3 Faces

****

recensie 3 Faces

Ludiek jongleren met maskers

door Sjoerd van Wijk

3 Faces biedt een meerduidige inkijk in de Iraanse samenleving en is geladen met speelse kritiek van de gerenommeerde Iraanse schrijver-regisseur Jafar Panahi. 

Bekende actrice Behnaz Jafari ontvangt een verontrustende video via social media waarin het meisje Marziyeh zelfmoord lijkt te plegen. Marziyeh’s wanhoop komt doordat ze op het Iraanse platteland niet haar acteerdromen kan najagen. Jafari gaat samen met regisseur Jafar Panahi op onderzoek uit, in de hoop het meisje te vinden. In een film die het midden houdt tussen fictie en werkelijkheid (iedereen speelt zichzelf) gaan ze op een roadtrip door de gastvrije dorpen, waar tradities hoog in het vaandel staan. Aan de ene kant is er een warm onthaal en zekere bewondering voor de stedelingen uit Teheran, aan de andere kant worden ‘kunstenmakers’ met argusogen bekeken.

3 Faces

Appeltjes schillen
3 Faces heeft een onmiskenbaar persoonlijk karakter, niet alleen doordat Panahi zichzelf speelt. De regisseur leverde in het verleden subtiel maatschappijkritische films af zoals Offside, wat hem in 2010 een gevangenisstraf en later huisarrest opleverde. Maar erger, hij mocht geen films meer maken, wat internationaal voor ophef zorgde. Toch is Panahi sinds 2011 (This Is Not a Film) in het geniep blijven filmen, met beschouwingen over tegenstellingen in de Iraanse samenleving. Ondanks dat Panahi een appeltje te schillen heeft met de censuur van de Iraanse overheid, voorkomt hij ook ditmaal dat 3 Faces een vendetta wordt.

Onderzoekend komen de gestes tussen stedeling en dorpeling in beeld, zonder dat iemand de boeman is. De scepsis jegens artiesten op het platteland staat in de bredere context van het reilen en zeilen in een dorp, in plaats van dat deze rancuneus als bekrompen overkomt. Met humor worden de verschillen duidelijk, als dorpelingen Jafari en Panahi initieel enthousiast begroeten en vervolgens teleurgesteld afdruipen als blijkt dat ze niets komen repareren, zoals gedacht. Toch komt door de ellipsen over Jafari’s zoektocht Panahi’s personage wat te vaak naar voren, terwijl Mariyeh’s verdriet de film juist draagt met indringende urgentie. 

Driedubbelrol
Spanningen zijn continu onderhuids onder een façade van beleefdheid. Personages lijken meerdere rollen te spelen, zowel in de film als in de samenleving. Film en werkelijkheid vloeien naadloos in elkaar over, van Marziyeh’s confronterende openingsscène tot de voormalig bekende actrice Shahrzad die als knipoog nooit in beeld komt.

Het Iran van Panahi is een ludiek jongleren met de verschillende maskers: voor de overheid, de buren en vrienden. In tegenstelling tot het al te luchtige Taxi Teheran (2015) slaagt 3 Faces er meer in uiteenlopende emoties op meditatieve wijze samen te smeden tot een indringende, menselijke inzage in het land. De continue verwijzingen naar de echte levens van de personages, het eenvoudige camerawerk, de dagelijkse beslommeringen—ze vormen een subtiel spel met de werkelijkheid, wat de Iraanse jongleer-act des te inzichtelijker maakt. 

3 Faces

Traditioneel subversief
Met dit indringende spel plaatst 3 Faces zich ferm in een Iraanse filmtraditie die de censuur eerder als uitdaging dan als beperking lijkt te zien. Dikwijls herinnert de film aan het werk van regisseur Abbas Kiarostami, die ook fictie en werkelijkheid op beschouwende wijze door elkaar haalde. In films zoals A Taste of Cherry (1997), die ook zelfmoord als thema aanhaalt, wist hij losjes maatschappijkritiek in de verhalen te verwerken.

Door subversieve thema’s te verweven met de keuze in verhalen en het tonen van de dagelijkse omgang lukt het Iraanse regisseurs, zoals ook de gevierde regisseur Asghar Farhadi (A Separation), meestal om geruisloos door de censuur te komen. In plaats van te prediken, levert die combinatie juist sluw opgebouwde dramatische spanning op, wat de Iraanse cinema zo uniek maakt. 3 Faces voelt traditioneel subversief aan en de speelse zoektocht naar wederzijds begrip werkt lang door, omdat de personages de film een eigen karakter geven.
 

28 maart 2018

 
MEER RECENSIES

20th Century Women

****

recensie 20th Century Women

Opvoeden en opgroeien in 1979, Californië 

door Nanda Aris

Een zorgzame, feministische moeder probeert in het Californië van 1979 haar tienerzoon op te voeden. Een coming of age film van moeder en zoon waarin we beide perspectieven volgen.

20th Century Women werd dit jaar genomineerd voor een Oscar voor Best Original Screenplay. Het verhaal is geïnspireerd op het leven en de jeugd van regisseur Mike Mills zelf. Zijn eerste, tevens autobiografische, film Beginners (2010) vertelt het verhaal van zijn vader, die als zeventiger na het overlijden van zijn moeder, uit de kast komt als homoseksueel.

