1915 – 1949
1950 – 1959
1960 – 1969
1970 – 1979
1980 – 1989
1990 – 1999
2000 – 2009
2010 – 2019
Top 50 beste Komedies
Top 50 beste Kinderfilms
Top 50 beste Tekenfilms
Top 50 beste Dansfilms
***
De raket van Palestina
door Cor Oliemeulen
De lange, moeizame weg naar succes is een favoriet onderwerp voor film. The Idol is een inspirerend Palestijns sprookje dat werkelijkheid wordt.
Ineens was hij daar: Hany Abu-Assad. In 1961 geboren in Nazareth emigreerde deze Israëliër – hij noemt zich veel liever Palestijn – begin jaren tachtig naar Nederland waar hij studeerde en ging werken als vliegtuigtechnicus. Hij werd tv-producer/regisseur en verraste in 2006 vriend en vijand met Paradise Now, een visie op het Israëlisch-Palestijnse conflict die leidde tot het overrompelende verhaal over twee jeugdvrienden die een zelfmoordactie in Tel Aviv plannen. De film won het belangrijkste Gouden Kalf en werd namens Nederland ingezonden voor de Oscars.
In het even krachtige en eveneens genomineerde Omar (2013) volgt Abu-Assad de worstelingen van een Palestijnse jongen die door de Israëlische geheime dienst voor het blok wordt gezet: lang de gevangenis in óf fungeren als informant. Hoe anders is zijn meest recente speelfilm, The Idol, weliswaar met hetzelfde conflict op de achtergrond, maar verstoken van ellende en opgediend als een hartverwarmend biografisch drama. Gebaseerd op feiten schreef de regisseur het opmerkelijke verhaal van Muhammad Assaf, de enige Palestijn die het lukte deel te nemen aan de Arabische versie van Idols en in twee maanden uitgroeide tot een ware volksheld.
Voorspelbaar, maar inspirerend
Terwijl je bij Paradise Now en Omar de afloop kunt vermoeden, maar de schok pas voelt tijdens de trieste apotheose, weet je bij The Idol al van tevoren hoe het verhaal eindigt. Dat is eerder een voordeel dan een nadeel, want Hany Abu-Assad doet hierdoor de kijker steeds verder reikhalzend uitzien naar de finale. Een 22-jarige bescheiden jongeman uit het bezette Gaza die miljoenen hoop geeft en Palestina op de internationale kaart zet en ondertussen bijna bezwijkt onder de verwachtingen en de druk. ´De wereld verwacht meer van deze stem dan die geven kan’, verzucht Muhammed na een paniekaanval die hem in het ziekenhuis doet belanden.
The Idol begint met Muhammed Assaf als klein jongetje met een gouden stemmetje dat samen met zijn zusje en twee vriendjes een muziekbandje probeert te formeren. Een mooi portret over opgroeiende kinderen in een conflictgebied: vastbesloten, vrolijk, soms beangstigend en cumulerend in een huiselijke tragedie die Muhammed later zal inspireren om zijn ultieme doel te bereiken. Als we jaren verder in de tijd springen, zien we de protagonist, geloofwaardig neergezet door Tawfeek Barhom, werken als taxichauffeur om zijn studie te bekostigen en zijn muzikale aspiraties als bruiloftszanger bijna doodbloeden.
Auditie via skype
Van opgeven wil hij niet weten, ofschoon het pad naar de voorrondes niet direct over rozen gaat. Door de Israëlische checkpoints kan Muhammed bijvoorbeeld Rammalah niet op tijd bereiken, maar mag hij alsnog auditie doen via skype. Net voor aanvang valt echter de stroom uit (iemand zegt cynisch: ‘zal ik even Israël bellen zodat ze het kunnen regelen?’), dus wordt er in allerijl een generator aangesleept. Helaas is de verbinding slecht en vliegt de generator in de fik. De laatste kans om deelname af te dwingen is Egypte. Muhammeds onderneming om de grens te passeren is spannend, en met het nodige geluk en toeval weet hij de jury diep te ontroeren.
Hany Abu-Assad was in 2013 een van de duizenden die in Nazareth op een plein stond te juichen toen de uitslag van Arab Idol op televisie werd bekendgemaakt. Hij zag direct mogelijkheden voor een inspirerende film over een underdog die vecht en overleeft in barre omstandigheden. Hij maakte een integer vertelde geschiedenis over hoop en succes in een wereld van uitzichtloosheid, armoede en onderdrukking. The Idol is zeer onderhoudend en doet wat denken aan Slumdog Millionaire, maar is minder verrassend en gelaagd in de uitvoering.
29 mei 2016
Turkse melancholie en hartstocht
door Cor Oliemeulen
Door al het gesteggel over Turkije zou je bijna vergeten dat er in dat land nog mooie films worden gemaakt. Een selectie hiervan is van 27 mei tot en met 4 juni te zien tijdens het Rode Tulp Film Festival dat draait in zes steden: Rotterdam, Den Haag, Amsterdam, Eindhoven, Utrecht en Tilburg. Veertien Turkse arthouse films strijden voor de Rode Tulp en op alle locaties zijn omlijstende activiteiten geprogrammeerd.
Het thema van de vierde editie van het Rode Tulp Film Festival is zeer actueel: vluchtelingen en gedwongen migratie. Indebioscoop blikt vooruit met twee in het oog springende films, die niet direct onder deze noemer vallen. Het prachtig gefilmde, melancholische Rauf toont het Turks-Koerdische conflict door de ogen van een jonge jongen, en in het sterk geacteerde Sarmasik stapelen conflicten zich langzaam op tot een mysterieuze finale.
