Blauwe brieven op kantoor, blauwe ballen na werktijd. Dat overkomt belastinginspecteur Marc die langzaam afglijdt in een ongemakkelijke driehoeksverhouding.
Na zijn film over de laatste tumultueuze dagen van koningin Marie Antoinette, Les adieux à la reine, waagt de Franse regisseur Benoît Jacquot zich aan een driehoeksverhouding. In het relatiedrama 3 Coeurs speelt de Belgische acteur Benoît Poelvoorde de belastinginspecteur Marc die valt voor twee zussen: Sylvie (Charlotte Gainsbourg) en Sophie (Chiara Mastroianni).
Rendez-vous
Het is laat in de avond en Marc ontmoet Sylvie op straat. Ze raken aan de praat en er ontstaat een klik. Ze spreken af voor een rendez-vous over een week in het populaire Parijse stadspark Jardin des Tuileries. Sylvie wacht tevergeefs op Marc, die door zakelijke beslommeringen en acute ademnood (de man rookt als een ketter) wordt opgehouden. Wat voorbestemd leek om spoedig uit te groeien tot een hartstochtelijke relatie mondt uit in een deceptie. Sylvie vertrekt na enige tijd naar Amerika en Marc ontmoet bij stom toeval haar zus Sophie op wie hij ook snel verliefd raakt.
Dat 3 Coeurs wordt verteld vanuit het perspectief van de man maakt het gegeven bij voorbaat misschien interessant, de uitwerking laat te wensen over. Passievolle liefde hoef je misschien niet direct van een belastinginspecteur te verwachten, maar als kijker vraag je je in alle redelijkheid af wat beide zussen toch zien in Marc. De ontdekking dat hij verliefd is op twee vrouwen die zussen zijn slaat bij Marc niet direct in als een bom, hoezeer ook de regisseur middels de geluidsband de spanning tot een climax probeert te brengen.
Egoïstisch en hypocriet
Normaliter zie je dit soort driehoeksverhoudingen in romantische komedies en komt alles uiteindelijk op zijn pootjes terecht. In 3 Coeurs zijn de verhoudingen gedoemd te mislukken, omdat de man egoïstisch en hypocriet is. Egoïstisch omdat hij van twee walletjes eet en hypocriet omdat hij op kantoor iemand dreigt aan te geven voor belastingontduiking, terwijl hij zelf privé de boel belazert. Als de ene zus weet van de affaire met de andere zus spreekt ze af met Marc af om geen opheldering van zaken te geven, omdat ze het tere hart van zuslief niet wil beschadigen.
In dat opzicht is het drama voer voor psychologen en een bron van herkenning voor onfortuinlijke kijkers die hetzelfde lot (hebben) ondergaan. De drie hoofdrolspelers hebben dan wel een hart, waarvan de filmtitel gewag maakt, maar er valt verdraaid weinig warmte in te bespeuren. Als kijker raak je nooit echt betrokken bij hun liefde en hun (on)geluk. Gelukkig is er nog Catherine Deneuve, de moeder van de twee zussen (en in werkelijkheid ook de moeder van Chiara Mastroianni), die de intrige in de gaten lijkt te hebben. In haar schaarse optredens geeft Deneuve het trio acteerles, waardoor 3 Coeurs nog enigszins de moeite waard is.
Spanje heeft in tegenstelling tot Frankrijk en Italië een bescheiden filmcultuur. Dit komt door de Franco-dictatuur (1939 – 1975), met vooral ‘brave’ films. Luis Buñuel, de vader van het filmsurrealisme, was niet van plan zich te laten beknotten. Hij week uit naar Mexico, totdat Franco hem in 1961 graag zag terugkeren om goede sier te kunnen maken. Buñuel stemde in, trok onveranderd zijn eigen plan en groeide uit tot toonaangevend regisseur. Hij plaveide de weg voor veel talentvolle collega’s.
door Cor Oliemeulen
1. – Muerte de un ciclista (1955, Juan Antonio Bardem)
Juan Antonio Bardem (oom van acteur Javier Bardem) was een uitgesproken tegenstander van Franco, maar liet zijn kritiek veelal buiten zijn films en ontweek de censuur. Desondanks werd hij talloze malen gearresteerd. Hoogtepunt in zijn oeuvre is het sociaal-realistische drama Muerte de un ciclista (1955) dat een Hitchcockiaans moordmysterie op grandioze wijze verbindt met een verboden romance in film noir-stijl. De film begint met een koppel dat een fietser schept, maar omdat ze geheime geliefden zijn rijden ze snel door. Bardems meesterwerk boeit nog steeds door de opgebouwde spanning met plotwendingen en de soepele montages die scènes naadloos laten overlopen, bijvoorbeeld tussen de wereld van de welgestelde klasse en het arbeidersvolk. De Italiaanse Lucia Bosé (gedubd door een Spaanse actrice) speelt de steeds nerveuzer wordende femme fatale die zich uiteindelijk verplicht voelt te kiezen tussen haar rijke echtgenoot en haar geliefde Jean, een universiteitsprofessor. In het fragment neemt Jean een examen af, totdat hij zich realiseert wat ze hebben aangericht.
2. – El Verdugo (1963, Luis García Berlanga)
Luis García Berlanga verwierf bekendheid door een komedie die hij samen schreef met zijn goede vriend Juan Antonio Bardem. In Bienvenido Mister Marshall (1953) steekt hij de draak met Amerikaanse zakenlieden die kapitaal in een Spaanse stad willen investeren. Dat viel bij Franco, maar ook in Amerika niet bij iedereen in goede aarde. In tegenstelling tot Luis Buñuel, wiens werken verboden waren, hield Berlanga zich in zijn films nauwelijks bezig met politiek. Hij hield liever het publiek een spiegel voor. In 1961, het jaar dat Buñuel met Viridiana de Gouden Palm in Cannes won, maakte Berlanga de satire Plácido, waarin een arme drommel op kerstavond wordt uitgenodigd door een rijke familie. De film heeft een moordend tempo, is hilarisch druk en zit vol zwarte humor over hypocriet handelen. Een stuk rustiger van aard is El Verdugo (1963) dat uiteindelijk meer drama dan komedie is vanwege het pittige gegeven: een jonge goedzak gaat trouwen met de dochter van een staatsbeul. Om met zijn drieën een flat te kunnen bemachtigen, moet hij met tegenzin de functie van zijn schoonvader overnemen. Dat blijkt loodzwaar als de terdoodveroordeelde geen gratie krijgt. Mooie satirische film met hectische komische scènes eindigt wel heel triest.
