Categorie: SCANDINAVIE

Look of Silence, The

Posted on

*****

recensie  The Look of Silence

‘Mijn vader is nu oud en seniel’

door Cor Oliemeulen

Bijna een halve eeuw werd in Indonesië nauwelijks gesproken over de massamoord onder het schrikbewind van generaal Soeharto. Totdat een documentairemaker een steen in de vijver gooide en de huidige regering tot een eerste voorzichtige verklaring dwong.

Joshua Oppenheimer verdient een standbeeld. Jarenlang filmde hij met gevaar voor eigen leven in Indonesië om inzicht te krijgen in de aanleidingen, omstandigheden en gevolgen van de moordpartijen na de militaire staatsgreep in 1964 en 1965 die naar schatting een miljoen (vermeende) communisten het leven kostten. In het terecht veel bekroonde The Act of Killing portretteert hij de toenmalige beulen, die tot in detail beschrijven – en naspelen – hoe zij politieke tegenstanders doodden. Vooral op Java, Bali en Noord-Sumatra ontstonden massagraven. Nog steeds genieten de ‘patriotten’ een heldenstatus bij een deel van de bevolking én de regering. In het al even overrompelende en verbijsterende The Look of Silence zoekt een nabestaande van een van de slachtoffers de confrontatie met toenmalige scherprechters.

Recensie The Look of Silence

Doodseskaders
We volgen Adi, die na de slachtpartijen werd geboren en op zoek gaat naar de mensen die verantwoordelijk zijn voor de dood van zijn broer. Met een traumatische blik en zonder met zijn ogen te knipperen aanschouwt Adi Oppenheimers interview met de leider van een doodseskader en zijn hulpje. Al wandelend naar de rivier waar zij destijds waren betrokken bij de moord op meer dan tienduizend onschuldige mensen vertelt het duo in geuren en kleuren waarom zij deden wat zij deden en vooral hoe zij te werk gingen. Terwijl de ene man verhaalt over afgehakte hoofden en de andere man beschrijft wat je ziet als je vrouwenborsten afsnijdt, ruiken ze aan een bloem op het pad naar de oever.

Joshua Oppenheimer en zijn als anoniem op de titelrol vermelde Indonesische crewleden gingen op zoek naar alle beulen die ze maar konden vinden. Burgers en gangsters werden destijds door de dictatuur opgeleid en gebombardeerd tot leiders van paramilitaire organisaties, waarna ze geheel hun gang konden gaan. Na het ‘uitroeien van de communisten als patriottische daad’ kregen zij beloningen en privileges waarvan zij en hun familie nu nog de vruchten plukken. De documentairemaker wist een band met hen op te bouwen met als gevolg dat de daders uitgebreid, vaak vol trots en lachend, hun moordacties rechtvaardigen – ook als vrouw en (klein)kinderen erbij zitten.

Recensie The Look of Silence

Propaganda
De propagandamachine blijkt bijna een halve eeuw later nog te draaien, getuige een filmfragment in het klaslokaal van Adi’s zoontje waarin de leraar de kinderen toevertrouwt hoe slecht de communisten wel waren. Nog steeds wordt verteld hoe communisten op 1 oktober 1965 zes Indonesische generaals doodden, waarmee genocide op deze ‘ongelovigen’ gerechtvaardigd was. Het westen liet Soeharto zijn gang gaan, want zeker in die tijd had men ook hier over het algemeen weinig op met communisten. Na de omvangrijke slachtpartijen wist de generaal het vervolgens tot president van Indonesië te schoppen.

In tegenstelling tot Oppenheimers aanpak in The Act of Killing gaat hij in The Look of Silence een belangrijke stap verder: het slachtoffer stelt vragen aan de dader. Dat was voorheen bijna ondenkbaar. Alle interviews van beide documentaires werden in dezelfde jaren opgenomen, maar het perspectief van het slachtoffer is bewaard voor dit vernietigende vervolg. ‘Mijn vader is oud en seniel’, verdedigt een geschokte jonge vrouw nadat haar vader voor het eerst bekent dat hij het bloed uit de doorgesneden kelen van zijn slachtoffers opving in glazen en ze leegdronk ‘om niet gek te worden’. Eén van de talrijke huiveringwekkende bekentenissen van mensen die geen enkele verantwoordelijkheid en spijt voelen in een samenleving, waarin families van slachtoffers nog steeds bang zijn om hun trauma’s te betuigen.

 

30 maart 2015

 
ALLE RECENSIES

Open Up To Me

Posted on

**

recensie  Open Up To Me

Moraal prekende transgender

door Wouter Spillebeen

Regisseur Simo Halinen kreeg in het verleden felicitaties omdat zijn Cyclomania een goed verhaal bracht zonder veel gedoe. Open Up To Me (Kerron sinulle kaiken) gaat daar misschien te ver in. 

Een gedurfd onderwerp is het zeker: het leven van een man die zich tot vrouw laat ombouwen en probeert een normaal liefdesleven te leiden, haar carrière op poten wil zetten en vecht tegen vooroordelen. Wie kan immers oprecht zeggen te begrijpen wat in het hoofd van een transgender omgaat? De boodschap van Halinen verdient een oprechte en aangrijpende film, eentje die de massa een greintje respect kan bijbrengen voor mensen die anders zijn. Maar het is onmogelijk om alle aspecten van een complex mensenleven samen te vatten in negentig minuten, dus moest de regisseur hier en daar wel een binnenpaadje nemen.

Recensie Open Up To Me

Poetsvrouw wordt psychiater
Open Up To Me opent met transgender Maarit (Leea Klemola) die net de laatste sessie met haar psychiater afrondt. Ze vertelt dat ze stilaan haar leven op orde krijgt, dat ze er alles aan doet om “normaal” te zijn. Een passend begin, aangezien veel dialogen aanvoelen alsof ze uit het midden van een psychiatrische sessie zijn geplukt. Terwijl Maarit eigenlijk de praktijk van een zielenknijper zou moeten poetsen, komt patiënt Sami (Peter Franzén) binnen. De man heeft iemand nodig om mee te praten en Maarit, die intussen vertrouwd is met de psychiatrische methode, besluit zich voor te doen als een collega van de dokter.