Roze als metafoor van hoop en vrolijkheid
Dat een kind in zijn eentje een film kan dragen, zagen we vorig jaar nog in boeiende drama´s als Macondo en Theeb. Het is soms verfrissend om te zien hoe kinderen omgaan met een nieuwe situatie op het moment dat zekerheden dreigen weg te vallen. In Rauf zien we de jonge titelheld (Alen Huseyin Gursoy) ravotten met zijn twee beste vriendjes in een afgelegen Koerdisch dorpje in Oost-Turkije. Op school krijgt Rauf soms op zijn donder en valt hij bijna in slaap als de leraar nationalistische propaganda over de kinderen uitstrooit. Liever gaat hij werken bij een naburige timmerman die zich voornamelijk bezighoudt met het vervaardigen van doodskisten.
In het dorp zien we hoofdzakelijk kinderen, vrouwen en ouderen – de mannen vechten in de bergen. Af en toe horen we op de achtergrond beschietingen en zien we lichtflitsen aan de donkere hemel. Een omaatje wacht op een heuveltje in weer en wind tevergeefs op de terugkomst van haar zoon. De kleine Rauf wordt verliefd op Zana, de volwassen dochter van de timmerman. Zij heeft zich laten ontvallen dat roze haar favoriete kleur is, maar Rauf heeft geen idee hoe dat eruitziet. Zijn amusante zoektocht naar roze wordt een metafoor van hoop en vrolijkheid in de grauwe en onheilspellende omgeving waarin Rauf opgroeit.
De cinematografie van Rauf is schitterend. De sneeuwlandschappen doen direct denken aan de films van Nuri Bilge Ceylan, maar in tegenstelling tot de veel gebruikte lange takes van deze grote Turkse regisseur is de cameravoering veel dynamischer, wat goed past bij de beleving van de hoofdpersoon. Rauf is het prachtige debuut van de talentvolle Soner Caner en Baris Kaya die alle tijd nemen voor de introductie en met een verrassende gebeurtenis het drama op het juiste moment weten te kantelen en zowel Rauf als de kijker meevoeren tot de wonderschone finale.
Genoegdoening op de loer in uitzichtloos drama
Na de screening van Sarmaşık op een aantal internationale filmfestivals werd regisseur Tolga Karaçelik al snel gebombardeerd als rijzende ster van de Turkse cinema. Nu is dat een tikkeltje voorbarig, want een zwaluw maakt nog geen zomer en zijn komische sitcom Bebek isi die gaat over een stel dat een baby opvoedt, kreeg heel wisselende kritieken. Tolga Karaçelik (1981, Istanbul) studeerde rechten en film (in New York), schreef poëzie, maakte videoclips en vestigde in 2010 de aandacht op zich met zijn speelfilmdebuut Gise Memuru, een existentieel drama over een in zichzelf pratende man die verpietert in een tolhuisje.
In Sarmaşık bevinden meerdere personen zich in een soortgelijke kafkaëske situatie. Plaats van handeling is een vrachtschip op weg naar Egypte dat midden op zee voor anker gaat nadat het bedrijf bankroet is gegaan. De kapitein selecteert een minimumaantal van vijf bemanningsleden en wacht op goed nieuws, dat niet komt. Ieder personage staat voor een archetype, waardoor botsingen een kwestie van tijd zijn. De plot draait om Cenk (sterke rol van Nadir Saribacak: Winter Sleep), die zich steeds meer hardop afvraagt wat het doel is om zolang zonder salaris en met toenemende voedselschaarste te worden gekoeioneerd door de kapitein en een collega die zich diens rechterhand voelt. Liever ligt Cenk met zijn maat in hun kajuit te blowen.
Na de uitstekende psychologische opbouw met karakterontwikkeling lukt het de regisseur de kijker goed bij de les te houden nadat een van de bemanningsleden (een zwijgzame reus) is verdwenen en diens geest op het schip gaat rondwaren. Verveling slaat om in paranoia en Karaçelik weet die te verbeelden als een thriller met surrealistische elementen – om ten langen leste genoegdoening voor de gekwelde geesten te suggereren.
Lees hier alles over het Rode Tulp Film Festival.
24 mei 2016
Heerlijk Spaans sentiment
door Cor Oliemeulen
De tweede editie van het Amsterdam Spanish Film Festival (ASFF) trapt woensdag 25 mei af met La Novia. Pathé Tuschinski en EYE staan zes dagen lang in het teken van de Spaanse cinema. Van een grote landelijke première met het bezoek van de bekende filmmaker Julio Medem tot en met debuutfilms, compilaties en oude bekenden. Verder zien we opvallend veel films van vrouwelijke regisseurs.
De openingsfilm La Novia van Paula Ortiz trok tijdens het laatste IFFR in Rotterdam driemaal een uitverkochte zaal. In deze zinderende bewerking van het toneelstuk Bloedbruiloft van Federico García Lorca moet een bruid op het platteland van Zuid-Spanje in de jaren dertig kiezen tussen haar rijke verloofde en haar jeugdliefde Leonardo. De fraaie beelden, de sfeervolle soundtrack en het passievolle spel kunnen een fatale afloop van een verboden liefde niet verhinderen. De mooie Inma Cuesta was eerder te zien in het fantastische Blancanieves.
Ma Ma
De film waarvoor de verwachtingen het hoogst gespannen zijn, is Ma Ma van Julio Medem (Los amantes del Circulo Polar, 1998 en Lucia y el sexo, 2001) waarin Magda (Penélope Cruz) ontdekt, nadat haar man haar heeft verlaten voor een jonge vrouw, dat ze ziek is en nog maar een paar maanden te leven heeft. Dat leidt tot onverwachte situaties en grote emoties, die bij Cruz ongetwijfeld in goede handen zijn. Ma Ma zal in het najaar in de Nederlandse theaters verschijnen.
