Aquarius

****

recensie Aquarius

Strijdlustig standhouden

door Suzan Groothuis

Aquarius speelt in Recife, Brazilië, en draait om de 65 jarige Clara. Een weduwe die al jaren in het prachtige Aquarius-gebouw woont, maar nog de enige bewoonster is. In drie hoofdstukken krijgen we een impressie van Clara’s leven, waarbij haar band met haar geliefde woning centraal staat. Een band die onder druk komt te staan door een projectontwikkelaar die Clara wil uitkopen.

De film opent met prachtige zwart-wit beelden van de stad Recife, om vervolgens over te gaan in kleur en de beats van Queens ‘Another One Bites The Dust’. Een nieuwe ontdekking van de jonge Clara, voor wie muziek een grote passie is. Na dit muzikale tripje aan het strand belanden we in het Aquarius-gebouw, waar de verjaardag van tante Lucia gevierd wordt. Terwijl Clara’s kinderen lovende woorden uitspreken, kijkt Lucia naar een oud dressoir en hoe zij daar ooit wilde seks op had.

Aquarius

Terwijl Lucia’s leven gevierd wordt, staat Clara’s man stil bij 1979, het jaar dat Clara moest strijden tegen kanker. Een ziekte die overwonnen is, maar Clara haar lange haren en een borst kostte. Lange haren die ze jaren laten gracieus losschudt op het strand in hetzelfde Recife. De stad waar ze is blijven wonen, in het tweelaagse Aquarius-gebouw waar het kastje van tante Lucia nog steeds een prominente plek heeft.

Alleen in een verlaten gebouw
In drie hoofdstukken toont regisseur Kleber Mendonça Filho de jaren na 1980. Een ziekte overwonnen, haar man overleden en kinderen die volwassen zijn geworden. En ondertussen is Clara de enige bewoonster van Aquarius, want het pand is doelwit geworden van een projectontwikkelaar die iedereen behalve de trotse Clara heeft uitgekocht.

Waarom Clara graag in haar woning wil blijven, maken beelden duidelijk. Gelegen aan een zonnig strand en prachtig ingericht met een imposante platencollectie en zorgvuldig gekozen meubels en accessoires.  En natuurlijk het kastje van tante Lucia, waarop de camera subtiel rust om aan te tonen dat dit huis een geschiedenis, een ziel heeft.

Ook Clara wordt benaderd door de projectontwikkelaars, maar hun aanbod om haar uit te kopen wijst ze resoluut af. In haar woning zal ze sterven. En zo ontstaat een grimmige situatie, waarbij Clara moet opboksen tegen de macht van de harde bureaucratie. En hoewel Clara het hoofd fier rechtop blijft houden, ontstaan er zorgen bij haar kinderen of ze wel zo moet doorgaan. Want wat kan je in je eentje tegen een van de machtigste projectontwikkelaars van het land?

Aquarius

Ingetogen, maar gevoelsrijke film
Aquarius is Kleber Mendonça Filho’s tweede speelfilm. Zijn debuut Neighboring Sounds (2012) speelt zich ook af in Recife, in een middenstandswijk waar onrust groeit en een beveiligingsbedrijf net op het juiste moment zijn diensten aanbiedt. Een broeierige film die toont hoe woongenot negatief beïnvloed wordt en de rol van geld, macht en corruptie. Daarmee is er een link met het ingetogenere Aquarius, waar de praktijken van de projectontwikkelaars allerminst zuiver zijn en er vuile spelletjes ontstaan.

Neighboring Sounds is fragmentarisch van opzet, met een zekere afstand tot de personages. In tegenstelling tot Aquarius die drijft op de hoofdpersoon, een prachtige rol van Sonia Braga (Kiss of the Spider Woman). Als Clara is zij bevlogen, standvastig en koppig. Ofwel in haar eigen woorden: “I am a woman and a child”.

Maar Aquarius is meer dan een film over een vrouw die een eenzame strijd tegen een machtig bedrijf voert. Hij gaat over nostalgie, ouder worden, liefhebben, passie en verlangens. Met muziek als middelpunt: Clara, immer omgeven door haar omvangrijke platencollectie, is muziekrecensent geweest en heeft haar passie kunnen overdragen aan haar neef. In een prachtige scène laten hij en zijn vriendin Clara een Braziliaans nummer horen en zie je hoe gevoel overmeestert en muziek samenbrengt. Clara’s muzikale erfgoed zal voortleven.

Met Aquarius levert Kleber Mendonça Filho een ingetogen, maar gevoelsrijke film, die handelt over menselijke waarden en behoeften en ondertussen subtiel de verschillen laat zien: tussen arm en rijk, individu en bureaucratie, veiligheid en onrust en zuiverheid en corruptie. En, vooral, het niet opgeven van een geliefde plek, een plek waar je als kijker de ziel voelt en die je doet verlangen naar een tripje exotisch Brazilië.
 

14 augustus 2017

 
MEER RECENSIES

Afstandelijk en neurotisch of goede film?

Ondertussen, op de redactie:

Afstandelijk en neurotisch of één van de beste films van het jaar?

COR:

Wat ik al bevroedde: bijna de ganse pers is laaiend enthousiast over La región salvaje.

Wat een prijs op een groot filmfestival en een persmap met een opsomming van ‘interessantheden’ allemaal teweeg kunnen brengen…

Na even zoeken, vond ik ‘gelukkig’ een criticus die deze film nog bedenkelijker vindt: https://outnow.ch/Movies/2016/RegionSalvaje/Review/

Ik kan me voorstellen dat mensen de film goed en origineel vinden, maar ik persoonlijk vond hem vaag, vrij nietszeggend en vooral (te) nihilistisch.

Misschien had het gescheeld als ik op een groter scherm en met beter geluid meer sfeer had ervaren.

Ik ben dus benieuwd wat jullie van La región salvaje vinden.

Kan zomaar zijn dat ik mijn dag niet had.

 

La región salvaje

 

ALFRED:

Ik ben gisteren naar La región salvaje wezen kijken en had een verloren avond. Suffe film. Vol pretenties en neuroses, maar schijnbaar ongeïnteresseerd en welzeker oninteressant gebracht. Wie hier door wordt geprikkeld, heeft de ziel van een dovenetel.

