Categorie: RECENSIE

Drift

Posted on

*****

recensie  Drift

Rauwe rouw

door Ralph Evers

Drift is een experimentele film van debutant Benny Vandendriessche. De film verbeeldt het rouwproces dat een drifter doorgaat wanneer hij zijn geliefde verliest. 

Rouwende mannen, we zien ze doorgaans niet zo vaak. Niet op televisie en zelden in films. Als we ze al zien, dan zijn ze kort in beeld. Meestal is rouw in films gekoppeld aan wraak, mannen die het recht in eigen hand nemen. Zelden neemt een film de tijd om de mannelijke rouw de ruimte te geven, te onderzoeken. Een prachtig beeld ter nagedachtenis aan de slagen bij Ieper, ten tijde van de Eerste Wereldoorlog, laat de verschillen tussen man en vrouw mooi zien. De vrouw rouwt uitbundig, zoals we weten van journaaluitzendingen, de man lijkt naar binnen gekeerd. Hij rouwt in stilte.

Recensie Drift

Verstild verdriet
Het ‘kunstwerk’ Drift  onderzoekt op rauwe, ongepolijste wijze de uitingsvorm van het in eerste instantie verstilde verdriet van de man, drifter genaamd. Wanneer de film opent dobbert de hoofdpersoon in een eindeloos lijkende zee. De kou van het water wordt voelbaar, ze verstilt de woeste gemoederen, door na enige tijd het lichaam gevoelloos te maken. Dan dwalen we in de Karpaten, een woest en meedogenloos landschap dat subtiel onder onze huid kruipt. Hij en zijn vrouw zijn hier naartoe gegaan om haar euthanasie te ondergaan. Zij is sereen en in vrijwel elk opzicht de tegenpool van de drifter, schoonheid tegenover pijn. Waarbij haar schoonheid, in zowel haar engelachtige sereniteit als in haar naakte, kwetsbare lijf, tot de essentie is teruggebracht.

Al vanaf de eerste seconden fascineert Drift. De regisseur kiest voor een volstrekt eigen beeldtaal en brengt dit met zeer veel overtuiging. Dit lef, die als bravoure kan overkomen op de kijker, vertaalt zich eveneens naar de hoofdrolspeler, performancekunstenaar Dirk Hendrikx. Hij weet op intuïtieve, improviserende wijze vorm te geven aan het rouwproces dat de drifter doormaakt. Zijn uitingen zijn vervreemdend en door de vele herhalingen krassen ze als nagels op een bord over onze ziel. Fascinerend is ook de ‘kop’ van de drifter, met z’n ongepolijste gezicht, z’n stuurse, verdwaalde blik en z’n wilde haren. Een verpersoonlijking van het ongekunstelde. Gaandeweg wordt de emotie geboetseerd, waarmee de film trouw lijkt te zijn aan de idee van film van Andrey Tarkovsky, wiens boek nota bene vertaald werd naar Sculpting in Time.

Recensie Drift

Ontroerende puurheid
Tijdens het schieten van de film overleed tevens een gezamenlijke vriend van de regisseur en de drifter. De ode aan deze vriend is van een ontroerende puurheid. In een kakofonisch ballet van voortdurend vallen lijken tranen als stenen ter aarde te vallen, waarmee de rouw wel het meest vleselijk verbeeld wordt. Zwervende honden komen veelvuldig terug in beeld, thuisloos, dolend en dankzij anderen (de mens) overlevend. Gebroken gebouwen als standvastige getuigen van een gezamenlijke geborgenheid, die door het overlijden van de geliefde kil en unheimisch in de gure wind verwaaid is.

Drift is geen gemakkelijke film. De film is eerder een beeldend gedicht, verteld door middel van het lichaam van de drifter. Experimenteel en gedurfd. De spaarzame muziek her en der sluit prachtig aan op de beelden en zalft heel even de wonden, die gaandeweg de kijkervaring opgedaan worden. Wanneer die pijnstiller uitdooft is de kijker weer overgeleverd aan de rauwe rouw die de drifter tot aan zijn gekte doorleeft, zonder te weten of hem dit enige verlossing brengt.

4 oktober 2014 

 

 

MEER RECENSIES

Gone Girl

Posted on

**

recensie  Gone Girl

Je zal er maar mee getrouwd zijn

door Alfred Bos

Verfilming van in Amerika zeer succesvolle psychologische thriller – een studie in psychopathie – komt ook in de handen van kwaliteitsregisseur David Fincher niet tot leven.

Zou het een teken des tijds zijn? De films over ontvoerde meisjes en vrouwen worden zo talrijk dat ze bijna een subgenre gaan vormen. Vorig jaar was er Prisoners (met Jake Gyllenhaal), binnenkort volgt het Braziliaanse A Wolf at the Door en wellicht zal ook The Captive van de Egyptisch-Canadese regisseur Atom Egoyan dit najaar de Nederlandse bioscoop halen.

Gone Girl wijkt in zoverre van het patroon af dat de film draait om een ontvoerde volwassen vrouw (waar in de andere films meisjes verdwijnen). Het is de verfilming van de in Amerika uiterst succesvolle gelijknamige psychologische thriller, verschenen in 2012 en door schrijfster Gillian Finch zelf omgewerkt tot scenario. Het boek, door Herman Koch de hemel in geprezen, verschijnt gelijktijdig met de film in een Nederlandse vertaling.

Recensie Gone Girl

Boekverfilming
En met niemand minder dan David Fincher, regisseur van gewaardeerde films als Se7en, Fight Club (ook op basis van een boek), Zodiac (dito), The Curious Case of Benjamin Button (naar een verhaal van Scott Fitzgerald) en The Social Network (boek), achter de camera zal het wel goed komen met die boekverfilming. Want de man kan wel wat: hoe vaak is de Amerikaanse remake beter dan het Europese of Aziatische origineel? Fincher deed het met The Girl with the Dragon Tattoo (ook al een boekverfilming). Dus Gone Girl wordt in zijn handen een gegarandeerde suspense kraker, toch? Niet helemaal.