Een bioscooprelease van Los 33 staat nog niet gepland, maar de distributeur die de uitdaging aanneemt, zal waarschijnlijk niet worden teleurgesteld, omdat dit prima biografische drama bij velen in de smaak zal vallen. Het verhaal over de 33 mijnwerkers in San Jose die in 2010 maar liefst 69 dagen honderden meters onder de grond gevangen zaten, is met vaart en verstoken van al teveel sentimentele fratsen gemaakt door Patricia Riggen. Het is opmerkelijk voor een Spaanstalig festival dat deze film in het Engels is opgenomen, maar logisch door de cast met bekende namen (o.a. Antonio Banderas, Juliette Binoche en Gabriel Byrne) en het willen scoren op de internationale markt.
De plant en de ziel
Las Plantas is de opvallende debuutfilm van de Chileense regisseur Roberto Doveris die gaat over Florencia die voor haar zieke broer zorgt en kampt met financiële problemen. Als verstrooiing raakt ze in de ban van een stripverhaal waarin planten tijdens volle maan de ziel van mensen beheersen. Zo creëert ze haar eigen verdichting vol dromerige beelden waarin ze pardoes haar seksualiteit ontdekt. Deze psycho-thriller voor tienermeisjes viel tijdens het filmfestival Berlinale op vanwege zijn experimentele vormgeving en de metallische soundtrack.
In haar drama’s plaatst de Spaanse regisseur Isabel Coixet de personages meestal in een bijzondere setting en mag de vrouwelijke protagonist op een weinig alledaagse manier affectie voor haar tegenspeler ontwikkelen. Zo is My Life Without Me (2003) een romantisch drama over een vrouw met terminale kanker, The Secret Life of Words (2005), een aangrijpende geschiedenis over de toegewijde liefde van een vrouw voor een verbrande man, en raakt in Elegy (2008) een jonge studente (Penélope Cruz) verwikkeld in een seksuele relatie met een oudere literatuurprofessor (Ben Kingsley).
In Coixets nieuwste film Nadie quiere la noche (Nobody Wants the Night) volgt Josephine (opnieuw Juliette Binoche) in 1908 haar echtgenoot, een ontdekkingsreiziger, op een gevaarlijke reis naar Antarctica. Ze besluit om daar te blijven en sluit vriendschap met een Inuit-vrouw. Een gratis glaasje Spaanse wijn met wat tapas na afloop van deze noordelijke slotfilm van het ASFF zal er vast wel ingaan.
20 mei 2016
Tien onvergetelijke en essentiële Spaanse films.
Lees ook: Boek over Spaanse cinema.
***
Nooit te oud om te leren
door Cor Oliemeulen
Sommige acteurs lijken nog beter te acteren naarmate ze ouder worden. Christopher Plummer kruipt in de huid van een dementerende man die na de dood van zijn vrouw wil afrekenen met een kampbeul van Auschwitz.
Wraakfilms trekken meestal een trouwe horde liefhebbers, want het is gemakkelijk je te identificeren met iemand die de verantwoordelijke(n) wil straffen nadat hem of haar groot onrecht of verdriet is aangedaan. Een dergelijke actie-reactie krijgt een extra dimensie als het een ouder personage betreft, zoals Michael Caine die in Harry Brown (2009) de dood van zijn beste vriend vergeldt met onvermijdelijk grof geweld en (gelukkig) niet in de kraag wordt gevat. Als dan ook nog de Holocaust een rol gaat spelen en de wreker een aandoenlijke, beverige en vergeetachtige hoogbejaarde is, lijkt bij voorbaat elke represaille gerechtvaardigd.
Geheugen opfrissen
Atom Egoyan (The Sweet Hereafter, 1997) werd aangewezen als regisseur van Remember, het navrante wraakverhaal van de negentigjarige Auschwitz-overlevende Zev (Christopher Plummer). Er is één aanzienlijk probleem: Zev lijdt aan dementie en heeft een abominabel geheugen. Telkens als hij wakker wordt, roept hij zijn vrouw Ruth en moet iemand hem uitleggen dat zij onlangs is overleden.
Zijn vriend Max (Martin Landau, Oscar beste mannelijke bijrol Ed Wood, 1994) herinnert hem er aan dat Zev op Ruths sterfdag heeft gezworen wraak te nemen op de nazikampbeul die zeventig jaar geleden zijn familie heeft vermoord en nu onder een andere naam in Amerika leeft. Met een gedetailleerde instructiebrief van Max en een som geld verlaat Dev stiekem het verzorgingshuis en neemt hij de trein naar Cleveland. Op de ene arm het getatoeëerde nummer van Auschwitz, op de andere arm een tekst zodat hij niet vergeet om steeds weer het doel van zijn missie te lezen.
Oudjes
Debuterend scenarist Benjamin August schreef zijn originele script met Christopher Plummer in het achterhoofd. Deze gevierde acteur van het toneel en televisiescherm (veel bekroonde Shakespeare-rollen) speelde in meer dan honderd speelfilms (o.a. The Sound of Music, The Man Who Would Be King) en wist uiteindelijk in 2010 zijn eerste Oscar te verzilveren voor zijn bijrol in Beginners als een man die uit de kast komt nadat zijn vrouw is overleden. Ook Atom Egoyan was in zijn nopjes toen hij hoorde dat de producers van Remember Plummer hadden weten te strikken. Ze kenden elkaar nog van Ararat (2002), een drama over de Turkse genocide in Armenië.