Om te beginnen is het allemaal verre van origineel. Veelarmig ruimtemonster met, jawel, buitenaards libido? Possession (Andrzej Zulawski, 1981), check. Dodelijke seks met alien? Under the Skin (Jonathan Glazer, 2013), check. Verontrustende soundtrack met avant-garde trekjes? Opnieuw Under The Skin, check. Gestileerde arthouse-porno? Nymphomaniac (Lars von Trier, 2013), check. Dan lopen er ook nog lijntjes naar Nicolas Winding Refn, het nihilisme bijvoorbeeld, maar het is wel goed zo.

Is je opgevallen dat in de eerste dertig minuten werkelijk elke scène over seks gaat, in daad of woord? Regisseur Amat Escalante heeft kennelijk een obsesssie met genitalieën, want na de pik in fik uit zijn vorige film Heli krijgen we nu in close-up een verzopen kut voorgeschoteld. Voer voor psychologen. Ralph, kun je hier jouw licht over laten schijnen? Vulvavrees?

De neurose en de zelfhaat laten zich van het filmdoek scheppen. De mannen zijn afwezig: homofiele broer Fabian ligt in coma in het ziekenhuis en echtgenoot Angel, een heimelijke homo, zit in de bak. De vrouwen, Alejandra en Verónica, komen veel tekort. Het is allemaal in grove streken neergezet, elliptisch verteld. Het suggereert veel, maar blijft afstandelijk. Wel kijken, niet doen.

Fabian is feminiem, want liefdevol en verzorgend van natuur, dus homo volgens het cliché en derhalve gedoodverfd slachtoffer. Angel is een bundel neuroses, wiens machismo een gedeukte kinderziel én een latente voorkeur voor herenliefde moet maskeren. Wat wil je, met zo’n bazige beschermende moeder en een pa die je eerst slaat en vervolgens knuffelt. Double bind, anyone? Angel is schizofreen, Ralph zal het beamen. En ook slachtoffer, van zijn opvoeding, van de Mexicaanse machocultuur, van de omstandigheden die de film toont.

La región salvaje is ook een heel katholieke film. Wie zich bezondigt aan seks, wordt met de dood bestraft. Die knotsgekke scène met groepsgewijs copulerende dieren – die uit het niets komt en niet in het filmverhaal is geïntegreerd – speelt zich, lees ik in jouw recesie, af in een krater. Ik zie er een evocatie van de hel in, het derde paneel van Hieronymus Bosch’s drieluik Tuin der lusten.

Regisseur Amat Escalante doet zich stoer voor, maar is in feite een preuts jankertje, de Mexicaanse tegenhanger van de zwaar gereformeerde Lars von Trier. Iemand die wegloopt als het echt spannend wordt en inderdaad, net als de film na 100 minuten interessant dreigt te worden, gaat het scherm op zwart. Buh.

Beetje interessant doen door lekker vaag te blijven, het is les één uit het handboek Arthouse voor Poseurs. Je had geen slechte dag, Cor, toen je La región salvaje twee sterren gaf. Je had het goed gezien.

Ben benieuwd wat Ralph over de psychologie van deze Mexicaans-Deense coproductie heeft te melden. Calvinist ontmoet katholieke ketter in onmogelijke mix? Of gewoon ordinair voyeurisme?

 

La región salvaje

 

RALPH:

Nou, film gezien. Wazige shit. Had de vergelijking met Tarkovski en Kubrick ook niet gemaakt, veel te veel eer. Possession van Zulawski moet ik nog steeds zien (hoe lang die al wel niet op m’n watchlist staat…).

Enfin, ik vond het tweede deel wel beter dan het eerste deel van de film. Het einde is me te arthouse, te l’art pour l’art en eens met de te nihilistische insteek van de film. Het mooiste shot vond ik met al die copulerende dieren, hilarisch, grotesk en zeker ook erg artistiek.

Ik moest een aantal keer lachen, waar de rest van de bioscoopzaal het zwijgen ertoe deed (zoals dat moment met z’n pistool in de keuken: wat een pipo!). Ik moest inderdaad wel denken aan Under the Skin, maar daar vond ik ook al weinig aan en da’s ook zo’n film die gelauwerd werd (volgens mij omdat al die geile filmrecensenten – toch meestal mannen – eindelijk hun cet obscur objet du désir eens naakt konden zien).

Wat ik meer irritant vind is dat ik begrijp dat deze film erg veel aandacht krijgt, terwijl een Risttuules, toch echt een kwalitatief – zeker voor arthouse begrippen – hoogstaandere en interessantere film dan deze het kan shaken.

@Alfred:

Dat van dat begin dat elke scène rond seks draait heb ik dan denk ik gemist, Alfred, maar ik herinner me nog dat m’n aandacht erg verslapte. Ik werd er weinig opgewonden van. De film deed me wat betreft mensbeeld denken aan Turist van Ruben Östlund: een film met een cynische ondertoon waarin de regisseur niet van plan is zijn personages tot echte mensen te maken, maar ze als het ware uitbuit om te laten zien hoe slecht en vooringenomen ze zijn.

Turist

De vraag of Angel ook schizofreen zou zijn is een typisch overblijfsel uit de oude psychoanalyse. Daarin werd homoseksualiteit vaker in verband gebracht met schizofrenie, omdat de voorkeursseksualiteit op hetero lag. Bij homofilie moest dus iets mis zijn. Dan werd niet zelden schizofrenie of verslavingsproblematiek van stal gehaald. Ook delinquent gedrag werd er nog wel eens bij betrokken. Op zich niet eens zo gek als je weet dat in de hoogtij dagen van de psychoanalyse homoseksualiteit als misdrijf, zonde of taboe gold. Tegenwoordig zijn we gelukkig ‘ontwaakt’ wat dat betreft en zien we, mede dankzij de neurologie en de biologie een stuk minder bevooroordeeld op deze seksuele geaardheid toe.

Over de ontwikkelingsgeschiedenis: Heftige ervaringen vanuit de kindertijd kunnen zeer lang door-echoën in ons verdere leven. Of een diepe indruk achterlaten. Van James Ensor is het bekend dat hij tussen de groteske maskers opgroeide en dit heeft hem niet onberoerd gelaten. In veel van zijn schilderijen zijn maskers en groteske voorstellingen te zien. Eenzelfde verband kun je leggen met Escalante.