Het probleem is het bronmateriaal. Want het boek mag dan een ‘sensatie’ zijn, het is ook een zwaar gekunstelde vertelling over volstrekt ongeloofwaardige personages. Niet alles blijkt koek en ei in het ogenschijnlijk perfecte huwelijk tussen Nick Dunne (Ben Affleck) en zijn vrouw Amy (Rosamund Pike), die ooit model stond voor Amazing Amy, de heldin van een succesvolle reeks kinderboeken. Op een dag blijkt ze verdwenen en er is tevens meubilair gesneuveld. Ontvoerd, denkt de immer koffie slurpende detective Rhonda Boney (Kim Dickens). Of toch vermoord, door haar man?

Recensie Gone Girl

Kantelend perspectief
Na een uur kantelt het perspectief van de film en heeft de kijker nog een kleine anderhalf uur te gaan. Het blijkt een (te) lange zit. Finchers vertrouwde droge, quasi-documentaire vertelstijl, inclusief flashbacks en aanduiding van tijd en locatie, eerder met veel effect toegepast in Zodiac, is ook voor Gone Girl uit de kast getrokken – met aanzienlijk minder effect, ondanks de meerdere perspectieven en de non-lineaire verhaallijn . Ben Affleck is geen Matt Damon, voorzichtig uitgedrukt, en het personage van Amy staat zo ver van de werkelijkheid dat het kolderiek wordt. Een slimme plot is leuk, maar Gone Girl probeert zo slim te zijn dat het pijn (aan de kont) doet.

Voorts zijn er – behoorlijk clichématige – verwikkelingen rond overspannen media, het makkelijk te manipuleren Volksempfinden  en nihilistische advocaten. De wereld van Gone Girl is een onaantrekkeijke hogedrukpan van eigenbelang, wantrouwen en manipulatie. Wat zich aandient als een psycholgische thriller à la Hitchcock of Brian de Plama blijkt een glanzende huls waar David Fincher een strik om heeft gevouwen. Resultaat: zijn minste film sinds Panic Room (2002). Pluim voor de atmosferische soundtrack van Trent ‘Nine Inch Nails’ Reznor. Die kent de duisternis.

 

30 september 2014

 

 
ALLE RECENSIES

2/11 Het Spel van de Wolf

Posted on

****

recensie  2/11 Het Spel van de Wolf 

Collateral Damage

door Ralph Evers

Op 2 november 2014 is het tien jaar geleden dat Theo van Gogh werd vermoord. 2/11 – Het spel van de Wolf gaat terug naar 2004 en geeft een reconstructie van wat er aan de moord voorafging. Hierbij wordt met name de rol van de AIVD onder de loep genomen. 

En zo krijgen we een ontluisterend verhaal. Op die bewuste dag even na 9 uur ’s ochtends wordt regisseur / programmamaker/columnist Theo van Gogh in Amsterdam om het leven gebracht door Mohammed Bouyeri. Dit laatste feit leidt tot chaos op het hoofdkantoor van de AIVD (Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst) in Leidschendam. Want die naam kennen ze maar al te goed. Ook blijkt dat menig lid van wat de ‘Hofstadgroep’ is gaan heten banden had met de dienst. Hoe kon het dat, ondanks de scherpe monitoring van Bouyeri, hij toch tot zijn daad kon komen? Wat was er aan de hand?

Recensie 2/11 Het Spel van de Wolf

Pakken karnemelk en broodjes
De film presenteert zich als een thriller met drama-elementen en draagt het masker van een documentaire. De AIVD die we schoorvoetend ’toestemming’ geven om ons dag en nacht te controleren voor onze veiligheid, bestaat uiteindelijk vooral uit mensen. En mensen maken fouten. Mensen hebben betrekkingen. Zo kan het dat men door onderbezetting (menselijke beslissing) achterloopt in het ontcijferen van telefoontaps. Door een gunfactor de ene collega wel in het bezit is van compromitterende informatie en een hogere hier niets vanaf hoeft te weten. De sfeer binnen de veiligheidsdienst wordt karakteristiek neergezet: beslissingen van landsbelang temidden van pakken karnemelk en broodjes.

De timing van de film is ongewild goed gekozen. Met de vermeende nieuwe dreiging van terroristische aanslagen en een verhoogde paraatheid van veiligheidsdiensten leert deze film ons een heel belangrijke les. Uit de mond van hoofdrolspeler Johan Leysen, die AIVD-baas Sybrand van Hulst speelt, horen we: “Het belang is altijd het belang van de Staat.” Deze zin vormt de kern van het verhaal. Waarin de moord op Van Gogh zelfs als collateral damage geïnterpreteerd kan worden. De manier waarop de ‘feiten’ worden gepresenteerd doet vermoeden dat de AIVD wist of had kunnen weten dat Van Gogh in direct levensgevaar was. Tegelijkertijd probeerde de veiligheidsdienst een Syriër in Al-Qaeda te plaatsen, zodat ze een betrouwbare infiltrant op een belangrijke positie hadden.

Ambtelijk steekspel
De film, die gemodelleerd is naar Van Gogh’s 06/05 over de moord op Pim Fortuyn, is voor een belangrijk deel gebaseerd op echte feiten. Het verhaal legt al dan niet fictieve verbanden tussen deze gegevens. Topambtenaar Joris Demmink, gespeeld door Pierre Bokma, verwoordt dit als volgt: “De wetten in een andere volgorde leggen, dat is wat wij doen.” 2/11 – Het spel van de Wolf focust op het ambtelijke steekspel en niet zozeer op de uitdieping van de personages. Dat zou onnodig vertragend werken.

Recensie 2/11 Het Spel van de Wolf

De research van producent Columnfilm is grondig geweest. Enkele medewerkers, zoals de scenaristen Gijs van de Westelaken en Theodor Holman, hebben een journalistieke achtergrond van ruim 25 jaar bij onder andere Het Parool, de Volkskrant en de Groene Amsterdammer. Ook is er geput uit bronnen als Wikileaks en het vasthoudende werk van Peter Wierenga, oud-verslaggever van De Pers.

