Categorie: documentaire

IDFA 2021 – Deel 3: Excentrieke karakters

Posted on

IDFA 2021 – Deel 3: 
Excentrieke karakters

door Bob van der Sterre

Wat is er leuker dan kijken naar mensen die heel anders leven dan jezelf? IDFA biedt weer voldoende producties over excentrieke, eigenaardige personen. Deel 3 van de IDFA-beschouwingen in 2021.

 

Gangnam Beauty

Gangnam Beauty
In Gangnam Beauty zien we Oli London, een volwassen man die heel graag eruit wil zien als de K-popster Jimin. Niet alleen in kleding en gedrag maar ook letterlijk: hij wil zijn gezicht. Intussen is hij heel wat operaties verder en ziet er nog niet uit als de popster.

De korte film van de Poolse regisseur Yan Tomaszewski is geen drama-exploitatie. In 24 minuten komt veel meer langs. Een fusie tussen het oude en nieuwe Korea (theater versus robots); een door Oli zelf nagespeelde legende (man maakt maskers om de geesten te behagen, heeft te maken met een vernietigende liefde van vriendin); en het verhaal (voice-over) van Oli’s verlangen naar het perfecte gezicht.

Gaat het allemaal diep of is het net zo oppervlakkig als Oli’s obsessie? NIet alles draait om diepgang – voor mij in elk geval niet. Stylisme is ook belangrijk. En deze korte film is mooi gemaakt, zonder al te veel exploitatie of gezoek naar diepere drijfveren.

 

The End of Wonderland

The End of Wonderland
In een andere situatie zit Tara Emory. Zij is transgender die in de porno-industrie heeft gewerkt en daarna aan eigen projecten is gaan werken. Zoals de ‘trans sci-fi porn epic’ film Up Uranus. Maar ook aan auto’s – een erfenis van haar vader, die hamsteraar was. En Emory woont in hetzelfde huis en heeft de auto’s dus geërfd.

Het gaat hier niet (per se) over het transgender-onderwerp. Meer over iemand die enorm gedreven aan allerlei projecten werkt. Ook al maakt en verkoopt ze seksfoto’s, ze bouwt ook haar eigen decors, acteert en regisseert haar eigen film, knutselt outfits in elkaar, verbouwt haar huis. Zoveel werkethiek hebben maar weinig mensen. Het gaat ook over de teleurstellingen. Meer kunstprojecten van kunstenaars sterven immers in schoonheid dan niet.

Het is niet zo schokkend als je misschien met dit onderwerp zou denken. Er zijn wel wat vreemde feestjes met gekreun overal maar je ziet vooral Tara als keiharde werker. Het seksverhaal is meer een fetisj, een interesse, en niet het doel van de film. Dat is het schetsen van een openhartig portret, dat gelukkig ook niet te diep speurt in het verleden (een valkuil bij dit soort films). We zien ook hoe ze een Volkswagen-meeting bezoekt en gevatte opmerkingen heeft over de auto’s.

Jammer van deze Canadese film is dat je niet echt een afgerond gevoel hebt na afloop. Het is alsof een epiloog mist. Wel zeker is dat Tara ook vandaag weer hard aan een project werkt.

 

F@ck This Job

F@ck This Job
In deze film kijken we naar hoe Natasha Sindeeva in 2010 begon aan een project. Ze houdt van dansen en wil een optimistisch lifestyle- en party-tv-kanaal beginnen: Dozhd (regen). Alles in knalroze.

Over marketing had ze nagedacht maar niet echt over journalistiek. Dozhd trekt jonge, idealistische journalisten aan en wordt politieker. Ze zijn het enige tv-kanaal dat demonstraties tegen de regering verslaat. Dan begint de ellende. Het duurt niet lang voor ze afgesloten worden van de kabel. Ze moeten verhuizen, een paar keer. Een abonnee-situatie op YouTube helpt ze enigszins maar het is lastig om kijkers te bereiken. Natasha Sindeeva blijft twijfelen wat ze moet doen met Dozhd. Want een optimistisch lifestylekanaal is het al lang niet meer.

Natascha is de hoofdrolspeelster van deze documentaire van een oud-Dozhd-collega genaamd Vera. Ze is veel in beeld maar over haar zielenroerselen worden we weinig wijzer, en de film slaagt daardoor denk ik half, maar kan ook de geschiedenisboeken ingaan als een boeiend portret van de verharding van de maatschappelijke situatie in Rusland de laatste tien jaar.

 

The Painter (Der Maler)

The Painter (Der Maler)
We zien hier de kunstenaar Albert Oehlen in zijn studio tekeergaan op een doek. Geen twee tellen kan hij zonder een scène te maken. Citeert een kunstboek, gilt tegen zijn kunstwerk, roept uit: ‘Dat is een mooie rood!’ Bekt zijn assistent Lars voor alles en niks af. Brult ineens: ‘Geel is een shitkleur.’ Drinkt bier en gooit het flesje nonchalant van zijn balkon. Gaat ineens huilen. Een onemanshow.

Waarom zou ik naar deze enorme aansteller kijken, denk je eerst. Dan begint het kwartje te vallen (als je de preview niet goed gelezen had): dit is niet Albert Oehlen, maar een acteur: Ben Becker, die door Oehlen geregisseerd wordt als schilder. Van een oninteressante bijdrage groeit de documentaire langzaam uit in een boeiend spel met de kijker. Beckers Oehlen is de kunstenaar zoals we die willen zien: de man die ineens met de kwast op het doek slaat, die op de grond kronkelt om het doek goed te zien, die in een museum zijn eigen doek bewondert. Een acteur met charisma. De echte Oehlen (dit is hem) is bijna tegengesteld aan Beckers Oehlen: bescheiden, vriendelijk, grappig. ‘Misschien zou ik op Skype moeten streamen hoe ik kunst maak’, zegt hij in dat interview van drie jaar geleden.

Der Maler is een film van tegenstellingen – op de grens van wat een documentaire zou zijn. De kunstenaar vs. het publiek, fictie vs. feiten, de acteur vs. de schilder, arrogantie vs. bescheidenheid, zelfspot vs. ernst (een voice-over deelt kunsttheorieën). Is het doek nu een Becker of een Oehlen? Film van Oliver Hirschbiegel, die je beter kent als speelfilmregisseur van twee Duitse krakers: Das Experiment en Der Untergang. Zoals Der Untergang met fictie de realiteit van geschiedenis probeert weer te geven, probeert Der Maler met fictie de ‘realiteit’ van de documentaire weer te geven. En dat is wel passend voor een kunstvorm die meer en meer speelfilmtechnieken gebruikt.

 

Black Film

Black Film
We eindigen met een film uit de top 10 van filmgast Hito Steyerl: Black Film. Een film uit 1971 van nauwelijks 17 minuten. Maar toch spraakmakend. Want documentairemaker Želimir Žilnik (dan 28 jaar) verrast zijn eigen vrouw en kind met zes daklozen die hij thuis uitnodigt om de nacht door te brengen. Ze mogen op hun tapijt in de woonkamer slapen.