Ik heb zijn interview met de Filmkrant gelezen: vanuit de informatie die ik daar uit haal zou deze film heel best een aanval op de gevestigde orde kunnen zijn, waarbij hij dezelfde taal gebruikt als de drugskartels die via de tabloids met gruwelijkheden communiceren. Daarbij vind ik dat hij eenzelfde nihilisme tentoonspreidt, waardoor hij mij niet meer bij zijn boodschap betrekt. Misschien ben ik meer gewend, maar ik verras me er wel over dat veel andere critici, waarschijnlijk juist door zijn expliciete beelden, de film hierom gaan waarderen. Zo van: “Nou eh, die Escalante, die durft wel he, ja nou. Wat een blasfemie en dat nog wel in Mexico. Nou die lef is wel wat extra punten waard”, of zoiets. Mogelijk voelt Escalante zich niet voldoende gehoord en grijpt hij naar zulke expliciete beelden.

Tsja en dat monster, een soort kosmische octopus met meerdere piemels, of ja tentakels, maar goed Freud, hè, en dan weet je het wel. Dus je verpakt homoseksualiteit en de ontembare vrouw in een beest. Laten we het beest noemen, want ons seksleven leeft in ons driftleven, daar waar we meest dierlijk zijn.

 

COR:

Dank voor jullie reacties.

Mag ik concluderen dat wij alle drie niet erg onder de indruk van La región salvaje zijn en dat deze film een tikkeltje overgewaardeerd is?

@Vincent: Heb jij deze film al gezien? Zo ja, wat vond jij ervan?

 

VINCENT:

Neen, niet gezien. Ik hoorde er zo veel (licht) negatieve verhalen over van mensen wiens mening ik hoog heb zitten dat ik ‘m overgeslagen heb. Terecht dus blijkt hier maar weer :)

 

6 juli 2017

 

Meer ‘Ondertussen, op de redactie’

Región salvaje, La

**

recensie La región salvaje

Seks tussen mensen is verleden tijd

door Cor Oliemeulen

Een paar keer per jaar wordt het reguliere bioscoopcircuit opgeschrikt. La región salvaje uit Mexico is een genremix van bodyhorror, sociaalrealisme en sciencefiction. Ja, er is volop seks, want dat is wezenlijk voor het verhaal. Zo maken we kennis met een fallische alien die er wel pap van lust. Origineel, of bij elkaar geraapt?

Als het de bedoeling van de Mexicaanse regisseur Amat Escalante is om in zijn vierde speelfilm, La región salvaje, een nihilistisch toekomstbeeld voor de mensheid te schetsen, is hij daar opnieuw glansrijk in geslaagd. Zijn wereld wordt niet zozeer bevolkt door mensen die lak aan waarden en normen hebben en zich juist daardoor blind overgeven aan genot, maar door mensen die een doel buiten hun eigen werkelijkheid zoeken en alleen maar kunnen concluderen dat het leven zoals zij nu kennen louter ellende heeft te bieden.

La región salvaje

Laat je gevoelens niet onderdrukken
Escalante wil vooral laten zien wat onderdrukking van gevoelens bij individuen teweeg kan brengen. Net als in zijn vorige film, Heli, een meedogenloos en deprimerend drugsdrama, staan de beslommeringen van een jong gezin met kinderen centraal. Alejandra staat niet meer in de belangstelling van haar man Ángel. Die heeft namelijk een homoseksuele verhouding met haar broer (!) Fabián, een dokter. Nadat Fabián de relatie heeft beëindigd, ontstaat er een nog complexere situatie. Alejandra vindt bezieling bij de wereldvreemde Verónica, wat leidt tot enkele bezoekjes aan een huisje op de hei. Daar bevindt zich het veelarmige buitenaardse wezen dat wel raad weet met hunkerende vrouwen. Maar er is ook een duidelijke keerzijde van het avontuur.

Hoe aangenaam een en ander soms ook mag lijken, een comfortabele zit is La región salvaje geenszins. De regisseur nam een krantenartikel als uitgangspunt: mannelijke verpleger wordt verdronken aangetroffen. Hij voelde zich aangedaan toen hij las dat het een homofiel betrof. Net als vrouwen zijn homo’s in sommige delen van Mexico hun leven niet zeker. Vanuit die sociaal-realistische bewogenheid zocht Escalante naar antwoorden, die hij niet vond. Er was een nieuwe werkelijkheid nodig om drijfveren van mensen beter te kunnen begrijpen.

La región salvaje

Weinig houvast
Nu er al de nodige loftrompetten over La región salvaje zijn gestoken, rijst de vraag hoe origineel Escalante’s goedbedoelde poging – om het publiek te laten nadenken over miskende gevoelens – nu werkelijk is. Hij maakt er geen geheim van dat hij zich liet inspireren door de horrorfilm Possession (1981) waarin het personage van Isabelle Adjani zich wil laten scheiden van haar man en zich overlevert aan een mysterieuze kracht. Een andere inspiratiebron is ongetwijfeld Kubricks sciencefictionklassieker 2001: A Space Odessey (1968): de grote zwarte zuil in de kosmos is vervangen door een donkere rots die kennelijk de alien bij het huisje op de hei heeft gedropt. En laat dat huisje op de hei en de onbestemde plot weer sterk doen denken aan Tarkovsky’s Stalker (1979).

Los van de referenties aan genreklassiekers en ondanks het beperkte budget biedt La región salvaje met enkele opvallende scènes (zoals een groot aantal copulerende diersoorten in een krater) weliswaar enig stof tot nadenken en verwondering, maar het wereldbeeld blijft ronduit pessimistisch. Metaforen genoeg, maar één enkel houvast had best gemogen. De film is even unheimisch als Under the Skin (2013) waarin een buitenaards wezen in Schotland op mannenjacht gaat. Maar eerlijk gezegd zien we liever Scarlett Johansson die haar doelwitten bewerkt dan die mislukte geile inktvis.
 

9 juni 2017

 
ONDERTUSSEN, OP DE REDACTIE:
Afstandelijk en neurotisch of één van de beste films van het jaar?