3. – Tristana (1970, Luis Buñuel)
In Mexico maakte Luis Buñuel een groot aantal drama’s waarin hij vaak satirische kritiek levert op de realiteit. Seksuele afwijkingen, de hypocrisie van de kerk, de zelfgenoegzaamheid van de bourgeoisie – zijn hele oeuvre kent controversiële thema. Zo schokte Buñuel met Los Olvidados (1950), een neorealistisch portret van destructieve jeugdcriminelen in een Mexicaanse sloppenwijk. Nog maar net terug in Spanje maakte hij Viridiana (1961), een psychologisch drama over een jonge non die wordt verleid door haar oom. De Franse filmindustrie zag wel brood in de eigenzinnige Buñuel, wat leidde tot een aantal hoogtepunten in de filmgeschiedenis. Zoals Belle de jour (1967) met Catherine Deneuve die een dubbelleven leidt als huisvrouw en prostituee. Drie jaar later nam Buñuel met de Franse diva het Spaanse drama Tristana op. Deneuve (gedubd) speelt de titelrol van het meisje dat na de dood van haar ouders wordt opgevangen door haar oom. Deze Don Lope wordt gespeeld door acteergrootheid Fernando Rey (ook al de handtastelijke oom in Viridiana). Tristana is ogenschijnlijk eenvoudig in stijl, maar zit vol met onbewuste driften. Het meisje wil liever de jonge kunstschilder Horacio als haar geliefde, maar het noodlot, voor zowel Tristana als haar oom, blijkt onafwendbaar.
4. – El espíritu de la colmena (1973, Victor Erice)
Victor Erice is geen veelfilmer: dertien producties in een halve eeuw. Het zijn documentaires, korte films en slechts drie speelfilms. In 1983 verscheen El Sur, de zoektocht van een meisje naar de roots van haar vader in Zuid-Spanje, in 1992 maakte hij El sol del membrillo, de bekroonde biografie van schilder Antonio Lopez. Echter het meest overdonderend was zijn debuut El espíritu de la colmena (The Spirit of the Beehive) in 1973. Erice maakte deze arthousefilm aan het eind van de Franco-dictatuur en vertelt over de periode net na de Spaanse Burgeroorlog in 1940. Het zevenjarige meisje Ana (Ana Torrent) is zo onder de indruk van de film Frankenstein dat ze denkt dat de geest van het monster rondwaart. De film kan worden beschouwd als een allegorie van de bevolking die gebukt gaat onder een autoritair regiem. De meeste beelden met gele, bruine en gouden tinten lijken wel schilderijen. Er is zoveel symboliek dat de censuur kansloos was en dat de kijker naar hartenlust kan interpreteren. Nadat Ana is weggelopen omdat ze onbewust een ontsnapte republikeinse gevangene heeft geholpen, ziet ze in het water haar spiegelbeeld veranderen in dat van het monster van Frankenstein. Even later lijkt het of het monster (Franco?) haar wil wurgen. Het knappe van deze film is het perspectief op een volwassen thema vanuit de onschuld van een kind.
5. – Cría cuervos (1976, Carlos Saura)
Carlos Saura werd pas in de jaren tachtig bij het grote publiek bekend vanwege zijn prachtige muziekfilms, zoals Carmen (1983). Al in 1966 verwierf hij faam met La Caza en tien jaar later rondde hij zijn meesterwerk af. Cría cuervos werd gedraaid toen Franco op zijn sterfbed lag. Dat zie je terug, want ook dit drama is in feite – nog duidelijker dan El espíritu de la colmena – een allegorie van het leven onder de dictatuur. En nog meer dan in het drama van Victor Erice speelt de kleine Ana Torrent in Cría cuervos een zeer indrukwekkende, volwassen hoofdrol. Ook nu heet ze Ana, ervaren we de gebeurtenissen door haar ogen en haalt ze werkelijkheid en fantasie door elkaar. Het thema is de dood. Ana’s vader bezwijkt tijdens seks met een andere vrouw, Ana’s moeder overlijdt aan kanker en soms wil Ana zelf dood. In haar momenten van rouw ziet ze haar moeder, die wordt gespeeld door Geraldine Chaplin, Saura’s toenmalige partner. Zij speelt tevens de twintig jaar oudere Ana die fragmentarisch in de camera vertelt hoe ze haar traumatische jeugd heeft beleefd. Elk karakter in Cría cuervos is een metafoor voor de Spaanse situatie: de lieve moeder wordt bedrogen door haar militaristische echtgenoot, de intolerante tante collaboreert, de zwijgzame oma verlangt terug naar de oude republiek, terwijl Ana en haar zusjes snakken naar vrijheid en liefde.
6. – Los santos inocentes (1984, Mario Camus)
Het lijken middeleeuwse toestanden in de boekverfilming Los santos inocentes van Mario Camus. Toch speelt de feodale verhouding tussen een steenrijke familie en armoedige boerenfamilies zich af in de jaren zestig. Het drama is terecht breed bejubeld vanwege de realistische weergave van het leven van de laagste klassen in de arme Spaanse regio Extremadura tijdens de dictatuur. Zowel het boek van Miguel Delibes als de film van Mario Camus zijn regelrechte hommages aan de miljoenen Spanjaarden die werden onderdrukt en uitgebuit door de landeigenaren die Franco steunden. In Los santos inocentes volgen we de lotgevallen van één familie: Paco, zijn echtgenote Regula, hun kinderen en zijn zwakbegaafde broer Azarías die op innemende wijze een uil en een kauw dresseert (maar er ook een aantal onhygiënische eigenschappen op nahoudt). Tijdens de competitieve jachtpartijen van hun landeigenaar met andere omhooggevallen welgestelden fungeert Paco als snuffelhond die afgeschoten duiven en patrijzen moet apporteren – ook nadat hij tot tweemaal toe zijn been heeft gebroken. De minachting van de landeigenaren is schrijnend, de wraak smaakt daarom zoet.