Het is vooral bizar wat daarna gebeurt: Žilnik loopt door Novi Sad en stopt iedereen die hij ziet een microfoon voor de mond: ‘Wat moeten we met deze zes daklozen doen?’ De reacties variëren van verbluft, ongeïnteresseerd tot het geven van praktische tips waar misschien nog ruimte is. Žilnik lijkt zelf ook geen raad te weten met de daklozen en beëindigt dan de film.

Je vraagt je af wat zijn idee erbij was. Hoe dan ook maakte hij unieke beelden van Joegoslavië begin jaren zeventig. Zie ook deze film uit 1973 bijvoorbeeld. Wil je hem beter leren kennen: Žilnik heeft een boeiend levensverhaal dat zich typeert door de talloze pogingen om zijn filmcarrière opnieuw leven in te blazen. Sinds de eeuwwisseling verschijnen er her en der retrospectieven. Je ziet hem hier met mondkapje op praten bij zo’n expositie in Wenen, begin dit jaar.

 

24 november 2021

 

IDFA 2021 – Deel 1: Four Journeys
IDFA 2021 – Deel 2: Young Rebels
IDFA 2021 – Deel 4: Invloedrijke rocksterren
IDFA 2021 – Deel 5: luchtige films
IDFA 2021 – Deel 6: Films in tijden van corona
IDFA 2021 – Deel 7: Nieuws uit WOII
IDFA 2021 – Deel 8: Experimentele films

 

MEER FILMFESTIVAL

IDFA 2021 – Deel 2: Young Rebels

Posted on

IDFA 2021 – Deel 2: 
Young Rebels

door Jochum de Graaf

In de selectie Young Rebels brengen films ons dichter bij het strijdtoneel waarop jonge mensen bezig zijn geschiedenis te schrijven. Denk aan grote thema’s als klimaatverandering, mensenrechten, politieke vernieuwing, gendergelijkheid, internet, privacy en andere urgente zaken. Het is een wat hoogdravende omschrijving die niet in alle opzichten goed uitpakt.

 

How the Room Felt

How the Room Felt
In deze debuutfilm van Ketevan Kapanadze volgen we een groep vrouwelijke en non-binaire queers in de Georgische stad Kutaisi. De meeste maken deel uit van het lokale vrouwenvoetbalteam dat op semiprofbasis uitkomt in de Georgische competitie. Maar dat volgen is dan niet in de zin van het wedstrijdverloop of de stand in de competitie, je ziet geen goal gescoord worden, maar hoe ze over het veld lopen, met elkaar in de kleedkamer, bij de nabespreking. We zien ze ook op feesten, samenkomsten waar ze alledaagse problemen en existentiële kwesties met elkaar bespreken, al gaat dat met nogal veel drankgebruik en bijbehorend dronkenvrouwsgedrag gepaard.

Discriminatie, uitsluiting en geweld zijn voor de voetbalsters en haar vriendinnen dagelijkse realiteit, in een maatschappij die nu niet bekend staat om zijn lbhtq-vriendelijke klimaat. Afgelopen zomer werd een gay pride in hoofdstad Tblisi hardhandig verstoord door fanatieke tegendemonstranten waarbij zelfs een dode viel.

Die vijandige buitenwereld is weliswaar voelbaar in de film, maar we krijgen er weinig direct van te zien. How the Room Felt is vooral een intieme verkenning van het leven in de lhbtiq-bubble in Kutaisi en geenszins een verslag van de strijd voor hun rechten in Georgië.

 

Homeroom

Homeroom
Peter Nick maakte een trilogie over de sociale instituties in Oakland, Californië. Na The Waiting Room (2012) over de zorg en The Force (2017) over het politieapparaat, is er nu Homeroom  waarin de eindexamenklas van Oakland High School in het veelbewogen schooljaar 2019-2020 wordt gevolgd. Het is het jaar waarin dat eindexamen in het teken komt te staan tegen de achtergrond van de coronacrisis en de Black Lifes Matter-beweging.

Het verhaal van de film is een beetje dun. De leerlingenraad wil aan het begin van het schooljaar de schoolpolitie afschaffen. Dit speciale politiekorps onderscheidt zich volgens de vele leerlingen van kleur door etnisch profileren, bij het minste of geringste vergrijp worden vooral zij opgepakt. De motie om dat gehate politiekorps af te schaffen wordt vroeg in het schooljaar nog afgewezen. Maar als in mei 2020 George Floyd door een politieagent wordt vermoord, komen er ook in Oakland fikse rellen en menig eindexamenleerling engageert zich met de Black Lives Matter-beweging. De verhoudingen tussen de leerlingen, de directie en het stadsbestuur komen nog meer op scherp te staan, maar de nieuwe motie om de schoolpolitie op te heffen, wordt nu wel aangenomen.

Maar ook Homeroom is geen indringend verslag van de strijd op de barricaden, maar een tamelijk doorsnee portret van een breed geschakeerde multiculturele eindexamenklas in het zwaar gepolariseerde Amerika.

 

Rebellion
Het strijdtoneel is wel volop aanwezig in Rebellion, het portret van binnenuit van Extinction Rebellion (XR), de radicale actiegroep die erin slaagde de urgentie van de klimaatverandering hoog op de politieke agenda te krijgen. Maia Kenworthy en Elena Sanchez Bellot volgen de beweging vanaf de lancering in 2018 en zoomen in op de verschillende oprichters waarbij Gail, George en Farhana overigens niet meer zo jong zijn.

Met name Farhana Yamin is een interessante figuur, ze heeft tientallen jaren ervaring als klimaatjurist, heeft onder meer voor de VN gewerkt voor ze zich uit teleurstelling over de behaald resultaten bij XR aansluit en zich met superlijm aan de straat voor het hoofdkantoor van Shell vastlijmt.

Extinction Rebellion komt in het nieuws door het dagenlang blokkeren van strategische kruispunten in Londen, het vastketenen boven de toegangssluis van het YouTube-kantoor met als eis om het platform zich af te laten sluiten voor klimaatontkenners. Niet in het minst tot hun eigen verbazing slagen ze er door dit soort acties in de eis tot het uitroepen van de klimaatnoodtoestand door de Britse regering te verwezenlijken.

Maar het fanatieke en vasthoudende actievoeren heeft ook tot gevolg dat het Britse Lagerhuis een wet aanneemt die het recht op demonstratie, meer preciezer de verstoring van de openbare orde, gaat inperken. Extinction Rebellion heeft dat voor een groot deel aan zichzelf te wijten door tamelijk ondoordachte acties als het stilleggen van een metrolijn en het voor de zoveelste keer blokkeren van het kruispunt bij de Houses of Parliament die het gewone woon-werkverkeer platleggen en tot grote irritatie bij de gewone burger leiden: ‘here ’s the middle class that tells the working class what to do’ wordt ergens opgemerkt.

Rebellion biedt daarbij een goed inkijkje in het soms sekte-achtige karakter van een beweging als XR. Het accent ligt op training in geweldloosheid, de groepssessies doen denken aan ouderwetse sensitivity training doen denken en er ontstaat een conflict tussen oprichter George en zijn dochter die hem verwijt te weinig aandacht aan de opvattingen van jongeren te besteden.