Door de handel en wandel van de AIVD bloot te leggen, gesteund door feiten, roept zich de vraag op tot hoever onze vrijheid reikt. Wanneer dissidente, soms zelfs irritante geluiden uit de samenleving het zwijgen wordt opgelegd, dan blijft er van de vrije meningsuiting niet veel over. Na alle affaires van binnenlandse en buitenlandse veiligheidsdiensten en de macht die ze hiermee uitoefenen roept de film ook de vraag op om kritisch te blijven. En de waarschuwing dat té kritische geesten voor het landsbelang geofferd kunnen worden.

 

30 september 2014

 
ALLE RECENSIES

Conformista, Il

Posted on

*****

recensie  Il conformista

Gerestaureerde versie van een cinematografische staalkaart

door George Vermij

In de lange en turbulente carrière van Bernardo Bertolucci is Il Conformista een hoogtepunt waar stijl en inhoud perfect samenkomen. EYE en enkele andere bioscopen vertonen deze maand een nieuwe digitaal gerestaureerde versie van de film.

In de documentaire Visions of light (1992) vertellen gevierde cameramensen over de films die hen het meest beïnvloed hebben. Opvallend is dat veel grote namen, zoals de onlangs overleden Gordon Willis die verantwoordelijk was voor de donkere stijl van The Godfather-serie, Il Conformista hoog aanschrijven. Het camerawerk voor Bertolucci’s film is van Vittorio Storaro die een perfect oog heeft voor pakkende composities en later zou werken voor Francis Ford Coppola. 

Recensie Il conformista

Il Conformista, dat is gebaseerd op het gelijknamige boek van Alberto Moravia, speelt zich af voor de Tweede Wereldoorlog in het Italië van Mussolini. Marcello Clerici besluit om voor de fascisten te gaan werken en een schijnbaar normaal leven op te bouwen. Zijn verleden is echter getekend door traumatische gebeurtenissen en schaamte. De film begint als hij zich klaarmaakt voor een aanslag op een antifascistische intellectueel in Frankrijk. De film springt vervolgens door de tijd en geeft zo inzichten in Marcello’s verknipte psyche en zijn poging om zich te conformeren aan het dominante regime.

Façades en geheimen
Bertolucci en Storaro weten de periode geloofwaardig, maar ook modern, in beeld te brengen. De details voor kleding, interieurs en architectuur is fenomenaal, niet alleen oppervlakkige decoratie. Bepaalde scènes zijn gefilmd in de EUR-wijk in Rome die gebouwd werd in de tijd van Il Duce en met zijn strakke bijna modernistische stijl symbool stond voor de nieuwe fascistische heilstaat. Het gebruik van die setting levert op momenten onwerkelijke en magisch-realistische scènes op. Tegelijk toont het de functionele nuchterheid van het fascistische regime. Een rationele façade waar de gewelddadige daden van het systeem achter verborgen blijven. 

Jean-Louis Trintignant speelt Marcello met een ongemakkelijke afstandelijkheid. Op het eerste gezicht een kleurloze bureaucraat die zijn ziel lijkt te hebben verkocht zodat hij normaal kan zijn. Maar net als de moderne façades van de gebouwen, verschuilt zijn verzorgde voorkomen duistere geheimen. Naast het onderwerp van de psychologie van een conformistisch individu die zich onderwerpt aan een totalitair regime behandelt de film de complexiteit van seksuele identiteit. Dat is niet vreemd voor Bertolucci die in zijn films altijd geïnteresseerd is geweest in de betekenis en de grenzen van seks. 

Recensie Il conformista

Beheerst en subtiel
In Il Conformista vormt een homo-erotisch incident een jeugdtrauma voor Marcello. Ook is er een bekende scène waarin de beeldschone actrices Stefania Sandrelli en Dominique Sanda samen sensueel tango dansen. Deze vrouwen vormen ook polen in Marcello’s leven. Sandrelli de mooie, maar gewone vrouw die staat voor een burgerlijk huwelijk en de normaliteit die Marcello nastreeft. Daartegenover Sanda die is getrouwd met de dissident en gevoelens van lust bij hem opwekt. Deze spanningen sieren de film en worden geleidelijk en zorgvuldig opgebouwd en getoond. De climax komt met de bloedige moord op de dissident en een confronterende flashforward als wij Marcello zien aan het einde van het fascistische Italië en daarmee ook de illusie van wat normaal is. 

In vergelijking met de grote gebaren die in het latere werk van Bertolucci helaas de overhand krijgen is Il Coformista beheerst en subtiel. De film past daarmee ook meer in de lijn van zijn Strategia del Ragno (1970) dat ook handelt over het fascistische verleden van Italië. In vergelijking is het epos Novecento (1976) veel sentimenteler met zijn vrij makkelijke tegenstellingen tussen goed en kwaad. De nieuwe gerestaureerde versie laat zien dat Il Conformista nog steeds behoort tot een klassieker en een terechte cinematografische staalkaart voor toekomstige filmmakers.

 

29 september 2014 

 

Vijf minder bekende Italiaanse filmklassiekers

 

ALLE RECENSIES

 

Manuscripts Don’t Burn

Posted on

***

recensie  Manuscripts Don’t Burn 

Iraanse Newspeak

door Ralph Evers

De dissidente schrijver Kasra krijgt te maken met de Iraanse geheime dienst, die heeft ontdekt dat hij een manuscript over een door de staat voorbereide aanslag op Iraanse intellectuelen heeft geschreven. 

Twintig jaar na dato vormt dit verboden document nog altijd een bedreiging voor de Iraanse regering. Twee huurmoordenaars, Morteza en Khosrow, worden ingezet om de documenten boven water te krijgen en de schrijver tot zwijgen te brengen, desnoods door hem te vermoorden.

Recensie Manuscripts Don't Burn

Orwelliaanse wereld
De kernvraag wordt door een van de dissidenten verwoord: maakt het uit of de manuscripten geschreven zijn of slechts in het hoofd van de schrijver zitten? Hierop hebben de autoriteiten geen antwoord, maar de vraag zet de kijker aan het denken. Wanneer gedachten al verboden zijn, dan is de vrijheid veel meer in het geding. Zo komen we in een Orwelliaanse wereld terecht. Niet alleen moeten de gedachten geëlimineerd worden, ook de persoon zelf dient uitgeschakeld te worden, waarna de bewijsvoering vernietigd moet worden en de newspeak haar werk kan blijven doen.