Vrees niet, de plot is geen gemiddelde aflevering van Friends (of F.C. De Kampioenen voor de Vlaamse lezers), waarin een misverstand aansleept en escaleert. Het is de aanleiding voor de eerste van een lange reeks moraliserende bekentenissen, want daarmee is deze film tjokvol gestouwd. Veel personages zeggen vlakaf wat in eender welke andere film pas na een lange opbouw en dialoog aan het licht zou komen. “Ik heb ook nog gevoetbald, en o ja, ik ben een transgender”, is wat doorgaat als normale conversatie; de titel van deze film is zeker toepasselijk. Enerzijds is het verfrissend om te zien dat een scenarist de hele poeha achterwege durft laten, anderzijds voelt het aan als een goedkoop trucje om zo veel mogelijk elementen in een film te proppen.

Spanningsboog
Het grootste probleem met Open Up To Me is het gebrek aan een spanningsboog. Enkele van de verhaallijnen geven een goede reden om te blijven kijken tot het einde, maar omdat die slechts sporadisch aan bod komen, zijn die onderontwikkeld en uiteindelijk oninteressant. We willen meer weten over de jongen die Maarit ervan beschuldigt iemand verkracht te hebben! Waarom duwt het verhaal hem helemaal naar de achtergrond?

Recensie Open Up To Me

Misschien liet Halinen zich inspireren door Boys Don’t Cry, waarin een jonge vrouw door het leven wil gaan als een man. Het fantastische acteerwerk van Hilary Swank en Chloë Sevigny verheffen die film tot een klassieker. Hoewel verdienstelijk, doen de prestaties van Klemola en Franzén niet hetzelfde voor Open Up To Me. Het is moeilijk om echt emotioneel betrokken te raken bij hun affaire. Mogelijk hebben de typische Instagram-achtige filter en de vreemde cuts in de muzikale ondersteuning daar ook wat mee te maken.

Vrouwelijk
Klemola is trouwens niet de beste keuze voor de rol van Maarit. Hoewel ze met de juiste make-up vanop een afstand zou kunnen doorgaan als een man, is ze toch te vrouwelijk. Het is overduidelijk dat zij nooit een man geweest is, daarvoor zijn haar schouders te smal, haar handen te elegant en haar bewegingen te sierlijk.

Deze film is zeker geen typische Scandinavische film zoals Lindholms Kapringen of Vinterbergs Festen, die uitblinken in subtiliteit, opbouw en ongeforceerde spanning. Open Up To Me is meer een lesje moraal dan een diepgaand portret.

 

21 maart 2015

 
ALLE RECENSIES

Pigeon Sat on a Branch Reflecting on Existence, A

Posted on

***

recensie  A Pigeon Sat on a Branch Reflecting on Existence

Rijke beelden met armoedige mensen in zielloos Zweden

door Karina Meerman

Deze film heeft wellicht de meest pretentieuze titel sinds ‘Eeuwige Zonneschijn van het Smetteloze Brein’. Welkom bij ‘Een duif zat op een tak en dacht na over het bestaan’, kortweg ‘Een Duif’. 

Een gezellig avondje uit is deze Zweedse absurdistische tragikomedie niet. In plaats van een bioscoopje met popcorn lijkt dit eerder op een bezoek aan een museum met oudere familieleden. We schuifelen wat door het geheel en raken bevangen door een beeld of een geluid, terwijl de mensen in onze buurt met hun eigen interpretatie bezig zijn. Hé presto, dit is ook de eerste scène die regisseur Roy Andersson ons laat zien. Misschien is het om aan te geven wat we kunnen verwachten: alles en niets en de betekenis moet uit onszelf komen.

Recensie A Pigeon Sat on a Branch Reflecting on Existence

Absurdistische trilogie over het leven
A Pigeon Sat on a Branch Reflecting on Existence (2014) is het laatste deel van Anderssons absurdistische trilogie over het leven, voorafgegaan door Songs from the Second Floor (2000) en You, the Living (2007). De Duif bevat negenendertig scènes. Negenendertig schilderijen waarin een treurig Zweden met liefde wordt gefileerd en aan de kijker gepresenteerd in ogenschijnlijk monotone kleurstelling. Alle schakeringen van oker worden volledig benut.

Anderssons werk is ook beïnvloed door de schilderkunst. In dit deel zijn dat vooral de door WOI-geïnspireerde werken van de Duitse Otto Dix en George Scholz. Zij vertegenwoordigden de Nieuwe Zakelijkheid, de intellectuele reactie op de romantiek van het expressionisme. “Verwoest door de oorlog, resoneert hun wereldbeeld sterk met iets dat ik zelf voel, zonder ooit in een oorlog te hebben meegemaakt”, aldus de regisseur, die in zijn jeugd alleen waarde hechtte aan realisme.

“Films van nu zijn oninteressant”
Andersson betreurt het dat filmmakers zich niet vaker laten inspireren door kunst. “Dat is waarschijnlijk de reden waarom films van nu zo dunnetjes zijn en oninteressant. De beelden zijn zo armoedig.” Visueel armoedig is De Duif niet. Ieder schilderij is met grote zorgvuldigheid in scène gezet en ieder voorwerp en ieder geluid levert een bijdrage. De personages, daarentegen, zijn zo armoedig dat ze leeg zijn.