De film eindigt wat onbestemd. Als ze de strijd tegen de inperking van het demonstratierecht hebben verloren, filosoferen de activisten van het eerste uur over wat ze hebben bereikt, wat ze hebben geleerd. Ja, ze zullen met nieuwe initiatieven komen, maar de slogan ‘rebellion is powerful’ klinkt wat obligaat. Het lijkt erop dat de magie van XR is uitgewerkt.

 

Courage

Courage
In Courage maken we kennis met de drie acteurs Denis, Maryana, Pavel, die deel uitmaken van het Belarus Free Theatre in Minsk, het theatergezelschap waarvan een aantal regisseurs en acteurs in ballingschap leeft en dat onder het regime in de laatste dictatuur van Europa slechts sporadisch kan optreden.

Hun ervaringen en overwegingen geven een sterk reliëf aan de gebeurtenissen van augustus 2020 in Wit-Rusland, de massale, wekenlange demonstraties tegen de gestolen verkiezingsoverwinning van dictator Loekasjenko, die al 26 jaar aan de macht is. Denis is een oud-activist uit de jaren negentig en twijfelt nu over het nut van demonstreren, Maryana maakt zich vooral zorgen over de toekomst voor haar en haar gezin, Pavel worstelt met de vraag of hij niet moet emigreren.

Indrukwekkend, je kunt het niet anders noemen, de enorme massaliteit van de demonstraties, tegen de achtergrond van Minsk met zijn claustrofobisch weidse pleinen, de brede boulevards, de overgebleven Sovjetsymbolen, leuzen op hoge gebouwen, de enige stad waar een standbeeld van Lenin nog fier overeind staat in het centrum voor het parlementsgebouw.

Aangrijpend zijn de beelden van mensen die volhardend en ook angstig wachten op nieuws aan de poort bij de beruchte gevangenis van Okrestina waar hun dierbaren mogelijk zijn opgesloten. De opluchting wanneer in kleine groepen gevangenen worden vrijgelaten maar ook de tergende onzekerheid over het lot van anderen die binnen gemarteld worden of die nog vermist worden.

Emotionele momenten wanneer je een huilende man in de menigte ziet, de één minuut stilte bij de herdenking van een omgekomen demonstrant en de hartverwarmende reacties op het gebaar van de soldaat die een bloem in zijn schild steekt als teken van solidariteit.

De documentaire had wel wat meer context mogen krijgen. De mars van die duizenden mensen met een brede rood-witte banier over de brede straten van Minsk is imposant, maar het is wel goed om te weten dat het hier om de oude Wit-Russische vlag gaat en een protest is tegen het Loekasjenko-regime en zijn banden met Moskou.

En Pavel speelt een enerverende popsong op zijn piano, maar op z’n minst in de aftiteling had moeten vermeld dat het hier om het nummer Changes van Russische rocklegende Victor Tsoy gaat, dat een belangrijke rol in de perestrojka tijd speelde.

Courage eindigt wat abrupt en onbestemd, vanzelfsprekend in de wetenschap dat het er niet naar uitziet dat Loekasjenko binnen afzienbare tijd het veld zal ruimen. Maar als eerbetoon aan de ongelooflijke moed van de Wit-Russen in hun strijd tegen de totalitaire dictatuur geeft de film toch hoop.

 

22 november 2021

 

IDFA 2021 – Deel 1: Four Journeys
IDFA 2021 – Deel 3: Excentrieke karakters
IDFA 2021 – Deel 4: Invloedrijke rocksterren
IDFA 2021 – Deel 5: luchtige films
IDFA 2021 – Deel 6: Films in tijden van corona
IDFA 2021 – Deel 7: Nieuws uit WOII
IDFA 2021 – Deel 8: Experimentele films

 

MEER FILMFESTIVAL

IDFA 2021 – Deel 1: Four Journeys

Posted on

IDFA 2021 – Deel 1: 
Four Journeys

door Jochum de Graaf

De zalen worden maar voor tachtig procent gevuld, zodat er toch enige social distancing is. Wil je lekker rondlopen op het festival dan moet je je mondkapje op, tijdens de voorstelling wordt het aangeraden. Na acht uur is de horeca gesloten. Het is misschien wat behelpen bij deze 34ste editie van IDFA, maar het blijft een bijzonder goed gevoel om ook in coronatijden in een dag of tien 264 films te kunnen zien.

Ter voorbereiding kun je de volgende wegwijzers raadplegen: Life in Europe, Amongst the Animals, It’s a Queer World, Africa-Europe: Across Lands, News from WWII, Young Rebels, Everything for Sale, The Law(less), Animated Docs, Microcosmos, Let Me Do the Talking, Liminal Reality on Film, In Tune en How She Looks.

Bovendien zijn er de twee focusprogramma’s: The Future Tense en unConscious Bias. Als Volkskrant-lezer krijg je 15 tips met IDFA-films die je niet mag missen, Het Parool geeft 10 tips, de NRC houdt het op 5 kijktips die het meest de moeite waard zijn en niet te vergeten zijn er de onvolprezen 30 tips van InDeBioscoop zelf. Het maakt de keuzestress er niet minder om. We gaan er de komende dagen verslag van doen, om te beginnen met de openingsfilm.

Eenkindpolitiek
De camera zoomt in op de buik van een vrouw, die samen met haar man en een dochtertje voor de poorten van de Verboden Stad met de iconische foto van Mao staat. In die buik zit Louis Yi Liu die later het pseudoniem Louis Hothothot aan zal nemen. Het is 1986 en China houdt sinds de openstelling voor het buitenland stevig vast aan de eenkindpolitiek, het recht van ouders om slechts één kind op de wereld te mogen zetten. De ouders van Louis reizen met hun dochtertje duizenden kilometers door het land om hun tweede kind veilig geboren te kunnen laten worden.

Dat heeft grote consequenties voor de familie; de ouders moeten een hoge boete betalen, de vader kan aan politieke carrière wel vergeten en zoon Louis kan pas op zijn zevende wanneer de boete betaald is aan het onderwijs deelnemen. Hij blijft een illegaal, een ‘zwart’ kind, dat er eigenlijk niet had mogen zijn. Op zijn achttiende vertrekt hij na een opleiding als grafisch ontwerper naar Nederland, 7.800 kilometer van Peking, 6 uur tijdsverschil, 13 uur vliegen; weg, ver weg van het moeizame familieleven in China.

In Four Journeys onderzoekt Louis Hottentot, nu eens poëtisch en symbolisch, de scène bij de Verboden Stad, maar ook hard en confronterend, de ouders wijzend op de consequenties van hun keuze, hoe het zo gelopen is. Wanneer hij na jaren voor het eerst weer zijn ouders bezoekt, merkt zijn moeder tamelijk nuchter op dat het misschien toch niet zo’n goed idee was om nog een tweede kind te krijgen: ‘we waren al zo arm’. Met zijn zus heeft hij een moeizame relatie, hij voelde altijd een soort schaamte vanwege zijn bestaan, zij was vooral jaloers op hem omdat hij meer vrijheid had, een zekere afstand tot de rest van het gezin. Met zijn vader is het gesprek ook moeizaam, die houdt nog stevig vast aan zijn ideologische opvattingen, gevormd in het communistisch China onder Mao.

