, geregisseerd door haar echtgenoot Michel Hazanavicius. Het viel Trapero op dat ze sprekend lijkt op zijn eigen vrouw Gusman, die onder andere te zien is in zijn films Leonera (2008) en Carancho (2010).

La Quietud

De koppels Trapero-Gusman en Hazanavicius-Bejo raakten bevriend en Trapero’s aanvankelijk maar half serieus bedoelde plannetje is inmiddels werkelijkheid geworden. Dat Gusman en Bejo inderdaad veel van elkaar weg hebben, kan iedereen na het zien van La Quietud (The Quietude) bevestigen. In het begin van de film ben je zelfs geneigd ze door elkaar te halen, wat Trapero naar eigen zeggen ook beoogd heeft.

Intieme band
Eugenia (Bejo) en Mia (Gusman) zijn niet alleen moeilijk uit elkaar te houden, ze zijn ook dol op elkaar. Zo lijkt het in ieder geval. Als kinderen deelden ze al geheimpjes en als pubers masturbeerden ze samen, waarbij ze seksuele fantasieën over dezelfde stoere loodgieter met elkaar uitwisselden.

Maar die intimiteit en lotsverbondenheid hebben ook een keerzijde. Nog steeds hebben de zussen de neiging om zich tot dezelfde heren aangetrokken te voelen, wat tot jaloezie, spanningen en verwikkelingen aanleiding geeft. Daarnaast hebben ze een nogal verschillende betrekking met hun moeder. Deze beschouwt Eugenia als haar lieveling, maar overlaadt Mia voortdurend met kritiek.

Het Spaanse woord ‘quietud’ betekent ‘rust’ en ‘vrede’. Het schitterende landgoed dat de riante, niet ver van Buenos Aires gelegen ranch La Quietud omgeeft, waar Eugenia en Mia zijn opgegroeid en waar de film zich goeddeels afspeelt, oogt dan ook paradijselijk. Wilde paarde grazen er in uitgestrekte weiden en in de meertjes daartussen strijken flamingo’s neer. Maar ‘quietud’ kan ook verwijzen naar een verzwegen, onthutsende werkelijkheid. Want onder de schijnbare rust van het luxueuze ouderlijk huis liggen tal van onderhuidse spanningen, die zich steeds nadrukkelijker openbaren.

La Quietud

Afschrapen
Trapero weet zijn thema en decors goed te kiezen en heeft dus ook met het bedenken van een aardige filmtitel geen moeite. Helaas zijn de enige sterke punten van La Quietud. De gebeurtenissen en ontwikkelingen volgen elkaar op volgens een onnatuurlijke, te typisch cinematografische wetmatigheid. Steeds vormt een dramatisch voorval in het heden, bijvoorbeeld het invliegen, onwel worden of verongelukken van een personage, de aanleiding voor het afschrapen van weer een laagje van het verzwegen, maar belaste (familie)verleden. Dit leidt in toenemende mate tot verveling.

De openbaring dat de ouders van Mia en Eugenia vuile handen hebben gemaakt tijdens het voormalige militaire bewind in Argentinië, zal iemand die eerdere films van Trapero als El Clan (2015) heeft gezien misschien niet direct verbazen. Maar in La Quietud komt die verwijzing naar het tijdperk van de junta nagenoeg uit het niets. Hetzelfde geldt voor de nogal problematische betrekking tussen de ouders.

Naarmate de film vordert, valt op dat Martina Gusman niet alleen een langwerpiger gezicht en een grotere neus heeft dan Bérénice Bejo, maar vooral dat ze van de twee actrices het meest sprekende personage weet neer te zetten. Ze kan bijvoorbeeld jaloezie die dat personage juist niet wil tonen toch zichtbaar laten worden in haar ogen. Of een dierbare die iets verschrikkelijks tegen haar (Mia) zegt verbijsterd, maar niettemin liefdevol aankijken. Het personage Eugenia kan daarentegen alleen maar guitig, of ondeugend, dan wel strak voor zich uitkijken. Met haar ééndimensionale mimiek (en wat danspassen) werkte Bejo zich eerder ook door The Artist, die teveel gelauwerde, zwijgende film uit 2011.

17 augustus 2019

 

ALLE RECENSIES

Acusada

***
recensie Acusada

Enerverende zit in beklaagdenbankje

door Sjoerd van Wijk

Acusada maakt van het beklaagdenbankje een enerverende zit ondanks het alledaagse formalisme van de rechtsgang. Wel is de ambiguïteit omtrent de onschuld van de verdachte slordig uitgewerkt. 

De jonge modestudente Dolores Dreier (popster en voormalig tieneridool Lali) gaat al twee jaar gebukt onder een slopende rechtszaak. Na afloop van een losbandig feestje was zij de laatste die haar vriendin Camilia heeft gezien voordat deze in bloed gedrenkt werd gevonden. Het mediacircus eist zijn tol van zowel Dolores als haar familie, die koste wat het kost haar onschuld willen bewijzen tegenover het publiek. Dat de publieke opinie zich voornamelijk tegen hen keert, gaat hen niet in de koude kleren zitten. Alle opmerkelijke details die niet geheel lijken te kloppen aan Dolores’ verhaal zet alle verhoudingen op scherp in de familie en brengt Dolores’ geestelijke gesteldheid aan het wankelen. 

Acusada

Spannend giswerk
Het is continu gissen naar de werkelijke gebeurtenissen tijdens het fatale feest terwijl vooral de strenge vader Luis tevergeefs tracht alles onder controle te houden. De Argentijnse regisseur Gonzalo Tobal weet Dolores op dynamische wijze tegenover de gelovigen en de twijfelaars te zetten. Van de uitgeputte moeder Betina naar Dolores’ onschuldige broertje tot Dolores’ stoïcijnse blik zelf, waaruit blijkt hoezeer al dan niet terechte schuldgevoelens verwarring zaaien. 

In Acusada zijn de vertrekken kaal, maar de secuur getoonde gezichten vol rijkdom. Het zorgt ervoor dat de spanning niet zozeer zit in de uiteindelijke uitspraak, maar hoe het voortslepende proces het familietrauma te pas en te onpas weer aan de oppervlakte brengt. De enerverende interacties met journalisten, waar de labiele Dolores er alleen voor staat, maken de nasleep des te meer aangrijpend. Met name de bijrol van Gael García Benal (Y tu mamá también) als de geniepige talkshowpresentator Mario Elmo is hierbij memorabel. 