Recensie A Pigeon Sat on a Branch Reflecting on Existence

Van de handvol terugkerende elementen in de film zijn de opvallendste twee verkopers van fopartikelen, gespeeld door Holger Andersson en Nisse Vestblom. De twee vrienden – mannen van een zekere leeftijd – schuifelen door de enorme worsteling van hun nutteloze leven. De make-up en belichting maken hen tot stripfiguren. Dit zijn geen personages om aardig te vinden. Niemand is overigens erg aardig in De Duif, maar dat is ook niet wat de regisseur wil. Hij wil ons laten nadenken over wat we aan het doen zijn en waar we naar toe gaan.

Roy Andersson zegt dat “de toon er overweldigend een is van levenslust”. Het al dan niet kunnen bespeuren van die levenslustige toon, hangt vermoedelijk sterk af van de levensinstelling van de kijker. Sommige kijkers zullen De Duif heel grappig vinden. Anderen krijgen de mondhoeken maar een paar keer omhoog. Maar niemand blijft onberoerd, ook de mensen niet die gefrustreerd de bioscoop uit lopen.

 

3 februari 2015

 
ALLE RECENSIES

Turist

Posted on

***

recensie  Turist

Scènes uit een huwelijk, nu als klucht

door Alfred Bos

Kan een satire op politieke correctheid zelf politiek correct zijn? De Zweedse regisseur Ruben Östlund bewijst het met Turist. Hoe het huwelijk van Tomas en Ebba in de Franse Alpen stukloopt op verwarring.

In Zweden heeft Turist, de vierde film (en tweede die internationaal uitkomt) van Ruben Östlund, al tot de nodige verwarring geleid. De rolprent verhaalt hoe tijdens vijf vakantiedagen in de Alpen een huwelijk verkruimelt, nadat de echtgenoot niet de superman blijkt te zijn die de echtgenote altijd in hem zag. Naar verluidt verlaat menig stelletje mokkend de bioscoop: zij kwaad op hem, hij verontwaardigd over haar reactie. De Zweedse RIAGG zal er garen bij spinnen.

Recensie Turist

Turist opent spectaculair met het incident dat aanleiding is van de huwelijkscrisis. Wintersporters genieten op hun hotelterras van het ontbijt wanneer een lawine heel schilderachtig van de helling dendert. Tot het natuurgeweld iets te dichtbij dreigt te komen. Paniek op het terras. Ma duikt met de kinderen onder de ontbijttafel. Maar waar is pa? Die heeft de benen genomen en dat kan ma niet verkroppen. Het schijnongeluk blijkt de fundering onder hun huwelijk te hebben weggeslagen.

Komische zedenschets
Regisseur Östlund betoont zich een filmische tegenhanger van thrillerauteur Henning Mankell: hij gelooft in de idealen van de Zweedse verzorgingsstaat, maar is niet blind voor de de keerzijde van de utopie. Turist is een zedenschets over gender issues, de veronderstelde gelijkheid van man en vrouw; die leidt tot verwarring over identiteit en zelfbeeld. Östlund houdt de kijker een lachspiegel voor: het gat tussen verwachting en werkelijkheid is zo groot dat het drama komische trekken krijgt. Anders dan in de films van Ingmar Bergman kruipt er humor door de kieren van het misverstand. Östlunds scènes uit een huwelijk is satire.

Maar dan wel satire van het onderkoelde, Scandinavische soort. Het resultaat van het politiek correcte gelijkheidsideaal is een omgekeerde wereld, waarin mannen aan zichzelf twijfelen, kinderen hun ouders tiranniseren en vrouwen zich als haantjes gedragen. Zo is daar Charlotte, die anders dan Ebba mannen beschouwt als gewillig speelgoed: aan het ontbijt stelt ze haar laatste verovering voor als ‘deze hier’. Tomas wordt, in mannengezelschap met een biertje uitblazend op het sneeuwterras, onbeschoft in de maling genomen door een macho dame. Zijn fantasie over een horde brullende oermannen is grotesk.

Recensie Turist

Kwebbelsessies
Al pratend, schmierend en verwijtend lijkt Turist na het veelbelovende begin weg te dutten in een kakelcoma. Wanneer een bevriend stelletje Tomas en Ebba na het incident bezoekt, raken zij eveneens besmet met de huwelijkse twijfel en volgen er eindeloze kwebbelsessies. Ook de verlossing van Tomas – heel treffend in de mist – is braaf en voorspelbaar. Een cultuur waarin men krom ligt om de gevoelens van een ander niet te kwetsen laat nauwelijks ruimte voor kritiek, laat staan satire, dus Östlunds venijn is van het intellectuele soort.

In de omgekeerde wereld van Turist wordt Charlotte, de vrouw die de huwelijkstrouw aan haar laarzen lapt, voor haar gedrag beloond. Het is vrouwen toegestaan zich te laten leiden door hun emoties en mannen niet, luidt het punt van de regisseur. Ook al is de uitwerking van het thema bepaald Zweeds, de niet-Zweedse kijker uit een geëmancipeerde cultuur zal er veel over zichzelf in herkennen. Benieuwd hoeveel polderprinsessen van deze film het schuim op de lippen krijgen.

 

16 februari 2015

 

Lees hier ons INTERVIEW met regisseur Ruben Östlund en acteur Johannes Kuhnke.

 
ALLE RECENSIES

Ruben Östlund, regisseur Turist

Posted on

Regisseur Ruben Östlund en acteur Johannes Kuhnke over Turist, sociale satire uit Zweden:

“Man én vrouw handelen dwaas”

door Alfred Bos

Zweden is het land waar politieke correctheid tot dogma is verheven. Mannen worden geacht te plassen met hun billen op de bril, vermeend racistische stereotypen (spleetogen, negerkoningen) uit Pippi Langkous geweerd en films waarin niet minstens twee vrouwen niet  over een man praten (de zogeheten Bechdeltest, een feministisch keurmerk) toegang tot A-bioscopen ontzegd.