Een dergelijk scenario deed zich twintig jaar voor, zo vertelt Kasra. Hij en andere intellectuelen kregen een busreis naar Armenië aangeboden, onder het voorwendsel van een literaire uitnodiging. Midden in de nacht stevende hun bus echter rechtstreeks op een ravijn af. Door een mirakel wist men deze valstrik van de overheid te overleven.

Een universeel thema van de 20ste en 21ste eeuw: intellectuelen zijn voor veel regimes een bedreiging. Ze worden ofwel letterlijk monddood gemaakt ofwel gevangen gezet. Daarbij bezwijken veel dissidenten onder dit machtsvertoon. Voor sommigen echter is de waarheid belangrijker. Of men hen martelt of vermoordt, hun getuigenis is belangrijker dan hun leven. Kasra behoort niet tot deze laatste categorie. In alle redelijkheid en billijkheid probeert hij tot een compromis met de machthebbers te komen. In hoeverre zijn die echter te vertrouwen? Zeker met de kernvraag van deze film in ons achterhoofd?

Recensie Manuscripts Don't Burn

Parallelproces
De film, die in een blauw filter is geschoten om de kilheid en starheid van de beperkende krachten van de Iraanse autoriteiten vorm te geven, is nauwelijks fictie te noemen. Regisseur Mohammed Rasoulof is zelf op huisarrest gesteld door de Iraanse overheid, vanwege zijn politiek kritische films. Met gevaar voor zijn vrijheid en die van zijn acteurs heeft hij op een guerrillamanier Manuscripts Don’t Burn weten te maken. De acteurs hebben bij de aftiteling voor gehele anonimiteit gekozen. Daarmee is deze film naast een politiek statement een afspiegeling van de eigen situatie van Rasoulof.

De uitdieping van de karakters geeft een extra dimensie. We zijn lange tijd getuige van de alledaagse beslommeringen van de huurmoordenaars. Je zou bijna sympathie voor ze voelen. Zo houdt de film ons een spiegel voor: de stereotypering van good guys en bad guys vervaagt. De huurmoordenaars blijken mensen van vlees en bloed. Sterker nog, ze zouden zomaar onze buren kunnen zijn, met wie we prima zouden kunnen opschieten. Het is hierin dat de film interessant blijft. Want hoewel de verhaallijn goed in elkaar zit is het tempo traag en wordt de nodige concentratie van de kijker gevraagd.

 

22 september 2014

 
ALLE RECENSIES

Patria

Posted on

***

recensie  Patria

‘Het is oorlog!’

door Cor Oliemeulen

Een Nederlands-Indische jongen gaat tijdens de Eerste Wereldoorlog vechten in het Franse Vreemdelingenlegioen. Een Brabantse filmer dook in zijn geschiedenis en maakte een verdienstelijk lowbudgetdrama. 

Nederland heeft geen geweldig klimaat voor filmmakers. Tenminste als je iets anders wilt maken dan een jeugd- of familiefilm, of de zoveelste romcom met BN’ers. Meer smaken zijn er nauwelijks en ook arthouse uit de polder heeft nauwelijks bestaansrecht. Maar een ambitieuze creatieveling laat zich niet gemakkelijk kisten. Neem nu Klaas van Eijkeren. Deze Brabander, die de kost verdient met het maken van bedrijfsfilms, sprokkelde met hulp van klanten en crowdfunding een budget van vijftien mille bij elkaar. Vol elan stortte hij zich op zijn eerste speelfilm Patria, een drama over de lotgevallen van de Nederlands-Indische jongen Arthur Knaap die zich tijdens de Eerste Wereldoorlog aansluit bij het Franse Vreemdelingenlegioen.

Recensie Patria

Budget
Een gemiddelde Hollywood-productie kost al snel enkele tientallen miljoenen dollars. Desondanks zijn er voorbeelden van bekende filmmakers die het eveneens met aanzienlijk minder moesten doen. Robert Rodriguez schoot in 1992 El Mariachi voor het schamele bedrag van zevenduizend dollar. Zijn debuut was voorbestemd om op de Mexicaanse thuisvideomarkt te verschijnen, echter Columbia Pictures zag meer perspectief, kocht de rechten en liet Rodriguez met Desperado (1995) en Once Upon a Time in Mexico (2003) zijn trilogie voltooien. Ondertussen was het maatje van Quentin Tarantino al doorgebroken met From Dusk Till Dawn (1996) om in 2005 zijn naam te vestigen met Sin City.

Terug naar de polder. Waar Rodriguez voor zijn eerste speelfilm het grootste deel van zijn budget moest aanwenden voor imitatiewapens gaf Klaas van Eijkeren het meest uit aan de huur van authentieke wapens. Voor de rest was hij aangewezen op veel goodwill en de vrijwillige medewerking van meer dan tweehonderd amateurs en professionals, bijna allemaal afkomstig uit Den Bosch en omgeving. Hoewel een groot deel van Patria zich afspeelt in de loopgraven is bijna de hele film in de eigen contreien opgenomen. Van Eijkeren blijkt veelzijdig: hij regisseerde, produceerde, schreef, castte, monteerde, acteerde en musiceerde. Allemaal low budget. Je kunt dat goed zien en horen, maar storen doet het nergens. Dit eerste Nederlandse filmdrama over de Eerste Wereldoorlog is met liefde en toewijding gemaakt.

Brieven
Het scenario van Patria is gebaseerd op de brieven die Arthur Knaap vanaf het oorlogsfront stuurde naar zijn ouders. Voor nog meer authenticiteit raadpleegde Van Eijkeren het regimentsdagboek. Het verhaal begint als Arthur (gespeeld door Timothy Flohr) in Parijs woont. Zijn vader werkt er als cultuurrecensent van De Telegraaf. Het is een tijd waarin weinig gebeurt. Dus als Arthurs vrienden op een dag uitgelaten roepen: ‘Het is oorlog!’, ontstaat bij hem avontuurlijke opwinding. In het kielzog van enkele honderden andere jongens uit het neutrale Nederland meldt hij zich bij het Vreemdelingenlegioen. Arthur is jong en heeft een romantisch beeld van de oorlog. Echter als hij in de Noord-Franse loopgraven zit en zijn collega’s bij bosjes sneuvelen, verandert Arthur van een zachtaardig groentje tot een ontgoochelde, maar voorbeeldige soldaat die aanvallen met mosterdgas probeert te trotseren en uit lijfsbehoud vijanden aan het mes rijgt.