20th Century Women

We volgen we de bewoners van een oud huis in Santa Barbara, Californië: de feministische moeder Dorothea (Annette Bening) met haar zoon Jamie (Lucas Jade Zumann), punkliefhebster Abbie (Greta Gerwig), en hippie-klusjesman William (Billy Crudup). Buurmeisje Julie komt vaak langs.

Hulp nodig
Het verhaal draait voornamelijk om de opvoeding van de vijftienjarige Jamie, door bovenal zijn moeder – die haar zoon kreeg op veertigjarige leeftijd – maar ook door huisgenoot Abbie en zijn vriendin Julie. Dorothea heeft het idee dat ze Jamie niet volledig meer kan bereiken, en dat ze hulp nodig heeft bij de opvoeding. Ze vraagt daarom twintiger Abbie, die bij hen in huis een kamer huurt, en de tiener Julie haar te helpen, omdat zij beide een goede band hebben met Jamie.

Dat ze een goede band hebben, betekent niet dat zij Jamie dezelfde dingen bijbrengen als Dorothea hem bij zou brengen. Van Abbie leert hij over feminisme, de clitoris en de menstruatie. Jamie is ondertussen verliefd op Julie, maar zij houdt hun relatie graag platonisch, ook al slaapt ze (letterlijk) graag bij hem. Ze vertelt hem over haar seksuele avonturen – iets waar Jamie half op zit te wachten.

Vrouwelijke opvoeding
Dorothea wil graag dat het goed gaat met haar zoon, maar heeft niet geleerd ( zelf opgevoed in de depressiejaren) om haar eigen gevoel te uiten. Door haar vraag aan Abbie en Julie om te helpen bij de opvoeding, wordt ze ook geconfronteerd met haar eigen rol als moeder Dorothea gelooft niet er een man nodig is om Jamie op te voeden. Het zorgt soms voor een zucht, de nuchterheid ontbreekt een beetje.

20th Century Women

De opvoeding is ook vrij. Wanneer Jamie spijbelt van school, schrijft Dorothea creatieve briefjes waarom hij niet aanwezig kon zijn, en lacht ze om zijn vindingrijkheid om haar handtekening te vervalsen. Bening weet de warmte van een zorg hebbende moeder neer te zetten, een moeder die je eigenlijk soms achter het behang zou willen plakken, maar waar je ook niet zonder zou kunnen.

Diepte
Door voice-overs, flashbacks en flashforwards komen we meer te weten over de personages, en dat is een fijne en kunstzinnige manier voor het scheppen van meer diepte. Het schept ook begrip voor de tijdsgeest waarin de film speelt, zoals wanneer we kijken naar de ‘crisis of confidence speech’ van Jimmy Carter in 1979. De muziek die de beelden begeleidt is aanstekelijk en optimistisch.

Ondanks de afwezigheid van grote gebeurtenissen, waardoor 20th Century Women doet denken aan Boyhood (2014), verveelt de film niet. Dit is te danken aan de personages, die de hippiewarmte van het samengestelde gezin goed over weten te brengen.
 

19 april 2017

 
MEER RECENSIES

99 Homes

***

recensie  99 Homes

Malafide makelaar

door Damian Uphoff

Door het originele onderwerp intrigerende, maar verder veilig volgens het boekje uitgewerkte, film over hoe ver je als mens gaat om je eigen huis terug te verdienen. 

Je moet onder een steen geleefd hebben wil je niet gehoord hebben van de Amerikaanse huizencrisis die al sinds 2006 woedt. Miljoenen mensen die op rigoureuze wijze hun huis uitgezet worden vanwege rommelhypotheken. Wat dat betreft leunt 99 Homes dicht tegen de realiteit aan. Hoewel ietwat dik aangezet, geeft hij dikwijls een leerzame, interessante kijk op hoe de crisis zich manifesteert, levens ruïneert en, bovenal, hoe bepaalde mensen er juist op parasiteren. Eveneens te zien in The Big Short, waarin vier buitenstaanders rijk worden door het voorspellen van de instortende huizenmarkt.

99 Homes

Overlevingsdrang
Dennis Nash, een jonge bouwvakker, die samen met zijn moeder en zoontje leeft, komt in een onfortuinlijke situatie terecht nadat hij zijn huis uitgetrapt wordt. De arglistige vastgoedmakelaar Rick Carver, die verantwoordelijk is voor zijn uitzetting, biedt hem werk aan en dat laat de stakker zich geen twee keer zeggen. De klusjes die hij voor de malafide makelaar moet uitvoeren nemen ongure vormen aan, waardoor hij al snel met een moreel dilemma te kampen krijgt. Want hoever ga je als mens om je eigen huis terug te krijgen? In een situatie waarin overlevingsdrang boven moraal prevaleert.