Onhandig ambigu
De vlotheid waarmee Tobal de spanning tot enerverende hoogte opklopt, verbloemt echter niet de vele onhandigheden waarmee hij samen met co-scenarist Ulises Porra de ambiguïteit uitbouwt. De flashbacks komen slordig uit de verf, alsof het nakomertjes betreffen. Dolores’ doen en laten plant de twijfel al uitvoerig. Daarnaast is er een breed scala aan personages die afleiden van het intrigerende familiedrama, waarbij vooral het uit de lucht gevallen vriendje Lucas weinig toevoegt om Dolores’ psyche uit te diepen. 

Acusada

Het is een voorbeeld van diverse ongeloofwaardigheden in het verhaal. Zaken als een prestigieus Parijse modeschool die blijkbaar geen moeite heeft een van moord verdachte studente aan te nemen, lijken eerder onaannemelijk dan suggestief van een mogelijke ontsnappingsfantasie. Waar een film als The Third Murder tot het eind consequent het spel van de verdachte blijft spelen, lijkt Acusada juist onsamenhangend. 

Onbestemd alledaags
Ook breekt Tobal de dynamiek op zodra het tijd is voor de rechtszaak zelf. In de zaal vervalt Acusada tot alledaags rechtszaakdramatiek, waarbij stijfjes de formaliteiten tussen advocaten en officiers van justitie aan bod komen. Het maakt de film des te meer schuldig aan onnodige stijlbreuken. Ook de muzikale omlijsting, variërend van het oproepen van aangedikte spanning waar die er niet is tot gemakzuchtig gekozen popdeuntjes als van The Zombies, maakt Acusada vooral onbestemd in plaats van onbehaaglijk. Uiteindelijk maken dit soort keuzes de film vooral een doorsneedrama waar de verbeelding ontbreekt.

 

11 mei 2019

 

ALLE RECENSIES

I Dream in Another Language

***
recensie I Dream in Another Language

Vastleggen van eeuwenoude uitstervende taal blijkt opgave

door Nanda Aris

Diep in het oerwoud van Mexico wordt Zikril gesproken; een taal die nog maar een paar personen kennen. Martin, een student linguïstiek, wil de taal graag vastleggen, zodat deze niet verloren gaat. Maar de twee mannen die deze taal nog spreken, hebben al jarenlang ruzie met elkaar en zijn niet van plan om deze zomaar bij te leggen. 

De gebroeders Ernesto (regisseur) en Carlos (schrijver) Contreras werkten eerder samen, onder andere voor de film Las Oscuras Primaveras (2014) en Párpados Azules (2007). In I Dream in Another Language (Sueño en otro idioma) staat het verhaal dichtbij de broers zelf. Hun grootmoeder werd geboren in het gebied Tehuantepe in het zuiden van Mexico, en sprak Zapoteco. Als kind hoorde Ernesto haar liever Spaans praten, maar toen ze overleed, vond hij het jammer dat hij de taal niet kende. Het Zikril is speciaal bedacht voor de film.

I Dream in Another Language

Taal
De spontane student linguïstiek Martin (Fernando Alvarez Rebeil) probeert bij aankomst in het afgelegen dorpje de enige twee mannen, Evaristo (Eligio Meléndez) en Isauro (José Manuel Poncelis) die het Zikril spreken, nader tot elkaar te brengen. De jarenlange ruzie van de ooit intens bevriende mannen heeft te maken met een voorval in hun jongere jaren.

Mooie beelden van strand, de weelderige groene bebossing, de schooltijd, kortom de onbezorgde jeugdjaren, volgen. Beide jongens waren verliefd op hetzelfde meisje, Maria (Nicolasa Ortíz Monasterio). Evaristo, de enige van de twee die naast het Zikril ook Spaans spreekt, trouwt haar en de mannen spreken elkaar nooit meer.

Teruggetrokken
Isauro trekt zich terug aan de rand van het dorp, buitengesloten door het Spaans dat hij niet spreekt. Evaristo woont na het overlijden van Maria als bittere en norse man samen met zijn mooie dochter Lluvia (Fátima Molina). Het is overduidelijk dat Martin en Lluvia een romance zullen starten. Nadat Evaristo Martin streng toespreekt en hem waarschuwt geen vinger naar zijn dochter uit te steken, treffen we de twee samen in bed aan. Daardoor voelt het alsof de romance niet heel veel toevoegt aan het verhaal.

I Dream in Another Language

Het verwezenlijken van deze film is een manier om de kijker bewust te maken van het feit dat talen uitsterven, en dat daarmee een unieke kijk op het leven verdwijnt. Het idee dat er een taal bestaat die niet alleen door mensen begrepen wordt, maar ook door andere bewoners van het oerwoud, is mooi. Maar daar had het magisch realisme beter op kunnen houden. Dat de Zikril-sprekers samenkomen in een grot na hun dood, maakt het geheel wat ongeloofwaardig.

I Dream in Another Language is een lieve film, die meer indruk had kunnen maken als het bovennatuurlijke geloofwaardiger was geweest, en de karakters, vooral van de jonge spelers, iets meer diepgang had gekregen. Maar de film is wel origineel en toont mooie beelden van Mexico, dus het bekijken waard.

 

15 januari 2019

 

ALLE RECENSIES

Versos del Olvido, Los

***
recensie Los Versos del Olvido

Naamloos, maar niet vergeten

door Paul Rübsaam

Los Versos del Olvido benadert de dood vanuit de schijnbaar onpersoonlijke invalshoek van het begrafeniswezen. De hoofdpersoon, een beheerder van een mortuarium ergens in Zuid-Amerika, heeft echter een verrassend goed geheugen voor feiten die anderen liever verborgen houden. Dat komt een niet geïdentificeerde dode ten goede. 

Het gat van een graf, waaruit keer op keer het blad van een schop omhoog komt en een groeiende berg aarde naast het gat. De stem van de onzichtbare man die de schop hanteert. Hij vertelt een anekdote over degene voor wie hij de kuil graaft, om vervolgens mobiel telefonerend en gestaag doorscheppend een empathische toon aan te slaan. Hij spreekt alweer met een nieuwe klant: een vrouw die zojuist haar dierbare heeft verloren.

Los Versos del Olvido

Naast het graf staat de collega van de dienstdoende doodgraver tegen een boom geleund een trosje druiven te nuttigen. Deze oude, zwijgzame man met grijs haar, een grijze baard, een doorgroefd gelaat en een zachtmoedige uitdrukking in de ogen is de beheerder van het verveloze mortuarium, dat lijken herbergt waarvan sommige nog geïdentificeerd moeten worden.