Dát Zweden gaat op de korrel in Turist, de vierde film van Ruben Östlund en de tweede (na Play, 2011) die ook buiten zijn thuisland te zien is. In dit drama figureert een Zweeds gezin op vakantie in de Alpen: Tomas (Johannes Kuhnke) en Ebba zijn modelpartners; hun kinderen, Vera en Harry, doen het ook niet slecht op de lange latten. Wanneer Tomas bij een schijnincident – een lawine dreigt hun hotel te begraven – zich niet de veronderstelde hoeder van vrouw en kroost betoont, komt de relatie onder spanning te staan. Turist toont hoe een huwelijk van tien jaar in vijf dagen versplintert. Het is om te lachen. Of om te huilen, maar de regisseur benadrukt dat zijn film satire is.

“De grens tussen drama
en satire is erg dun”

Ruben Östlund: “Een criticus noemde de film een brute satire en zo’n reactie bevalt me goed. Wat mij interesseert zijn scènes die het ene moment komisch zijn en het volgende moment tragisch. Of ontroerend. Iets wat de kijker verschillende kanten uitstuurt, waarvan hij niet direct weet hoe hij er op moet reageren.”

Johannes-Kuhnke

Acteur Johannes Kuhnke

De film zet het debat over de gelijkwaardigheid van man en vrouw, en alle verwachtingen die dat ideaalbeeld schept, op scherp. “De grens tussen drama en satire is erg dun”, zegt Johannes Kuhnke, wiens Tomas een man in opperste twijfel is. “Het leven speelt zich grotendeels op die lijn af. De reactie van mannen op mijn filmpersonage is agressief, terwijl vrouwen hem verachtelijk vinden.”

Östlund: “Sommigen voelen zich ongemakkelijk bij de film. Anderen vinden het grappig. Ik heb ook mensen gehoord die niet konden begrijpen waarom er in de zaal werd gelachen. Dit soort relatieproblemen worden vaak geschetst als heel belangrijk. Ik denk dat we daar dwaas aan doen. Er wordt ons keer op keer verteld dat we aan dit soort conflicten veel aandacht moeten besteden; de relatie tussen man en vrouw is de graal van het bestaan. Ik wilde laten zien dat man én vrouw dwaas handelen, als we het over relaties hebben.”

Zweedse man vol zelfhaat?
De niet-Zweed krijgt licht de indruk dat de Zweedse man vol zelfhaat zit en zich gedraagt alsof hij is gecastreerd, een illusie die hem is aangepraat door de overgeëmancipeerde Zweedse vrouw. Is Turist een reactie op dat politiek-correcte klimaat inzake man-vrouw relaties?

“Ja. Misschien. Tuurlijk”, reageert Östlund. “Er is iets aan politieke correctheid waar ik zeer in geïnteresseerd ben in mijn vorige film, Play (over pesten en jeugdcriminaliteit). Ik meende dat we het Zweedse wij-staan-boven-alles perspectief ter discussie moesten stellen. We zijn beter dan anderen en zo positioneren we onszelf. We kijken neer op slachtoffers van geslacht, seksuele voorkeur, huidskleur, sociaaleconomische omstandigheden enzovoorts. Dat is natuurlijk ook een vorm van controle, een manier om de toppositie te behouden.“

“Maar er zit ook een kant aan politieke correctheid die goed is in mijn ogen. Als we gelijkheid willen realiseren in de samenleving, dan zal dat een voortdurend gevecht zijn. Het zal een gevecht zijn om die gelijkheid te behouden. Politieke correctheid herinnert ons eraan dat we in dat gevecht zitten. Ik heb dus gemengde gevoelens over politieke correctheid. Ik hou niet van het woord. Het is een rechtse term die uitdrukt hoe rechts naar links kijkt.”

“Het kunnen toegeven van je feilen
toont juist dat je een man bent”
Turist

Turist

“In Zweden is er meer en meer gelijkheid tussen de seksen, maar ik denk niet dat we er al zijn”, zegt Johannes Kuhnke. De acteur heeft de naam van zijn echtgenote, de Zweedse tv-persoonlijkheid en sinds oktober 2014 Zweeds minister voor cultuur en democratie, Alice Bah, aan zijn achternaam toegevoegd; hij staat op de titelrol als Johannes Bah Kuhnke. “We hebben de film nu in een flink aantal landen vertoond en overal komen mannen naar me toe die vertellen dat ze heimelijk ook dergelijke gevoelens als mijn filmpersonage hebben. Ik denk dat het issue het taboe rond mannelijke zwakheid is. Die zwakte wordt niet getolereerd.”

“Denk aan die Italiaanse kapitein van dat passagiersschip dat is gezonken. Toen die werd geconfronteerd met het feit dat hij in de reddingsboot was gesprongen in plaats van zich te bekommeren om de passagiers, was zijn antwoord ontkenning. Hij was in de boot gevallen. Het is erg moeilijk om je gezicht te verliezen en te erkennen dat je niet aan de mannelijke standaard voldoet. Het kunnen toegeven van je feilen toont juist dat je een man bent. Aan de andere kant moeten vrouwen het ook accepteren dat mannen zwak kunnen zijn. Dat gebeurt nog te weinig.”

Curling ouders
Niet alleen de ouders gedragen zich vreemd in Turist, ook de kinderen kunnen er wat van. In de eerste akte zit een scène waarin Vera en Harry als onuitstaanbare monsters te keer gaan tegen hun moeder. Die laat het allemaal gebeuren. Is dat normaal in Zweden?

Ruben-Ostlund

Regisseur Ruben Östlund

Ja, dat is normaal in Zweden, beamen Östlund en Kuhnke onafhankelijk van elkaar. Ze wijzen op het Zweedse fenomeen van de curling  ouders en de curling  opvoeding. De term verwijst naar de wintersport waarbij de spelers het ijs voor de curlingsteen glad vegen om diens baan te beïnvloeden.