Het zijn de oudjes in Remember die de schrale regie van Egoyan verbloemen. Zev’s confrontaties met twee potentiële kampbeulen (Bruno Ganz: Der Untergang en Jürgen Prochnow: Das Boot) zorgen voor enige verdieping en emotionele betrokkenheid die de regisseur ook in zijn recente Devil’s Knot verzuimde te bewerkstelligen. Het scenario is weliswaar intelligent met een logische en voorspelbare opbouw, fraaie spanningsboog halfweg en een briljante finale. Maar door het gebrek aan karakteriële diepgang en psychologisch drama lijkt de film teveel op een gemiddelde tv-thriller.
Christopher Plummer zet zijn personage van hoogbejaarde wreker zeer geloofwaardig neer: enigszins gammel, maar zeer vastbesloten. Het is opmerkelijk en ontzagwekkend tegelijk dat hij pas in de late herfst van zijn onuitputtelijke filmcarrière met Remember zijn eerste echte hoofdrol wist te bemachtigen.
17 mei 2016
*****
Het is alsof je weer thuiskomt
door Cor Oliemeulen
Hele volksstammen laten zich tegenwoordig overstelpen met Amerikaanse series, terwijl het merendeel niet eens bekend is met een van de beste filmreeksen ooit: Heimat. Het eerste deel van de trilogie – Heimat: Eine deutsche Chronik – is schitterend gerestaureerd, maakt binnenkort een tournee langs ruim dertig filmtheaters en wordt nadien uitgebracht op dvd en Blu-ray.
Je hoeft niet de Tweede Wereldoorlog te hebben meegemaakt om deze monumentale serie van Edgar Reitz uit 1984 te kunnen begrijpen en waarderen. De geschiedenis van drie families in de plattelandsregio Hunsrück van 1919 tot 1982, destijds in elf delen op televisie verschenen, zou nog twee even sterke vervolgseries krijgen, waarna de liefhebber zich ook nog in 2013 mocht laven aan de prequel Die andere Heimat – Chronik einer Sehnsucht. Nu is er de 4K-restauratie, die drie decennia later exact laat zien hoe Reitz het destijds bedoelde, maar nog niet de technische mogelijkheden bezat.
Hunsrücker Platt
In mei 1919 loopt Paul Simon in zes dagen van Frankrijk naar Hunsrück om zich na de verschrikkingen van de Eerste Wereldoorlog te herenigen met zijn vader Matthias, de smid van het fictieve dorp Schabbach, zijn nuchtere moeder Katharina, zijn zus Pauline, die met een horlogemaker trouwt, en zijn broer Eduard. Laatstgenoemde is een tikkeltje naïef en tobt al op jonge leeftijd met zijn gezondheid. “Eduard, dein Lung!”, roept Katharina hem toe als haar zoon voor het open venster geestdriftig het nieuws uit de krant voorleest. Een regelmatige, goedbedoelde waarschuwing die je ruim dertig jaar later niet bent vergeten. Net als het heerlijk gemoedelijke streekdialect, het Hunsrücker Platt.
Paul trouwt met Maria (Marita Breuer), het hoofdpersonage van Heimat – Eine Deutsche Chronik, met wie hij twee kinderen krijgt: Anton (“Antonchen”) en Ernst (“Ernstchen”). Paul is ondernemend: hij experimenteert met radio’s. Hij is ook lusteloos: op een dag zegt hij Maria dat hij een biertje gaat drinken, maar in plaats hiervan loopt hij Schabbach uit, steeds verder en verder weg, en belandt hij in Amerika waar hij later een succesvolle elektronicaonderneming bezit. Tot aan Maria’s sterfdag weet niemand waarom Paul zomaar zijn familie in de steek liet, ook Paul zelf moet het antwoord schuldig blijven.
Grote technologische en historische ontwikkelingen
Schabbach is meer dan zestig jaar lang het midden van de wereld, Heimat een meeslepende en leerzame kroniek van het Europa van de twintigste eeuw. Met de familie Simon als spil en referentiekader wordt de kijker meegevoerd in een tijd van grote technologische ontwikkelingen en bepalende historische gebeurtenissen. Zo zien we de introductie van de auto, de radio en de telefoon. De opkomst van Hitler en het nationaalsocialisme, de Tweede Wereldoorlog, de bevrijding door de Amerikanen en de wederopbouw van het land. En al die tijd kan de kijker zich identificeren met de talrijke aansprekende, levensechte personages: van idealist tot opportunist, van inwoners die zweren bij de traditie tot zij die popelen om de wereld daarbuiten te ontdekken.
Regisseur Edgar Reitz toont het leven van alledag: geboorte en dood, liefde en rouw, geluk en ongeluk – alles realistisch en zonder opsmuk, fragmentarisch maar vlot en gedetailleerd verteld en met een strakke regie waardoor wonderwel alle personages in hun eigen belevingswereld tot hun recht komen. Zijn kroniek hoeft het niet te hebben van intriges of mensen die elkaar het leven zuur maken (daar was men destijds in een dergelijke omgeving kennelijk nog niet aan toe) en de enige echte klootzak die we gedurende de hele serie ervaren is Maria’s broer Wilfried, die zich ontpopt als fanatieke SS-er. Of je moet vinden dat ook Paul Simon fout is door die lieve, mooie Maria met hun twee zoontjes zomaar in de steek te laten.