7. – Belle Époque (1992, Fernando Trueba)
Direct na de dood van Franco en het verdwijnen van de censuur begonnen de meeste Spaanse filmregisseurs aan een inhaalslag. Vroeger verboden thema’s werden uitvergroot: geweld, drugsgebruik, homoseksualiteit. Fernando Trueba trok zijn eigen plan: liever vrolijke, zorgeloze films dan zware kost. In 1992 brak hij, na het winnen van de Oscar voor beste buitenlandse film, internationaal door met de zedenschets Belle Époque. In de absurde opening van de film maken we kennis met de jonge soldaat Fernando die in 1931 deserteert en zich geconfronteerd weet met twee leden van de Guardia Civil. De twee agenten krijgen onenigheid of ze Fernando moeten laten lopen. De jongste agent schiet per ongeluk de oudste (zijn schoonvader!) dood, raakt overmand door verdriet en doodt zichzelf. Fernando kan zijn weg vervolgen en vindt onderdak bij de sympathieke Manolo. Tegen de achtergrond van de Spaanse Burgeroorlog, voltrekt zich een seksklucht (zonder bloot) waarin Fernando in korte tijd gemeenschap heeft met de vier knappe dochters van Manolo (o.a. een piepjonge Penélope Cruz). De romantische komedie van Trueba blinkt uit in hartstochtelijk spel, mooie kleuren en originele, memorabele vondsten. Zoals de broeierige scène waarin één van de dochters, een lesbienne, verkleed als man, de als vrouw verklede Fernando verleidt. Of de scène waarin de moeder terugkeert na haar tournee als operettezangeres.
8. – Los amantes del Círculo Polar (1998, Julio Medem)
Toeval bestaat. Die indruk krijg je al snel in het poëtisch romantische drama van Julio Medem. Als de kleine Otto op het schoolplein een bal niet kan tegenhouden en er helemaal achteraan moet lopen, ontmoet hij zijn leeftijdsgenootje Ana. Stel je voor dat hij beter had kunnen voetballen en de bal wél had gestopt? Dan had zijn leven en dat van Ana er heel anders uitgezien! De bijzondere band tussen twee zielsverwanten evolueert in alle hevigheid nadat Otto’s vader met Ana’s moeder trouwt. Otto en Ana worden broer en zus, én minnaars. In de oorspronkelijke vertelstructuur van Julio Medem liggen het toeval en de lotsbeschikking er soms dik bovenop, maar het gevoel voor drama in combinatie met de weergaloze montages en oogstrelende shots vormen een onvergetelijke liefdesgeschiedenis. In onderstaand fragment zien we Otto en Ana – die elkaar uit het oog zijn verloren nadat Otto’s moeder is overleden en hij door schuldgevoel met niemand nog iets te maken wilde hebben – samen op een plein. De regisseur maakte in 2001 nog het opvallende romantische drama Lucía y el sexo, waarin de hoofdrolspeelster zich, net als in Los amantes del Círculo Polar, terugtrekt in een isolement nadat ze haar vriend is verloren.
9. – Mar Adentro (2004, Alejandro Amenábar)
Net als Julio Medem schrijft regisseur Alejandro Amenábar het liefst zelf de filmscenario’s, echter laatstgenoemde componeert ook de muziek voor zijn eigen films. Amenábar debuteerde met de thriller Tesis (1995) en gooide hoge ogen met het mysterie Abre los ojos (1997) en het horrordrama The Others (2001). Drie jaar later deelde hij een cinematografische mokerslag uit met Mar adentro, een ontroerend biografisch drama dat is gebaseerd op het leven van Ramón Sampredo die na een duikongeluk vanaf zijn nek verlamd raakte en vocht voor euthanasie. Het onwaardige bestaan van bijna dertig jaar bedlegerigheid en de politieke strijd voor zelfbeschikking wordt perfect vertolkt door Javier Bardem. Mar adentro won ruim zestig prijzen op internationale filmfestivals, waaronder veertien Goya Awards, een Independent Spirit Award, een Golden Globe en de Oscar voor beste buitenlandse film. Hoogtepunt van de film is het fragment waarin de protagonist smacht te ontsnappen aan zijn hopeloze bestemming, begeleid door misschien wel de mooiste vertolking ooit van Puccini’s laatste aria ‘Nessun Dorma’ door Jose Manuel Zapata.
10. – Volver (2006, Pedro Almodóvar)
Pedro Almodóvar is de belangrijkste vertegenwoordiger van La Movida Madrileña, een sociaalculturele beweging die bloeide in het eerste decennium na de dood van dictator Franco. Vanuit een gevoel van sociale vrijheid en hedonisme schreef Almodóvar columns en zijn eerste filmscenario’s. Hij provoceerde, choqueerde en ontwikkelde zijn favoriete thema’s als seksuele identiteit, drugsgebruik en de misstanden in de katholieke kerk – zelden wars van symboliek en metaforen. In 1988 oogstte Pedro Almodóvar met Mujeres al borde de un ataque de nervios de eerste internationale waardering. In 1999 ontving hij voor Todo sobre mi madre de Oscar voor beste buitenlandse film en in 2002 voor Hable con ella de Oscar voor beste origineel scenario. Met Volver (2006) leverde hij een donker, maar kleurrijk portret van drie generaties vrouwen die ontsnappen aan het vuur en de dood dankzij hun beminnelijkheid en doorzettingsvermogen. Eén van Almodóvars vele muzen, Penélope Cruz, speelt de rol van haar leven als de emotionele, zinnelijke en intense moeder Raimunda. Zij raakt in de waan van bovennatuurlijke ervaringen en rekent af met haar vriend die haar dochter heeft aangerand.
Literair komisch drama over een aantrekkelijke vrouw die volgens haar bemoeizuchtige buurman hetzelfde vreselijke lot als haar bijna-naamgenoot wacht.
De nog jonge carrière van Gemma Arterton is op zijn minst opmerkelijk te noemen. Sinds haar rol als Bond-meisje Strawberry Fields in Quantum of Solace (2008) liggen de aanbiedingen voor de 28-jarige Britse actrice voor het oprapen. Haar landgenoot Stephen Frears strikte haar voor de titelrol van Tamara Drewe (2010), een komisch drama over een journaliste die terugkeert naar haar geboortedorp. Haar verleidelijke verschijning springt direct in het oog, zeker nadat Tamara een niet overbodige neuscorrectie heeft ondergaan. Moeiteloos brengt ze een aantal mannenhoofden op hol: haar sympathieke jeugdvriendje, de populaire drummer van een punkband en een getrouwde schrijver van middelbare leeftijd. Dit leidt tot een reeks van geestige verwikkelingen, waarna Tamara uiteindelijk haar keuze zal bepalen.