Östlund moet lachen om de vraag. “Het resultaat van curling parenting is dat de kinderen de baas van het gezin zijn. Ik denk dat de ouders in de film zich schuldig voelen als ze na het incident op hun hotelkamer komen en bang zijn voor het sluimerende conflict waarvan ze niet weten hoe ze het moeten aanpakken. Dat is één aspect van die scène. Daarnaast denk ik dat het ouderschap in Scandinavië anders wordt ingevuld dan in bijvoorbeeld Frankrijk. In Zweden reageert men niet op die scène, dat zijn ze gewend.”

“We projecteren doorlopend het beeld dat we
gelukkige mensen zijn. Het is allemaal illusie”

Zweedse ouders accepteren dergelijk gedrag van hun kinderen, beaamt Johannes Kuhnke. “Curling ouders doen alles voor hun kinderen en hebben enkel maar het beste met hen voor. We zijn ons zo bewust dat we voor de kinderen een rolmodel zijn en we doen zo ons best om de kinderen af te schermen van al het slechte, dat we hen eigenlijk niets leren over het leven. Wanneer ze hun eigen leven gaan leiden, hebben we ze eigenlijk niets bruikbaars meegegeven om om te gaan met de problemen van volwassen mensen. We projecteren doorlopend het beeld dat we gelukkige mensen zijn. Het is allemaal illusie.”

Robot als therapie
Johannes Kuhnke is een ervaren theateracteur en Tomas zijn eerste grote filmrol. “Na je veertigste krijg je in het theater de rollen met meer diepgang en daar keek ik naar uit. Maar toen ik het script las, dacht ik: ‘Mijn hemel, hoe ga ik dat doen?’ In het theater en ook in films speel je doorgaans de betere versie van jezelf. Je bent slimmer, scherper. Je kunt oefenen op je performance. Je bent perfect. Je bent een rolmodel. Vooral in films tref je perfecte mensen aan, aan wie we ons spiegelen en met wie we ons vergelijken.”

Zijn filmpersonage oogt in eerste instantie niet direct als een rolmodel. “Ik voel me als man vrij, ik heb niet het idee dat ik mijn mannelijkheid hoef te bewijzen. Dus die rol kon ik doen. Maar om karakterzwakte en schaamte en schuld te acteren – dat zijn kanten van een man waarvan je opvoeding je leert om ze niet te tonen. Mijn instinctieve reactie was: ik wil dat personage niet zijn.”

“Wat als de vader zou zijn weggerend?”

Tegelijkertijd met Turist werd het tweede seizoen van de Zweedse sciencefictionserie Äkta Människor (Echte Mensen) opgenomen; daarin speelt Kuhnke de robot Rick. “Het voelde heel goed om uit het Tomas-personage te stappen en die robot te spelen. In seizoen twee draait die trouwens behoorlijk door. Rick wordt de leider van een guerrilla die de mensheid wil redden van de robotten. Hij is een echte tough guy en het was goede therapie om zo’n ruig type te spelen. En als robot heb je natuurlijk ook geen emoties”, glimlacht hij.

Turist

Turist

Egoïstisch handelen
Het draaiboek van Turist is van Östlund; hij kreeg het idee na het zien van een filmpje op YouTube, gemaakt door toeristen in een openluchtrestaurant. “Daarin zie je de lawine, net als in de film. In drie seconden ging de stemming van vrolijk via zenuwachtig gelach naar paniek. Net als in de film was er in de clip geen ramp; ze gaan weer terug naar hun tafels. Ze schaamden zich voor zichzelf omdat ze in paniek waren geraakt. Ik vertelde een vriend over die clip en die opperde: ‘Wat als de vader zou zijn weggerend?’ Toen hij dat zei, wist ik direct: hier is de film. Want het riep een hoop vragen op, over rollen en verwachtingen. Men toont niet graag zijn minder beschaafde kant. Je verliest niet graag je zelfvertrouwen onder het oog van anderen.”

“Ik raakte geïnteresseerd in het onderwerp en ging op zoek naar sociologisch onderzoek. Daaruit leerde ik dat mannen in staat zijn tot egoïstisch handelen om te overleven in crisissituaties. Dat staat dus haaks op de mythe over de Titanic: vrouwen en kinderen eerst. Het druist ook in tegen onze culturele waarde dat de man de beschermer is van het gezin. Dus als het overlevingsinstinct oprispt, gaat de beschaving het raam uit. Dat boeit me.”

 

17 juli 2015

 

Lees ook de RECENSIE van Turist.

 

Alle interviews

Of Horses and Men

Posted on

***

recensie  Of Horses and Men

Droogkomische interactie tussen mens en paard

door Suzan Groothuis

In deze IJslandse film staat de interactie tussen paarden en mensen centraal. Het levert droogkomische en absurdistische momenten op, maar als geheel weet de film niet helemaal te overtuigen.

Of Horses and Men draait om mensen en paarden in een kleine IJslandse gemeenschap. De film opent met de trotse Kolbeinn en zijn mooie merrie, met wie hij een ritje gaat maken om zijn buren te imponeren. Maar niet alleen de buren, ook een stoere zwarte hengst is onder de indruk. Wanneer Kolbeinn na een koffiepauze zijn merrie bestijgt, wordt zij vervolgens ruw bereden door de hitsige hengst. Het levert een hilarisch en ongemakkelijk filmmoment op: de hengst beukt met heftige bewegingen in de zich niet verroerende merrie, terwijl Kolbeinn er bovenop zit.