Cultuurclash
En dan is er nog het onverwerkte trauma van het oudere broertje dat op tweejarige leeftijd bij een ongeluk omkwam en aanleiding was voor de ouders om toch nog een kind te willen.

De ouders, inclusief oudere zus, reizen naar Nederland, nogal een cultuurclash, wat ook een aantal bijzondere, soms schurende scènes oplevert. Ze vragen Louis eerst schuchter, later indringender of hij met zijn vriendin bezig is met het krijgen van kinderen. De ouders van de vriendin zetten daar brutaalweg tegenover dat ze het totaal niet erg vinden wanneer ze geen grootouder zouden worden.

Terug in China maken we kennis met de uitgebreide familie: ooms, tantes, grootmoeder, een stuk of twintig personen. Aangrijpend zijn de scènes waarin Louis eerst met zijn oom, later met zijn ouders en de hele familie, op zoek gaat naar het graf van zijn overleden broertje en hem met een ceremonie een nieuwe rustplaats geven.

Four Journeys is geen aanklacht tegen de Chinese eenkindpolitiek, maar geeft met dit prachtige familieportret een zeer aansprekende analyse van de emotionele effecten ervan.

Four Journeys draait vanaf 25 november in de bioscoop.

 

18 november 2021

 

IDFA 2021 – Deel 2: Young Rebels
IDFA 2021 – Deel 3: Excentrieke karakters
IDFA 2021 – Deel 4: Invloedrijke rocksterren
IDFA 2021 – Deel 5: luchtige films
IDFA 2021 – Deel 6: Films in tijden van corona
IDFA 2021 – Deel 7: Nieuws uit WOII
IDFA 2021 – Deel 8: Experimentele films

 

MEER FILMFESTIVAL

30 Tips voor IDFA 2021

Posted on

International Documentary Festival Amsterdam 17-28 november
30 Tips voor IDFA 2021 

door Bob van der Sterre

IDFA is een breed filmfestival dat in de smaak moet vallen bij alle documentaireliefhebbers (en wie is dat niet). Het programma van 2021 geeft vooral een gevoel van herkenbaarheid. Lees hier 30 tips voor IDFA 2021.

Deze IDFA zien we vooral veel bekende gezichten. Een paar genres ontbreken nooit op IDFA: coming of age, gender, vrouwen, oorlog, traumaverwerking. Ook de opvallende trend van de laatste jaren – historische documentaires – keert terug. Met hierbij een aantal zeer interessant klinkende bijdragen.

Daarnaast biedt IDFA twee wat plichtmatig ogende focusprogramma’s, over het koloniale verleden (Unconcious bias), en wat de toekomst inhoudt (Future Tense). Maar ook hier kun je een paar boeiende films uitpikken.

30 tips voor IDFA 2021 - Becoming Cousteau

Herkenbaar festival
Het IDFA-programma van 2021 zal al met al heel herkenbaar aanvoelen voor veel IDFA-gangers. De thema’s en stijl van de docu’s spelen door de bank genomen redelijk op safe. Experimenten met techniek en stijl blijven (naar mijn idee) nog steeds te veel gescheiden van het reguliere programma in het DocLab-hoekje. DocLab is natuurlijk interessant op zichzelf maar ik zou ook graag meer documentaires de grenzen willen zien verleggen.

Als het aan mij lag, zag ik in het IDFA-programma veel meer durf, meer auteurscinema; en minder verhaal en minder drama. Films als Gunda of Epicentro in de editie van vorig jaar. Dat heeft vermoedelijk ook gewoon met de wereldwijde documentaire-industrie te maken. Er moet immers ook geld in het laatje komen. En documentaires over drama brengen nu eenmaal meer geld in het laatje dan experimentelere films.

Experimenten zijn ook per definitie risicovol. In deze IDFA lijkt Performance (een live evenement) in dat opzicht wel een spannend project. En er zijn ook wel wat filmessays geprogrammeerd.

Festival in coronatijden (reprise)
Hoe dan ook: er blijven altijd genoeg interessante films over om te zien. Het is zelfs best bijzonder dat in coronatijden nog zoveel films zijn gemaakt. Daarover gesproken: het is te hopen dat de toename van de besmettingen geen roet in het festival gaat gooien. Ik had eigenlijk ook een 1-op-1 virtueel festival verwacht maar dat is er helaas niet.

Deze 30 films (hier per thema ingedeeld) raden we aan. Dat wil niet zeggen dat je er blind heen moet of er verder geen andere films de moeite waard zijn. Er zijn gewoon ontzaglijk veel films en elke selectie helpt met meer dan 200 films.

De redactie van InDeBioscoop wenst alle IDFA-gangers veel plezier!

Absurd
A Marble Travelogue
Marmer maakt een reis van Griekenland naar China. Dat belooft een redelijk maf verhaal. Hier een beetje op lijkend: Taming the Garden.

Bergen
The Belly of the Mountain
Mooie film over een vliegtuigongeluk in de Franse Alpen.

 

Biografie
Becoming Cousteau
De definitieve film over Jacques Cousteau, de natuurfilmer (overleden in 1997).

 

Coming of Age
Futura
Jongeren en tieners in Italië die zich uitspreken, dat vat deze film denk ik wel voldoende samen. Ook in dit genre en dichter bij huis: Shabu, portret van een tiener in Rotterdam-Zuid.

 

Corona
Searchers
Valt reuze mee, het aantal documentaires over corona. Over New Yorkers en daten in coronatijden.

 

Dieren
Cow
Portret van een koe, vermoedelijk vergelijkbaar met het idee van Gunda van Kossakovsky. Film van Andrea Arnold (van speelfilm American Honey). Op dit festival frappant genoeg nog een film over een koe: Vedette.

 

Drama
Reconciliation
Een moord in Albanië. Komt er wraak? Of houden ze zich in? Wie hiervan houdt kan misschien ook naar Raising a School Shooter, over de ouders van een tiener die een aanslag op een school pleegde.

 

Experiment
La Nature
Filmexperiment over de kracht van de natuur. Film van de 82-jarige Artavazd Pelechian, die 25 jaar lang geen film heeft gemaakt.

 

Feelgood
Set!
Mensen gepassioneerd over tafeldekken. Dat moet wel een grappige documentaire opleveren.

 

Filmessay
All light everywhere
Vermoedelijk interessant filmessay over techniek en privacy. Over mens en technologie gaat het enigszins vergelijkbare Users.

 

Geschiedenis
1970
Vermoedelijk zeer boeiende Poolse documentaire op basis van historische feiten (de opstand op de scheepswerf van Gdansk in 1970). We aanschouwen het via de leider, in stop-motion.

 

Graffiti
Skin (Pele)
Mogelijk erg aardig: een documentaire over iemand die politieke graffiti’s filmt in de Braziliaanse stad Belo Horizonte.

 

IDFA-eregast: Hito Steyerl
Der Leere Mitte
Kritisch filmessay uit 1998 over Berlijn van IDFA-eregast Hito Steyerl. Enigszins verwant deze film (niet van Steyerl): How to Live in the Federal Republic of Germany uit 1990.

 

Industrie
Ironland
Braziliaanse documentairemaker die in de VS woont, bezoekt mijngebied Minas Gerais. Ongetwijfeld mooie beelden.