De premisse is er één die vaak voorkomt. Denk aan Training Day, waarin een jonge agent gaandeweg in een spiraal van corruptie terechtkomt en last krijgt van gewetenswroeging. Ander verhaal, andere setting, maar exact dezelfde formule. En daar ligt dan ook de zwakte van 99 Homes. Het is een veilige film, die het formuletje braaf afwerkt en obligaat eindigt.

Marionet
Michael Shannon (Revolutionairy Road) zet zijn rol met verve neer. Hij speelt een doorgewinterde makelaar die de ‘kneepjes’ van het vak maar al te goed kent. Zodanig dat hij ze meermaals misbruikt. In Nash (Andrew Garfield, The Amazing Spider-Man) ziet hij een marionet, een sidekick om de rotklusjes te doen. Klusjes die van kwaad tot erger gaan. Later moet Nash zelfs de taak op zich nemen om ook andere mensen hun huis uit te schoppen. De vraag is of je het hem kwalijk kan nemen. In een situatie van wanhoop is men al gauw bereid morele grenzen te verleggen. Wat volgt is een psychologisch, sterk geacteerd, schouwspel, waarin Carver het duiveltje op de schouder van Nash is, en zijn moeder (Laura Dern) de engel die hem uit Carvers greep tracht te verlossen.

99 Homes

Nash’ inwijding in het makelaarswereldje verloopt wel érg soepel, ook kun je vraagtekens zetten bij enkele beweegredenen van de twee. Zo is het  eigenlijk stug dat een rijke makelaar zomaar een bouwvakker aanneemt voor zulke exorbitant hoge salarissen. Het had duidelijker naar voren mogen komen waarom Carver nou juist Nash als discipel aannam. De rijke makelaar had er zelf weinig baat bij en gezien de hebzuchtige aard deed hij het niet uit gulheid. Desalniettemin geeft 99 Homes een leerzame kijk op de problematiek rond de huizencrisis, die anno 2016 nog steeds zichtbaar is.

 

1 februari 2016

 

MEER RECENSIES

600 Miles

***

recensie  600 Miles

Mexicaanse misdaad in flarden

door Bob van der Sterre

Je bent een wapenhandelcontroleur in de grensstreek van de VS en Mexico. Het meeste van je werk is routine. Maar dan zal je altijd zien dat die ene dag komt waarop je gekneveld op een achterbank in Mexico zit en geen idee hebt wat er met je gaat gebeuren.

Het overkomt Hank Harris, die belandt in de auto van de Mexicaanse wapensmokkelaar Alfonso Rubio. Het ene moment is hij ‘geld waard’ om zijn kennis, het andere moment is hij een last aan Rubio’s been, het volgende moment redt hij zijn leven met zijn ervaring over kartels.

Recensie 600 Miles

Rubio en Harris ontwikkelen een vreemde verstandhouding. Twee verschillende culturen, verschillende karakters, verschillende leeftijden en uiteraard verschillende landen. De een is een jonge gay die nog uit de kast moet komen (Kristyan Ferrer), de ander is een nuchtere volwassen man die net zo zakelijk met zijn liefdesleven omgaat als met zijn werk (rol van Tim Roth).

Mexico
Mexico en zijn misdaad is al lange tijd een populair onderwerp. Aanvankelijk waren er vooral actiekomedies als Desperado en El Mariachi. Intussen zijn ze vervangen door films die de wereld van de Mexicaanse misdaad op een dramatische manier vertolken. De films zijn lang niet zo grappig meer. De Mexicaanse misdaad is nu een grimmig genre met films als Sicario (2015), Narco Cultura (2013), Savages (2012), El Narco (2010), Days of Grace (2011) en Heli (2014). De cinematografisch meest interessante prestatie vind je vermoedelijk terug in Breaking Bad.

Waarom het niet meteen goed doen en overstappen op de realiteit? Cartel Land en Kingdom of Shadows draaien tijdens het IDFA van 2015. El Sicario (2011) is al even indrukwekkend. Je begrijpt waarom deze wereld cinematografisch zoveel interesse trekt. Een combinatie van gruwelijke misdaad en een creepy, surrealistische atmosfeer, die je aldoor voelt. Achter iedere boom kan een misdadige clan zitten.

De meest vernieuwende van allemaal was vermoedelijk Miss Bala uit 2011, die ongelooflijk realistisch was gefilmd. Een choreografie van misdaad – zodanig dat je er bijna honderd procent zeker misselijk van wordt. Een onvolprezen meesterwerk.

Alles gebeurt plotseling
Hoe past deze film in dat plaatje? Het goede van 600 Miles is dat de film onduidelijk is, met aparte locaties. De trend van het hyperrealisme. Veel stoffig gedoe in en om Mexicaanse snelwegen, schokkerig, beschrijvend, plotseling. Dus ook geen fatsoenlijke kop en staart; je valt als een baksteen in hun levens en je vliegt er als een speer ook weer uit.

Veel merkwaardige karakters. Zoals de oom van Rubio, een man die eerst zijn afwas doet alvorens iemand te fusilleren. Of de makker van Rubio, Carson (Harrison Thomas), die wapens koopt en tegelijkertijd snoep steelt.