Overspel
Als Engelse immigrante moet Gemma Arterton ook in het Franse komische drama – met nota bene als titel – Gemma Bovery al haar romantische aandacht tussen drie mannen verdelen. In deze film van Anna Fontaine (Coco avant Chanel, 2009) is het Engelse platteland verruild voor een dorp in Normandië en heeft de getrouwde schrijver plaatsgemaakt voor een getrouwde bakker. Een bakker met een voorliefde voor speciale broden en literatuur. Welke literatuur in het bijzonder zal spoedig blijken.
Er is nog een opvallende parallel tussen de twee films met Gemma Arterton in de hoofdrol. Zowel Tamara Drewe als Gemma Bovery zijn adaptaties van stripromans van Posy Simmonds. Voor Tamara Drewe liet deze Britse kunstenaar zich inspireren door de negentiende-eeuwse roman Far From the Madding Crowd van Thomas Hardy waarin een vrouw moet kiezen uit drie potentiële minnaars. Voor Gemma Bovery putte ze inspiratie uit de beroemde eveneens negentiende-eeuwse roman Madame Bovary van Gustave Flaubert. In dit verhaal pleegt doktersvrouw Emma Bovary overspel bij de vleet om aan de leegte van het bestaan in de provincie te ontsnappen.
Madame Bovary
Terug naar Gemma Bovery en het Franse platteland. De Britse Gemma en Charles vormen een kunstenaarsechtpaar dat komt wonen in een krakkemikkige boerderij. Ze zijn de overburen van de bakker, Martin genaamd. Hij is direct verliefd als Gemma nog eens omdraait en naar hem glimlacht. ‘Dat ene wuifje betekende het einde van tien jaar verhulde seksualiteit’, vertelt zijn voice-over. Als Charles buitenshuis is, verleent Martin graag hand- en spandiensten aan Gemma. En op een zwoele middag leert hij haar zelfs de ambachtelijke kunst van het brood kneden. Helaas voor Martin valt Gemma niet voor zijn charmes, maar voor die van een welgestelde jongeman die in een kasteel woont. Maar Martins obsessie duurt onverminderd voort. Voor hem staat vast dat Gemma Bovery de wedergeboorte van Madame Bovary is. De verveelde vrouw als archetype, die een verschrikkelijk lot te wachten staat.
Hoewel Gemma met haar wapperende haren, vrolijke zomerjurkjes en schuldige onschuld sensueel schittert in het Normandische licht, gaan de meeste credits naar Fabrice Luchini (Dans la Maison, 2012) als Martin. Op grappige en meeslepende wijze becommentarieert hij de gebeurtenissen, terwijl hij allerlei fratsen uithaalt om het veronderstelde lot van Gemma te veranderen.
Zo bruin als in La Discrète (1990) bakt hij het niet. In die doorbraakrol speelt Luchini een gedumpte schrijver die zich wreekt op het vrouwelijke geslacht. In Gemma Bovery blijft het bij bemoeizucht en goede bedoelingen. Goede bedoelingen die eindigen in een tragedie. Maar dan wel een tragedie die zich al in de proloog aandient en waarvan de werkelijke aanleiding pas in het allerlaatste shot voor de fantastische epiloog wordt onthuld.
Een man maakt een nachtelijke autorit van Birmingham naar Londen. Geen gestoorde lifters, spectaculaire achtervolgingen of een heftig verkeersongeluk. Slechts drama. Zeg maar gerust een tragedie. Eén man in een auto met een telefoon. Meer is niet nodig.
Ivan Locke is een normale, bijna saaie man die is gezegend met een gelukkig huwelijk, twee aardige zonen en een goede baan. Als hardwerkende en gerespecteerde constructiemanager leidt hij een van de grootste bouwprojecten van Europa. Juist op de belangrijkste dag van zijn klus ontvangt hij een telefoontje waardoor hij zich genoodzaakt voelt resoluut het roer om te gooien. Tot grote afschuw van zijn baas meldt hij zich af voor zijn werk en belt zijn vrouw dat hij vanavond niet thuis komt. Maanden geleden is er iets gebeurd waardoor Locke nu een andere bestemming heeft.
Fascinerend levensecht
Tom Hardy is fascinerend levensecht als de titelfiguur. Na successen op toneelpodia en in tv-series heeft de 37-jarige geboren Londenaar de weg naar het witte doek gevonden. Hij brak door in het actiemysterie Inception (2010) van Christopher Nolan en werd wereldwijd bekend als de schurk Bane in The Dark Knight Rises (2012) van dezelfde regisseur. In Locke laat hij voor het eerst zien dat hij met gemak in zijn eentje een film kan dragen.
Sinds zijn ontdekking als zeer begenadigd filmacteur staan producenten in een lange rij. Binnenkort is hij te zien in het misdaaddrama The Drop en voor volgend jaar loopt zijn agenda snel vol. Zo wordt Tom Hardy in de nieuwe Mad Max de gelijknamige held en zal hij een hoofdrol spelen in The Revenant van de Mexicaanse topregisseur Alejandro González Iñárritu.
De Engelse regisseur Steven Knight wilde Locke alleen maar maken mits Hardy toestemde. Na zijn bejubelde scenario’s van Dirty Pretty Things (2002) en Eastern Promises (2007) maakte Knight vorig jaar zijn speelfilmdebuut met de misdaadprent Hummingbird. Daar experimenteerde hij met camerahoeken vanaf en vanuit een rijdende auto, waarbij hij mooie beelden en verrassende perspectieven ontdekte. Het concept voor Locke was geboren. In deze film zien we Tom Hardy van diverse kanten sfeervol gefotografeerd en belicht. Ondanks het feit dat de protagonist de hele tijd op een autostoel zit en nauwelijks beweegt, ontstaat er daadwerkelijk een gevoel van visuele dynamiek.
Nieuwe missie
Locke is zo geobsedeerd door zijn nieuwe missie dat hij alle gebeurtenissen zo zakelijk mogelijk benadert. Voorzien van een degelijke baard en een nasaal Welsh-accent moet Hardy het niet hebben van grote gebaren, maar van subtiele emoties in het gezicht, zijn ogen en zijn stem – waarlijk een masterclass acteren. Het blijkt niet niets: verstek laten gaan voor de belangrijkste klus van je werkleven, je vrouw opbiechten waarom je niet naar huis komt, je zoons meedelen dat je niet samen met hen een grote voetbalwedstrijd kunt kijken en ondertussen ervoor zorgen dat het kostbare bouwproject zonder jou niet instort.