Mengen van zwart-wit en kleur
Een onvervalst handelsmerk van Heimat is de afwisseling van zwart-witte en kleurenbeelden, spontaan en intuïtief toegepast door Edgar Reitz en zijn cinematograaf Gernot Roll. Het duo experimenteerde in de hele trilogie met het mengen van deze sequenties. “Zwart-witscènes werken om een of andere reden op het gemoed. Het is alsof men dieper in de ziel van de personen kan binnendringen”, aldus Reitz. “Zwart-witbeelden mobiliseren de onbewuste inhoud, zorgen voor een grotere nabijheid met de personen op het witte doek en worden makkelijker herinnerd. Kleurenbeelden zijn decoratiever en daardoor ook vaak moeilijker op te slaan in het geheugen.”
Aan het begin van de vijf jaar durende restauratie lag hier de grootste uitdaging. Na een kwart eeuw opslag bleken de oorspronkelijke beelden volledig hun kleuren te hebben verloren. Alle scènes, ook de zwart-witbeelden, waren zalmrode monochroom-beelden geworden en elk contrast was zoek. Ook de negatieven in het rijksarchief hadden chemische veranderingen ondergaan en ze waren bovendien intensief gebruikt voor het maken van kopieën.
Hels karwei met verbluffend resultaat
Wie denkt dat de kleurenrestauratie van George Méliès’ sciencefictionklassieker Voyage dans la Lune met zijn krappe vijftien minuten beeldmateriaal (24 frames per seconde) al monnikenwerk was, realiseert zich direct hoe omvangrijk het moet zijn geweest om de meer dan anderhalf miljoen afzonderlijke beelden (met een gezamenlijke duur van zestien uur) één voor één te fotograferen, meermaals te scannen en te bewerken. Kleuren, gradaties, beeldpositie en grootte moesten met speciale software worden bewerkt en geherdefinieerd, ook de beschadigde fragmenten.
Als je het oorspronkelijke, analoge materiaal legt naast de digitale restauratie is het resultaat verbluffend, ook de overgangen tussen zwart-wit en kleur zijn vloeiender. Het originele themamuziekje blijkt even onsterfelijk als dat van Twin Peaks: na tientallen jaren kruipt het onmiddellijk in je hoofd en laat het niet meer los. Het is alsof je weer thuis komt, terug in je Heimat: je geboorteland vol van verlangens, wensen en verzuchtingen.
14 mei 2016
***
Uit het leven gegrepen
door Cor Oliemeulen
Vijftiger met terminale kanker zoekt nieuw baasje voor zijn trouwe viervoeter. Sterk, geloofwaardig acteerwerk zonder Latijns temperament in komisch drama Truman.
Regisseur Cesc Gay maakte in 2012 Una pistola en cada mano, dat hij net als zijn jongste film Truman samen schreef met Tomàs Aragay. In zes korte verhalen portretteerden zij op soms meedogenloze wijze de worstelingen van tobbende veertigers. De Argentijnse acteur Ricardo Darín (El secreto de sus ojos, 2009) en zijn Spaanse collega Javier Cámara (Hable con ella, 2002) excelleerden als doorsnee mannen die verzeild raken in buitengewone situaties. Het viertal werkt opnieuw samen in Truman en mét Truman, een hond.
Wie adopteert de hond?
Ricardo Darín speelt Julián, een vijftiger die zojuist heeft geaccepteerd dat hij de strijd tegen uitgezaaide longkanker niet kan winnen. Javier Cámara speelt zijn oude vriend Tomás die hem verblijdt met een onverwacht bezoek in zijn woonplaats Madrid. Samen gaan ze op zoek naar een nieuw baasje voor Truman. Het drietal bezoekt een dierenarts voor tips. Julián wil weten of het zinvol is als hij bij het afscheid een kledingstuk achterlaat zodat de hond hem kan blijven ruiken.
In Truman lijkt de zoektocht naar een geschikte adoptiefamilie belangrijker dan bijvoorbeeld de keuze voor een begrafenis of een crematie (“Pas je wel in zo’n kleine urn?”). De vier dagen die Julián en Tomás samen hebben, staan in het teken van de toekomst van de hond (zelf ook niet meer de jongste), terwijl het filosoferen over leven en dood subtiel op de achtergrond door kabbelt. Deze twee rasacteurs hebben weinig woorden nodig om hun gevoelens te uiten.
Amsterdam
De dialogen vormen dan ook het minst sterke element van de film, die hierdoor verzuimt om te verrassen. Natuurlijk, Truman gaat over échte mensen (en een hond) en het drama van een naderende dood is al heftig genoeg, maar een paar leuke twists, net als in Una pistola en cada mano, had dit komische drama wel kunnen gebruiken. Eén van de sterkste scènes daarentegen is bloedserieus en raak: in een restaurant irriteert Julián zich aan een koppel dat doet alsof ze hem niet heeft gezien. Een herkenbare situatie en een steuntje in de rug voor mensen die weten wat rouw is en zouden willen dat ze het lef hadden te reageren zoals Julián dat doet.
En dan hebben we nog het ‘verplichte’ uitje naar Amsterdam, waar Juliáns saai ogende zoon Nico studeert en die in de veronderstelling is dat zijn vader inmiddels is genezen. Hoe gaan ze dat varkentje wassen óf lukt het Julián simpelweg niet om Nico te vertellen dat dit hun laatste ontmoeting is? En passant maken we kort kennis met een vriend van Nico (Lucas Hamming, Lover or Loser en voorman huisband DWDD) en vraagt de kijker zich af hoe het toch mogelijk is dat je in films direct hoort dat het een Nederlander is die Engels praat?