Recensie 600 Miles

Een sterk moment is als een bepaalde gang (Vigilantes? Een andere bende? Je hebt geen idee) ze onderweg laten stoppen bij de blokkade van een snelweg. Gaan ze geëxecuteerd worden? Komen ze in handen van een foute bende met een voorliefde voor martelen? Dan besef je hoe het leven voor veel Mexicanen moet zijn: het wetteloze voel je door het bioscoopscherm heen.

Flarden werkelijkheid
Maar kijk je onder dat filmische trucje door, dan zie je een verhaalopzet als duizend andere films (twee tegengestelde karakters die met elkaar praten en een band krijgen; het verloren vader en zoon thema; de roadtrip). De aparte karakters in de film kunnen dat niet compenseren.

600 Miles is zodoende eigenlijk heel beperkt. Flarden werkelijkheid; dat is de inhoud. Word je daar gelukkig van? Dat is aan de kijker. Bewondering voor hoe het wordt gemaakt, absoluut, maar er blijft na de film veel te weinig over om als filmliefhebber tevreden over te zijn.

 

28 november 2015

 

MEER RECENSIES

3 coeurs

**

recensie  3 Coeurs

Belastinginspecteur ontduikt trouw

door Cor Oliemeulen

Blauwe brieven op kantoor, blauwe ballen na werktijd. Dat overkomt belastinginspecteur Marc die langzaam afglijdt in een ongemakkelijke driehoeksverhouding. 

Na zijn film over de laatste tumultueuze dagen van koningin Marie Antoinette, Les adieux à la reine, waagt de Franse regisseur Benoît Jacquot zich aan een driehoeksverhouding. In het relatiedrama 3 Coeurs speelt de Belgische acteur Benoît Poelvoorde de belastinginspecteur Marc die valt voor twee zussen: Sylvie (Charlotte Gainsbourg) en Sophie (Chiara Mastroianni).

Recensie 3 Coeurs

Rendez-vous
Het is laat in de avond en Marc ontmoet Sylvie op straat. Ze raken aan de praat en er ontstaat een klik. Ze spreken af voor een rendez-vous over een week in het populaire Parijse stadspark Jardin des Tuileries. Sylvie wacht tevergeefs op Marc, die door zakelijke beslommeringen en acute ademnood (de man rookt als een ketter) wordt opgehouden. Wat voorbestemd leek om spoedig uit te groeien tot een hartstochtelijke relatie mondt uit in een deceptie. Sylvie vertrekt na enige tijd naar Amerika en Marc ontmoet bij stom toeval haar zus Sophie op wie hij ook snel verliefd raakt.

Dat 3 Coeurs wordt verteld vanuit het perspectief van de man maakt het gegeven bij voorbaat misschien interessant, de uitwerking laat te wensen over. Passievolle liefde hoef je misschien niet direct van een belastinginspecteur te verwachten, maar als kijker vraag je je in alle redelijkheid af wat beide zussen toch zien in Marc. De ontdekking dat hij verliefd is op twee vrouwen die zussen zijn slaat bij Marc niet direct in als een bom, hoezeer ook de regisseur middels de geluidsband de spanning tot een climax probeert te brengen.

Egoïstisch en hypocriet
Normaliter zie je dit soort driehoeksverhoudingen in romantische komedies en komt alles uiteindelijk op zijn pootjes terecht. In 3 Coeurs zijn de verhoudingen gedoemd te mislukken, omdat de man egoïstisch en hypocriet is. Egoïstisch omdat hij van twee walletjes eet en hypocriet omdat hij op kantoor iemand dreigt aan te geven voor belastingontduiking, terwijl hij zelf privé de boel belazert. Als de ene zus weet van de affaire met de andere zus spreekt ze af met Marc af om geen opheldering van zaken te geven, omdat ze het tere hart van zuslief niet wil beschadigen.

Recensie 3 Coeurs

In dat opzicht is het drama voer voor psychologen en een bron van herkenning voor onfortuinlijke kijkers die hetzelfde lot (hebben) ondergaan. De drie hoofdrolspelers hebben dan wel een hart, waarvan de filmtitel gewag maakt, maar er valt verdraaid weinig warmte in te bespeuren. Als kijker raak je nooit echt betrokken bij hun liefde en hun (on)geluk. Gelukkig is er nog Catherine Deneuve, de moeder van de twee zussen (en in werkelijkheid ook de moeder van Chiara Mastroianni), die de intrige in de gaten lijkt te hebben. In haar schaarse optredens geeft Deneuve het trio acteerles, waardoor 3 Coeurs nog enigszins de moeite waard is.

 

1 november 2014

 

MEER RECENSIES

20,000 Days on Earth

***

recensie  20,000 Days on Earth

Portret van een poseur

door Alfred Bos

Pseudo-documentaire over een Australische – en in Brighton, Engeland wonende – rockzanger, romanschrijver, scenarist, acteur en vader. Nick Cave wordt geportretteerd zoals hij zichzelf ziet.