Deze impressie van een door twee man gerunde begrafenisonderneming, ergens in verlaten, heuvelachtig gebied in een niet bij name genoemd Zuid-Amerikaans land vormt het begin van Los Versos del Olvido (Oblivion Verses), het speelfilmdebuut van de uit Iran afkomstige regisseur Alireza Khatami.

De beheerder van het mortuarium (Juan Margallo) is de hoofdpersoon. Alles onthoudt hij en alles telt hij. Het aantal graven dat gegraven is, maar ook het exacte aantal dagen dat hem, maar ook anderen scheidt van belangrijke gebeurtenissen in een ver verleden. Namen willen hem niet te binnen schieten, zelfs zijn eigen naam niet.

Walvissen op het strand
Met oog voor detail en een tempo dat aansluit bij de trage motoriek van de bejaarde, maar scherpzinnige protagonist lijkt in Los Versos aanvankelijk alles zijn gangetje te gaan. Wat kan doden ook eigenlijk overkomen op een begraafplaats? Toch wel iets, zo blijkt. Het mortuarium wordt binnenkort gesloten om plaats te maken voor een nieuwe vestiging elders. Bovendien zijn sommige ongeïdentificeerde doden slachtoffers van een militaire operatie die de verantwoordelijke legerleiding absoluut geheim wil houden.

Als de militairen meedogenloos schoon schip willen maken, ontsnapt één dode aan hun aandacht: een jonge vrouw, met een met bloed besmeurd, engelachtig gezicht. De beheerder vindt haar in een lade van het mortuarium die hij aanvankelijk niet open kan krijgen. Dat zij gedumpt zal worden in een onvindbaar graf kan hij niet verdragen. De band die hij door zijn eigen verleden met haar voelt, brengt hem tenslotte op een idee. Schijnbaar niet ter zake doende, meldt de radio ondertussen dat er op een strand een groep in doodsnood verkerende walvissen is aangespoeld.

Los Versos del Olvido

Vergeten, herinneren, symbolen
Wie zou zeggen dat Los Versos del Olvido een toch al ambitieus thema als het leven en de dood bij de kop pakt, onderschat nog de beoogde reikwijdte van de film. Alles komt aan de orde dat te maken heeft met herinneren, vergeten, moeten onthouden en moeten vergeten. Aan symboliek kent de film bepaald geen gebrek. Iemand die de wrange werkelijkheid niet zien wil, heeft een groeiende barst in de voorruit van zijn auto. Een aardbeving doet een glas trillen op een tafelrand. Zal het vallen? Een klosje garen dat gebruikt wordt om de weg terug te vinden in een labyrintisch archief breekt bijna, maar net niet. Een beeld van een enorme, uitgestoken hand rijst op uit het zand van een woestijn, vermoedelijk zowel ondergang als redding die nabij is symboliserend.

Per stuk zijn al die ‘zinnetjes’ met symbolische beeldtaal niet onfraai. Maar de overdaad schaadt hier en daar. Te meer daar de eigenlijke verhaallijn overtuigingskracht tekort komt. Het duurt al lang voordat we bij de centrale gebeurtenis van de vondst van de dode jonge vrouw zijn aangekomen. Vervolgens verzandt de voor dit zwaar aangezette werk iets te lichtvoetige plot een beetje tussen opnieuw die ‘zinnetjes’ (is die jonge jongen die hem helpt bij het openen van een gesloten deur de hoofdpersoon zelf in zijn jaren van jeugdige overmoed?, vast wel). Een subplot die de zaak moet stutten ontroert weliswaar, maar neemt het gevoel dat er verhaaltechnisch gedanst wordt op een koord niet weg.

En dan de hoofdpersoon. Over zijn persoonlijke geschiedenis komen we wel iets te weten, maar niet zo veel. Datzelfde geldt voor de intriges rond het optreden van een militaire junta in heden en verleden. Of in een sfeerrijke en parabelachtige film als Los Versos alles opgehelderd moet worden, is voor discussie vatbaar. Maar als vergeten, herinneren, de doofpot en eerherstel nou juist de onderwerpen van de parabel zijn?

 

1 januari 2019

 

ALLE RECENSIES

Good Manners

**
recensie Good Manners

Futloze fabel

door Sjoerd van Wijk

Het rommelige sprookje Good Manners propageert levenloos strijdlust in plaats van verzoening. Futloos zet het een bovennatuurlijke allegorie op die aansluit bij het huidige Braziliaanse politieke klimaat, waar de nieuwe president Jair Bolsonaro minachting voor mens en milieu uitstraalt.

Het is daarmee wel een tijdige film, die aangeeft wat een ieder die afwijkt van de destructieve norm te doen staat de komende tijd. De verschillen tussen Clara en de zwangere Ana kunnen niet groter zijn. Clara is een kinderoppas zonder opleiding en een lesbienne van Afrikaanse afkomst. Ana een verwende dame uit een welvarende familie, die door de dubieuze omstandigheden van haar zwangerschap er alleen voor staat. Er ontwikkelt zich al snel een hechte band tussen de twee, maar er lijkt iets mis met de baby. Goed, bovennatuurlijk mis. Clara’s leven neemt dan ook een onverwachte wending in dit tweeluik.

Good Manners

Afwijkende zwangerschap
Regisseurs Marco Dutra en Juliana Rojas (die vaker hebben samengewerkt) nemen uitgebreid de tijd om alle puzzelstukken op hun plaats te laten vallen. São Paolo is hier op de achtergrond een feeërieke metropolis, die geen massale drukte maar serene mystiek uitstraalt. In het claustrofobische appartement ontwikkelen de twee ondanks de tegenstellingen een aparte verstandhouding met elkaar. Het desolate maakt echter gaandeweg plaats voor het lethargische. De lichte griezel van Ana’s afwijkende zwangerschap staat snel vast, maar Dutra en Rojas blijven lang dwepen met de relatie, die overtuigingskracht mist doordat Isabél Zuna als Clara weinig passie uitstraalt.

Zij weet pas te overtuigen in het tweede deel, als de aard van de baby duidelijk is en het vreemde de wereld betreedt. Met het groeien van haar kapsel en haar unheimische adoptiezoontje Joel komt er meer vuur in haar. Het al eerder weinig subtiele motief van vlees of groente wat de pot schaft, legt er extra dik bovenop dat afwijken van de status quo het leven zelf is, met alle risico’s van dien. Clara’s pogingen Joels ware karakter te verbergen, voelen wel oprecht aan.