 
MEER RECENSIES

Oscuro Animal

****

recensie Oscuro Animal

Stilte is sterker dan woorden

door Cor Oliemeulen

De keuze van Felipe Guerrero om in zijn eerste speelfilm geen tekst te gebruiken, versterkt het idee van de geïsoleerde wereld van de drie hoofdrolspeelsters. In Oscuro Animal is de stilte sterker dan woorden zouden kunnen zijn.

In het speelfilmdebuut van de Colombiaan Felipe Guerrero (hij is van huis uit editor en regisseerde enkele experimentele documentaires) staat het beeld voor ruimte en het geluid voor tijd. Dat maakt dit woordeloze filmdrama niet alleen abstract, maar ook universeel. Sprekende omgevingsgeluiden en een mooie cinematografie met de nodige symboliek. Zo geldt het water, waarmee de film begint en eindigt, als metafoor voor straf en boetedoening.

Oscur0 Animal

Gewapend conflict op de achtergrond
In een parallelle montage volgt Oscuro Animal drie vrouwen op verschillende plaatsen in Columbia dat decennia lang wordt geteisterd door een gewapend conflict tussen paramilitaire organisaties, guerrillastrijders en de overheid. Een gevoel van angst overheerst, vaak is het niet duidelijk voor wie of wat je bang bent. De filmtitel beduidt daarom zowel een atmosferische als politieke metafoor: het is alsof een donker dier je continu beloert en je niet weet wanneer het je zal aanvallen.

De eerste vrouw loopt verloren en moederziel door een verlaten dorpje met bouwvallige huisjes en hutjes met als decor de jungle met het geluid van stromend water, insecten en vogels. De tweede vrouw is jonger, donkerder en heeft pijn door een wond in haar buik, zo lijkt het. Een gewapende man komt binnen, zegt niets, zet vrolijke muziek op, waarna zij een bord eten voor hem neerzet. Nadat hij samen met wat andere mannen heeft gezwommen in de rivier en bier heeft gedronken, komt hij weer binnen en verkracht hij haar. Als hij later een dutje doet, steekt zij hem dood.

Overlevingsstrijd
Het vooruitzicht van de derde vrouw, ongeveer net zo jong, is mogelijk nog minder rooskleurig dan van de andere twee vrouwen. Eerst zien we mannen die ingepakte lijken achter op een truck gooien en begraven in de bossen. De vrouw rijdt vervolgens met een man weg in een jeep. Ook hier is geen onderling contact, wel heftige muziek uit de autospeakers. Later komt de vrouw naakt een kamer binnen, gaat op handen en knieën op bed zitten, waarna ze zich met betraand gezicht door een andere man laat begluren. Het vervolg laat zich raden.

Oscuro Animal

In Oscuro Animal blijft al het geweld buiten beeld, wat de sfeer beklemmend maakt. Je weet dat er ernstige zaken zijn geschied of nog kunnen gaan gebeuren. Het voelt als een ware overlevingsstrijd van vrouwen die zowel letterlijk als figuurlijk geen stem lijken te hebben. Ze ondervinden tegenslag, leed, maar heel soms ontmoeten ze ook hulp en solidariteit – van andere vrouwen, of van een klein meisje. De drie verhaallijnen komen min of meer samen, nadat de drie vrouwen zich geleidelijk en moeizaam hebben weten te verplaatsen van de jungle naar de grote stad, die hopelijk meer bescherming en perspectief zal bieden.

Hoewel ook mannen lijden onder de voortdurende dreiging van geweld kun je deze treurige rolprent feministisch noemen. Het leven van de vrouwen is weliswaar niet te benijden, echter tussen al hun tegenspoed gloort er soms iets dat lijkt op een sprankje hoop. Hoe overtuigend hun aanwezigheid en hoe dramatisch de close-ups van hun trieste gezichten dan ook, de drie hoofdpersonages beklijven nauwelijks. Dat is misschien ook de bedoeling, want ze zijn zoals velen. Oscuro Animal is een film die je niet voor je plezier kijkt, maar door de originele aanpak word je wel bewust dat er op elk willekeurig moment een donker dier in je nek kan springen.
 

24 april 2017

 
MEER RECENSIES

Poesía sin fin

****

recensie Poesía sin fin

Autobiografie zonder einde

door Bob van der Sterre

Alejandro Jodorowsky, de meester van het surrealisme in de strip, maker van een paar filmklassiekers, is begonnen met het verfilmen van zijn eigen levensverhaal. Natuurlijk wel op zijn Jodorowsky’s: bizar en compromisloos.

Fando and Lis, El Topo en The Holy Mountain. Deze drie klassieke Jodorowsky’s uit de jaren zeventig leveren doorgaans maar twee soorten reacties op: dat het briljant is of het is het allerergste wat je ooit in cinema hebt moeten doorstaan. Welke andere regisseur moest tijdens een première (Fando and Lis 1968 in Mexico) na een rel uit de zaal sluipen om vervolgens bekogeld te worden met stenen?

Poesía sin fin

Hoe bizar ook, Jodorowsky’s invloed in cinema kan niet worden onderschat. Hij vormt een uniek hoekje. Zoals in het eerder op IDB gepubliceerde essay van Alfred Bos staat te lezen: ‘De Chileense filmmaker, die wordt gezien als belangrijke inspirator van Dennis Hopper, David Lynch en Nicolas Winding Refn, leverde het scenario voor de fameuze Incal-strip van Moebius/Jean Giraud, die werd gepubliceerd in de jaren tachtig.’

Dat maakt het interessant om te zien waar het allemaal vandaan kwam, in een door hemzelf gekleurde autobiografische geschiedenis. Zijn leven is een reclamespot voor een brede creatieve ontwikkeling. Het tegenovergestelde van wat de maatschappij nu van mensen eist. Alle kunstvormen kwamen juist bij hem uit. Inspiratie uitte hij in poëzie, circusoptredens, stripverhalen, theater en dus film.

Opera zingende moeder
Aangezien dit deel 2 is van een vijfdelige (!) autobiografie gaan we verder waar La danza de la realidad drie jaar geleden eindigde. Kleine Alejandro wordt grote Alejandro. We zien de metamorfose (geestig stukje) hoe de stad met grote prenten verandert in hoe het er vroeger uitzag. Het strikte regime thuis zint Alejandro niet en hij ontsnapt uit het benauwende wereldje.