Wie in de filmencyclopedieën de naam van Nick Cave opzoekt, vindt hem vermeld als scenarist. Hij schreef de filmscripts van The Proposition en Lawless. Daarnaast is hij in een handvol films te zien, onder meer als saloonzanger in The Assassination of Jesse James by the Coward Robert Ford. En de muziek van Cave en zijn groep The Bad Seeds is regelmatig gebruikt om, al dan niet in opdracht, filmbeelden te omlijsten. In het filmportret 20,000 Days on Earth vallen Nick Cave, de schrijver, rockzanger en acteur, samen.

Recensie 20,000 Days on Earth

20,000 Days on Earth – de titel verwijst naar het aantal dagen dat Cave heeft geleefd, hij is onlangs 57 geworden – toont, heel conceptueel, een dag uit het leven van de zanger. Hij staat op (en blijkt te slapen in een lange broek), praat tegen zijn therapeut, luncht met zijn muzikale rechterhand Warren Ellis, bezoekt de archivarissen van het Nick Cave Memorial Museum en besluit de dag door met zijn tweelingzoontjes liggend op de bank naar Scarface  te kijken.

Stille getuige
Tussendoor zien we Cave aan het werk in La Fabrique, de studio in Zuid Frankrijk, bij de opnamesessies van het vijftiende en meest recente Bad Seeds-album, Push The Sky Away (waarvan het titelnummer overigens prominent in de deze film figureert) of op het podium tijdens een voor de gelegenheid gefilmd optreden in Sydney. Onderwijl horen we Cave in voice-over filosoferen over het leven, zijn leven.

Nick Cave is extreem zelfbewust, hij leeft met het gevoel continu bekeken te worden. Er is een “stille getuige”, laat hij zich tegen zijn therapeut ontvallen. Het is een sleutelmoment, onthullend voor de verstaander. Nick Cave acteert altijd, hij is de personificatie van de poseur. Net als Bono, zanger van U2, speelt hij een rockster. En een schrijver, die à la Jim Morrison in beeldende taal quasi-diepzinnige terzijdes over het creatieve proces en het bestaan debiteert.

Kunstenaar-sjamaan
Nick Cave is een nazaat van de Beat-dichters, de bastaard van William Burroughs en Jack Kerouac. Evenals Bob Dylan of Leonard Cohen – en de hele generatie singer-songwriters van de jaren zestig – benadert hij muziek vanuit taal. Hij wil de werkelijkheid overstijgen, streeft naar transformatie. Hij is de kunstenaar-sjamaan die de werkelijkheid naar zijn hand zet. En daar gloedvol in slaagt: tijdens het optreden in Sydney meent een vrouw vooraan het podium dat hij Push The Sky Away voor haar zingt en ze wil mee. Cave schudt kort zijn hoofd. Het is allemaal poëtisch spel. Hij getuigt.

Recensie 20,000 Days on Earth

Cave schreef het scenario in samenspraak met het regisseursduo Iain Forsyth en Jane Pollard, die eerder een reeks korte kunstfilms maakten. 20,000 Days on Earth is vakkundig vervaardigd en kent, afgezien van de opening, weinig visueel spektakel. Alles draait om Cave, hij is zo ongeveer in ieder shot te zien en te horen. Wanneer Kylie Minogue, op de achterbank van Cave’s auto, iets te enthousiast over zichzelf praat, fronst de kunstenaar-sjamaan de blik. Ook het gezin Cave blijft weg van de camera, op opening en slotbeeld na.

Als muzikant dompelt hij zich graag onder in de chaos en ongrijpbaarheid van het creatieve proces. “Wanneer je ’t begrijpt, is het niet interessant meer.” Als onderwerp van deze gescripte documentaire houdt hij alle details strak in handen. Van Nick Cave weten we wat Nick Cave wil dat we van hem weten. Voer voor de fans, de stille getuigen, en dat zijn er genoeg.

 

24 oktober 2014

 

MEER RECENSIES

2/11 Het Spel van de Wolf

****

recensie  2/11 Het Spel van de Wolf 

Collateral Damage

door Ralph Evers

Op 2 november 2014 is het tien jaar geleden dat Theo van Gogh werd vermoord. 2/11 – Het spel van de Wolf gaat terug naar 2004 en geeft een reconstructie van wat er aan de moord voorafging. Hierbij wordt met name de rol van de AIVD onder de loep genomen. 

En zo krijgen we een ontluisterend verhaal. Op die bewuste dag even na 9 uur ’s ochtends wordt regisseur / programmamaker/columnist Theo van Gogh in Amsterdam om het leven gebracht door Mohammed Bouyeri. Dit laatste feit leidt tot chaos op het hoofdkantoor van de AIVD (Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst) in Leidschendam. Want die naam kennen ze maar al te goed. Ook blijkt dat menig lid van wat de ‘Hofstadgroep’ is gaan heten banden had met de dienst. Hoe kon het dat, ondanks de scherpe monitoring van Bouyeri, hij toch tot zijn daad kon komen? Wat was er aan de hand?