Dat Joel met ouder worden ook eigenwijzer bij de anderen wil horen, leidt tot de verwachte bonje, maar het lijzige tempo is hier adequaat. Good Manners verzandt echter continu in uitstapjes van bodyhorror tot musical. De eclectische mix van stijlen kent een lusteloze behandeling met stoïcijnse opnames, die gegeven het spannende materiaal niet voor de hand ligt. De druk loopt op, terwijl São Paolo immer vreedzaam doet denken dat het toverachtige in elke hoek te vinden is. 

Good Manners

Barbaarsheid tegenover domesticatie
Het barbaarse andere, wat vlees verslindt en huilt naar de volle maan, komt hiermee tegenover domesticatie te staan. Niet toevallig bevindt Clara zich in een christelijke goegemeente, een gemeenschap die de autocratische Jair Bolsonaro steunde in de Braziliaanse presidentsverkiezingen.  In het echt is het hij die anderen wil verslinden, zoals de inheemse bevolking in de Amazone. Good Manners blijkt dus een ironische titel en komt daarmee op voor de achtergestelden. In de verwachte ontknoping komt de strijdlust naar voren, als Clara en Joel hechter dan ooit tevoren worden.

Het doet in de verte denken aan het Mexicaanse Tigers Are Not Afraid, dat ook via een kind met bovennatuurlijke gaven de strijd met sociale misstanden aangaat. Daar is het sprookjesachtige echter vernuftiger verbonden met de omringende wereld, wat de emotionele binding ten goede komt. Tevens is daar ruimte voor verzoening, die alle narigheid doet vergeven en vergeten. Good Manners gaat voor de confrontatie in plaats van een beroep op christelijke naastenliefde te doen. Het is sociale kritiek, maar laat in haar apathische behandeling kansen op compassie liggen.

 

3 november 2018

 

ALLE RECENSIES

Marcelo Martinessi over Las herederas

Marcelo Martinessi over zijn debuutfilm Las herederas:
“Van een eerlijke film leer ik meer”

door Alfred Bos

Marcelo Martinessi (Asunción, 1973) zit deze dagen vaker in het vliegtuig dan in de regisseursstoel. Zijn debuutspeelfilm Las herederas (De erfgenamen) won de Zilveren Beer van het filmfestival in Berlijn en maakt sindsdien een zegetocht langs festivals wereldwijd. De film won onder meer de Jury Award van World Cinema Amsterdam en is nu te zien in de Nederlandse filmhuizen. Martinessi over zijn internationale succes: “Men begrijpt buiten Paraguay dat de samenleving daar zo in elkaar steekt.”

Las herederas is een subtiele, geserreerde film over een twee vrouwen op leeftijd, een liefdesstel uit de gegoede klasse dat langzaam verarmt. Wanneer een van de twee vanwege niet-betaalde rekeningen achter de tralies verdwijnt, breekt de achtergebleven vrouw, Chele (toneelactrice Ana Brun in haar eerste filmrol), schuchter maar allengs bewuster uit het keurslijf van de Paraguayaanse bourgeoisie. Brun speelt de rol voornamelijk met haar ogen; het leverde haar in Berlijn een prijs op.

Marcelo Martinessi’s speelfilmdebuut – hij draaide eerder een aantal kortfilms en maakte enkele documentaires voor de Paraguayaanse televisie – is door de regisseur bedoeld als allegorie van zijn geboorteland. Dat vereist enige uitleg, want het naar binnen gekeerde Paraguay is een onbekende in de geglobaliseerde wereld. “Het is een eiland”, aldus Martinessi. “Zelfs in Zuid-Amerika kent men Paraguay nauwelijks.”

Marcelo Martinessi

Paraguay, ingeklemd tussen Brazilië, Bolivia en Argentinië, werd tot laat in de jaren tachtig geregeerd door een dictator. Maar stabiel is de democratie sindsdien allerminst. “In 2008 hadden we een politieke lente”, vertelt Martinessi. “Na altijd te zijn bestuurd door een dictator konden we dromen over een systeem dat zaken zou veranderen. Ik werd door de regering uitgenodigd om een publieke tv-omroep op te zetten. Ik leefde op dat moment in Londen en ging terug naar Paraguay. Met een groep creëerden we een publieke omroep. Televisie in Paraguay is privaat en erg commercieel.”

“Ik heb mijn klasse de rug toegekeerd.
Ik wil niet bij die mensen horen”

‘Liesbiennes oprotten!’
In 2012 werd de linkse president beentje gelicht door zijn politieke tegenstanders. Martinessi: “We werden allemaal uit onze functie ontheven. De publieke omroep werd de staatsomroep, de stembuis van de nieuwe president. Dat was een intense ervaring. In Paraguay behoor ik tot een bevoorrechte klasse. Het land is sterk gestructureerd rond klasse. Een oneerlijk systeem, vreselijk. Ik heb mijn klasse de rug toegekeerd. Ik wil niet bij die mensen horen. Mensen die een staatsgreep organiseren om hun privileges te behouden.”

Na het succes van de wereldpremière in Berlijn werden Martinessi en hoofdrolspeelster Ana Brun ontvangen in dezelfde senaat die hem eerder uit zijn functie bij de publieke televisie had gezet. Ze kregen een onderscheiding voor het feit dat Las herederas als eerste film uit Paraguay, een land dat nauwelijks een filmindustrie kent, een prijs op het filmfestival van Berlijn had gewonnen. Niet iedereen was daar blij mee.

“Toen we het parlement binnenliepen was de helft van de senatoren al vertrokken, inclusief alle vertegenwoordigers van de conservatieve partij. Tijdens de toespraak van Ana Brun begon een vrouwelijke senator te schreeuwen: ‘Jullie lesbiennes moeten oprotten!’ Dat zegt iets over de bruutheid van de Paraguayaanse samenleving. Inderdaad, dat soort mensen is niet meer van deze tijd, maar ze besturen het land.”