Het afscheid van de vrienden en van Truman is – net als het spel van Ricardo Darín en Javier Cámara – van een ingehouden ontroerende pracht, echter het is te weinig om de film te laten beklijven.
6 mei 2016
Lees ook: Boek over Spaanse cinema
Tien favoriete films van cursisten
De zesdelige cursus ‘Introductie in de filmgeschiedenis’ wordt afgesloten met het bespreken van keuzefilms van de cursisten. Bij de Volksuniversiteit Oss leverde dat de volgende selectie op. Met dank aan Patricia, Anneth, Gera, Pim, Joost en Peet.
door Cor Oliemeulen
De toenmalige jonge broekjes Matt Damon en Ben Affleck schreven samen het bekroonde script van Good Will Hunting. Damon speelt de hoofdrol, Affleck (terecht) een bijrolletje. Will Hunting is een eigenwijs boefje met een fotografisch geheugen die niets van studeren wil weten. Als hij werkt als schoonmaker in een school lost hij een zeer ingewikkeld wiskundig probleem op dat op een bord staat. Als het genie bekend is, wil men hem stimuleren om zijn uitzonderlijke talent in te zetten voor de wetenschap. Maar Will Hunting is een lastig en irritant mannetje. Gelukkig weet een psycholoog (Oscar voor Robin Williams) hem met beide beentjes op de grond te zetten.
Liefdesgeschiedenissen en gedwongen huwelijken in streng gelovige gemeenschappen mogen zich per definitie in de belangstelling van een schare fans hullen. Zo ook het Israëlische drama Fill the Void (Lemale et ha’halal), dat zich afspeelt in Tel Aviv. Nadat haar oudere zus Esther in het kraambed is gestorven, wordt de 18-jarige Shira door haar familie verplicht om te trouwen met de man van Esther. Echter Shira heeft een onverwachte verrassing in petto. Rama Burshtein schreef de film en was de eerste Orthodox-joodse vrouw die een grote film regisseerde. De vrouwelijke personages van Fill the Void worden regelmatig vergeleken met de in keurslijf gedrongen karakters van Jane Austen. Het drama won zeven Ophir Awards, de belangrijkste Israëlische filmprijzen.
De Amerikaanse schrijver Tennessee Williams bewerkte zijn beroemde boek A Streetcar Named Desire voor zijn gelijknamige toneelstuk (waarvoor hij in 1947 de Pulitzer Price won) en voor de gelijknamige film van Elia Kazan in 1951. De titel slaat op de tramlijn met de naam Desire die loopt langs het huis van Stella in een volkswijk van New Orleans. Stella’s zus Blanche (prachtige rol en Oscar Vivien Leigh) komt er een tijdje wonen, nadat zij door mysterieuze omstandigheden uit haar eigen woonplaats is vertrokken. De zussen hebben nog wat oud zeer te verwerken, en de wat onevenwichtige, snobistische Blanche ontwikkelt een dubbel gevoel voor Stella’s man Stanley (doorbraak Marlon Brando). Begeerte broeit in dit grootse drama met film noir-trekjes.
Ook dit drama is gebaseerd op een toneelstuk van Tennessee Williams en speelt zich ook af in New Orleans. Het is 1937 en een jonge vrouw (Elizabeth Taylor) zit in een psychiatrische inrichting omdat zij iets te maken zou hebben met de plotselinge dood van haar neef Sebastian. Een dokter (Montgomery Clift) wordt uitgenodigd door de steenrijke tante van de jonge vrouw, tevens de moeder van Sebastian (onvergetelijke Katherine Hepburn), en wordt voor het blok gezet: zijn armlastige ziekenhuis ontvangt een miljoen dollar op voorwaarde dat de dokter lobotomie bij haar nichtje toepast. Elizabeth Taylor was destijds dé grote filmster in Hollywood en eiste dat Montgomery Clift haar tegenspeler werd. Tennessee Williams vond Taylor een miscast, door wie hij volgens eigen zeggen moest overgeven. En Gore Vidal, die het scenario had geschreven, klaagde dat regisseur Joseph L. Mankiewicz het eind had veranderd.
Nog een Pulitzer Price-winnaar: Michael Cunningham. Hij schreef het sterk geacteerde drama The Hours, dat in 2002 werd verfilmd door de vrij onbekende Britse regisseur Stephen Daldry. We volgen drie generaties vrouwen die allemaal een band hebben met een roman van Virginia Woolf. In de jaren 20 maken we kennis met de Engelse schrijfster zelf (Oscar voor de bijna onherkenbare Nicole Kidman); in de jaren 50 leest een depressieve vrouw (Julianne Moore) het boek van Woolf en ziet net als de schrijfster het leven niet meer zitten; en in het New York van de jaren 90 organiseert het personage van Meryl Streep een viering voor haar dichtende aids-vriend (Ed Harris). Geen vrolijke film, wel indrukwekkend en behoorlijk feministisch.
In deze verfilming van het boek Der Vorleser van Bernhard Schlink blikt een Duitse advocaat (Ralph Fiennes) terug op het jaar 1958 waarin hij als vijftienjarige een liefdesaffaire met een oudere vrouw had. Jaren later blijkt dat zij bewaker in een naziconcentratiekamp was. De advocaat is de enige die weet waarom zij zich onnodig lang liet straffen. We zien Kate Winslet zonder make-up en in evakostuum regelmatig de liefde bedrijven, maar nooit voordat de jongeman een stukje heeft voorgelezen. De seksscènes in de film werden helemaal op het eind geschoten nadat acteur David Kross achttien was geworden. Winslet won de Oscar voor Beste Actrice en in hetzelfde jaar de Oscar voor Beste Vrouwelijke bijrol voor Revolutionary Road, waarin ze ook de hoofdrol speelde. Ze kon immers niet twee nominaties voor dezelfde categorie krijgen.