Het drama kent een spannend scenario met uitstekende stemrollen van Locke’s echtgenote Katrina (Ruth Wilson), zijn zonen (Tom Holland en Bill Milner) en zijn nerveuze alcoholistische collega Donal (Andrew Scott) die het werk moet overnemen. In een race tegen de klok slaan bij alle betrokkenen de opwinding en frustratie toe. Locke moet een hoge prijs betalen voor zijn misstap, maar voor hem is er maar één keus: de ene verantwoordelijkheid weegt zwaarder dan de andere. Wat begint met de constructie van een gebouw eindigt met de verwoesting van een leven.
Een Nederlands-Indische jongen gaat tijdens de Eerste Wereldoorlog vechten in het Franse Vreemdelingenlegioen. Een Brabantse filmer dook in zijn geschiedenis en maakte een verdienstelijk lowbudgetdrama.
Nederland heeft geen geweldig klimaat voor filmmakers. Tenminste als je iets anders wilt maken dan een jeugd- of familiefilm, of de zoveelste romcom met BN’ers. Meer smaken zijn er nauwelijks en ook arthouse uit de polder heeft nauwelijks bestaansrecht. Maar een ambitieuze creatieveling laat zich niet gemakkelijk kisten. Neem nu Klaas van Eijkeren. Deze Brabander, die de kost verdient met het maken van bedrijfsfilms, sprokkelde met hulp van klanten en crowdfunding een budget van vijftien mille bij elkaar. Vol elan stortte hij zich op zijn eerste speelfilm Patria, een drama over de lotgevallen van de Nederlands-Indische jongen Arthur Knaap die zich tijdens de Eerste Wereldoorlog aansluit bij het Franse Vreemdelingenlegioen.
Budget
Een gemiddelde Hollywood-productie kost al snel enkele tientallen miljoenen dollars. Desondanks zijn er voorbeelden van bekende filmmakers die het eveneens met aanzienlijk minder moesten doen. Robert Rodriguez schoot in 1992 El Mariachi voor het schamele bedrag van zevenduizend dollar. Zijn debuut was voorbestemd om op de Mexicaanse thuisvideomarkt te verschijnen, echter Columbia Pictures zag meer perspectief, kocht de rechten en liet Rodriguez met Desperado (1995) en Once Upon a Time in Mexico (2003) zijn trilogie voltooien. Ondertussen was het maatje van Quentin Tarantino al doorgebroken met From Dusk Till Dawn (1996) om in 2005 zijn naam te vestigen met Sin City.
Terug naar de polder. Waar Rodriguez voor zijn eerste speelfilm het grootste deel van zijn budget moest aanwenden voor imitatiewapens gaf Klaas van Eijkeren het meest uit aan de huur van authentieke wapens. Voor de rest was hij aangewezen op veel goodwill en de vrijwillige medewerking van meer dan tweehonderd amateurs en professionals, bijna allemaal afkomstig uit Den Bosch en omgeving. Hoewel een groot deel van Patria zich afspeelt in de loopgraven is bijna de hele film in de eigen contreien opgenomen. Van Eijkeren blijkt veelzijdig: hij regisseerde, produceerde, schreef, castte, monteerde, acteerde en musiceerde. Allemaal low budget. Je kunt dat goed zien en horen, maar storen doet het nergens. Dit eerste Nederlandse filmdrama over de Eerste Wereldoorlog is met liefde en toewijding gemaakt.
Brieven
Het scenario van Patria is gebaseerd op de brieven die Arthur Knaap vanaf het oorlogsfront stuurde naar zijn ouders. Voor nog meer authenticiteit raadpleegde Van Eijkeren het regimentsdagboek. Het verhaal begint als Arthur (gespeeld door Timothy Flohr) in Parijs woont. Zijn vader werkt er als cultuurrecensent van De Telegraaf. Het is een tijd waarin weinig gebeurt. Dus als Arthurs vrienden op een dag uitgelaten roepen: ‘Het is oorlog!’, ontstaat bij hem avontuurlijke opwinding. In het kielzog van enkele honderden andere jongens uit het neutrale Nederland meldt hij zich bij het Vreemdelingenlegioen. Arthur is jong en heeft een romantisch beeld van de oorlog. Echter als hij in de Noord-Franse loopgraven zit en zijn collega’s bij bosjes sneuvelen, verandert Arthur van een zachtaardig groentje tot een ontgoochelde, maar voorbeeldige soldaat die aanvallen met mosterdgas probeert te trotseren en uit lijfsbehoud vijanden aan het mes rijgt.
Niet alle gespeelde dialogen in de film zijn even geslaagd (ook in menig populaire Nederlandse romcom worden teksten houterig opgezegd), de actie daarentegen oogt vrij realistisch. Gesteund door aardige fotografie, degelijk camerawerk en zijn eigen eenvoudige synthesizerklanken lukt het Klaas van Eijkeren de spanning langzaam op te voeren en de kijker mee te nemen in de tijdsgeest en de waanzin van de Groote Oorlog waar mensen zich voor een paar meter terreinwinst moesten laten afslachten. De waardigheid in het afsluitende panoramashot onderstreept de ambitie en het talent van de filmmaker. Misschien dat het Nederlands Filmfonds bereid is voor zijn volgende project een paar ton vrij te maken.
Winter Sleep is een intrigerend drama over subtiele confrontaties: tussen man en vrouw, broer en zus, baas en arbeider, huisbaas en huurder. Levensecht, sfeerrijk, literair en aangenaam traag.
Sinds zijn eerste grote filmfestivalsucces Uzak (2000) is Nuri Bilge Ceylan een graag geziene, en consequent bejubelde, gast in Cannes. Ook met Climates (2006), Three Monkeys (2008) en Once Upon a Time in Anatolia (2011) viel de Turkse regisseur, een van de beste Europese filmmakers van deze eeuw, daar in de prijzen. Met zijn jongste opus, Winter Sleep (Kış Uykusu), veroverde hij dit jaar de Gouden Palm.
Stem van de steppe
Net als in zijn vorige films vormt de overweldigende natuur met bijna oneindige landschappen het decor van de intriges, echter ditmaal is er veel meer dialoog en verbaal huiselijk geweld dan we gewend zijn. Ceylan construeerde samen met zijn vrouw Erbu het filmscenario op drie korte verhalen van Anton Tsjechov. De dialogen in Winter Sleep zijn dan ook superbe, het declameren van de acteurs bij vlagen weergaloos.