 

Klassieker
The History of the Civil War
Dzigo Vertovs documentaire The History of the Civil War uit 1918, die sinds 1921 nooit meer is vertoond.

 

Kossakovsky (niet door Kossakovsky)
The Balcony Movie
Een Kossakovsky-film die niet door hem zelf is gemaakt. In plaats van vanuit het raam in Sint-Petersburg (Tishe), hier een film vanaf een balkon in Warschau.

 

Kunst
Der Maler
Het wordt niet meer kunst dan in een film, genaamd de schilder. Portret van kunstenaar Albert Oehlen, gespeeld door acteur Ben Becker. Film van Oliver Hirschbiegel (van Der Untergang en Das Experiment).

 

Luchtig
Where are we Headed
Luchtige film over de Moskouse metro.

Media
F@ck This Job
Niet makkelijk om een onafhankelijk mediakanaal te zijn in Rusland.

 

Misdaad
All These Sons
Grimmige film over misdaad in de getto’s in Chicago zal waarschijnlijk aanvoelen als een echte The Wire. Ook mogelijk interessant in dit genre dit portret van een crimineel in Tsjechië: René, Prisoner of Freedom.

 

Moderne klassieker
Le Commune (Paris, 1871)
Film van Peter Watkins (van de klassieker The War Game uit 1966) uit 2000 maakt een zogenaamde tv-uitzending van de Parijse commune-opstand.

 

Muziek
Ennio
Film van Guiseppe Tornatore (van o.a. Malèna en Cinema Paradiso) over Ennio Morricone duurt wel 2,5 uur maar belooft veel moois, zie dit artikel in Variety. Andere muziekdocumentaires op IDFA: over Kenny G., Laurent Garnier, Alanis Morissette en Leonard Cohen.

 

Oorlog
Turn Your Body to the Sun
WOII-oorlogsfilm op basis van archiefbeelden. Vanuit het perspectief van een dochter die wil weten wat er met haar vader is gebeurd.

 

‘Paranormaal’
Spectral Transmissions
Een live cinema-event! Geen idee wat je moet verwachten maar het is in elk geval anders dan anders.

Platteland
Prince of Muck
Vermoedelijk heel veel observerende beelden in deze docu over een oudere Schotse boer en zijn koeien.

 

Politiek
The Voice of the People
De camera achtervolgt de extreemrechtse AfD in Duitsland en krijgt een portret van binnenuit. Ongetwijfeld onthullend.

Ramp
Octopus
De nasleep van de ramp in de Libanese haven van Beiroet. De film Eye of the Storm gaat over de periode hier net vóór.

 

Vluchteling
Flee
Geanimeerde documentaire over het leven van Amin, die vluchtte van Afghanistan naar Denemarken.

 

Vrouwen
Terra Femme
Film over reizende vrouwen op basis van found footage.

 

Wetenschap
How to Kill a Cloud
Kunnen we wolken maken? Over een wolkenonderzoek in de Verenigde Arabische Emiraten.

 

 

13 november 2021

 
Programma IDFA 2021 in 12 vragen en antwoorden

 
MEER FILMFESTIVAL

Programma IDFA 2021 in 12 vragen en antwoorden

Posted on

International Documentary Festival Amsterdam 17-28 november:
Programma IDFA 2021 in 12 vragen en antwoorden 

door Bob van der Sterre

Het IDFA (International Documentary Festival Amsterdam) 2021 in 12 vragen en antwoorden. Info over locaties, programma IDFA, coronabeleid, online, tickets, specials, eregast, verslagen en FAQ’s. Ook dit jaar doet InDeBioscoop verslag van het grootste documentairefestival ter wereld.

Programma IDFA 2021 opent met Four Journeys

Programma IDFA 2021 opent met Four Journeys

 

Wanneer is IDFA?

IDFA is van 17 tot en met 28 november.

Waar is IDFA?

  • Pathé Tuschinski
  • Pathé De Munt
  • Eye
  • Kriterion
  • Ketelhuis
  • De Balie
  • De la Mar
  • Carré
  • De Brakke Grond

Bekijk de informatie over alle locaties. Bekijk de kaart.

Via IDFA Extended worden er films ook in 30 andere steden vertoond, dus ongetwijfeld ook bij jou in de buurt.

Waar vind ik het programma IDFA 2021?

Hoe zijn de bioscopen toegankelijk?

Een coronabewijs is verplicht om een bioscoopzaal te mogen bezoeken, maar we kunnen nog wel steeds naar de film. Lees de informatie op de website van de Rijksoverheid en van het IDFA.

Kan ik online films kijken?

Ja: dat kan. En nee: niet alle films. Slechts 11 films zijn ook online te zien (‘Live from Tuschinski’). Er is dus geen online voorstelling bij elke fysieke voorstelling, zoals in coronatijden wel eens gebeurt.

Wat zijn de belangrijkste programma’s?

Hoe koop ik tickets?

Dat staat via de link hieronder uitgelegd. Ga je vaker? Dan kun je misschien ook een IDFA Strippenkaart kopen.

Zijn er nog Specials, zoals de Volkskrantdag?

Ja die zijn er. Lees het op de website van IDFA.

Wie is de IDFA-eregast van dit jaar?

Dat is Hito Scheyerl, een Duitse videokunstenaar, schrijver, filmmaker.

Zij is verantwoordelijk voor de keuze van de Top 10. Dat zijn de favoriete 10 films van de IDFA-gast. Lees meer over haar keuzes op de website van IDFA.

Wat gaat InDeBioscoop doen aan IDFA?

Dit is wat we willen gaan doen:

  • Deze FAQ
  • Een tiplijst met 1 aanrader per genre
  • Persoonlijke bijdragen van redacteuren Jochum de Graaf en Bob van der Sterre

Bekijk alle IDFA-content op de website van InDeBioscoop van afgelopen jaren om alvast in de stemming te komen.

Is er nog iets bijzonders te vermelden?

DocLab is altijd wel interessant om te bezoeken. Die is nu ook weer fysiek te bekijken.

Ik ben dol op FAQ’s. Zijn er nog meer te vinden op de website van IDFA?

 

5 november 2021

 

30 tips voor IDFA 2021

 
MEER FILMFESTIVAL

Songs of Repression

Posted on

***
recensie Songs of Repression

Levend verleden 

door Tim Bouwhuis

Een kleine tien jaar geleden gaf de Brits-Amerikaanse regisseur Joshua Oppenheimer ons historische denken over trauma en herinnering een impuls met zijn verbijsterende The Act of Killing (2012). Dat zijn visionaire aanpak ook andere filmmakers inspireert, bewijst het door Oppenheimer geproduceerde Songs of Repression.

Aan de Chileense voet van het Andesgebergte volgen de generaties van Duitse immigranten elkaar al ongeveer een halve eeuw op. In 1961 stichtte de geboren Duitser Paul Schäfer er de nederzetting Colonia Dignidad, die later werd omgedoopt tot Villa Baviera. Mede door de afgelegen ligging en de dwingende autoriteit van Schäfer kon dit bescheiden baken van de Duitse diaspora uitgroeien tot een religieuze sekte waarin seksueel misbruik aan de orde van de dag was. Na de geslaagde staatsgreep (1973) van Augusto Pinochet werd Colonia Dignidad door het nieuwe gezag gebruikt als detentiekamp voor politieke gevangenen. De Duitse regisseur Florian Gallenberger maakte over deze schrijnende geschiedenis de (helaas weinig subtiele) speelfilm Colonia (2015).