In een kunstenaarscollectief voelt hij zich eindelijk thuis. Ontmoet symbiotische dansers, ‘polypainters’ en een ‘ultrapianist’ (bespeelt piano met een hamer). Hij is zelf een dichter en moet een muze zoeken. In café Iris vindt hij er een.

En dan begint zijn dichtersbestaan. Hij behoort tot de dichters die woorden vooral thuis laten en hun handelingen als poëzie zien. Een periode toen het werpen van rotte eieren ook iets poëtisch betekende. Of het lopen van een rechte lijn vanuit je eigen huiskamer.

Poesía sin fin

Het begin heeft een hoog tempo, loopt lekker, ook al zie je meteen dat het acteerwerk slordig is. Maar dat hoort ook bij Jodorowsky’s stijl, die is losjes en lichtvoetig. Zo komt de zoon na een nacht slapen als man uit de slaapkamer, hoewel de anderen niet ouder zijn geworden. Stripachtige overdrijving combineert vrolijk met de mogelijkheden van filmsets.

Bundeling van losse scènes
Het tweede gedeelte van de film is minder sterk. De dichters met hun ondichtende dichtwerk zijn een bundeling van wat losse scènes waarvan de ene wel werkt en de andere niet. Met de typische Jodorowsky-compromisloosheid om een scène te maken waarin een vrouwelijke dwerg (die flink menstrueert) seks heeft met de hoofdpersoon.

Het is sowieso opvallend hoe dik de vrouwenpersonages zijn aangezet. De muze is opzettelijk opgeblazen tot een mollige dame die alle clichés van eigenzinnige vrouw vertegenwoordigt. De moeder is immer bezorgd en communiceert in aria’s. Er moet een verklaring zijn in hoe Jodorowsky zijn beleving van toen schetst. Die overdrijving is dan juist een compliment.

Hier en daar vind je wat geniale momenten, zoals de dichter die een deur opent, daar wit gepoederde mensen laat zien, op de achtergrond een schilderij waar een tank op staat, een radio die babbelt over bommenwerpers, waarna de dichter kalm zegt: ‘Mijn ouders, ze raken niet uitgepraat over de oorlog.’

En de film heeft prima, passend camerawerk van Christopher Doyle, die met films als 2046 en Underwater Love wel het juiste op zijn cv heeft staan om de film Jodorowsky-proof te maken. Helemaal bij de tijd is hoe Kickstarter en Indiegogo hebben geholpen om de film te financieren.

Poesía sin fin

Wat de film helaas erg mist is een spanningsboog. Je zit vooral naar uitzinnige mensen te kijken zonder dat het ergens heen gaat. Wat je ook echt mist zijn een paar kalme, verbindende scènes. Mensen die gewoon een beetje eten en kletsen. Zulke breaks hadden de film toegankelijker en meer volwassen kunnen maken, hadden de karakters meer mens kunnen laten zijn.

Vol Jodorowsky’s
Poesía sin fin (Endless Poetry) is een beetje Being Alejandro Jodorowsky. De film zit bijvoorbeeld vol Jodorowsky’s. Alejandro zelf, Adan (ene zoon) en Brontis (andere zoon). Adan speelt de rol van Alejandro (en deed de muziek). Brontis speelt Alejandro’s vader, met wie Alejandro in onmin leeft.

Het wordt wel een beetje Jodorowsky-inception als Alejandro zijn eigen zoon poedelnaakt zichzelf laat spelen met z’n minnares van toen. Het zou niemand moeten verbazen als hij zijn zoon zelfs in een latere episode zichzelf laat verwekken. Als je principieel niets vreemd vindt, wat is er dan nog raar?
 

30 december 2016

 
MEER RECENSIES

Neruda

****

recensie Neruda

Buiten de hokjes dichten

door Wim Meijer

De Chileense dichter en politicus Pablo Neruda – zijn eigenlijke naam: Ricardo Eliécer Neftalí Reyes Basoalto – was een opmerkelijke man. Een net zo opmerkelijke film is Neruda, zorgvuldig neergepend door de zeer capabele regisseur Pablo Larraín.

De Chileense meester Pablo Larraín is terug met wederom een politieke film, na NO – ook met Gael García Bernal in de hoofdrol. NO is een originele film met een komische draai aan het woelige Chileense verleden onder de dictatuur. De toenmalige gruwelen vertoonde hij nauwelijks. In plaats daarvan richtte hij zich op de persoonlijke strijd van actievoerders die tegen de regering streden.

Neruda

Kat-en-muisspel
In Neruda kiest Larraín een gelijksoortige aanpak. De film is geen biopic, maar een met dichterlijke vrijheid gemaakte karakterstudie van een immens populair dichter en politicus. Althans, bij het volk, zoals de film op vaak grappige wijze toont. Minder populair is de lijvige dichter bij de regering, die hem opjaagt. García Bernal vertolkt rechercheur Oscar Peluchonneau, een patriot aangesteld door president Videla (huisacteur Alfredo Castro) zelf. Hij achtervolgt Pablo Neruda (Luis Gnecco, ook te zien in NO), omdat hij zich bij de communisten heeft gevoegd en kritiek heeft op de president.

Een kat-en-muisspel volgt, waarbij de dichter het tempo bepaalt. Rechercheur Peluchonneau zet driehonderd agenten op de zaak, maar is steeds een stap te laat. Een van de redenen is de immense populariteit van Neruda, die zich constant geholpen weet door het volk. Het maakt hem arrogant, hij waant zich onsterfelijk. Hij laat een spoor van kruimels na: een politieroman op elke plek waar hij is geweest. Spanning gegarandeerd, natuurlijk.

Neruda

Mystieke waas
Neruda valt op door haar originele plot en fantastisch acteerwerk. Er hangt een mystieke waas rondom de dichter, gevoed door zijn antagonist en diens voice-over. Pablo is een icoon, zelfverzekerd, pragmatisch, maar ook roekeloos en onhandelbaar. Gnecco levert een geweldige rol af en grijpt de aandacht met zijn omvang en acteerkunsten. Peluchonneau is alles wat Neruda niet is, onzeker, ongeliefd, angstig, maar ook doortastend tot het bittere eind. García Bernal toont wederom zijn waarde en bewijst nogmaals dat hij elke rol aan kan.