Psychologie van het systeem
Marcelo Martinessi verliet na de gebeurtenissen van 2012 zijn geboorteland opnieuw en keek naar Paraguay en haar sociaal-economische systeem door de ogen van iemand die zich ophoudt in de marge van de heersende klasse. “De psychologie van het systeem doorademt Las herederas. Paraguay als land heeft een grote vader nodig die alle beslissingen voor ons neemt, net als Chela, de hoofdpersoon van mijn film. Er was een liefdesrelatie tussen de dictator en de heersende klasse, anders had de dictator het nooit dertig jaar vol gehouden. Vandaar het liefdesstel op leeftijd met hun langzaam dovende liefde in Las herederas. De ene domineert de ander en die ander is geheel onderdrukt. De dominante van de twee verlaat het huis en gaat naar de gevangenis.”

Las herederas

“Dat is exact wat er in Paraguay is gebeurd. Wij, de bevolking, werden aan onszelf overgelaten en we moesten zelf achter het stuur gaan zitten, zelf het leven ontdekken. De psychologie van het systeem kon ik ook in een tweede, onderliggende laag gebruiken: hoe de twee vrouwen zich gedragen en hoe ze het leven, de liefde, geld, klasse en al het andere begrijpen.”

“Voor mij heeft de samenleving van Paraguay een omgang met macht in termen van protectie en onderdrukking. De onderdrukking zit onder de huid van alle personages. Chela, het personage van Ana Brun, zou in een ander land wellicht vrijer reageren en verder gaan in haar relatie met een andere vrouw dan haar opgesloten partner. Maar als je uit Paraguay komt snap je direct waarom dat nooit zal gebeuren.”

Homoseksuele personages
Mannen zijn in Las herederas nauwelijks te zien. Dat is geen toeval. Martinessi: “De film is op veel manieren geïnspireerd op mensen die ik ken of heb gekend. Pituca was de naam van mijn oudtante. Ze was een roddelkous, net als het filmpersonage van die naam, en het is voor mij heel vertrouwd. Ik heb een tante gehad die door het huis liep met een dienbord, net als in de film gebeurt. Vroeger dacht ik dat dat normaal was.”

“ Waarom een heteroseksueel echtpaar?
Waarom geen vrouwelijk stel?”

“Dit is de eerste keer dat ik zelf een script heb geschreven. De eerste dingen die ik me bedacht waren dingen die ik kende: vrouwen die onderling praten. Ik hoorde in mijn hoofd alleen vrouwelijke dialogen, terwijl ik uitging van een echtpaar, een man en een vrouw. Vervolgens vroeg ik me af: waarom een heteroseksueel echtpaar? Waarom geen vrouwelijk stel?”

“De film gaat niet over homoseksualiteit. De film gaat over de crisis in de relatie tussen twee mensen. Ik voelde me meer comfortabel als die twee mensen vrouwen waren, temeer omdat hun geaardheid geen issue was. In bijna alle films die gaan over homoseksuele stellen is hun seksuele voorkeur de sleutel. Je ziet weinig films met homoseksuele personages die een compleet leven of een complete wereld tonen, een normale wereld. Dat was een mooie uitdaging, vond ik.”

“Met een heteroseksueel stel zou je al snel op gender-issues uitkomen en daar wilde ik vandaan blijven. Dus waarom niet? Ik werk graag met actrices, werken met vrouwen was voor mij een veilige plek. Ik wist dat ik het drama kon regisseren.”

Spiegel
“Ik ben opgegroeid in Paraguay en als jongen word je geacht alle antwoorden te hebben. Meisjes kunnen fouten maken, meisjes kunnen vragen stellen. Voor mij gaat de film over het bevragen van mijn samenleving. Het was dus organisch om de film te maken met hoofdzakelijk vrouwelijke personages. Ik heb de mannen er niet bewust uit verwijderd, het gebeurde gewoon. Ik vraag me af of dit een punt zou zijn wanneer de rolbezetting voornamelijk uit mannen had bestaan.”

“Het is een film over fragiliteit, iets wat de mannen
in mijn samenleving zich niet toestaan”

Wel, dat is een van de vragen die ik heb voorbereid: had deze film ook gemaakt kunnen worden met een mannelijke cast?

“Nee, volgens mij niet. Het is een film over fragiliteit, iets wat de mannen in mijn samenleving zich niet toestaan. Ze spelen een rol die vaststaat. Of hen dat bevalt of niet, daar kunnen ze niet van afwijken.”

Wat is de rol van de kunstenaar in die samenleving?

“Kunst wordt in Paraguay niet echt ondersteund, dus ik voel me altijd gemarginaliseerd. Als verhalenverteller kunnen we de samenleving alleen ondervragen. Mensen die een spiegel nodig hebben die spiegel voorhouden, ook al willen ze daar helemaal niet in kijken. Gisteren nog werd me gevraagd iets in de film te wijzigen. Dat heb ik geweigerd. We moeten in Paraguay onze stem laten horen, de straat op gaan. Ik geloof in het verzet van het lichaam. In een samenleving als die van Paraguay kan een kunstwerk nauwelijks doordringen tot het hart van het conservatisme.”

Las herederas

Neorealisme
Roddel speelt een belangrijke rol in Las herederas. Het is een manier om informatie uit te wisselen én om te manipuleren, iemand op zijn plaats te zetten en daar te houden. Martinessi werd geïnspireerd door de roman Los Herederos van Gabriel Cassacia, peetvader van de literatuur in Paraguay.

“Ik houd veel van literatuur”, zegt hij. “Het biedt me de gelegenheid om gezichten en situaties in te vullen in mijn hoofd. Dat mis ik in film. Er zijn genoeg films die je de ruimte geven om je eigen ervaringen eraan toe te voegen. Dat heb ik bij Fassbinder, als ik kijk naar John Cassavettes. Ik heb het ook bij een moderne regisseur als Todd Haynes, ik ben een groot fan van Safe, dat is een briljante film. Ik hou van films die me, net als literatuur, de kans bieden om mijn eigen ervaringen aan het verhaal toe te voegen. Voor mij is dat belangrijk in film. Als ik na twintig minuten kijken precies weet wie wie is en simpelweg een verhaal consumeer, raak ik verveeld. Ik probeer het soort film te maken waar ik zelf graag naar kijk.”