Recensie Patria

Niet alle gespeelde dialogen in de film zijn even geslaagd (ook in menig populaire Nederlandse romcom worden teksten houterig opgezegd), de actie daarentegen oogt vrij realistisch. Gesteund door aardige fotografie, degelijk camerawerk en zijn eigen eenvoudige synthesizerklanken lukt het Klaas van Eijkeren de spanning langzaam op te voeren en de kijker mee te nemen in de tijdsgeest en de waanzin van de Groote Oorlog waar mensen zich voor een paar meter terreinwinst moesten laten afslachten. De waardigheid in het afsluitende panoramashot onderstreept de ambitie en het talent van de filmmaker. Misschien dat het Nederlands Filmfonds bereid is voor zijn volgende project een paar ton vrij te maken.

 

20 september 2014

 
ALLE RECENSIES

Trip to Italy, The

Posted on

***

recensie  The Trip to Italy

Mosterd na de maaltijd?

door George Vermij

Michael Winterbottoms The Trip to Italy biedt het vaste recept van komieken Steve Coogan en Rob Brydon die elkaar de loef afsteken, terwijl de regisseur er nog een smakelijk mediterraan sausje overheen gooit.

Het idee achter de oorspronkelijke The Trip moet Winterbottom wel deels hebben afgekeken van Louis Malles My Dinner with Andre (1981) waar twee acteurs aan tafel met elkaar in discussie raken over het vak. Coogan en Brydon deden iets vergelijkbaars in The Trip (2010), de filmbewerking van de gelijknamige serie voor de BBC. Ook The Trip to Italy is een spin-off van een serie waar meer aandacht wordt gegeven aan de culinaire perikelen van het Britse duo.

Recensie The Trip to Italy

Zoals de titel al prijsgeeft, vindt ditmaal alles plaats onder de Italiaanse zon. De acteurs worden er weer op uitgestuurd om te gaan schrijven over restaurants. Niet omdat het gastronomische connaisseurs zijn, maar wegens hun celebrity-status. De trip start in het noorden van Italië en loopt van de kust van Ligurië naar Rome om te eindigen op Capri. Ondertussen rijdt het duo in een mini (vette knipoog naar de oorspronkelijke The Italian Job uit 1969) terwijl ze gevat bekvechten over hun fluctuerende sterstatus.

Seksloze oom
Coogan en Brydon spelen zichzelf: Britse komieken die ondanks hun succes bang zijn om gedegradeerd te raken in de showbusiness. Leeftijd en afnemend sexappeal zijn daarbij de grootste ergernissen die ze aankaarten in gesprekken. Het voorziet de film van een meta-aspect waar de filmindustrie op de hak wordt genomen en waar realiteit en fictie schijnbaar in elkaar overlopen. Uit hun conversaties kun je concluderen dat ze in een midlifecrisis zijn beland. Voor jonge vrouwen zijn ze niet meer aantrekkelijk, maar verworden tot een sympathieke maar seksloze oom.

Naast deze frustraties tussen de gangen door is er tijd om op bedevaart te gaan langs de plekken waar Britse romantische dichters op grand tour zijn geweest. De film is geslaagd in de wijze waarop hoge en lage cultuur elkaar afwisselen. Alanis Morissette, Lord Byron, Roger Moore, Alberto Moravia en Jean-Luc Godard. Ze passeren allemaal de revue in de reis door Italië en in een tijd waarin er geen sprake meer lijkt te zijn van een onderscheid tussen high- en lowbrow. Het enige wat je moet bezitten is een brede kennis en interesse in dat veelkoppige monster dat nu cultuur heet. De verwijzingen worden gebruikt als een wisselende decoratie, net als de maaltijden die heerlijk worden gefilmd en je doen verlangen om even een retourtje Rome te boeken.

Moeders en onenightstands
Films over de filmwereld zijn vaak cynisch maar met een knipoog. Naast narcisme, materialisme en oppervlakkigheid is humor het beste middel om door de illusie te prikken. Die humor bezitten Coogan en Brydon natuurlijk, maar daar vervalt de film helaas wel in herhaling. De gevatte chemie die in het eerste deel nog fris was, heeft hier aan nieuwigheid ingeboet. De imitaties die in The Trip nog hilarisch waren, zijn op momenten irritant. Weer Al Pacino? Weer Brydons impressie van een kleine man in een doos?

De beste scènes zijn die waar het duo wordt aangevuld door anderen. Zo komen Coogans assistent en zoon ook mee tijdens hun trip, terwijl die ook weer zorgen voor stof om over te praten. Met een publiek wordt de inzet voor de rivaliserende komieken hoger, maar het versterkt ook de gezellige sfeer van mensen die met elkaar genieten tijdens een maaltijd.

Recensie The Trip to Italy

Ondanks de melancholie en luxeproblemen die worden aangekaart blijft de film erg vrijblijvend in zijn boodschap over roem en het goede leven. Verveling blijkt nu eenmaal een onvermijdelijk nadeel te zijn in de gouden kooi van beroemdheid. So what en big deal. In La Dolce Vita (1960) werd al hetzelfde geopperd, zegt de assistent van Coogan in een scène in Rome. Ondanks die inzichten is er verder geen ontwikkeling en blijven beide acteurs gevangen in hun rollen die hun succes hebben bepaald.

Wat verder opvalt, is dat in beide trips de vrouwen er bekaaid vanaf komen. Het zijn moeders of onenightstands. Oftewel een avontuurtje voor een ijdele man die zijn viriliteit nog wil bewijzen, maar als alles voorbij is wacht vrouwlief altijd nog trouw thuis. De onderliggende melancholie van de mannen wordt daarmee wel realistisch onderuit gehaald. De romantische idealen van oude dichters die worden verheerlijkt hebben een heel basale, primitieve en platte oorsprong: Een libido dat zich ondanks de jaren niet laat temmen.