Recensie Of Horses and Men

Met die scène is de toon gezet in deze droogkomische, licht absurdistische film van Benedikt Erlingsson die wat doet denken aan films van Alex van Warmerdam. Dialogen zijn er amper en er ontbreekt een duidelijke verhaallijn. De film bestaat uit losse sketches met diverse IJslandse inwoners, hun paarden en een dolende Spaanse toerist die ook gegrepen is door de schoonheid van de dieren. En dan is er nog het onmiskenbare IJslandse landschap, waarin mens en dier zich moeten zien te handhaven. Dit levert zelfs een scène op geïnspireerd door Star Wars en de ijsplaneet Hoth.

Zwart-komische onhandigheid
Het verhaal, voor zover daar sprake van is, toont ons hoe ogenschijnlijk normale situaties uitmonden in zwart-komische, netelige bedoeningen. Zoals een alcoholist die zijn paard gebruikt om aan wodka te komen, buren die ruziën over een wegversperring en een romance die onhandig en haast op dierlijke wijze vorm krijgt. In die handelingen hebben de paarden een grote, zo niet onmisbare rol.

Recensie Of Horses and Men

De registraties tussen mens, dier en natuur zijn in prachtige beelden vastgelegd door cameraman Bergsteinn Björgúlfsson. Of Horses and Men is dan ook bij uitstek een film die zich leent voor het grote doek: een waarin je op kan gaan in een indrukwekkend en schoon landschap, waarin paard en mens zich bewegen. Heel veel paarden overigens, die rennen, zwemmen en neuken. De mens begeeft zich mee in die golven en is haast zo dierlijk als het paard zelf.

Absurde, niet altijd even overtuigde schets
Toch is Of Horses and Men als geheel wat onbevredigend. Ondanks wat sterke, zwart-komische scènes voelt de film aan als een aaneenschakeling van absurde en vergezochte momenten. Die uiteindelijk ook niet echt verrassen, zoals de liefde tussen Kolbeinn en zijn buurvrouw die elkaar – na lang en onhandig om elkaar heen draaien – vinden. Natuurlijk te midden van de IJslandse paardjes. Daarbij ontbreekt het de film aan coherentie. Of Horses and Men blijft vooral hangen als een absurde schets van IJslandse inwoners en hun paarden.

 

3 januari 2015

 
ALLE RECENSIES

Salvation, The

Posted on

***

recensie  The Salvation

Cowboy aan het kruis

door Alfred Bos

In zijn eerste Engelstalige film introduceert de Deense regisseur Kristian Levring een nieuw subgenre: de calvinistische western. Mooifilmerij verhult gebrek aan psychologische diepgang.

Hij is onverwoestbaar, de western. In de jaren tachtig leek het ooit oppermachtige genre – eind jaren vijftig was een op de drie Amerikaanse tv-series een western – een curiosum te zijn geworden, maar na Clint Eastwoods Unforgiven uit 1992 druppelen de rolprenten over bestobbelde vrijbuiters in gevecht met natuur en medemens de bioscoop weer binnen. The Salvation is na The Homesman van Tommy Lee Jones de tweede western die het filmpubliek  dit jaar krijgt voorgeschoteld.

De slordige achtduizend westerns die er sinds de jaren twintig in Hollywood en ver daarbuiten, tot in Rusland en Zuid-Korea aan toe, zijn gemaakt komen in vele soorten en maten. We noemen de wraakwestern, de cattle drive western, de eigentijdse western, de revisionistische western, de spaghettiwestern, de acid western en de komische western. Daar voegt de Deense regisseur Kristian Levring een nieuw subgenre aan toe, de calvinistische western. ‘Bad men will bleed’, meldt de poster.

Recensie The Salvation

Wraakmotief
Levring windt er geen doekjes om dat John Ford, Akira Kurosawa en Sergio Leone (allen regisseurs van klassieke westerns, in Kurosawa’s geval van de samoeraivariant) zijn grote voorbeelden zijn en dat laat zich aan The Salvation afzien. Het ontbreekt slechts aan een finale die is gesitueerd in Monument Valley, John Fords favoriete westernlocatie.

De film opent in een winderig treinstation op een godverlaten vlakte en ook de muziek herinnert aan Once Upon A Time In The West. Jon (Mads Mikkelsen) en Peter (Mikael Persbrandt) zijn na de tweede Duits-Deense oorlog, van 1864, naar de Amerikaanse prairie vertrokken om een nieuw leven op te bouwen. Jon wacht op zijn vrouw en zoon, hij heeft hen zeven jaar niet gezien. De hereniging is evenwel van korte duur.

The Salvation combineert verschillende stijlfiguren van de western. Er is het wraakmotief: Jon gaat op zoek naar de moordenaar van vrouw en kind. En er is wat we de High Noon-verhaallijn kunnen noemen: hij staat er alleen voor. De belager van Jons familie blijkt gelieerd aan Delarue (Jeffrey Dean Morgan), leider van de lokale boevenbende, en het dorp wordt door hem effectief geterroriseerd; niemand durft Jon te helpen. Heel modern: op de achtergrond loert het grootkapitaal dat het op de olie heeft voorzien.

Recensie The Salvation

Geaarde held
Deze door de studio van Lars von Trier geproduceerde, Engelstalige (en deels Deens gesproken) film heeft een paar onmiskenbaar Scandinavische trekjes. De lokale sheriff dubbelt als dominee (of is het andersom?) en de begrafenisondernemer klust bij als makelaar; het zijn politiek-correcte kwezels, hun piëteit maskeert een laffe inborst. Jon – en niet de schurken noch de angsthazen – betaalt zijn integriteit met bloed, in een pose die aan een kruisiging herinnert, en de enige vrouw in het verhaal, Delarue’s schoonzus Madelaine (Eva Green), heeft geheuld met de vijand, de indianen, en is letterlijk monddood. Ze blijkt Jons Maria Magdalena. De camera heeft opvallend veel aandacht voor voeten en Jon knalt liggend op de grond het geboefte af. Geen idee wat dat te betekenen heeft.