De regering begint een lastercampagne, die regelrecht faalt. Communist of niet, de gedichten van Neruda leven onder de bevolking en geeft haar hoop in bange tijden. Terwijl Videla en Pinochet een schrikbewind voeren, leest de bevolking Neruda’s poëzie. Net als in NO focust Larraín nauwelijks op de gruweldaden die het land teisterden, maar juist op de personages. Voeg daar de fantastische voice-over van Peluchonneau aan toe, meer lens flares dan in de gemiddelde Michael Bay-film, een hoop komedie en intieme, persoonlijke portretten en het resultaat is een hele fijne film die het goed zal doen in de race voor de Oscar voor beste buitenlandse film.
 

3 december 2016

 
MEER RECENSIES

Clan, El

****

recensie  El Clan

Duistere familiegeheimen

door Suzan Groothuis

De Puccio’s lijken een normale familie. Nette mensen, die aspiraties hebben om tot de upper class te behoren. Maar achter het schijnbaar ideale gezin gaan duistere geheimen schuil.

El Clan speelt zich af ten tijde van de transitie van dictatuur (de gevreesde “dirty war”, een periode van staatsterrorisme door de militaire junta in Argentinië van 1976 tot 1983) naar democratie. Arquímedes Puccio, de patriarch van de familie, is een voormalig medewerker van de geheime dienst. Met de omslag naar vrijheid en democratie kan hij zijn baan niet behouden en kiest hij het criminele pad.

El Clan

El Clan is gebaseerd op het waargebeurde verhaal van de Puccio-familie. Met thema’s als corruptie, onrecht en schuld weet regisseur Pablo Trapero wel raad: eerder maakte hij de gevangenisfilm Lion’s Den (2008) en het beklemmende, met corruptie doorspekte Carancho (2010). Ook in El Clan  toont hij een grimmig beeld van Argentinië, zij het achter een façade van een ideale, hardwerkende familie.

Schijnbaar keurig gezin
De leden van het gezin Puccio staan bekend als nette winkelhouders en zoon Alejandro heeft succes als rugbyspeler. Ogenschijnlijk niets aan de hand, maar eenmaal met z’n allen thuis rond de eettafel neemt de spanning zienderogen toe.   Niet alleen door de afwezigheid van een van de zoons, die het buitenland verkozen heeft boven zijn familie. Een onderwerp dat gevoelig ligt en gemeden wordt. Wat wel besproken wordt zijn de duistere plannen van vader Arquímedes om aan geld te komen. Ontvoeringen, losgeld vragen en vervolgens liquidaties, dat soort zaken. En hij heeft Alejandro er voor nodig, want een van de slachtoffers is een teamgenoot van hem.

El Clan  is niet alleen een portret van een familie die zich met duistere zaken bezighoudt in een Argentinië in een omslagfase, maar toont ook de impact op de onderlinge verhoudingen. Vooral die tussen Arquímedes en Alejandro, waarbij de psychopathische druk die Arquímedes op zijn zoon uitoefent verstikkend werkt. Het haalt de kansen op een normaal leven, zoals Alejandro dat voor ogen heeft, onderuit. Trouwen en een eigen zaak beginnen? Niet als het ligt aan Arquímedes, die zijn zoon aan zijn zijde wil hebben.

Psychopathische patriarch
Sterke troef van de film is hoofdrolspeler Guillermo Francella, bekend van The Secret in Their Eyes (2009) en veel komische rollen. Dat hij ook een kille, psychopathische huisvader kan spelen bewijst hij in El Clan: met zijn nette voorkomen, onbewogen gezichtsuitdrukking en onvoorspelbare gedrag is hij de ultieme slechterik. Een dictator van zijn eigen gezin, die geen tegenspraak duldt en tot het uiterste gaat om zijn positie veilig te stellen en te versterken. De film werkt toe naar een zinderende finale, waarin wanhoop en chaos het overnemen van Arquímedes’ rigide beleid.

El Clan

Zijdelings aan het familiedrama is kritiek op de corruptie die in een vrij en democratisch Argentinië nog steeds doorwoekerde. Zijn voormalige positie gaf Arquímedes de mogelijkheid zich te scharen in een duistere schaduwwereld, waar verdwijningen, net als tijdens de militaire junta, even gewoon waren als het aanvegen van je stoep.

El Clan resulteert in een geslaagde, claustrofobische thriller waarbij de muzikale keuze voor The Kinks voor een wrange nasmaak zorgt. “Save me, save me, save me from this squeeze. I got a big fat mama trying to break me. And I love to live so pleasantly, Live this life of luxury ”, zingt Ray Davies in Sunny Afternoon. Vrolijke klanken verhullen de misère van iemand die alles kwijt is. Zo ook in El Clan, waar Arquímedes zijn façade niet langer kan verhullen en het nastreven van een leven van luxe ten koste van anderen – zelfs met de dood tot gevolg – genadeloos wordt afgestraft.

 

11 april 2016

 

 

MEER RECENSIES

 

Alias Maria

***

recensie  Alias Maria

Voor mama en alle vrouwen die strijden

door Nanda Aris

Grauwe film over Colombiaanse (kind)soldaten die vechten in een strijd waarvan noch zij, noch wij het doel kennen. In deze film van José Luis Rugeles volgen we de dertienjarige en zwangere Maria, een strijdster in de jungle van Colombia. Ze probeert haar zwangerschap te verbergen om een abortus te voorkomen. 

De tweede speelfilm van de Colombiaanse José Luis Rugeles werd, net als de laatst verschenen film An (2015), genomineerd voor de Un Certain Regard-sectie op het filmfestival van Cannes in 2015.

Alias Maria

Realiteit
Rugeles interviewde voor de film vele ex-guerrillaleden en kwam er daardoor achter dat het verhaal wat hij zou verfilmen in feite het verhaal van vele meisjes in de Colombiaanse strijd is. Zijn film eindigt met: ‘Voor jou, mama – en alle vrouwen die strijden’.

De acteurs die in zijn films spelen zijn deels echte acteurs, en deels kinderen die gecast werden in een gebied dat veel geweld kent. Zij kregen geen script te lezen, maar na het oefenen van de scène, kregen ze de tijd om zelf een eigen, meer realistisch script te schrijven.