Songs of Repression

Nalatenschap van een dader
De excessen van Schäfer en zijn volgers stopten pas in de jaren negentig. Schäfer vluchtte (1997) onder het bewind van Eduardo Frei Ruiz-Tagle, de toenmalige president van Chili, en werd pas in 2005 gevonden en gearresteerd. Songs of Repression laat impliciet zien dat de dood van een dader (vijf jaar later, in 2010) nooit volledig louterend kan werken voor mensen die decennialang door een manier van leven getekend zijn.

Regisseurs Estephan Wagner en Marianne Hougen-Moraga verbleven en filmden achttien relatief recente maanden onder medeplichtigen en slachtoffers (voor zover het mogelijk is die labels toe te kennen) die de nederzetting nooit hebben verlaten. De meesten van hen zijn op leeftijd of verblijven al in het ouderenhuis. Bedrieglijk simpele ontmoetingen maken en gebaren inzichtelijk hoe het verleden in Villa Baviera altijd is blijven leven.

Collectief bewustzijn
In de geest van Oppenheimer proberen Wagner en Hougen-Moraga grip te krijgen op de complexiteit van het begrip ‘collectief bewustzijn’. Door het vertrouwen van de bewoners te winnen, kunnen zij met sommigen spreken over hun herinneringen aan de jaren onder Schäfer. De onderliggende gedachte is dat psychologie de bepalende factor zou moeten zijn in het doorgronden van trauma. Termen als ‘dader’ en ‘slachtoffer’ kunnen de lading nooit volledig dekken, omdat een omlijnd politiek-historisch en moreel kader in de lange periode van misbruik ontbrak. Zo vertelt een van de misbruikte mannen dat hij niet besefte wat er fout was aan het wenken van Schäfer en het gebruikelijke vervolg op diens kantoor. Het was de enige realiteit die hij kende; wat wij zonder enige twijfel slachtofferschap noemen, was vanuit de isolatie en ideologische introductie van Colonia Dignidad niet te bevatten.

The Act of Killing was vooral visionair in zijn haast surreële weergave van zogeheten ‘re-enactments’, waarbij daders uit het verleden situaties met slachtoffers naspeelden en daar vervolgens zelf op reageerden. De regisseurs van Songs of Repression gaan niet zover, maar hun film heeft wel een gelijkaardige theatrale dimensie: de titel hint naar een repertoire van Duitstalige liederen die de bewoners al decennialang zingen. Op het ‘hoogtepunt’ van de documentaire pakt een hoogbejaarde dame in haar ziekbed een mondharmonica om vervolgens met krakende stem Deutschland über alles in te zetten.

Songs of Repression

Gebreken van een schouwspel(?)
Oppenheimer werd er door sommige sceptici van beticht dat hij zijn hoofdpersonen te kijk zetten door hen te laten figureren in hun eigen bizarre schouwspel. In Songs of Repression loopt dat überhaupt niet zo’n vaart, omdat de meer theatrale scènes nooit zo ver gaan of zo diep graven als de meest bepalende re-enactments in The Act of Killing. Er is daardoor minder aanleiding om af te geven op de aanpak van de regisseurs, maar dit gebrek aan controverse legt wel een zwakte van de documentaire bloot: mede door de puur functionele cinematografie (establishment shots van de omgeving, gesprekken vastgelegd in medium shots en close-ups) en de informatieve tussenteksten over de geschiedenis van de sekte voelt de film op momenten toch te oppervlakkig aan.

Die kritiek lijkt buiten bereik bij een film over zo’n pijnlijke geschiedenis, maar misschien heeft het te maken met de beschikbaarheid van vergelijkbare titels en met de keuze van de regisseurs om een aanzienlijk aantal bewoners voor de camera te laten verschijnen. Hierdoor mist het eindresultaat focus en kun je je afvragen of negentig minuten voldoende is om diep tot de psyche van deze mensen door te dringen.

Uiteindelijk zijn het kleine, individuele momenten die voor het meeste ongeloof zorgen en bij zullen blijven waar de documentaire als geheel op sommige fronten tekortschiet. Villa Baviera is al een tijd geen gesloten nederzetting meer, maar toch lijkt een vertrek voor de mensen in Songs of Repression voor eeuwig uitgesloten. Alsof hun getraumatiseerde geest hen in stilte aan dat bedrieglijk serene natuurlandschap heeft gebonden.

 

15 oktober 2021

 

ALLE RECENSIES

On Thin Ice

Posted on

***
recensie On Thin Ice

Wat gebeurt in Siberië blijft daar niet 

door Sjoerd van Wijk

On Thin Ice geeft een spoedcursus over de gevolgen van de klimaatcatastrofe in Siberië. De vaak nuttige informatie wringt echter zelden, waardoor de plek ver weg blijft.

De gevolgen van klimaatverandering verschillen per plaats. In Siberië kan de situatie al gerust apocalyptisch genoemd worden. On Thin Ice laat zien hoe daar de omgeving rap verandert voorbij omslagpunten. Zo kunnen rendieren en nomaden hun gebruikelijke trekroutes niet meer vertrouwen, slaan vogels op de vlucht voor uitgehongerde ijsberen en verschijnen uit het niets zinkgaten. Het Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC) van de Verenigde Naties zei ooit dat individuen die hun overheid vertrouwen onbezorgd blijven en henzelf niet voorbereiden op extremen. Nu haar nieuwste rapport toegeeft dat de opwarming van de aarde sowieso over de al rampzalige 1,5°C zal komen, lijkt een documentaire als On Thin Ice tijdig. Want in Siberië voltrekt zich onheil dat niet tot dat gebied beperkt zal blijven.

On Thin Ice

Geduldige uitleg
Wie zich ook maar enigszins verdiept in de klimaatcatastrofe zal weinig nieuws leren, maar de leek krijgt in korte tijd de problemen daar en de repercussies voor de rest van de wereld toegankelijk voorgeschoteld. Het spreekt voor deze Duitse documentaire (Rentiere auf dünnem Eis) dat daarbij ook de heftigere consequenties aan bod komen, zoals het vrijkomen van enorme hoeveelheden broeikasgassen (potentieel het dubbele van de huidige hoeveelheid in de atmosfeer) doordat de permafrost smelt. Enigszins ongerijmd schudden kleurenfilters beelden van bosbranden of dieren in de penarie op en introduceert een James Bond-achtige missiekaart elke plaats van bestemming in Siberië.

Dat voelt wat koddig aan als wetenschappers rustig vertellen over hun inzichten: van schattingen hoeveel van het broeikasgas methaan er onder de bodem ligt tot oude virussen die weer tot leven komen. Extra misplaatst banjert een onderzoeksteam stoer in slow motion door de wildernis, een groot contrast met het geduld waarmee de gasten allen praten voor een zwart scherm of de gebruikelijke boekenkast.