Vermakelijk tussendoortje
Winterbottom speelde al eerder met de oppervlakkigheden van de filmwereld in A Cock and Bull Story (2005) over een gedoemde poging om het cultboek Tristram Shandy te verfilmen. In die film spelen Coogan en Brydon ook tegenover elkaar terwijl Winterbottom verwijst naar Fellini’s 8 ½ (Otto e mezzo, 1963). Winterbottom blijft in dat opzicht een eclectische regisseur die naast Brits sociaalrealisme ook experimenteler te werk gaat. Van hardcore porno met filmhuis pretenties (9 Songs uit 2004) naar maatschappijkritische docu’s (The Shock Doctrine uit 2009). Binnen de diversiteit van zijn oeuvre is The Trip to Italy vooral een vermakelijk tussendoortje.

 

19 september 2014

 
ALLE RECENSIES

Winter Sleep

Posted on

*****

recensie  Winter Sleep (Kış Uykusu) 

Verveling legt diepste gevoelens bloot

door Cor Oliemeulen

Winter Sleep is een intrigerend drama over subtiele confrontaties: tussen man en vrouw, broer en zus, baas en arbeider, huisbaas en huurder. Levensecht, sfeerrijk, literair en aangenaam traag.

Sinds zijn eerste grote filmfestivalsucces Uzak (2000) is Nuri Bilge Ceylan een graag geziene, en consequent bejubelde, gast in Cannes. Ook met Climates (2006), Three Monkeys (2008) en Once Upon a Time in Anatolia (2011) viel de Turkse regisseur, een van de beste Europese filmmakers van deze eeuw, daar in de prijzen. Met zijn jongste opus, Winter Sleep (Kış Uykusu), veroverde hij dit jaar de Gouden Palm.

Recensie Winter Sleep

Stem van de steppe
Net als in zijn vorige films vormt de overweldigende natuur met bijna oneindige landschappen het decor van de intriges, echter ditmaal is er veel meer dialoog en verbaal huiselijk geweld dan we gewend zijn. Ceylan construeerde samen met zijn vrouw Erbu het filmscenario op drie korte verhalen van Anton Tsjechov. De dialogen in Winter Sleep zijn dan ook superbe, het declameren van de acteurs bij vlagen weergaloos.

De plot draait om Aydin (Haluk Bilgener), een onverdienstelijke toneelspeler die tegenwoordig een oud familiehotel in de bergen van Cappadocië runt. Het is winter en de laatste gasten vertrekken: een jong Japans stel en een avontuurlijke motorrijder. Aydin doodt de tijd met het neerkrabbelen van opiniestukken voor het onbeduidende krantje De Stem van de Steppe en koestert de ambitie om een boek over de geschiedenis van het Turkse theater te schrijven.

Zijn vrouw Nihal (Melisa Sözen) woont aan de andere kant van het hotel. Zij wil niet enkel teren op de zak van haar welgestelde echtgenoot en houdt zich bezig met liefdadigheidswerk, momenteel het inzamelen van geld voor arme scholen in de regio. Aydins zus Necla (Demet Akbag) is gescheiden, ligt voornamelijk op de sofa met een goed boek en mag gerust worden wakker gemaakt voor een potje filosoferen. Waar Ceylan in zijn eerdere films voornamelijk werkte met acteurs uit zijn directe omgeving, beschikt hij nu over drie protagonisten die hun sporen in eigen land ruimschoots hebben verdiend.

Literair toneel op het witte doek
Absolute hoogtepunten van Winter Sleep zijn de discussies die Aydin heeft met de twee vrouwen. Een vol kwartier lang volgt de kijker de schermutselingen van Aydin met zijn zus Necla die het niveau van zijn artikelen ter discussie stelt. ‘Experts moeten over bepaalde onderwerpen schrijven, niet amateurs’, zo daagt zij hem uit. ‘Het onderwerp kiest jou’, stelt hij. Broer en zus vertrekken nauwelijks een spier tijdens de dialoog en laten zich lastig emotioneel uit de tent lokken. De scène begint ingehouden en bouwt op tot meesterlijk kibbelwerk dat sterk doet denken aan de intense relatiedrama’s van Ingmar Bergman, ook omdat het hele fragment met slechts één camera is opgenomen. Heel geleidelijk wordt de intellectuele toon cynischer, bijtender en zelfs beledigend, maar tegelijkertijd doen ze alsof het allemaal niet deert. Het is literair toneel op het witte doek met een grote amusementswaarde.

Recensie Winter Sleep

Ook Nihal kom aan de beurt. Aydin bemoeit zich in de ogen van zijn geliefde met haar filantropische activiteiten. Het is het enige dat ze helemaal voor zichzelf heeft en dat wil ze graag zo houden. Maar met zijn ‘geweldige’ ondernemingservaring leest Aydin haar maar al te graag de les, bijvoorbeeld over het gevaar van oplichting en haar gebrekkige administratie. Ook deze discussie begint ogenschijnlijk als een goed bedoeld gesprek tussen twee beschaafde, intelligente mensen, echter Aydins minachting, egoïsme en arrogantie liggen voortdurend op de loer. Het toont wat verveling met een mens kan doen: gevoelens van twijfel en zinloosheid sijpelen zomaar door een vorstelijk laagje van oprechtheid, trots en moraliteit.

De rode draad in Winter Sleep wordt gesponnen door een aanvaring tussen Aydin en de familie van een imam. Diens neefje heeft namelijk een autoruit ingegooid nadat huizenbezitter Aydin beslag heeft laten leggen op hun tv omdat de huur niet tijdig is betaald. Van de kruiperige spijtbetuigingen van de imam en het neefje dat flauwvalt als hij Aydins hand moet kussen tot en met de geheime compensatiepoging van Nihal – het hele drama is subliem opgebouwd en eindigt drie uur later zoals het begon: in een diepe winterslaap.