De plot draait om Aydin (Haluk Bilgener), een onverdienstelijke toneelspeler die tegenwoordig een oud familiehotel in de bergen van Cappadocië runt. Het is winter en de laatste gasten vertrekken: een jong Japans stel en een avontuurlijke motorrijder. Aydin doodt de tijd met het neerkrabbelen van opiniestukken voor het onbeduidende krantje De Stem van de Steppe en koestert de ambitie om een boek over de geschiedenis van het Turkse theater te schrijven.
Zijn vrouw Nihal (Melisa Sözen) woont aan de andere kant van het hotel. Zij wil niet enkel teren op de zak van haar welgestelde echtgenoot en houdt zich bezig met liefdadigheidswerk, momenteel het inzamelen van geld voor arme scholen in de regio. Aydins zus Necla (Demet Akbag) is gescheiden, ligt voornamelijk op de sofa met een goed boek en mag gerust worden wakker gemaakt voor een potje filosoferen. Waar Ceylan in zijn eerdere films voornamelijk werkte met acteurs uit zijn directe omgeving, beschikt hij nu over drie protagonisten die hun sporen in eigen land ruimschoots hebben verdiend.
Literair toneel op het witte doek
Absolute hoogtepunten van Winter Sleep zijn de discussies die Aydin heeft met de twee vrouwen. Een vol kwartier lang volgt de kijker de schermutselingen van Aydin met zijn zus Necla die het niveau van zijn artikelen ter discussie stelt. ‘Experts moeten over bepaalde onderwerpen schrijven, niet amateurs’, zo daagt zij hem uit. ‘Het onderwerp kiest jou’, stelt hij. Broer en zus vertrekken nauwelijks een spier tijdens de dialoog en laten zich lastig emotioneel uit de tent lokken. De scène begint ingehouden en bouwt op tot meesterlijk kibbelwerk dat sterk doet denken aan de intense relatiedrama’s van Ingmar Bergman, ook omdat het hele fragment met slechts één camera is opgenomen. Heel geleidelijk wordt de intellectuele toon cynischer, bijtender en zelfs beledigend, maar tegelijkertijd doen ze alsof het allemaal niet deert. Het is literair toneel op het witte doek met een grote amusementswaarde.
Ook Nihal kom aan de beurt. Aydin bemoeit zich in de ogen van zijn geliefde met haar filantropische activiteiten. Het is het enige dat ze helemaal voor zichzelf heeft en dat wil ze graag zo houden. Maar met zijn ‘geweldige’ ondernemingservaring leest Aydin haar maar al te graag de les, bijvoorbeeld over het gevaar van oplichting en haar gebrekkige administratie. Ook deze discussie begint ogenschijnlijk als een goed bedoeld gesprek tussen twee beschaafde, intelligente mensen, echter Aydins minachting, egoïsme en arrogantie liggen voortdurend op de loer. Het toont wat verveling met een mens kan doen: gevoelens van twijfel en zinloosheid sijpelen zomaar door een vorstelijk laagje van oprechtheid, trots en moraliteit.
De rode draad in Winter Sleep wordt gesponnen door een aanvaring tussen Aydin en de familie van een imam. Diens neefje heeft namelijk een autoruit ingegooid nadat huizenbezitter Aydin beslag heeft laten leggen op hun tv omdat de huur niet tijdig is betaald. Van de kruiperige spijtbetuigingen van de imam en het neefje dat flauwvalt als hij Aydins hand moet kussen tot en met de geheime compensatiepoging van Nihal – het hele drama is subliem opgebouwd en eindigt drie uur later zoals het begon: in een diepe winterslaap.
Man zoekt dochter – STOP – man vindt dochter – STOP – schurk zoekt dochter man – STOP – schurk vindt dochter man – STOP – man zoekt opnieuw dochter – STOP – man vindt schurk – STOP – zoekende dochter vindt man schurk – STOP.
Bruce Willis zei nog niet zo lang geleden in een interview dat hij onderhand wilde stoppen met het spelen in actiefilms. De inmiddels 60-jarige Amerikaanse acteur, die een bijna legendarische status verwierf met Die Hard, hield dat voornemen maar even vol: hij zou inderdaad niet meer participeren tussen het half dozijn afgeleefde actiehelden in het derde deel van The Expendables.
Niet omdat Bruce plotseling serieus acteur wilde worden – de eerste en enige aanzet hiertoe was eind vorige eeuw in The Sixth Sense – maar omdat hij naar verluidt één miljoen dollar had geëist voor enkele minuten deelname aan dit vehikel voor overjarig schiettuig. En aangezien ook op Huize Willis de schoorsteen moet blijven roken, draafde hij op voor The Prince van Brian A. Miller. Een regisseur met een onmiskenbaar groot talent: op miraculeuze wijze krijgt hij het voor elkaar om flutactiethrillers een onmiddellijke dvd-release te besparen.
Scheerapparaat
Hoofdpersoon van The Prince is Jason Patric, die al jaren zijn stinkende best doet om B-acteur te worden. Om er een beetje ruig uit te zien, heeft de regisseur een paar dagen Jasons scheerapparaat verstopt. Jason is niet erg groot, wel gespierd, maar voor de zekerheid schilderen we nog maar even een kolossale vogeltattoo op zijn rug. De doodskop op zijn hand betekent volgens het andere gespuis dat het kwaad kersen eten is met deze gozer. Jason mag dan wel doen alsof hij een geboren automonteur is, in werkelijkheid is hij jaren geleden gevlucht uit New Orleans. Als The Prince heerste hij in de meest duistere spelonken waar hij zich ontpopte als onaangenaam gezelschap voor agressieve opponenten, die vast meteen hun broek vervuilen zodra ze hem weer zouden tegenkomen.
Jason moet inderdaad terug, en de wasmachines beginnen al direct op volle toeren te draaien. We zullen niet veel prijsgeven, maar de rest van de film gaat over een contactarme man met een queeste die zich schietend een weg baant om het maagdenvlies van zijn dochter te redden. We zullen niet verklappen of dit lukt, maar het komt er uiteindelijk op neer dat Jason – na het enige vuistgevecht met de enige Aziaat in het vijandelijke kamp – oog in oog komt te staan met Bruce Willis, die tegenwoordig zo slecht met een vuurwapen overweg kan dat hij The Expendables 4 sowieso kan schudden.