De debuutfilm van Alejandro González Iñárritu bestaat uit drie verhalen in Mexico Stad die zijn verbonden door een heftig auto-ongeluk en ….honden. Rauwe dramathriller met grof geweld tegen zowel mens als hond, maar wel realistisch en knap gemaakt. Net als in de tweede en derde film van zijn Trilogy of Death, respectievelijk 21 Grams en Babel, weet Iñárritu door ingenieuze montage alle eindjes mooi aan elkaar vast te knopen. Filmdebuut van de Mexicaanse acteur Gael García Bernal als Octavio die een liefdesrelatie met de vrouw van zijn gewelddadige broer probeert aan te gaan. De talentvolle regisseur maakte later ook nog Biutiful, Birdman en The Revenant.
Jim Henson kennen we natuurlijk van The Muppets. In 1982 maakte hij een fantasiefilm waarin grappige sketches zijn vervangen door een overwegend donker sprookje. We volgen Jen, een zogenaamde Gelfling, die de wereldorde moet zien te herstellen in een oorlog tussen de Skeksis, Urskeks en de Mystics. Het verhaal doet soms denken aan In de Ban van de Ring, maar moet het in tegenstelling tot de makers van The Lord of the Rings niet hebben van computeranimaties en een duizelingwekkend budget. De poppen en de decors van The Dark Crystal zijn ongeëvenaard vakwerk en de film geniet ruim dertig jaar later een cultstatus. De toenmalige release was geen succes in de bioscoop, want hij werd totaal overschaduwd door Tootsie en E.T..
In het Frankrijk van de jaren 50 groeit de 15-jarige Laurent op in een welgesteld gezin. Hij is intelligent en fijnzinnig, houdt van literatuur en jazz, in het bijzonder van saxofonist Charlie Parker. De onvoorspelbare Louis Malle was in zijn imposante carrière nooit vies van wat controverse en maakte met Le souffle au coeur een prachtige nostalgische film over de tijdsgeest. Er is één bijzonderheid: de innige relatie tussen Laurent en zijn jonge moeder. Ze belanden samen in een kuuroord én in bed. Een ogenschijnlijk lastige kwestie in een aannemelijke context en luchtig, zelfs respectvol opgediend. Louis Malle maakte nog een groot aantal mooie films, zoals Ascenseur pour l’échafaud (met de trompet van Miles Davis) en Les Amants, allebei in 1958 en allebei met de beminnelijke Jeanne Moreau.
Ook de Deense regisseur Lars von Trier kan met uitgesproken thema’s wel een potje breken. De toen nog onbekende Engelse actrice Emily Watson schittert als de kinderlijk naïeve Bess die opgroeit in een streng religieuze gemeenschap in de Schotse Hooglanden. Haar kersverse echtgenoot Jan raakt verlamd bij een ongeluk op een booreiland. Hij zegt tegen haar dat zij een nieuwe geliefde moet zoeken en hem in geuren en kleuren moet vertellen over de liefdesdaad, zodat ze toch nog intiem kunnen zijn. Door haar opstapelende schuldgevoelens draait Bess compleet door. Breaking the Waves kent invloeden van Dogme 95, maar voldoet niet geheel aan de strikte regels van deze filmbeweging. Deze eerste film van Von Triers Gouden Hart-trilogie werd gevolgd door het hilarische The Idiots (1998) en het muzikale Dancer in the Dark (2000), maar die zijn minder sterk dan dit onthutsende meesterwerk Breaking the Waves.
29 april 2016
***
Buitenbeentjes leren feesten
door Cor Oliemeulen
Iedereen is in zijn leven weleens een nieuweling geweest. Maar als opgroeiende tiener valt het soms niet mee je aan de onbekende omstandigheden aan te passen.
Le Nouveau won vorig jaar de Cinekid Juryprijs voor Beste Kinderfilm. De film volgt de verlegen tiener Benoît die is verhuisd van Le Havre naar Parijs en zijn best doet om een plekje in zijn nieuwe wereld te vinden. De vraag is of hij kiest voor het populaire groepje of voor de nerds. Wat volgt is een mooie en oprechte zoektocht naar het antwoord.
Van kind naar volwassen
De Franse acteur Rudi Rosenberg, vooral te zien in films en series voor televisie, maakt na twee korte films over tieners met Le Nouveau zijn speelfilmdebuut, waarvoor hij zelf het scenario schreef. Een tikkeltje autobiografisch, dus met de nodige nostalgische trekjes. Rosenberg is gefascineerd door de overgang van kindertijd naar volwassenheid – “Tieners hebben nog niet geleerd om hun gevoelens te verbergen, zoals volwassenen dat over het algemeen doen” – en legt graag de nadruk op buitenbeentjes, zoals hij dat al deed in het komische Aglaée (2010) met Géraldine Martineau als spastisch meisje.
Dit veelzeggende personage komt terug in zijn speelfilm. Net als Benoît is Aglaée nieuw op school, maar door haar typische manier van bewegen valt zij extra op en kan zij gegarandeerd rekenen op gegniffel achter haar rug. Haar handicap heeft haar kennelijk snel volwassen gemaakt, want zij weet zich beter en sneller aan te passen dan Benoît, die als een blok valt voor een derde nieuweling: het knappe Zweedse meisje Johanna. Ook zij is verlegen, maar mengt zich zonder aarzelen ook onder het groepje popie jopies van de klas, dat wordt aangevoerd door Charles, wiens plagerijtjes allemaal niet zo verkeerd zijn bedoeld, maar toch impact blijken te hebben.