Het onderwerp is actueel, sinds half oktober vertoont Netflix de film Beasts of No Nation (2015), over kindsoldaten in Afrika. Over dit onderwerp verscheen in 2008 in eigen land Wit licht van Jean van de Velde, en de Franse film Johnny Mad Dog.

Missie
De film begint met een bevalling, een uitzondering in de jungle zo leren we niet veel later. Maria (Karen Torres) is ook zwanger, maar zij heeft niet het voorrecht om het kind ter wereld te brengen. Abortus is meer regel dan uitzondering. De dokter benadrukt het belang van de prikpil. “We willen geen jungle vol baby’s, hè?”, zegt hij alsof kinderen een wegwerpartikel zijn.

Maria wordt samen met haar vriend en twee andere kameraden eropuit gestuurd om de pasgeboren baby van de commandant en zijn vriendin naar een veiliger gebied te brengen. Doordat de jongste strijder Yuldor (Eric Ruiz) in slaapt valt tijdens zijn wacht, worden ze overvallen door vijandig vuur. Yuldor wordt in zijn been geschoten, waardoor ze opgehouden worden. Mauricio (Carlos Clavijo) komt erachter dat Maria zwanger is, en beveelt haar het kind weg te laten halen. Daarop besluit Maria te vluchten. Vanaf dit moment komt de grimmige sfeer beter over, de dreiging en beklemmende situaties maken dat we begrijpen dat Maria’s situatie uitzichtloos is.

Alias Maria

Vlak
De film kent geen diepe kleuren, maar de groene en grijze kleuren van de jungle zijn van eenzelfde tint, evenals de camouflagekleding. Het sombere karakter benadrukt het uitzichtloze van de film.

We krijgen geen goed inzicht in hoe de personages terecht zijn gekomen waar ze zijn, en ook weten we niet voor welk doel ze strijden. Dit gegeven kan mooi werken wanneer het ’t uitzichtloze en nutteloze van een strijd moet weergeven, maar doordat ook de karakters weinig uitgediept worden, doet het geheel soms wat vlak aan.

Er zijn niet veel dialogen, en de camera richt zich veel op een stoïcijnse Maria. Als kijker zitten we daarom niet gelijk van het begin op het puntje van de stoel. Nadat Maria besloten heeft te vluchten, omdat ze haar kind wil houden, wordt het verhaal interessanter; de verschillen tussen de personages groter, en de situaties nijpender.

28 februari 2016

 

MEER RECENSIES

 

Botón de nácar, El

****

recensie  El botón de nácar

Het geheugen van water

door George Vermij

Na het schitterende filmessay Nostalgia for the Light uit 2010 komt de Chileense regisseur Patricio Guzmán nu met El botón de nácar. Beide films richten zich in eerste instantie op de onwerkelijke natuur van Guzmáns geboorteland om daarna subtiel in te gaan op het traumatische verleden van Chili.

Dat de geschiedenis wordt geschreven door de overwinnaars is een uitspraak die voor velen klinkt als een cliché. Voor Patricio Guzmán is het echter een lijfspreuk die in zijn films keer op keer wordt benadrukt. Een constante in zijn lange carrière is de pijnlijke en gewelddadige geschiedenis van Chili. Guzmán maakte een actief deel uit van die geschiedenis en documenteerde in zijn indrukwekkende documentaire-epos La Batalla de Chile (1975) hoe Salvador Allende aan de macht kwam en het land probeerde te veranderen.

El botón de nácar

Met zijn crew filmde hij ter plekke de situatie en registreerde hij hoe verschillende bevolkingsgroepen reageerden op Allende’s hervormingen. Hij was er ook bij toen er een einde kwam aan de democratie en het presidentiële paleis gebombardeerd werd door militairen. Guzmán vluchtte het land uit, maar bleef films maken terwijl Pinochet de macht overnam en de mensen die meehielpen aan La Batalla de Chile spoorloos verdwenen.

Allende en Pinochet
Nadat Chili weer democratisch werd, bleef Guzmán films maken over Pinochet en Allende. Hij voelde zich verantwoordelijk om te blijven getuigen en een stem te geven aan diegenen die door de dictatuur waren weggevaagd. Ondanks die achterliggende plicht is Guzmán vanaf Nostalgia for the Light op een andere manier te werk gegaan. Voor die film hanteerde hij de associatieve vorm van de essayfilm waarbij verschillende elementen door gedachten en overpeinzingen aan elkaar worden verbonden.

Deels beïnvloed door de cinema van zijn vriend, de inmiddels overleden Chris Marker, en op momenten vergelijkbaar met de ambitieuze tv-essays die Wim Kayzer voor de VPRO maakte zoals Vertrouwd en o zo vreemd en Nauwgezet en wanhopig. In Nostalgia for the Light ging Guzmán uit van het heelal en zijn jeugdherinneringen over het zien van de immense sterrenhemel en verbond die fascinatie op een pakkende wijze met de geschiedenis. 

El botón de nácar

Water en zee
El botón de nácar hanteert een vergelijkbare methode. Het water en de zee vormen de eerste onderwerpen van Guzmáns overpeinzingen die hij in voice-over met de kijker deelt. Hoe is het bijvoorbeeld mogelijk dat Chili met zijn eindeloze kust eigenlijk geen band heeft met de zee en oceaan? Historici en dichters komen aan het woord. Vervolgens focust Guzmán zich op een specifieke plek: de onherbergzame, maar ook prachtige natuur van Tierra del Feugo. De film vertelt het verhaal van de inheemse indiaanse bewoners die in kleine bootjes de woeste en ijzige zee trotseerden en de eilanden afvoeren. Mysterieuze en pakkende oude foto’s tonen de stammen die vaak zonder kleding leefden op onvoorstelbaar koude plekken.

Deze indianen die een manier hadden gevonden om te overleven in een onherbergzaam gebied, werden geleidelijk de slachtoffers van de moderne tijd. Ze werden vermoord nadat de gebieden werden verdeeld door grootgrondbezitters. Ziekte en alcoholisme decimeerden de stammen verder, terwijl het gebied in snel tempo werd ontgonnen door de westerse beschaving. Guzmán laat de kleine groep van nazaten aan het woord en vraagt ze om woorden van hun stervende taal uit te spreken. Een manier om hun cultuur nog vast te leggen en levend te houden terwijl die langzaamaan volledig zal vergaan.