Stout
Wat is er dan gebeurd? Jasons dochter is stout geweest. Ze heeft stiekem de collegezaal verruild voor het drugshok van rapper 50 Cent. In de geest van Travis Bickle in Taxi Driver, probeert Jason haar te bevrijden, zij het dat Robert de Niro acteerde, Jason níet kan acteren en de regisseur geen Scorsese heet, maar wel feilloos het ene cliché op het andere weet te stapelen. Miller telefoneert eerst voordat hij iets laat gebeuren, moet werken met het meest afgezaagde script sinds Calimero gaat op Reis en verbijstert ons met John Cusack die kennelijk stijf staat van de botox. Cusack figureert nog emotielozer dan de jonge spaghettiwesternheld Clint Eastwood – van wie regisseur Sergio Leone ooit zei dat die acteur slechts twee gezichtsuitdrukkingen bezat: een mét en een zónder hoed.
Het is verspilde moeite en een aanslag op het gezonde verstand om nog meer woorden vuil te maken aan The Prince. De aftiteling vermeldt ruim tweehonderd personen waaronder ‘second second assistant director’ Sonia Torres, die niet eens stottert. Er is inmiddels een telegram onderweg naar de filmmaatschappij om af te zien van een vervolg op een van de ellendigste koningsdrama’s uit de Amerikaanse actiemythologie.
In naam van religie worden mensen verstoten, verkracht en vermoord. Andere geloofsfanatici hebben grootmoedigere bedoelingen, zoals de streng katholieke Maria. In het wonderbaarlijke drama Kreuzweg verslikt ze zich pardoes in een hostie.
De Kruisweg is een nabootsing van de lijdensweg van Jezus vanaf het paleis van Pontius Pilatus tot op de heuvel van Golgotha, de plaats waar Jezus door Romeinen aan het kruis werd gespijkerd. Volgens de rooms-katholieke traditie volgen gelovigen op Goede Vrijdag veertien kruiswegstaties, meestal schilderijen die de gang naar de terechtstelling verbeelden.
Stijgende verbazing
Het Duitse drama Kreuzweg is opgebouwd uit veertien fragmenten die min of meer parallel lopen met de veertien staties. Veertien veelzeggende statische shots waarbij de toeschouwer van afstand de interactie tussen de personages kan gadeslaan en met stijgende verbazing en ontzetting het verhaal kan volgen. Een bijzonder idee met een originele filmconstructie, consequente opbouw en lak aan conventies. Laat je niet ontmoedigen door het eerste fragment met als titel ‘Jezus ter dood veroordeeld’. Een duffe, maar weinig aan de verbeelding overlatende, godsdienstles die de opmaat vormt van een apotheose die neerdaalt als een schicht uit de hemel.
De hoofdpersoon is veertien lentes jong en luistert naar de naam Maria. Ze is het oudste kind van een streng gelovig gezin. De familie is lid van een fictieve congregatie die is gebaseerd op St. Pius X, een gemeenschap die alle hervormingen sinds het Tweede Vaticaans Concilie van de jaren zestig afzweert. Deze semi-schismatieke organisatie werd in 2009 wereldnieuws omdat één van zijn vier bisschoppen de Holocaust ontkende. Als je lid bent van deze club is er geen ruimte voor persoonlijke behoeftes en ontwikkeling. Dat ondervindt ook Maria. Ze is een meisje, dat op het punt staat de wereld tegemoet te treden, maar door ouderwetse dogma’s en indoctrinatie – van vooral haar moeder – die wereld en haar eigen gevoelens leert wantrouwen.
Soldaten van Jezus Christus
De priester kan er ook wat van. Hij is jong, gedreven, charismatisch en zeer rap van tong. Als voorbereiding op hun Vormsel (voor niet-katholieken: als je bent gedoopt, ontvang je een sacrament met de kracht van de Heilige Geest) heeft hij wat kinderen om zich heen verzameld. De boodschap is duidelijk: Satan is de vijand, ziekte een straf van God en de kinderen, die zijn gezegend met wonderlijke energie in hun hart, moeten zich gedragen als ‘soldaten van Jezus Christus’. De ziel van andere mensen redden dus. En offers brengen. Dit betekent voor Maria dat ze misschien haar autistische broertje, de kleine Johannes, gezond kan maken.
De makers van Kreuzweg – broer en zus Dietrich en Anna Brüggemann, die zelf opgroeiden in een St. Pius X gerelateerde omgeving – prefereren psychologische beschouwingen boven de karikaturale diepzwarte humor van Glaube, onderdeel van de verdienstelijke, maar omstreden Paradis-trilogie van de Oostenrijkse filmmaker Ulrich Seidl. In dat drama blijkt de protagonist, een vrouw van middelbare leeftijd, zo vol van Jezus dat ze op haar blote knieën door de kamer kruipt, zichzelf geselt met een zweepje en masturbeert met een kruisbeeld.
Verleiden tot onzedelijke acties
Maria stelt haar lichaam, ziel en zaligheid op een andere manier ter beschikking aan het geloof en houdt het aanvankelijk simpel. Ze trotseert het koude weer zonder jas, wil niet lachen als ze op de foto gaat, doet – tot begrijpelijke hilariteit van haar klasgenoten – niet mee aan schoolgymnastiek omdat er verderfelijke muziek wordt gedraaid en biecht elke scheet op bij de priester. Het onpersoonlijke, wereldvreemde contact met deze vermeende zielzorger maakt de gemoedstoestand van Maria er niet beter op. Net als haar moeder vindt de priester dat het pubermeisje geen onkuise gedachten over jongens mag hebben en dat ‘de ritmes van drums en de monotone baslijnen van soulmuziek en gospel ons tot onzedelijke acties verleiden’.
Ondertussen probeert Maria’s klasgenoot Christian tot haar door te dringen. Hij is lid van een geloofsgemeenschap waar ze die satanische muziek graag ten gehore brengen. In hun kerk zijn ook vrouwelijke misdienaars, een gegeven dat Maria ten strengste afkeurt, omdat meisjes de mannelijke kerkgangers afleiden van het gebed. Op de vraag van Christian of de vrouwen niet kunnen worden afgeleid door jongensmisdienaars komt geen antwoord. Maria’s onbedoelde hypocrisie en voortschrijdende afzondering versterken haar ijzeren wil om haar moeder te behagen en haar broertje te redden. Sterke rollen van de debuterende Lea van Acken als Maria, en Franziska Weisz als haar moeder in dit trefzekere drama over godsdienstwaanzin.
De ‘derde kant’ van de rivier is een plek die niet bestaat. Als je in een identiteitscrisis zit en niet kunt kiezen aan welke kant je wilt staan, moet je een eigen plek creëren. Goedschiks óf kwaadschiks.