Recensie 2/11 Het Spel van de Wolf

Pakken karnemelk en broodjes
De film presenteert zich als een thriller met drama-elementen en draagt het masker van een documentaire. De AIVD die we schoorvoetend ‘toestemming’ geven om ons dag en nacht te controleren voor onze veiligheid, bestaat uiteindelijk vooral uit mensen. En mensen maken fouten. Mensen hebben betrekkingen. Zo kan het dat men door onderbezetting (menselijke beslissing) achterloopt in het ontcijferen van telefoontaps. Door een gunfactor de ene collega wel in het bezit is van compromitterende informatie en een hogere hier niets vanaf hoeft te weten. De sfeer binnen de veiligheidsdienst wordt karakteristiek neergezet: beslissingen van landsbelang temidden van pakken karnemelk en broodjes.

De timing van de film is ongewild goed gekozen. Met de vermeende nieuwe dreiging van terroristische aanslagen en een verhoogde paraatheid van veiligheidsdiensten leert deze film ons een heel belangrijke les. Uit de mond van hoofdrolspeler Johan Leysen, die AIVD-baas Sybrand van Hulst speelt, horen we: “Het belang is altijd het belang van de Staat.” Deze zin vormt de kern van het verhaal. Waarin de moord op Van Gogh zelfs als collateral damage geïnterpreteerd kan worden. De manier waarop de ‘feiten’ worden gepresenteerd doet vermoeden dat de AIVD wist of had kunnen weten dat Van Gogh in direct levensgevaar was. Tegelijkertijd probeerde de veiligheidsdienst een Syriër in Al-Qaeda te plaatsen, zodat ze een betrouwbare infiltrant op een belangrijke positie hadden.

Ambtelijk steekspel
De film, die gemodelleerd is naar Van Gogh’s 06/05 over de moord op Pim Fortuyn, is voor een belangrijk deel gebaseerd op echte feiten. Het verhaal legt al dan niet fictieve verbanden tussen deze gegevens. Topambtenaar Joris Demmink, gespeeld door Pierre Bokma, verwoordt dit als volgt: “De wetten in een andere volgorde leggen, dat is wat wij doen.” 2/11 – Het spel van de Wolf focust op het ambtelijke steekspel en niet zozeer op de uitdieping van de personages. Dat zou onnodig vertragend werken.

Recensie 2/11 Het Spel van de Wolf

De research van producent Columnfilm is grondig geweest. Enkele medewerkers, zoals de scenaristen Gijs van de Westelaken en Theodor Holman, hebben een journalistieke achtergrond van ruim 25 jaar bij onder andere Het Parool, de Volkskrant en de Groene Amsterdammer. Ook is er geput uit bronnen als Wikileaks en het vasthoudende werk van Peter Wierenga, oud-verslaggever van De Pers.

Door de handel en wandel van de AIVD bloot te leggen, gesteund door feiten, roept zich de vraag op tot hoever onze vrijheid reikt. Wanneer dissidente, soms zelfs irritante geluiden uit de samenleving het zwijgen wordt opgelegd, dan blijft er van de vrije meningsuiting niet veel over. Na alle affaires van binnenlandse en buitenlandse veiligheidsdiensten en de macht die ze hiermee uitoefenen roept de film ook de vraag op om kritisch te blijven. En de waarschuwing dat té kritische geesten voor het landsbelang geofferd kunnen worden.

 

30 september 2014

 

MEER RECENSIES

100-jarige man die uit het raam klom en verdween, De

****

recensie  De 100-jarige man die uit het raam klom en verdween

Explosief lekkere feelgoodfilm

door Joan Gebraad

De Zweedse regisseur Felix Herngren verfilmde de bestseller De 100-jarige man die uit het raam klom en verdween van Jonas Jonasson. Dat deed hij prima. Bereid je voor op een heerlijke feelgoodfilm met veel humor.  

In de eerste scène zien we de kwieke nestor Allan (Robert Gustafsson) een vos opblazen. Het schurftige dier heeft immers zijn kat gedood! Het beest knalt in honderd stukjes de hemel in. Dat zal hem leren! De toon is gezet.

Dingen opblazen
Na deze knaller belandt de bejaarde schelm in het bejaardentehuis. Een schelm is Allan zeker. Sinds zijn kinderjaren blaast hij graag dingen op. Soms pakt dat verkeerd uit: de auto van een dorpeling ontploft per ongeluk en het hoofd van het onbedoelde slachtoffer landt pardoes naast de jonge Allan. Soms is het resultaat gunstig, maar toch wel lichtelijk dubieus: wanneer Allan met een stel partizanen door Spanje banjert om de dictator Franco op te blazen, gaan de explosieven te vroeg af. Allans maten zijn dood, maar hij redt een man. Laat dat nu net Franco zijn. Na deze heldendaad worden de twee vrienden.

Recensie De 100-jarige man die uit het raam klom en verdween

Het bevalt Allen dan ook totaal niet tussen al die saaie, oude lieden. Terwijl de voorbereidingen voor zijn honderdste verjaardag in volle gang zijn, besluit Allen op avontuur te gaan. Hij stapt het raam uit. Dat is het begin van een absurde en humoristische roadtrip.