Overblijfselen en bewijzen
Natuurlijk komt de dictatuur ook aan bod. Pinochet liet een concentratiekamp bouwen op een afgelegen eiland bij Tierra del Feugo. De lijken van de door martelingen verminkte gevangenen werden door helikopters over de zee vervoerd waarna ze in het water werden gegooid. Guzmán gaat net als in Nostalgia for the Light op zoek naar de restanten van de vermisten. In de onmetelijke weidsheid van de Stille Oceaan lukt het hem om nog kleine sporen te vinden. Het zijn de bescheiden overblijfselen en laatste bewijzen van diegenen die zijn vergeten door de geschiedenis.  

El botón de nácar

Guzmáns onophoudelijke drang om te blijven zoeken en getuigen tegenover de grootse onverschilligheid van de natuur en het onvermijdelijke verstrijken van de tijd geeft El botón de nácar zijn kracht. Je weet dat het een onmogelijk project is om de fouten en misdaden van het verleden ongedaan te maken. Uiteindelijk zien wij maar een deel van een groter verhaal dat wij nooit helemaal zullen doorgronden. Maar voor Guzmán biedt film nog op bescheiden manier hoop door te werken als een collectief geheugen.

Door prachtige beelden en woorden is het nog mogelijk om te getuigen over het tragische lot van de verliezers. En je weet dat Guzmán zich ongetwijfeld tot aan zijn dood zal wijden aan het vertellen van al die vergeten verhalen en geschiedenissen om zo dichter bij een soort waarheid te komen. Na het zien van El botón de nácar wens je deze 74-jarige filmmaker nog vele productieve jaren toe zodat hij de kijker kan blijven verrassen met zijn meelevende en aangrijpende visie op de geschiedenis. 

 

11 januari 2016

 

 

MEER RECENSIES

 

600 Miles

***

recensie  600 Miles

Mexicaanse misdaad in flarden

door Bob van der Sterre

Je bent een wapenhandelcontroleur in de grensstreek van de VS en Mexico. Het meeste van je werk is routine. Maar dan zal je altijd zien dat die ene dag komt waarop je gekneveld op een achterbank in Mexico zit en geen idee hebt wat er met je gaat gebeuren.

Het overkomt Hank Harris, die belandt in de auto van de Mexicaanse wapensmokkelaar Alfonso Rubio. Het ene moment is hij ‘geld waard’ om zijn kennis, het andere moment is hij een last aan Rubio’s been, het volgende moment redt hij zijn leven met zijn ervaring over kartels.

Recensie 600 Miles

Rubio en Harris ontwikkelen een vreemde verstandhouding. Twee verschillende culturen, verschillende karakters, verschillende leeftijden en uiteraard verschillende landen. De een is een jonge gay die nog uit de kast moet komen (Kristyan Ferrer), de ander is een nuchtere volwassen man die net zo zakelijk met zijn liefdesleven omgaat als met zijn werk (rol van Tim Roth).

Mexico
Mexico en zijn misdaad is al lange tijd een populair onderwerp. Aanvankelijk waren er vooral actiekomedies als Desperado en El Mariachi. Intussen zijn ze vervangen door films die de wereld van de Mexicaanse misdaad op een dramatische manier vertolken. De films zijn lang niet zo grappig meer. De Mexicaanse misdaad is nu een grimmig genre met films als Sicario (2015), Narco Cultura (2013), Savages (2012), El Narco (2010), Days of Grace (2011) en Heli (2014). De cinematografisch meest interessante prestatie vind je vermoedelijk terug in Breaking Bad.

Waarom het niet meteen goed doen en overstappen op de realiteit? Cartel Land en Kingdom of Shadows draaien tijdens het IDFA van 2015. El Sicario (2011) is al even indrukwekkend. Je begrijpt waarom deze wereld cinematografisch zoveel interesse trekt. Een combinatie van gruwelijke misdaad en een creepy, surrealistische atmosfeer, die je aldoor voelt. Achter iedere boom kan een misdadige clan zitten.

De meest vernieuwende van allemaal was vermoedelijk Miss Bala uit 2011, die ongelooflijk realistisch was gefilmd. Een choreografie van misdaad – zodanig dat je er bijna honderd procent zeker misselijk van wordt. Een onvolprezen meesterwerk.

Alles gebeurt plotseling
Hoe past deze film in dat plaatje? Het goede van 600 Miles is dat de film onduidelijk is, met aparte locaties. De trend van het hyperrealisme. Veel stoffig gedoe in en om Mexicaanse snelwegen, schokkerig, beschrijvend, plotseling. Dus ook geen fatsoenlijke kop en staart; je valt als een baksteen in hun levens en je vliegt er als een speer ook weer uit.

Veel merkwaardige karakters. Zoals de oom van Rubio, een man die eerst zijn afwas doet alvorens iemand te fusilleren. Of de makker van Rubio, Carson (Harrison Thomas), die wapens koopt en tegelijkertijd snoep steelt.

Recensie 600 Miles

Een sterk moment is als een bepaalde gang (Vigilantes? Een andere bende? Je hebt geen idee) ze onderweg laten stoppen bij de blokkade van een snelweg. Gaan ze geëxecuteerd worden? Komen ze in handen van een foute bende met een voorliefde voor martelen? Dan besef je hoe het leven voor veel Mexicanen moet zijn: het wetteloze voel je door het bioscoopscherm heen.

Flarden werkelijkheid
Maar kijk je onder dat filmische trucje door, dan zie je een verhaalopzet als duizend andere films (twee tegengestelde karakters die met elkaar praten en een band krijgen; het verloren vader en zoon thema; de roadtrip). De aparte karakters in de film kunnen dat niet compenseren.

600 Miles is zodoende eigenlijk heel beperkt. Flarden werkelijkheid; dat is de inhoud. Word je daar gelukkig van? Dat is aan de kijker. Bewondering voor hoe het wordt gemaakt, absoluut, maar er blijft na de film veel te weinig over om als filmliefhebber tevreden over te zijn.

 

28 november 2015

 

MEER RECENSIES