De Argentijnse regisseur Celina Murga werkt het liefst met acteurs die geen of nauwelijks ervaring hebben. Weliswaar gesteund en geadviseerd door Martin Scorsese (de naam van de legendarische filmmaker pronkt steeds vaker op de titelrol van veelbelovende internationale producties) heeft zij niet het budget om gerenommeerde acteurs aan te trekken. Het voordeel van nieuwelingen is echter vaak wel dat ze goed te kneden zijn en een naturelle uitstraling hebben. In Murga’s vierde film The Third Side of the River (La Tercera Orilla) is dat niet anders.
Dubbelleven
De 17-jarige Nico woont samen met zijn moeder, zusje en broertje in een provinciestadje. We ontdekken langzaam dat zijn vader een dubbelleven leidt: deze Jorge heeft een officieel gezin en een niet-officieel gezin waarvan Nico lid is. Jorge komt zo nu en dan langs voor seks met Nico’s moeder en hangt graag Sinterklaas uit. Hij is dokter en ranchbezitter, erg dominant, maar niet gewelddadig. Hij is zoals zijn vader hem waarschijnlijk opvoedde: hard werken, goed in materiële zaken, maar geen enkel oog voor de gevoelens van je kinderen.
Nico is de man in huis. Net als Jorge voelt hij zich verantwoordelijk, vooral voor zijn broertje dat op school wordt gepest. Als Nico na een gevecht met een van de pestkoppen zijn geblesseerde oog heeft laat verzorgen door zijn moeder, is het enige wat Jorge doet zijn schouders ophalen en schamper lachen. Nico gehoorzaamt zijn vader, maar tegelijkertijd haat hij hem. Soms kruipt hij onder zijn bed als zijn vader langskomt. Samen een potje jagen en een bordeel bezoeken zijn verplichte nummers. Veel liever gaat Nico helemaal los in een heerlijk valse karaoke met zijn zusje.
Hypocrisie
Regisseur Celina Murga wil graag afrekenen met de hypocrisie rond dubbele families. “Die zijn normaal in Argentinië. Maar in een provinciestadje is dat eerder zichtbaar. Iedereen kent het ‘geheim’, iedereen ziet wat er aan de hand is, maar niemand zegt er iets van.” Ze vertelt het verhaal over de pijnlijke relatie en oplopende spanning tussen zoon en vader vanuit het perspectief van Nico. Ze neemt hiervoor alle tijd. Zoveel tijd zelfs dat de climax niet als een echte climax voelt. En dat is erg jammer.
De vader-zoonrelatie komt al voor in oude Arabische geschriften. Hele bibliotheken en videotheken zijn te vullen met beschouwingen over het thema. Ieder verhaal kent zijn eigen problematiek, conflicten en nuances. De perikelen tussen Jorge en Nico in The Third Side of the River nemen we graag voor kennisgeving aan. We hekelen de vader en hebben compassie voor de zoon, maar echt boeien kan het allemaal niet. Of je moet in hetzelfde schuitje als Nico zitten.
Sam Waagenaar was een nieuwsgierige, optimistische en onbevangen levensgenieter. Bekend van zijn biografie over Mata Hari, maar in vergetelheid geraakt als fotograaf die de halve wereld bereisde. Pim Zwier werd getroffen door diens ongepubliceerd levensverhaal en maakte een documentaire, waarin Waagenaars beleving van de Tweede Wereldoorlog centraal staat.
Never a Dull Moment is een chronologische opsomming van de levenswandel van de in 1908 geboren Amsterdammer. De tekst van de film is geheel gebaseerd op de woorden van de avonturier en wordt ondersteund door authentiek filmmateriaal en foto’s van Sam Waagenaar zelf. De geselecteerde passages uit zijn autobiografie komen tot leven door een voice-over. Hoewel de toon soms nonchalant of afstandelijk is, blijft het beeld van een oprechte en veerkrachtige persoon hangen.
Drang tot reizen
Sam Waagenaar had al vroeg een drang tot reizen en het bezoeken van vreemde landen. Na de middelbare school vertrok hij in 1930 naar New York waar hij publiciteitsmanager van filmmaatschappij MGM werd. Een half jaar later keerde hij terug en werd Hoofd Publiciteit & Reclame van Europa. Hij noemt het de beste tijd van zijn leven. In Parijs waren ‘de meisjes aangenaam brutaal’. Hij nam zangles, ging operette zingen, vestigde zich in Zuid-Frankrijk en vertrok in 1939 weer naar Amerika.
Na de Japanse aanval op Pearl Harbor werden heel veel oorlogsfilms gemaakt. Als Europeaan was ‘Samuel’ Waagenaar geknipt om de rol van nazi te spelen. Terwijl hij figureerde als Duitse soldaat werden bijna gelijktijdig zijn ouders gedeporteerd, via Westerbork naar Auschwitz voor ‘een gedwongen dood’. Later in de documentaire zal hij de gaskamer bezoeken. Alleen nog het trapje naar beneden is te zien. Hij maakt er foto’s en staat ’tussen de as en de haarspelden’.
Voortdurend gekkenhuis
Niet minder indrukwekkend is zijn persoonlijke verhaal over de invasie van de Geallieerden. Samen met de Amerikaanse stoottroepen beleeft hij de uitzinnig wuivende mensen in kapot geschoten Franse dorpen, de overgave van de Duitsers en de bevrijding van Parijs. De authentieke beelden zijn prachtig, de foto’s van Sam Waagenaar, geschoten vanaf het dak van een hotel aan de Champs-Élysées, geven een unieke kijk op ‘een voortdurend gekkenhuis’.
Als oorlogscorrespondent bezoekt hij het totaal vernielde Berlijn. ‘De ellende liep over straat en de dood zat op de stoep.’ In heel de stad was geen boom meer te vinden, want de murw geslagen inwoners hadden niets anders om te stoken. We zien foto’s van boomstompen en ‘de overgebleven standbeelden die vroeger in dichte struiken stonden en nu in absurde naaktheid uit de kale grond oprezen’.
Goed voor Sam Waagenaar dat hij de oorlogsellende uiteindelijk kon achterlaten. Nu was het tijd om als fotograaf / correspondent de wijde wereld in te trekken: Europa, Azië, Afrika, waar is hij in zijn vijftigjarige loopbaan eigenlijk niet geweest? Het maakt van Never a Dull Moment een bewogen portret zonder saaie momenten. Zonder de authentieke stem van de hoofdpersoon of een enkel interview blijft het wel moeilijk de mens achter de fotograferende avonturier te ontdekken.