We volgen de avontuurlijke Allen tijdens zijn kleurrijke reis door Zweden met een paar bijzondere kompanen, op de hielen gezeten door een stel niet al te schrandere criminelen. Ook een lokale detective wordt op de zaak gezet. Hij kan echter zijn ogen al snel niet meer geloven wanneer hij het spoor van Allan begint te volgen. Een moord? Een olifant? Connecties met een gevaarlijke motorbende? Deze roadtrip wordt afgewisseld met beelden uit zijn bijzondere levensgeschiedenis. Die is al even bizar en kleurrijk als de roadtrip in het heden.

Grappig en verrassend
De 100-jarige man die uit het raam klom en verdween moet het niet hebben van maatschappelijke thema’s, filmische vernieuwing of baanbrekend plot. De verfilming bevat dezelfde absurde humor als de roman van Jonas Jonasson. Wie verwacht er nu dat een honderdjarige een koffer jat van een neonazi? Of tegen Stalin zegt dat Franco een mietje is, omdat echte mannen niet dansen, maar even later met de beruchte dictator zelf op zijn Russisch aan het hopsen is? Of op de vlucht slaat in een circuswagen met een gigantische olifant aan boord?

Verder is het geweldig leuk om te zien hoe Allan toevallig betrokken is bij allerlei belangrijke hoogtepunten uit de westerse contemporaine geschiedenis. Allan, niet Einstein, is het genie achter de atoombom. Hij zit aan tafel met John F. Kennedy’s rechterhand als deze wordt neergeschoten, spioneert zowel voor de Amerikanen als de Russen en ontmaskert een dubbelspion. In dit opzicht doet de film denken aan Forrest Gump.

Recensie De 100-jarige man die uit het raam klom en verdween

De film doet daarnaast vaak denken aan een detective. Als toeschouwer kijk je als het ware mee over de schouder van de politierechercheur die Allan moet zoeken. Hij representeert het dit-kan-niet-waar-zijn-gevoel van de kijker. Alles wat er gebeurt, hoe bizar soms ook, is met elkaar verbonden.

Zak onderuit en lach
Ook wat de rest aangaat is De 100-jarige man die uit het raam klom en verdween een prima film. De acteurs spelen goed en hebben duidelijk plezier. De muziek, die bij tijd en wijlen zelf ook grappig is, ondersteunt de gebeurtenissen goed. De beelden zijn mooi. Wat wens je nog meer? Zak onderuit, laat je verrassen en lach. Je moet weinig gevoel voor humor hebben wil je chagrijnig de bioscoop verlaten.

 

25 april 2014

 

MEER RECENSIES

12 Years a Slave

****

recensie  12 Years a Slave

Een bezoek van de zweep

door Cor Oliemeulen

Een verzonnen verhaal, hoe fantasierijk dan ook, kan nooit de onvoorstelbare werkelijkheid benaderen. Als het lukt om een echt gebeurd relaas zonder franje, pretenties en aanzwellende violen te verfilmen, kan zomaar een meesterwerk ontstaan.  

Na de bevlogen Zwarte Pietendiscussie en het wezenlijke soap- en blote borstengehalte van het overigens niet onverdienstelijke Hoe Duur was de Suiker kan Nederland zich opmaken voor de release van 12 Years a Slave. Het onwaarschijnlijke verhaal van de violist Solomon Northup die aanvankelijk gelukkig leeft met vrouw en kinderen in het New York van 1841. Als een van de weinige kleurlingen, gestoken in keurig kostuum, beweegt hij zich ongehinderd en gerespecteerd in sociale en politieke kringen. Na een optreden in Washington wordt hij bedwelmd, ontvoerd en als slaaf op transport gezet naar het racistische zuiden.

Recensie 12 Years a Slave

Persoonlijke hel
De tegenstelling tussen de noordelijke en zuidelijke staten over de afschaffing van de slavernij wordt breed uitgemeten in Steven Spielbergs Lincoln met de magistrale titelrol van Daniel Day-Lewis. De Britse regisseur Steve McQueen vertelt de omgekeerde chronologie: een vrije man is gedoemd tot slaaf. Geen politiek verhaal, maar een persoonlijke hel. Gebaseerd op een krantenartikel in The New York Times uit 1853 en het bij monde van Solomon Northup zelf door ene David Wilson opgetekende verhaal Twelve Years a Slave. De vrouw van Steve McQueen ontdekte het boek bij toeval. De regisseur zocht vervolgens contact met scenarist John Ridley, die een gat in de lucht sprong, omdat hij al een tijd rondliep met de wens om een uniek slavendrama te schrijven.

Dat is 12 Years a Slave ook zeker geworden. Met een fantastische hoofdrol van de relatief onbekende Chiwetel Ejiofor die zijn roots heeft in de toneel- en theaterwereld van Londen. Een pijnlijk zielig hoofd, grote ogen met daartussen diepe groeven tamboereren zijn onfortuinlijke lot. Een beroemde filmacteur had nooit met dezelfde geloofwaardigheid een schijntje van de intellectuele slavenidentiteit van Solomon Northup kunnen oproepen. Ejiofor speelt een erudiete man, die snel doorheeft dat hij niet al teveel mag opvallen. Niet zeggen wie je bent, betekent overleven. Ook niet als een slavenhandelaar vraagt of hij onderwijs heeft genoten. ‘Nee’, zegt Solomon uit zelfbehoud. ‘Nikkers worden ingehuurd om te werken, niet om te lezen of schrijven.’ Desondanks weet hij zich door zijn kennis, slimheid en vioolspel te onderscheiden van zijn lotgenoten. En van zijn meester.