“Het is goed als een film je
wegvoert van de bekende weg”

Dan moet Martinessi, afgaand op Las herederas, een liefhebber zijn van het Italiaanse neorealisme. “Ja, ja. Ik ben weg van Italiaans neorealisme. Ik houd ook van documentaires. Ik verwijs naar de Amerikaanse documentaire Gray Gardens. Net als Las herederas handelt die over twee vrouwen op leeftijd die samenwonen, in dat geval een moeder en haar dochter in een vervallen huis in Amerika. Zo’n film slaagt alleen als hij eerlijk is, want verval en misère voelen voor iedereen anders. Het is goed als een film je wegvoert van de bekende weg. Wat ik met Las herederas heb geprobeerd is om specifiek Paraguayaans te zijn, maar op zo’n manier dat het verhaal ook buiten Paraguay kan worden begrepen.”

Eerlijkheid is belangrijk in cinema?

“Voor mij is het cruciaal. Dat heb ik geleerd door naar films te kijken. Als ik een film zie waar ik in kan geloven, is er doorgaans sprake van eerlijkheid. De regisseur is eerlijk, de acteur is eerlijk, het verhaal is eerlijk. Ik heb het dóór wanneer een film me probeert te manipuleren, hoe hij me een bepaald gevoel probeert op te dringen. Hoe het script werkt als recept om bepaalde emoties te genereren. Daarom kijk ik liever naar eerlijke cinema, ook al heeft dat een ander ritme dan het publiek verwacht. Van een eerlijke film leer ik meer.”

 

28 oktober 2018

 

MEER INTERVIEWS

Chavela

***

recensie Chavela

De bittere stem van de tederheid

door Alfred Bos

In deze tijden van identiteitspolitiek en emancipatie van de LHBT-gemeenschap is het levensverhaal van Chavela Vargas (1919-2012) niet langer exotisch, maar exemplarisch. De lesbische zangeres uit Mexico werd via Spanje uiteindelijk ook in haar thuisland een icoon.

De zangeres is 88 jaren oud en schuifelt het toneel op. Halverwege coulissen en microfoon staat ze stil en spreidt haar armen. De zaal explodeert in een orkaan van aanbidding, fans zijn in extase. Ze is de zegenende engel. Haar omgeving weet wel beter: als ze niet even was blijven staan, had ze die microfoon nooit gehaald. Haar lijf wil niet meer, maar niemand zal haar in een rolstoel zien.

Chavela

De Mexicaanse zangeres Chavela Vargas (in 1919 op Costa Rica geboren als Isabel Vargas Lizano) overleed in 2012 in haar tweede thuisland Mexico, kort nadat ze in Madrid afscheid had genomen van haar Spaanse fans. In Spanje begon begin jaren negentig haar zegetocht, die haar op bejaarde leeftijd alsnog de erkenning bracht die haar als lesbische entertainer in de machocultuur van Mexico lange tijd was onthouden.

De documentaire Chavela vertelt het levensverhaal van een hartstochtelijke, zuipschuitende, homoseksuele, intens levende en in sommige opzichten onmogelijke vrouw. Een geboren buitenstaander, en dat letterlijk. Haar ouders schaamden zich voor hun dochter en hielden haar weg van de visite. Isabel Vargas Lizano had ongewoon mannelijke trekken voor een meisje. Ze groeide eenzaam op en eenzaamheid was haar leven lang haar trouwste gezel, zei ze later.

Vrouw zoekt vrouw
Chavela vertrok als 14-jarige naar Mexico en maakte naam als zangeres in het genre dat bekend staat als ranchera, het Mexicaanse levenslied dat de zielenpijn verklankt; denk de Mexicaanse variant van fado, blues of Jordaanse smartlap. Aanvankelijk kleedde ze zich elegant, met lang haar en sieraden, maar ‘ik zag er uit als een travestiet’. Na een gedaantewisseling – rode poncho, broek, kort haar, sigaar tussen de vingers – groeide ze uit tot een lokale ster. Haar drinkgelagen met ranchero-componist en zanger José Alfredo Jiménez zijn legendarisch. Ze dronken letterlijk de kroeg droog.

Als twintiger had Chavela een relatie met de tien jaar oudere kunstenares Frida Kahlo, maar haar onrustige hart dreef haar voort. Iedereen in haar omgeving besefte dat ze lesbisch was, maar daar werd in Mexico nooit openlijk over gesproken en wat je in het geniep doet is ieders eigen zaak. Geen vrouw was veilig voor haar, ze bracht de titel van Stephen Stills’ hit uit 1970, Love The One You’re With, in de jaren vijftig al in praktijk. Na het huwelijksfeest van Hollywood-ster Elizabeth Taylor werd ze wakker met Ava Gardner.

Chavela

Historisch beeldmateriaal
Chavela heeft veel betekend voor de emancipatie van lesbiennes in Mexico. Voor dat deel van haar publiek fungeerde ze als een sjamaan. Helemaal nadat de zangeres, na een periode van armoede en eenzaamheid, weer de weg omhoog vond en via een uitnodiging voor optredens in Madrid werd gewaardeerd om wie ze was, niet om wat ze projecteerde te zijn. De Spaanse cineast Pedro Almodóvar herkende in Chavela een muze en gebruikte haar muziek voor een aantal van zijn films. Haar ‘bittere stem van de tederheid’ is ook te horen in Frida en A Bigger Splash.

De documentaire vertelt Chavela’s verhaal aan de hand van haar muziek – met Engelse vertaling van de Spaanstalige teksten, verbeeld à la Amy – en getuigenissen van intimi; op de geluidsband horen we de zangeres praten over haar leven en liefdes. Het historische beeldmateriaal van Mexico in de jaren veertig en vijftig geeft context, zonder veel te verhelderen. De film oogt als een degelijke tv-documentaire, maar verschijnt, ook al is het onderwerp minder bekend bij het grote publiek, niettemin in de bioscoop. Dat alleen al voelt als een overwinning.
 

20 augustus 2018

 
MEER RECENSIES

Fernando León de Aranoa van Escobar

Regisseur Fernando León de Aranoa over Escobar:
De drugsbaron als nijlpaard

door Alfred Bos

Hoeveel Escobar kan een mens hebben? Na de Netflix-serie Narcos, de speelfilm Escobar: Paradise Lost en de Colombiaanse tv-serie El Patrón del Mal – om over de al dan niet sensationalistisch gekleurde documentaires te zwijgen – smaakt Escobar van de Spaanse regisseur Fernando León de Aranoa als koffie die te lang heeft gestaan. De temperatuur is er af.