 

19 september 2014

 
ALLE RECENSIES

Deliver Us from Evil

Posted on

***

recensie  Deliver Us from Evil

Duizelingwekkende duivelse rit

door Suzan Groothuis

Het zal je maar gebeuren. Je bent een no-nonsense cop en ineens heb je te maken met een zaak die gelinkt is aan duivelse krachten. Gebaseerd op een waargebeurd verhaal neemt Scott Derrickson (The Exorcism of Emily Rose, Sinister) je mee op een duizelingwekkende rit tussen actie, thriller en horror in.

Politieagent Ralph Sarchie (Eric Bana: Munich) is een diehard cop. Een die zich vol overgave op zijn werk stort. De donkere kant van het leven blijft hem niet bespaard: in de South Bronx, zijn werkgebied, krijgt Sarchie het zwaar te verduren. Een dode baby gewikkeld in een deken, als een dood pakketje afgeleverd. Huiselijk geweld. En een vrouw die op onverklaarbare wijze haar baby in de gracht van een dierentuin werpt.

Recensie Deliver Us from Evil

Even terug naar het begin. De film opent met een scène in Irak waar drie U.S. Marines een ondergrondse kamer binnendringen, in de verwachting daar hun belagers te vinden. Beter waren ze boven gebleven, waar het oorlogsgeweld raast en tiert. Want in die ondergrondse ruimte komen ze met iets in aanraking, dat zorgt dat hun leven nooit meer hetzelfde is.

De drie mariniers blijken vier jaar later een link te hebben met de vrouw in de dierentuin en een casus van huiselijk geweld. Samen met zijn buddy cop Butler (Joel McHale, bekend van de comedy Community) stort Sarchie zich op de vreemde gebeurtenissen. De vrouw in de dierentuin, gek of bezeten? En wie is die schilder die ongezien de muren van het leeuwenverblijf wit? Geleidelijk aan ontvouwt zich de waarheid, waarbij Sarchie vermoedt dat er grotere, kwade krachten in het spel zijn.

Van politiethriller naar duivelsuitroeiing
De film begint als stuwende politiethriller, met veel grijs- en blauwtinten en snelle montages, waarbij een zenuwslopende actiescène in de dierentuin een hoogtepunt is. Terwijl Sarchie zich vastbijt in de zaak ontmoet hij priester Mendoza (Édgar Ramírez, bekend van de hooggewaardeerde serie Carlos), die hem ervan overtuigt dat er wellicht duistere krachten in het spel zijn. “There are two types of evil in this life, Officer Sarchie. Secondary evil, the evil that men do. And primary evil, which is something else entirely.”

Regisseur Scott Derrickson trakteert de kijker vervolgens op een huiveringwekkende rit, waarbij Sarchie met behulp van Mendoza geleidelijk aan op het spoor komt van de bezeten ex-marinier Santino (de Britse acteur Sean Harris). Spanningsvolle achtervolgingen door een regenachtige, donkere South Bronx leiden tot een ontmoeting met het Kwaad zelf, resulterend in een exorcisme waar je U tegen zegt.

Derrickson heeft een behoorlijke staat van dienst als horrorfilmmaker met een hang naar duistere, duivelse krachten. Zijn debuut Hellraiser: Inferno (2000) is een geslaagde mix van politiethriller en de bodyhorror van de Cenobites en Pinhead. Met The Exorcism of Emily Rose (2005) verkende hij al de paden van bezetenheid gecombineerd met een rechtbankdrama, overigens losjes gebaseerd op een echte casus van exorcisme. Sinister  (2012), zijn meest geslaagde film, toont hoe een doodenge boogeyman  de levens binnendringt van onschuldige gezinnen.

Recensie Deliver Us from Evil

Licht aan het einde van de duistere tunnel
Deliver Us from Evil is gebaseerd op het waargebeurde verhaal van Ralph Sarchie. Dat maakt de film tot een bizarre kijkervaring, waarbij eenieder die niet in de duivel gelooft zich wel even achter de oren moet krabben. Duivelse boodschappen schuilen achter gewitte muren, katten blijken rotbeesten (er wordt dan ook op unieke wijze met één afgerekend) en dan is er nog de muziek van The Doors. Ooit vermoed dat hun “Break on Through” een portaal voor Duivelse krachten is?

De kracht van Deliver Us from Evil ligt ‘m, net als in Derricksons vorige films, in vlotte montages, rake schrikmomenten en een combinatie van filmische genres. Politiethriller, actie, horror, drama, het zit er allemaal in. Een soort mix van Se7en (neem de gedrevenheid van Sarchie en zijn hang naar de zonde toorn) en The Exorcist. Toch is ook Deliver Us rijk aan clichés: de nuchtere Sarchie die niets moet hebben van paranormale, duistere krachten, maar uiteindelijk zelf behept blijkt met een gave. De hippe priester (met zijn donkere krullen, bebaarde gezicht en leren jack lijkt Mendoza zowaar een beetje op Jim Morrison) die ook een ruig en duister leven geleid heeft. En natuurlijk de druk die het politiewerk op Sarchies gezinsleven uitoefent.

De moraal ligt er dik bovenop, maar voor menig horrorfan zal dat de pret niet drukken. Derrickson doet namelijk vooral waar hij goed in is: de kijker meeslepen in een wereld vol duisternis, waarbij de kans groot is dat creep Sean Harris (bekend van de serie Southcliffe) vaker het witte thriller- en horrordoek zal sieren. Dat er licht is aan het einde van de tunnel, boet wat aan kracht in, maar het is dan ook een waar gebeurd verhaal. Wie het bovenmenselijke kwaad wil zien zegevieren, moet Hellraiser: Inferno en Sinister zien.

 

15 september 2014

 

 

ALLE RECENSIES

 

Dorsvloer vol confetti

Posted on

***

recensie  Dorsvloer vol confetti

Op zoek naar Gods gereformeerde gezicht 

door Joan Gebraad

Het leven van bevindingrijke gelovigen spreekt kennelijk bij veel Nederlanders tot de verbeelding. De verfilming van Franca Treurs Dorsvloer vol confetti  biedt een interessante blik op hun leven. 