On Thin Ice

Een plek ver weg
Het regieduo van Henry Mix en Boas Schwarz (die ook veel camerawerk voor zijn rekening neemt) toont vaak de Siberische schoonheid met immense dronebeelden, waar de situatie op de grond flets bij afsteekt. Als daar wonende nomaden vertellen over hun ervaringen overstemt een Engelse voice-over hen in plaats van ondertiteling, wat een afstand tot hun verhalen geeft. Samen met de verzameling pratende hoofden blijft Siberië zo een plek ver weg. Wel wringt een moment van opschudding wanneer een team wetenschappers een rendier aan het gewei vasthoudt terwijl een van hen het beest een GPS-nekband omschroeft. Die botsing van wildheid, goedbedoelde controle, repressieve technologie en een mogelijk trauma voor het rendier prikkelt door de tegenstrijdigheden.

Continu blijft het informeren en inzichtelijk maken van een voor velen onbekend gebied hoog in het vaandel staan. Dankzij een open conclusie gaat de film welhaast stoïcijns de ongewisse toekomst tegemoet. Daarmee laat On Thin Ice zowel de fatalistische doodsangst waar bijvoorbeeld Guy McPherson op inspeelt met zijn ‘methaanbomhypothese’ als wel het vaak zo verplichte stukje hoop aan het einde achterwege, twee manieren die snel inertie kweken. Maar of dit afstandelijke relaas echt de door het IPCC genoemde onbezorgdheid kan opschudden, blijft de vraag. In een land waar een mondneusmasker opdoen voor de naaste mens al een lastig verhaal is, zal een pure documentaire over wat in het verre Siberië gebeurt waarschijnlijk weinig uithalen.

 

27 september 2021

 

ALLE RECENSIES

Film by the Sea 2021 – Fellinopolis

Posted on

Film by the Sea 2021 – Fellinopolis:
La Città di Federico 

door Yordan Coban

De 23ste editie van Film by the Sea in Vlissingen brengt ons een greep uit het verleden met twee documentaires over Federico Fellini. In dit tweede deel, Fellinopolis, nemen we een uniek kijkje achter de schermen naar de werkwijze van de extravagante Italiaanse kunstenaar.

De documentaire, gemaakt door Silvia Giulietti, bestaat uit een aaneenschakeling van beelden geschoten door Fellini’s vriend Ferruccio Castronuovo op de set gedurende de periode van 1976 tot 1986. Deze beelden worden begeleid met de herinneringen van een aantal vaste leden van Fellini’s crew die ook vaak intieme vrienden waren. Veel van deze lieden zijn inmiddels overleden, waaronder de regisseur zelf, zijn vrouw Giulietta Masina en zijn vaste acteur tevens alter ego Marcello Mastroianni. Het merendeel van de documentaire bestaat jammer genoeg uit beelden van een tijd waarin Fellini’s beste werk al gemaakt was.

Fellinopolis

Surreële vervoering
Fellini was vaak niet echt geïnteresseerd in het vertellen van een verhaal, hij wenste voornamelijk zijn persoonlijke sentimenten te uiten in visuele indrukken om zo zijn publiek in vervoering te brengen. Het maken van 8 1/2 (1963) kwam, zo zegt hij in een van de spaarzame oudere beelden uit de documentaire, vanzelf uit hem. Alsof het de regisseur overkwam en het op gegeven moment als een natuurlijk proces ook weer stopte.

Het maken van zijn films deed hij aan de hand van de meest vreemde gezichten, carnavaleske kostuums en indrukwekkend grootse decors. Fellini vond dat een gezicht meer kon zeggen dan woorden. Hij had een bureau in Rome waar mensen van het opvallendste soort zich aan konden melden om als figuranten in zijn films te fungeren. In de documentaire vertelt zijn oude chauffeur dat Fellini, als in een film, hem opdroeg een taxi te volgen vanwege het merkwaardige uiterlijk van de desbetreffende passagier. Fellini joeg de wonderbaarlijkheden van het leven op cinematische wijze achterna.

Ook maar een mens
De documentaire blijft slechts een kijkje achter de schermen. Ze heeft niet meer om het lijf dan wat je als kijker van tevoren verwacht, maar dat hoeft niet erg te zijn als de films van Fellini je dierbaar zijn. Gelukkig worden er niet slechts ludieke anekdotes verteld en proberen de sprekers werkelijk op de thema’s en de distinctieve aard van zijn werk in te gaan. Wat vaak gebeurt bij het kijken van dergelijke documentaires is dat zij op ten duur in een geïdealiseerde toon vervallen.

Fellinopolis

Mensen zijn mensen, zelfs Fellini. Het is ergens ook zonde zijn om alle pracht uit de cinematische wereld van Fellini terug te relateren tot één extravagante man. Daarvoor is zijn werk te veel erfgoed van een collectief onderbewustzijn, kunstenaar overstijgend. Dit aspect is het meest futiele aan een biografische documentaire over Fellini. Het gaat niet om de persoon. Het gaat om wat zijn werk deed vermoeden.

Universeel vermoeden
Fellini’s films gaan namelijk niet alleen over zijn eigen dromen, er is iets universeels in de vermoedens die zijn werk losmaken. Uit de opmerkingen van de geïnterviewden blijkt wel dat Fellini zich goed besefte dat hij vernuft was in het beïnvloeden van anderen. Hij had oog voor datgene wat bij anderen tot de verbeelding kon spreken. Dit maakt zijn werk tijdloos, en niet slechts op een wijze die onderstreept dat zijn werk nog steeds goed te verteren is. Het lijkt het wezenlijke synoniem van wat een film zou moeten zijn. Zolang mensen naar geprojecteerde fantasieën op een scherm wensen te kijken, zal Fellini relevant blijven.

Fellinopolis is te zien op 12, 15 en 19 september tijdens Film by the Sea. Hier lees je het volledige programma.

 

11 september 2021

 

Film by the Sea 2021: The Truth About La Dolce Vita

 
MEER FILMFESTIVAL

Painter and the Thief, The

Posted on

****
recensie The Painter and the Thief

Hoe de kunstrover zelf een kunstwerk werd 

door Ries Jacobs

In 2015 stalen inbrekers twee schilderijen van de Tsjechische kunstenares Barbora Kysilkova. De dieven pikten er de duurste doeken uit waardoor het in eerste instantie leek te gaan om een professionele kunstroof. Maar niets bleek minder waar.

De diefstal leek een vooraf zorgvuldig geplande actie te zijn. In plaats van het canvas snel en slordig uit de lijst te snijden, maakten de inbrekers het nietje voor nietje los van het houten frame. Maar de kunstdieven bleken twee junks die nauwelijks wisten waar ze mee bezig waren. Op basis van camerabeelden werden ze snel gevonden.

The Painter and the Thief

Met Karl Bertil-Nordland, een van de dieven, neemt de al jaren in Noorwegen woonachtige Kysilkova contact op in de hoop erachter te komen waar de gestolen schilderijen zijn. De met tatoeages bedekte inbreker heeft zichtbaar spijt van zijn daad. Hij wil alle medewerking verlenen, maar kan zich, met zijn hoofd vol drugs, niets van de diefstal herinneren. Kysilkova vraagt hem te poseren voor een kunstwerk. Dit is het begin van een reeks schilderijen en een vriendschap tussen de kunstenares en de dief.