We spreken de regisseur in een subtropisch Amsterdam. León de Aranoa, een lange en slanke man met schouderlange dreadlocks en een grijs gespikkelde baard van drie weken oud, is twee dagen daarvoor vijftig geworden. Hij oogt als een filmnerd, in zijn T-shirt, skinny jeans en sneakers, en spreekt Spaans op mitrailleurtempo tegen de mensen van het Amsterdam Spanish Film Festival; daar draait Escobar, met Javier Bardem in de titelrol, als openingsfilm van het evenement. Zijn Engels is slechts één tandje langzamer dan zijn Spaans en hij maakt slechts een enkele maal gebruik van de tolk die eveneens aan tafel zit.

Fernando León de Aranoa

Fernando León de Aranoa had een soort docudrama met brede scope over de Colombiaanse drugsbaron Pablo Escobar voor ogen, toen hij alles las wat er over het onderwerp valt te lezen en zich vervolgens aan het script zette.

León de Aranoa: “Vijftien jaar geleden al sprak ik met Javier Bardem over een film over Pablo Escobar, nadat we samen Mondays in the Sun (Los lunes al sol, 2002) hadden gemaakt. Er werden hem een paar films over Escobar aangeboden. Ik werd ook gevraagd een film over Escobar te regisseren. Die films zijn allemaal niet doorgegaan. Vijf jaar geleden besloot ik deze film te maken. Voor mij stond het brede beeld, met misdaad én politiek, altijd voorop.”

Energie en intensiteit
Dat voornemen werd aangepast nadat in 2014 Escobar: Paradise Lost (met Benicio Del Toro als Escobar) in de bioscoop verscheen en een jaar later Narcos uitging via Netflix; de serie is aan zijn vierde seizoen toe. Tijdens zijn research was de regisseur gestuit op het boek Loving Pablo, Hating Escobar, waarin de Colombiaanse tv-presentatrice Virginia Vallejo haar liefdesrelatie met de drugsbaron beschrijft. Dat verhaal is verweven door de vertelling over opkomst en ondergang van een crimineel genie, of geniale crimineel. Bardems echtgenote Penélope Cruz vertolkt in de film de rol van Vallejo.

De film is internationaal uitgegaan onder verschillende titels, Escobar en Loving Pablo. Welke heeft uw voorkeur?

“Aanvankelijk heette de film in mijn hoofd Escobar. Ik was ambitieus en wilde een film maken die het verhaal van Pablo Escobar in breed perspectief zou vertellen. Niet alleen zijn criminele maar ook zijn politieke activiteiten en zijn bemoeienis met andere landen. Op een gegeven moment besloot ik de titel te wijzigen in Loving Pablo, omdat ik het aspect van Virginia Vallejo wilde meenemen. Op haar boek is de film gebaseerd. Beide titels zijn goed, wat mij betreft. Wat is de titel in Nederland?”

Escobar, om marketing-technische redenen ongetwijfeld.

“Net als in Frankrijk dus. Die titel is duidelijker.”

“Een groot verhaal vraagt om een groot scherm
wil alles er in kunnen passen”

De titel Escobar schept bij de kijker andere verwachtingen dan Loving Pablo.

Escobar had een enorme impact, op meerdere niveau’s. Ik wilde dat het script het grote plaatje zou schetsen, van de scholen voor sicarios, moordenaars op motoren, in de sloppenwijken tot het bourgeois-milieu van politici, zelfs het Witte Huis. Dat soort verhalen, geschiedenis in feite, moet je volgens mij vertellen op het grote scherm, als film dus. Een groot verhaal vraagt om een groot scherm, wil alles er in kunnen passen. Ook om de energie van de man te kunnen vatten. Escobar was een sterke persoonlijkheid en ik wilde dat zijn intensiteit te zien was op het scherm.”

Pablo Escobar is al vele malen geportretteerd, een paar jaar geleden nog door Benicio Del Toro. Wat heeft Javier Bardem daar aan kunnen toevoegen?

“Ik heb altijd gemeend dat Javier een overtuigende Escobar zou kunnen neerzetten. We kennen elkaar goed, we hebben eerder samengewerkt. Verschillende dingen spreken me in Escobar van Javier aan. Bijvoorbeeld, mij bevalt hoe het personage in zijn vertolking in de loop van de film verandert. Die verandering is minder uitgesproken dan voor Virginia Vallejo; zij slaat van bewondering en liefde om naar angst en haat.”

Escobar

“Javier maakt in zijn vertolking zichtbaar hoe Escobar langzaam de controle verliest. Er zit tien jaar tussen begin en einde van de film. Aan het slot is hij een monster, een ongeleid projectiel. Mij bevalt ook hoe Bardem de energie van Escobar uitdrukt via zijn lichaamstaal. Je kunt liegen met woorden, maar niet met je lichaam.”

Geen Robin Hood
De nijlpaard was het favoriete dier van Pablo Escobar, vertelt de regisseur. “Hij hield er ook een paar in zijn privédierentuin. Nijlpaarden ogen als kalme, onschuldige dieren, maar ze doden jaarlijks meer mensen dan enig ander dier; ze zijn gevaarlijker dan krokodillen of haaien. Dat gegeven hebben we gebruikt. Er zit een scène in de film waarin Escobar als een nijlpaard in het zwembad ligt. Dat is het moment waarop hij besluit om de minister van justitie te vermoorden.”

“Er moet iets zijn wat je boeit in een crimineel
en een moordenaar, anders begin je niet aan zo’n film”

Pablo Escobar is het onderwerp van vele speelfilms, tv-series en documentaires. Wat maakt hem zo aantrekkelijk voor filmmakers? Hij is niet bepaald Robin Hood.

“Nee, dat is hij zeker niet. Ik heb een theorie waarom hij zo interessant is. Er moet iets zijn wat je boeit in een crimineel en een moordenaar, anders begin je niet aan zo’n film. Wat me intrigeerde was dat hij ongelooflijk creatief was. In zijn vakgebied, als we het zo mogen noemen, was hij in veel opzichten de eerste. Hij heeft een aantal zaken geïntroduceerd, zoals drugssmokkel over grote afstanden; sicorio’s, moordenaars op motoren; het witwassen van drugsgeld. Later is het Cali-kartel zijn eigen banken begonnen in Panama, die hebben het weer verfijnd. Escobar heeft zich bemoeid met de marxistische regimes in Midden-Amerika indertijd. Met sommigen stond hij op goede voet, tegen anderen voerde hij oorlog. Hij was overal en deed alles. Voor zo’n jong iemand is dat ongelofelijk.”