Afwijkend gedrag
Met name Joshua heeft in eerste instantie last van de pesterijtjes. Zijn molligheid en zijn van de groepsnorm afwijkend gedrag hebben van hem een echte eenling gemaakt. Benoît ziet op Joshua’s kamer lijstjes met namen van leerlingen die hem ooit hebben uitgescholden of geslagen. Hij knipt zijn eigen haren en speelt accordeon. En tenslotte is daar Constantin die in tegenstelling tot Joshua niet denkt als een kind, maar juist als een volwassene. Hij draagt een bril en een beugel en is wat onhandig. Bijvoorbeeld als hij Aglaée wil ‘beschermen’ terwijl zij niet zit te wachten op zijn medelijden.
Het bijzondere van Le Nouveau is dat het niet de zoveelste film is over opgroeiende tieners die zoeken naar hun identiteit in een wereld van groepjesvorming, maar zich juist richt op het ontstaan van aansluiting en vriendschappen. De film behandelt geen onoverkomelijke problemen en is juist luchtig. Dat komt onder meer omdat Rosenberg de jeugdige acteurs veel liet improviseren en uit maar liefs 250 uur materiaal een realistisch portret (verstoken van social media) van krap tachtig minuten wist te destilleren. Het enige volwassen karakter is een oom die de kinderen aanzet tot stoute dingen. Dat leidt ertoe dat de buitenbeentjes wat weerbaarder worden en zelf ook leren wat feesten is in deze charmante jeugdfilm die vooral lijkt te willen zeggen: ‘Ben jezelf!’
23 april 2016
***
Een leugentje om bestwil
door Cor Oliemeulen
Een commandant in Afghanistan neemt onder grote druk een beslissing met tragische gevolgen. In eigen land wordt hij aangeklaagd voor oorlogsmisdaden. Het Deense oorlogs- en rechtbankdrama Krigen draait om morele dilemma’s.
De Deen Tobias Lindholm ontwikkelde zich in korte tijd als begenadigd scenarioschrijver met ijzersterke films als Submarino, Kapringen en Jagten. Als regisseur maakte hij drie films: R, Kapringen en Krigen, met steeds een prominente rol voor Pilou Asbæk. In laatstgenoemde drama, dat was genomineerd voor een Oscar voor beste niet-Engelstalige film, speelt hij commandant Claus Michael Pedersen die samen met zijn compagnie door de Deense overheid naar Afghanistan is uitgezonden om de bevolking te helpen met de wederopbouw van het land, zoals dat zo mooi heet.
Cruciale beslissing
Geteisterd door bermbommen, zengende hitte en het gemis van het thuisfront krijgen de soldaten op een dag te maken met zware beschietingen en de chaos die hiermee gepaard gaat. Een collega die zwaargewond raakt, kan alleen maar worden afgevoerd als de beschietingen zijn opgehouden. Claus neemt daarom een cruciale beslissing: hij vraagt luchtsteun om de vijandelijke compound te bombarderen. De soldaat kan worden gered, maar tijdens de bombardementen blijken onschuldige Afghaanse vrouwen en kinderen te zijn omgekomen.
Het Deense leger verleende met het beschikbaar stellen van materieel medewerking aan Krigen en veel van de soldaten zijn daadwerkelijk actief geweest in Afghanistan. Het is niet de belangrijkste reden dat filmmaker Tobias Lindholm zich schijnbaar op de vlakte houdt als Claus bij thuiskomst wordt aangeklaagd voor oorlogsmisdaden. De kijker mag oordelen over de beslissing van de commandant, zoals dat hoort bij dit soort morele dilemma’s, die zijn ingegeven door politieke keuzes van overheden.
Moreel dilemma
Wie in de eerste helft van Krigen – het oorlogsdrama – goed oplet, begrijpt dat de beste stuurlui aan wal staan. Idealistische, plichtsgetrouwe soldaten in oorlogsgebied raken nu eenmaal met onmogelijke opdrachten verzeild in onmogelijke situaties, waardoor morele grenzen kunnen vervagen en acute omstandigheden om snelle handelingen vragen. De camera staat nooit stil en het onrustige, schokkende beeld onderstreept de gemoedstoestand van claustrofobie, grote psychische druk en realistische geweldshandelingen die door geen enkele videogame of leerinstructie zijn te simuleren.
Uiteindelijk weer thuis in Denemarken – het rechtbankdrama – wil de politiek-correcte aanklaagster weten of Claus de vijand had gezien – een voorwaarde om de boel te laten bombarderen. Claus’ antwoord betekent de keuze tussen vier jaar cel of het gemis van zijn vrouw en kinderen. Volgt hij zijn geweten of wordt het een dikke middelvinger naar overijverige beleidsmakers die vanachter hun bureau beschikken over leven en dood en hun volgende baan proberen veilig te stellen? Of kiest Claus voor een nieuwe toekomst met zijn prille gezin?
Lindholm kiest voor een praktische oplossing. Dat is handig en diplomatiek, maar hij maakt hiermee een sterkere apotheose onmogelijk, zoals in Jagten, die wel lang nadreunt. Krigen mist hierdoor de impact die het had kunnen hebben: het staan voor een beginsel en het aan de kaak stellen van politieke hypocrisie.
Dat neemt niet weg dat de keuzes die in Krigen worden gemaakt, genoeg stof opleverden voor een aflevering van onze rubriek Ondertussen, op de redactie. Lees hier onze aflevering ‘Moreel dilemma bij de kijker’.
20 maart 2016