The Salvation ziet er gelikt, maar ook gekunsteld uit. De nachtscènes zijn prachtig doch volstrekt onnatuurlijk uitgelicht en Levring grijpt zo vaak naar dolly- en crane shots dat de meer gevoelige kijker moet waken voor wagenziekte. De plot points (van Denemarkens meest gevierde scenarist, Anders Thomas Jensen) worden subtiel gebracht en de shoot-out climax is Howard ‘Rio Bravo’ Hawks waardig en toch ontbreekt er iets. Het is de psychologische diepgang: de personages interacteren nauwelijks. Iedereen vecht zijn eigen gevecht. Zie, de western is met zijn tijd meegegaan.

 

11 december 2014

 
ALLE RECENSIES

In Order of Disappearance

Posted on

****

recensie  In Order of Disappearance

Wraak in de sneeuw

door Suzan Groothuis

Wanneer je benoemd wordt tot eervol burger, wacht je een mooie toekomst. Denk je. Maar in het geval van Nils loopt alles anders dan verwacht. Na de plotselinge dood van zijn zoon zint deze eervolle burger alleen nog maar op wraak en gerechtigheid.  

In de openingsscène van In Order of Disappearance (Kraftidioten) zien we een indrukwekkend sneeuwlandschap. In die immense, witte leegte ploegt harde werker Nils (Stellan Skarsgård, The Avengers, The Girl with the Dragon Tattoo) zich een weg met zijn sneeuwschuiver, zodat de wegen begaanbaar blijven. Het levert hem de titel van eervol burger op. Wanneer hij moet speechen voor zijn kleine gemeenschap, zegt Nils dat hij niet zo’n prater is. Hij is er meer een van daden.

En dan komt het ongeluk op zijn pad. Nils en zijn vrouw krijgen het nieuws dat hun zoon is overleden. Een overdosis. Nils kan het niet geloven, want zijn zoon was niet verslaafd. Zijn vrouw is minder overtuigd en er ontstaat een verwijdering tussen de twee.

Recensie In Order of Disappearance

Eenmanswraakactie
Vanaf dat moment gaat het hard met deze Noorse wraakfilm. Want Nils, vastberaden als hij is, blijft bij zijn standpunt. De waarheid achterhaalt zich snel: Nils komt erachter dat zijn zoon, die zich nietsvermoedend in een drugsdeal begaf, vermoord is. Tijd voor wraak!

Het lijkt een onmogelijke opgave om dicht bij de drugsbaron te komen die de oorzaak is van alle ellende, maar Nils weet in rap tempo door de muur van drugshiërarchie heen te breken. Ondanks de beweringen en waarschuwingen, waaronder van zijn ex-criminele broer, komt hij steeds dichterbij Greven (ofwel De Graaf, een rol van Pål Sverre Hagen, eerder dit jaar te zien in monsterfilm Ragnarok en bekend van het verstilde drama Troubled Water).

Het balletje gaat rollen
In Order of Disappearance doet zijn naam eer aan: het ene lijk na het andere wordt vakkundig door Nils weggewerkt in de sneeuw. Tot grote frustratie van Greven, die vermoedt dat zijn Servische concurrent Papa (een verrassende rol van Bruno Ganz, Der Himmel über Berlin) zijn mannen uit de weg laat ruimen. En zo ontstaat een grootschalige bloedvete: Nils tegen Greven, Greven tegen de Serviërs en de Serviërs tegen Greven. 

Regisseur Hans Petter Moland heeft een stijl die doet denken aan Guy Ritchie: de vaart zit er goed in, er zijn droge, licht absurdistische dialogen en er is een flinke portie geweld. Het aantal doden loopt dan ook flink op, aangeduid met RIP-tekens, naam en bijnaam. Een vergelijking met The Coen-broertjes Fargo ligt ook voor de hand, maar Molands film is ondanks de tragiek van de overleden zoon een stuk luchtiger.

Recensie In Order of Disappearance

Stille wraakengel
De Noorse titel, Kraftidioten, is spitsvondiger dan de Engelse titel. Bizarre wendingen, gekke handelingen en maffe dialogen zijn aan de orde van de dag. Knappe is dat alles uiteindelijk op z’n plek valt en een functie heeft. Neem de gay-liefde tussen twee grote jongens van Greven, een scène die in eerste instantie vergezocht is maar een verrassende wending krijgt. Of een parachutist die niets met het verhaal te maken heeft en voor een onvoorzien einde zorgt.

In Order of Disappearance is een droogkomische misdaadfilm die regelmatig op de lachspieren werkt én een goede dosis geweld bevat. Stellan Skarsgård, die al eerder de hoofdrol speelde in Molands A Somewhat Gentle Man, is perfect als stille sneeuwploeger die met een strak en emotieloos gelaat een crimineel drugskartel uit de weg ruimt en daartoe zijn sneeuwschuiver tot metgezel heeft gebombardeerd. Dankzij die scènes is de filmwereld weer een wraakengel en een moordmachine rijker.

 

9 december 2014

 

ALLE RECENSIES

Blind

Posted on

****
recensie Blind
Zoekende harten in Oslo

door Suzan Groothuis

Voor Ingrid is zien een herinnering. Gekluisterd aan huis geeft ze zich bloot aan haar verlangens en onzekerheden. In zijn opmerkelijke speelfilmdebuut speelt Eskil Vogt met de fantasie, dromen en realiteit van een vrouw die overgeleverd is aan donkerte.

In de openingsscène van Blind zien we visualisaties van herinneringen. Een eik, een gebouw, een Duitse herder. Ingrids kalme voice-over vertelt over haar afnemende vermogen om te visualiseren. Maar ze is ervan overtuigd dat ze zichzelf kan trainen. Iedere dag weer.

Ingrid is een jonge vrouw die plots haar zicht verloren is. Ze leeft teruggetrokken in haar appartement in Oslo, alwaar ze probeert beelden terug te halen. Dat geluid steeds meer op de voorgrond treedt, blijkt uit haar visualisaties van herinneringen. Een druppel die hoorbaar op de grond valt. De wind die door de bomen raast.