Omdat God het zo wil
Zijn bijzondere karakter valt ook Edwin Epps op. Michael Fassbender (schitterde al in Steve McQueens Hunger  en Shame) is eng realistisch als de meedogenloze, tirannieke landeigenaar. Het psychologische kat- en muisspel met zijn gekochte slaaf Solomon vormt het hoogtepunt van de film. Seksueel wordt Epps aangetrokken door de slavin Patsey (indrukwekkend speelfilmdebuut van Lupita Nyong’o). Van alle slaven plukt zij het meeste katoen, soms wel 500 pond per dag. Geboren en opgegroeid op de plantage is ze voor Epps een geschenk van God, die hem uiteraard toestaat het meisje te misbruiken en op gruwelijke wijze te straffen, onder het aanmoedigende oog van zijn echtgenote (Sarah Paulson).

Recensie 12 Years a Slave

Het lukt slechts een enkeling de horror van zweepslagen, ophangingen en vernederingen te ontvluchten. De zwarte vrouw van de mildere landeigenaar Shaw vertrouwt Patsey toe: ‘Eens heb ik gediend, nu heb ik anderen die mij dienen. De kosten van mijn huidige bestaan zijn om de genegenheid van meester Shaw te beantwoorden.’ Met haar pink omhoog neemt ze een slokje van haar thee en vervolgt: ‘Ik weet hoe het is om het doel van een meester zijn voorliefde en eigenaardigheden te zijn. Een wellustig bezoek in de nacht of een bezoek van de zweep. Maar de Heer zal met Epps en met iedereen afrekenen.’

Vergetelheid
Prachtige rollen in kleine, intieme settings met sublieme dialogen doen soms denken aan Shakespeare. Mooie natuurplaatjes en kleurrijke luchten contrasteren met de verschrikkingen van het slavenleven. Maar gelukkig is er één persoon die uiteindelijk weet te ontsnappen aan zijn beroerde voorzienigheid. Na twaalf jaar als slaaf zal Solomon Northup ontegenzeggelijk een toontje lager spelen. Niemand heeft later nog ooit iets van de violist vernomen. Tot nu.

 

14 februari 2014

 

MEER RECENSIES

13

**

recensie  13

Liever origineel 

door Cor Oliemeulen

Een remake overtreft zeer zelden het origineel. Dit geldt ook voor 13, dat graag een thriller wil zijn. De film handelt over de meest duistere kanten van de menselijke ziel die samenkomen in een wanstaltig spel waarin rijkaards gokken op winnaars van Russisch roulette.

De van oorsprong Georgische regisseur Géla Babluani had beter moeten weten toen Amerikaanse producenten hem vroegen om zijn succesvolle debuut 13 Tzameti over te doen. Tal van voorgangers hebben hun eigen werk opnieuw verfilmd. Meestal met dubieus gevolg.

Zo hoopte Michael Haneke kennelijk dat deuren zouden worden geopend door de toevoeging U.S. aan Funny Games. De Japanse horrorregisseur Takashi Shimizu herfilmde Ju-On als The Grudge.  Jean-Marie Poiré herschiep de komedie Les Visiteurs in het melige Just Visiting.  Ole Bornedahl droomde tevergeefs dat Nightwatch beter zou zijn dan Nattevagten. The Last American Virgin verkracht het Israëlische Eskimo Limon van Boaz Davidson. En landgenoot George Sluizer was na zijn Spoorloos-remake The Vanishing misschien liever zelf onder de grond gestopt.

13

Grote namen
In 13 komen alleen kijkers die de dood als belangrijkste thrillerelement ervaren volop aan hun trekken. Bijna alles in het zwartwit geschoten origineel is beter en geloofwaardiger: inleiding, aanleiding, mysterie, sfeer, omgeving, afloop en zelfs het acteren. Grote namen als Mickey Rourke en Jason Statham spelen onbezield. Het lijkt wel alsof iemand buiten beeld deze goedbetaalde acteurs onder schot houdt om tot enig presteren te komen. Ondertussen schieten in de arena deelnemers elkaar door het hoofd.

Hoofdrolspeler Sam Riley (Ian Curtis in Control) kwijt zich goed van zijn taak. Als naïeve klusjesman kan hij naar zijn geld fluiten nadat zijn opdrachtgever is overleden aan een overdosis. Hij steelt een geheimzinnige envelop omdat hij heeft gehoord dat de inhoud een hoop geld kan opleveren. Vervolgens belandt hij als nummer 13 in een spiraal van nauwelijks te bevatten waanzin.

Maak geen vergissing door eerst deze remake en dan pas het origineel te zien. Huur 13 Tzameti en kijk als het echt moet ook 13. Tot besluit een oproep aan de Belgische regisseur Van Looy, die van plan is om over twee jaar in de States zijn Loft te herfilmen. Erik, doe het niet!

 

16 juni 2011

 

MEER RECENSIES