“Op hetzelfde moment deed hij een gooi naar een zetel in de senaat, wat hem lukte. Hij stierf jong, op zijn 43ste. Het is ongelofelijk wat hij in vijftien jaar heeft gedaan. Hij was heel intens. Heel getalenteerd, een soort Maradona van de criminaliteit.”

Escobar

Dat raakt aan een gevoelig punt. Er is een tendens om Escobar af te schilderen als een soort rockster. Dat lijkt me dubieus in ethisch opzicht.

“Ik denk niet dat de film hem neerzet als een rolmodel voor de samenleving. Films moeten niet immoreel zijn, maar ze moeten ook niet moraliseren. Het publiek is volwassen genoeg om zijn eigen positie te bepalen, vooropgesteld dat je de feiten correct en in overeenstemming met de waarheid opdient. Natuurlijk zijn sommige details fictief, maar als filmmaker wil ik trouw zijn aan de werkelijkheid. Ik probeer de kijker geen moreel oordeel op te dringen. Escobar was een crimineel, dat is voor iedereen duidelijk. Ik probeer niet om hem af te schilderen als een heilige.”

Hield u daar rekening mee toen u aan het script werkte en de film voorbereidde?

“Ik had het grote plaatje voor ogen. Ik heb zo ongeveer alles gelezen en gezien wat er over hem is gepubliceerd. Daaruit vorm je je eigen idee van de persoon en wat er allemaal gebeurd is. Van daaruit ga je schrijven en in dat proces hou je er geen rekening mee of het publiek het personage sympathiek of antipathiek zal vinden.”

“Eén van mijn favoriete scènes is het moment
dat Escobar aan Virginia een pistool geeft”

Vraag en aanbod
Het boek van Vallejo gaf de regisseur gelegenheid dichter op de huid van de crimineel te kruipen. “Eén van mijn favoriete scènes is het moment dat Escobar aan Virginia een pistool geeft, de scène is het restaurant. Die scène zegt veel over Escobar. Hij geeft haar het pistool zodat ze zich kan beschermen en vertelt haar wat er met haar zal gebeuren. Ze heeft op dat moment geen sympathie meer voor haar voormalige minnaar, ze realiseert zich dat haar leven kapot is. Hij voelt niets meer voor haar en vertelt haar wat ze moet doen. Hij controleert nog steeds. Ik hoef Escobar niet neer te zetten als een psychopathische moordenaar. Het is subtieler.”

Die scène komt uit het boek van Virginia Vallejo?

“In het boek vertelt ze dat Escobar haar een pistool geeft om zich te beschermen. Dat gebeurt in een safe house. Ik heb dat verplaatst naar een restaurant. Ik wilde het in een publieke ruimte situeren. Virginia verwacht iets romantisch, maar dat pakt anders uit.”

In hoeverre is Pablo Escobar, het historische personage, het product van het kapitalisme en de vrijemarkteconomie?

“In Colombia begon het geweld al in de jaren vijftig, dat stond toen los van drugssmokkel. Geweld was onderdeel van het dagelijkse leven. Die tijd noemt men in Colombia violencia, geweld. Daarna is het geweld nooit meer opgehouden. De drugssmokkel begint in de jaren zeventig, aanvankelijk met marihuana en diamanten. De bestaande smokkelroutes om marihuana naar de Verenigde Staten te transporteren zijn vervolgens gebruikt om cocaïne te vervoeren. Het werd dus op slag vele malen lucratiever. De smokkelaars voelden zich erg machtig, machtiger dan de staat. Volgens mij kon dat op dat moment alleen in Colombia gebeuren. Ik weet niet in hoeverre kapitalisme daar een rol in speelt.”

Ik bedoel: er was vraag naar cocaïne en Escobar leverde.

“Toen drugsbaronnen veel geld begonnen te verdienen, kregen ze ook aanzien. Politici en zakenmensen wilden in hun gezelschap verkeren. Ze waren bang voor de drugsbaronnen, want ze wisten dat er iets niet in de haak was. Maar indertijd werd cocaïne niet als een probleem gezien en ze zagen ruimte om ervan te kunnen profiteren. En dat deden ze. Daardoor voelden de drugssmokkelaars zich aanvankelijk gesteund. Later voelden ze zich verraden door de mensen die eerder hun gezelschap hadden gezocht. Zo ook Pablo Escobar.”

Escobar

Uw film is gebaseerd op het boek van Virginia Vallejo. Toch heeft ze maar weinig ‘schermtijd’ in vergelijking met Escobar. Hij is de focus, niet zozeer hun verhouding.

“Mij heeft nooit een getrouwe adaptatie van haar boek voor ogen gestaan. Het boek gaat over hun relatie. Voor mijn film wilde ik Escobar in een bredere context plaatsen, het grote plaatje schetsen. Hun relatie was niettemin belangrijk voor de film, omdat het de kans geeft dichter bij de persoon Escobar te komen, hem in een intieme setting te laten zien.”

“Het is onmogelijk om een film van deze
omvang en dit budget in Spanje te maken”

De film handelt over een Spaanstalig personage in een Spaanstalig land, met twee Spaanse acteurs in de hoofdrollen, en een Spaanse regisseur. Toch is de film Engelstalig. Waarom?

“Het is onmogelijk om een film van deze omvang en dit budget in Spanje te maken. Om productie-technische redenen is de film Engelstalig geworden. Dat was niet wat we wilden, maar het alternatief was om met een veel kleiner budget een Spaanstalige film te maken. We hebben er goed over nagedacht. Javier Bardem heeft eerder Engelstalige producties gedaan. Mijn vorige film, A Perfect Day, was Engelstalig met een internationale cast. We besloten om de film in het Engels te doen; de acteurs spreken Engels met een Colombiaans accent. Hopelijk vergeet het publiek na een paar minuten dat er geen Spaans, maar Engels met Colombiaans accent wordt gesproken.”

Dit is uw tweede Engelstalige film op rij. Betekent dat u nu verloren bent voor de Spaanse cinema?

“Nee, nee. Twee Engelse films op rij is toeval. Voor A Perfect Day lag het voor de hand, dat past bij de film. En Escobar is Engelstalig vanwege de productiekosten. Ik heb verschillende ideeën voor mijn volgende film en die zijn allemaal Spaans.”
 
 
Escobar draait vanaf donderdag 31 mei in de Nederlandse bioscoop. Het Amsterdam Spanish Film Festival duurt nog tot en met 3 juni. De komende week lees je onze terugblikken.
 

31 mei 2018

 

MEER INTERVIEWS