Recensie Blind

Ingrids appartement is haar veilige thuishaven, de plek waarover ze controle heeft. Ze leeft er samen met haar man Morten, een architect die vaak op pad is. Ingrid vermoedt – of fantaseert – dat hij haar stiekem gadeslaat terwijl zij in haar stoel zit. Ze hoort hem ademen, maar wanneer zij de ramen sluit is het weer stil. Speelt het geluid met haar, of nemen haar gedachten en fantasieën het over?

Ingekleurde fantasieën en gedachten
Het is een vraag die zich de gehele film opdringt aan de kijker. Om het complexer te maken, is er de introductie van twee personages die geleidelijk aan infiltreren in de levens van Ingrid en Morten. Sterker nog, de eenzame pornoverslaafde Einar zou Morten kunnen zijn en de eenzame, naar contact hunkerende Elin Ingrid. Beide verhaallijnen lopen steeds meer door elkaar heen, ensceneringen veranderen. Zo verplaatst een scène in een café zich opeens naar een tramcoupé, slaat Einar Ingrid stiekem gade en is Elin degene met wie Morten een geheime affaire begint.

Wat waar is en wat niet laat Vogt aan de kijker over. Het gegeven van veranderende locaties en beelden werkt vervreemdend, maar lijkt vooral iets dat zich in de gedachten van Ingrid afspeelt. Beelden glijden als een droom voorbij, net zoals Ingrid zich iedere dag weer in een droom begeeft. Het zwart dat haar omgeeft laat zich inkleuren door haar gedachten en fantasieën. Niet gezien worden en gezien willen worden. Een van de mooiste scènes is die waarin een naakte Ingrid zich tegen het raam van haar appartement drukt. Een beeld waaruit zowel hunkering als eenzaamheid spreekt.

Vervreemdend en intrigerend
Eskil Vogt is geen nieuwkomer in de filmwereld, want hij was medeverantwoordelijk voor het script van Joachim Triers Reprise (2006) en Oslo, 31. august (2011). Scripts die zich kenmerken door jonge creatievelingen die ieder voor zich worstelen met hun artistieke proces en zoektocht naar zichzelf. Beide films hebben duidelijk verwijzingen naar de Nouvelle Vague (zo is Oslo, 31. august een adaptatie van Louis Malles Le feu follet uit 1963). Stilistisch gezien vertoont Blind ook overeenkomsten met die Franse stroming, zoals het spelen met ensceneringen en de onderbrekingen in continuïteit.

Recensie Blind

Blind heeft zijn momenten van betovering, van ongemakkelijkheid en zelfs van humor. Zoals een hardop lezende text messenger op de mobiel. Handig voor blinden, maar als diep persoonlijke boodschappen op die manier met onbekenden gedeeld worden pijnlijk en gênant.

Waar het eerste deel van de film nog licht vervreemdend is, wordt het tweede deel gefragmenteerder en daarmee ontoegankelijker. Verhaallijnen lopen steeds meer door elkaar en sluitende antwoorden worden niet gegeven. Blind is hierdoor geen makkelijke film, maar wel een die op zijn minst beroert. Mede dankzij de sterke vertolking van Ingrid (Ellen Dorrit Petersen, bekend van Troubled Water en King of Devil’s Island), die zonder veel woorden haar eenzame wereld invoelbaar maakt. Uiteindelijk is ieder personage – al zijn ze verwrongen met elkaar – op zoek naar liefde, aandacht en gezien worden.

 

21 oktober 2014

 

MEER RECENSIES

Kleine Anna & Lange Oom

Posted on

***

recensie  Kleine Anna & Lange Oom

Speels en avontuurlijk

door Ralph Evers 

Deze zomer is er voor de hele kleintjes klein vermaak in de Zweedse sketch-film Kleine Anna & Lange Oom. Zes verhaaltjes volgen we van het duo, waarbij wonderlijke taferelen zich voordoen. Zoals een walvis in een vijver of een vliegtuigje van wrakhout.  

Kleine Anna is een jong meisje, klein van stuk, maar een durfal. Lange Oom is haar beste vriend, een oudere man met een enorme lengte die haar altijd bijstaat, maar niet zo dapper is als hij er uit ziet. Samen beleven ze zes verschillende avonturen. En zoals dat hoort bij kinderfilms, lopen de avonturen nogal anders dan je aanvankelijk als volwassene denkt.  

Recensie Kleine Anna & Lange Oom

De filmpjes spelen op een leuke en frisse manier in op de fantasie van kleine kinderen en de Vlaamse stemmen daarbij maken het geheel extra guitig. De vertaling is helaas aan de zwakke kant, met name in de liedjes, die slechts zelden in rijm zijn, waar je dat verwacht in een kinderfilm.  

Moraal
De filmpjes kennen allemaal een gelijke, nieuwsgierig makende inleiding. Elk avontuur lijkt een moraal bij te brengen. Zo gaat het eerste avontuur over het helpen van anderen en leren we en passant dat roken niet gezond is.  

In het avontuur van de ‘boomhut’, leren we dat Lange Oom, ondanks zijn lengte, toch hoogtevrees heeft. In ‘rommel’ maakt hij uit wat oud hout een vliegtuigje, en ’taart’ legt het proces van taart bakken op eigenzinnige wijze uit.  

Recensie Kleine Anna & Lange Oom

Magisch
‘Vissen’ is wel de meest magisch realistische van de zes. Het begint met een heuse walvis in de vijver en tenslotte gaan ze skiën op een plek waar geen piste te zwart is. Zo worden de jonge kijkertjes getrakteerd op zes kleine tekenfilmpjes over een grappig duo.

 

12 augustus 2014

 

ALLE RECENSIES