Bij bevindingrijk gelovigen staan God, gezin en kerk voorop. Daarover vertelt Franca Treur in 2009 in haar debuutroman Dorsvloer vol confetti. Auteurs als Jan Siebelink, Maarten ’t Hart en Jan Wolkers gingen haar voor. Treur behoort echter niet tot de protestgeneratie van bovengenoemde heren en zet zich niet extreem af tegen haar gereformeerde wortels. De verfilming onderscheidt zich in dit opzicht ook van verfilmingen als Terug naar Oegstgeest.

Katelijne (Hendrikje Nieuwerf) is een fantasierijke, eigenzinnige en intelligente twaalfjarige die graag met haar neus in de boeken zit. Ze groeit eind jaren tachtig op in een boerengezin met vier broers. Haar nukkige moeder (Susan Boogaerdt) heeft een ietwat ‘ongepaste’ liefde voor tuinieren en blijkt later niet afkomstig te zijn uit een zeer streng christelijk milieu. Voor Katelijne’s vader (Steven van Watermeulen) is de belangrijkste taak van de vrouw het huishouden. De ouders interesseren zich ook opvallend weinig voor hun dochter. Katelijne’s band met haar grootouders is stukken beter.

Recensie Dorsvloer vol confetti

Net een documentaire
Dorsvloer vol confetti herinnert aan een documentaire. Een trage. Het tempo van de film lijkt het leeftempo van de bevindingrijke gereformeerden te symboliseren. Waar de ‘zondige’ buitenwereld als een stroomtrein doordendert, verandert hun leefwereld gestaag. In een aaneenschakeling van scènes verkent Katelijne de gereformeerde en niet-gereformeerde wereld. Door schade en schande ontwikkelt de naïeve twaalfjarige zich geleidelijk tot een meisje met een eigen visie op de wereld. De onwetende buitenstaander gluurt via de camera mee over haar schouder en verwondert zich mogelijk over dezelfde dingen.

Moet opa bang zijn dat de hel op hem wacht na zijn overlijden? De dominee predikt namelijk over de zondigheid van de mens en dat men ook na het leven God moet vrezen. Daarbij komt dat Katelijne’s vader sterft in een gierput. Dat kan een straf zijn.

Ook de wereldse verleidingen lokken Katelijne. Met haar broer gaat ze stiekem in een kermisattractie. Dat zijn ze niet gewend. Maar God straft onmiddellijk. Broer en zus stappen misselijk uit. En in het dorp gaat de roddel snel. Bij thuiskomst weet moeder al wat haar kroost heeft uitgespookt. Een pak slaag, dat verdienen ze.

Alle filmscènes behandelen belangrijke thema’s van het gereformeerde leven en kunnen prima op zichzelf staan. In dit opzicht is de film vergelijkbaar met het boek. Tegelijkertijd zie je Katelijne steeds meer een eigen mening vormen en een zelfbewustere houding aannemen. De film is dus ook een coming-of-ageverhaal. Als de mens de geheimzinnige puzzelstukken van het leven in elkaar past, ontstaan eenheid en inzicht.

Bevrijding
Dorsvloer vol confetti verwijst naar Katelijne’s geestelijke ‘bevrijding’ van de strengheid en soberheid van de gereformeerde cultuur en de ontdekking van haar eigen stem. Wanneer haar broer Christian verplicht trouwt omdat hij een meisje bezwangerde, besluit Katelijne confetti te maken. Hiervoor gebruikt ze onder meer christelijke bladen. Op de bruiloft daalt de confetti op het bruidspaar neer. Een daad van rebellie, want confetti is een teken van wereldse uitbundigheid en frivoliteit. En bladen als het Reformatorisch Dagblad  en TerDege  transformeren tot confetti en die over de orthodox gezindten uitkiepen is natuurlijk niet echt een teken van respect voor gereformeerde leeswaar.

Het Zeeuwse landschap als metafoor
De filmmakers hebben hun best gedaan het Zeeuwse landschap en belangrijke cultuurelementen waarheidsgetrouw in beeld te brengen. Krijsende meeuwen aan het water, dijkwegen vol zeeën groen gras, alwaar her en der een schaap blaat. Maar ook door de beelden van de boerderijen, het grauwe rijtjeshuis van Christian en Petra in het stille dorp, het wereldse vertier in de vorm van de dorpskermis, mossels van Dingemans en het traditionele ringrijden, waan je je in Zeeland. Het verhaal speelt zich af op Walcheren, maar qua landschap zou het bijvoorbeeld soms net zo goed Tholen kunnen zijn.

De rust en romantiek van het Zeeuwse landschap zijn echter maar schijn. Dit is de blik van de buitenstaander. De zee kan ook woest zijn, stormen kunnen over het land gieren. Zo is ook het gereformeerde leven: achter gesloten deuren is activiteit en worstelt men met vraagstukken over onder meer modernisering en ‘verwereldlijking’.

Recensie Dorsvloer vol confetti

In de details vind je de duivel
Dorsvloer vol confetti lijkt op het eerste gezicht een zeer realistisch beeld van bevindingrijke gelovigen te geven. De details onthullen echter een gebrek aan kennis. Zo verschijnt Petra op haar huwelijksdag in een monsterlijke lila jurk. De mouwen laten haar schouders onbedekt. Ook draagt ze een paarse sluier. Dit is ondenkbaar in streng geformeerde kringen. In het boek draagt Petra dan ook een huidskleurige jurk die haar armen bedekt en een hoed.

Verder valt op dat Katelijne’s vader en opa een baard hebben, terwijl bevindingrijke mannen zich moeten scheren en kort haar dragen. Maar kennelijk heeft de dominee daar geen bezwaar tegen. En spijkerkleding? Vrouwen in spijkerblouses en mannen in spijkerbroeken?

Al met al is Dorsvloer vol confetti een boeiende en bij vlagen grappige film. Voor onbekenden van de orthodox gereformeerde cultuur biedt de film een goede mogelijkheid iets van hun leefwereld te begrijpen. Een iets sneller verteltempo had de film pittiger gemaakt.

 

15 september 2014

 

MEER RECENSIES