Een prachtig sprookje?
Regisseur Benjamin Ree vertelt zijn verhaal niet altijd chronologisch, iets wat niet vaak gebeurt in documentaires en deze relatief lange film spannend houdt. Hij licht een belangrijke gebeurtenis uit en vertelt daarna uitvoerig welke ontwikkelingen tot deze gebeurtenis leidden. Het verhaal leent zich hier prima voor want de levens van de kunstenares en de drugsverslaafde nemen nog wel eens een onverwachte wending.

Maar hoe kwam Ree juist bij deze twee personen uit? De regisseur zegt ‘altijd gefascineerd te zijn geweest door kunstroof’. Het zijn de contrasten tussen de elitaire kunstwereld en de veelal van de straat afkomstige criminelen die hem intrigeren. ‘Wie zijn deze dieven? Hoe kiezen ze hun schilderijen?’ De regisseur begon zoals iedereen tegenwoordig start met zijn research, hij zocht op Google. Daarna had hij gesprekken met meerdere kunstdieven, maar geen van hen vond hij interessant genoeg voor een documentaire.

Dit veranderde toen hij las over een kunstroof bij de in Oslo gevestigde galerie Nobel, waar twee schilderijen van een relatief onbekende, in realistische schilderijen gespecialiseerde kunstenares gestolen waren. Hij begon te filmen en zag de band tussen de kunstenares en de drugsverslaafde uitgroeien tot een prachtig sprookje over oprechte spijt en vergeving. Of toch niet?

The Painter and the Thief

Spelend kind
Gelukkig is The Painter and the Thief niet zo eendimensionaal. Ja, spijt en vergeving zijn wel degelijk aspecten die centraal staan in de documentaire, maar er is meer. Zo zien we hoe de kunstenares zich als een moeder ontfermt over de stuurloze drugsgebruiker, maar haar leven zelf ook niet zo goed op de rails heeft. Ze heeft een huurschuld van drie maanden en haar aanvragen voor tentoonstellingen worden afgewezen. Toch vertikt ze het om een parttime baan te zoeken. Ze wil alleen maar schilderen, zoals een kind alleen maar wil spelen.

Beide hoofdrolspelers hebben hun eigen sores, beiden vinden het moeilijk om hun leven zin en richting te geven. In dat opzicht lijken ze op elkaar, deze twee mensen die in compleet verschillende werelden leven en elkaar onder normale omstandigheden nooit hadden leren kennen. Dit is het mooiste aspect van The Painter and the Thief. De film toont te kijker hoe de schilders en de dief, net als alle mensen – arm of rijk, hoog- of laagopgeleid, snobistisch of van de straat – beiden met vallen en opstaan proberen hun leven vorm te geven.

 

26 juli 2021

 

ALLE RECENSIES

Tina

Posted on

***
recensie Tina

Gunfactor 100 

door Alfred Bos

Zijn twee uur genoeg om leven en loopbaan van Anna Mae Bullock, wereldberoemd als Tina Turner, recht te doen? De documentaire Tina doet een respectabele poging.

Ze had er schoon genoeg van. Op haar 45ste erkend als wereldster en iedereen wilde alleen maar praten over haar verleden. Om daar van af te zijn, publiceerde ze een autobiografie: hier staat het allemaal. Waardoor de vragen naar vroeger toenamen. Een biopic noopte haar opnieuw te praten over wat geweest was—de pijn, de vernederingen, het verdriet.

Maar nu is het echt klaar, met de documentaire Tina verdwijnt Tina Turner voorgoed uit het publieke leven. Nog één keer het verhaal, nog één keer de confrontatie met een leven zonder liefde. Daarna rust, geen vragen meer.

Tina

Emotioneel gebutst
Het door HBO geproduceerde Tina vertelt in twee uur het verhaal van Anna Mae Bullock die als Tina Turner uitgroeide tot muzieklegende. De eerste vrouw van middelbare leeftijd die een tienerpubliek aan zich wist te binden. Een voormalige rhythm-and-blues-vedette die rock wilde zingen, maar met pop een wereldster werd. Het slachtoffer van bruut huiselijk geweld dat haar leven herpakte en uitgroeide tot icoon. Het emotioneel gebutste kind dat haar droom najoeg en wist te realiseren.

Tina Turner is ook de enige muzikant van de jaren zestig generatie die tot bloei kwam nadat MTV in de jaren tachtig de wetten van de muziekindustrie had herschreven, iets wat zelfs The Rolling Stones niet lukte. Haar carrière is uniek, zeg gerust heroïsch. Een bron van inspiratie voor talloze, niet alleen zwarte vrouwen die een reeks van vooroordelen en hindernissen moeten overwinnen.

De documentaire geeft net genoeg context om de enormiteit van Turners prestatie te kunnen bevatten. Ike Turner, de meppende echtgenoot en leider van de Ike & Tina Turner Revue, was mentaal en muzikaal blijven steken in 1960. Zelfs toen de georkestreerde Philly-soul van The O’Jays en The Three Degrees, en kort daarop disco, de hitparades kleurden met een eigentijdse en gesoigneerde variant van soulmuziek, hield hij vast aan een geluid dat passé was. Zijn onzekerheid en frustratie liet hij los op haar.

Tina

Leven zonder liefde
Na enkele zelfmoordpogingen ontvlucht Tina Turner op 3 juli 1976 met alleen de kleren aan het gehavende lijf de tirannie van Ike. Na de echtscheiding behoudt hij alles, de auteursrechten, het geld; hij stuurt haar de vier kinderen en één maand huur. Zij krijgt haar artiestenaam toegewezen en, al loopt ze tegen de veertig, begint met niets opnieuw. In 1988 staat ze in het Macaranã-stadion in de Rio de Janeiro voor 180.000 man. Het is de meest onwaarschijnlijke comeback – zelf spreekt ze van debuut – in de muziekhistorie.

Tina Turner is de ‘queen of rock ‘n’ roll’, heeft meer platen verkocht dan enige andere vrouwelijke artiest en meer concertkaarten dan The Rolling Stones. Ze is tweemaal (!) opgenomen in de Rock and Roll Hall of Fame, als helft van het duo Ike & Tina Turner en als soloartiest. Haar autobiografie heet I, Tina en verscheen in 1986. Ze treedt al jaren niet meer op, maar er is de musical Tina. En haar levenslessen heeft ze genoteerd in het zelfhulpboek Happiness Becomes You.

Als 79-jarige blikt Tina Turner voor het laatst terug. Het was een leven zonder liefde. Haar moeder verliet haar als kind, heeft haar talent nooit willen erkennen. Het was ook een leven vol misbruik, de littekens staan voor altijd op haar rechterbovenarm (een pot gloeiende koffie van Ike). Maar ze had een begripvolle en gehaaide manager, Roger Davies, en heeft een begripvolle en liefhebbende echtgenoot, Erwin Bach, 17 jaar jonger. En nu leeft ze teruggetrokken in Kürnacht, aan het meer van Zürich. Wie misgunt het haar?

 

30 juni 2021

 

ALLE RECENSIES