Movies that Matter Festival 2017 – Deel 3

Movies That Matter Festival, deel 3
Onwerkelijk Fukushima, ex-kindsoldaat en meisjesschool in Afghanistan

door Cor Oliemeulen

Het Movies That Matter Festival beleeft het laatste weekend, waarin de prijzen in de verschillende categorieën zullen worden verdeeld. Veel belangrijker is het podium waarop bevlogen filmmakers hun observaties en boodschappen wisten uit te dragen.

Aan negen dagen laveren tussen een staat van bewustzijn, gedeprimeerdheid, inspiratie en hoop komt weer een eind. Voer voor discussie blijft.

 

Half-Life in Fukushima

Half-Life in Fukushima: doelloos wachten op wat eens was
De zeebeving en daaropvolgende tsunami van 11 maart 2011 rond de kerncentrale Fukushima in Japan leidde tot de uitstoot van radioactiviteit. Ruim vijf jaar na de ramp wonen slechts enkele personen middenin de besmette zone. De Zwitsers/Franse documentaire Half-Life in Fukushima volgt het eenzame bestaan van een boer, die een kleine veestapel onderhoudt, lukraak wat troep opruimt, een balletje slaat op de resten van een golfbaan en min of meer doelloos wacht op de dag dat de eerste bewoners weer mogen terugkeren.

Dat levert onwerkelijke beelden op. Soms grappig, bijvoorbeeld als de man minutenlang keurig wacht voor een stoplicht terwijl er in velden of wegen niets of niemand te bekennen is. Regelmatig beklemmend, bijvoorbeeld wanneer hij zich door een post-apocalyptisch landschap beweegt naar de zee die veel onheil heeft aangericht. De bijna dodelijke stilte komt mooi tot uiting in een scène waarin de boer moederziel door een winkelstraat loopt. We zien geen enkele bedrijvigheid, maar op de geluidsband horen we de enorme drukte van vroeger. Half-Life in Fukushima is een nuttige documentaire voor overheidsfunctionarissen die geloven in de absolute veiligheid van kerncentrales.

 

No Place For A Rebel

No Place For A Rebel: Is de dader het slachtoffer?
Wat gebeurt er met kindsoldaten die hun leger weten te ontvluchten? Op die vraag geven Ariadne Asimakopoulos en Maartje Wegdam antwoord in hun documentaire No Place For A Rebel die na vier jaar filmen in Noord-Oeganda succesvol kon worden afgesloten middels crowdfunding. Het duo volgde de 27-jarige Opono Opondo die terugkeerde nadat hij maar liefst zestien jaar had gevochten voor het rebellenleger LRA van Joseph Kony. Ontvoerd, gehersenspoeld en door geweld gedwongen om te doden, is hij één van de naar schatting 30.000 kindsoldaten, waarvan slechts een klein percentage na terugkeer poogt een plek in de burgermaatschappij te vinden.

Opono leert motorrijden, timmeren en vaardigheden die hij anders allang onder de knie zou hebben gehad. Hij lijkt zijn best te doen, gesteund door een vriend en een oom die ook andere voormalige kindsoldaten op weg probeert te helpen. Maar de onzekerheid overheerst en de argwaan spuwt soms uit zijn ogen. Dat leidt tot de aangrijpendste scène als Opono na al die tijd een bezoek brengt aan zijn moeder en broer op het platteland. Hoewel ze elkaar hebben gemist, blijft de afstand groot en het verblijf van korte duur. Iemand die heeft gedood, wordt immers omringd door kwade geesten.

No Place For A Rebel  laat op een pijnlijk duidelijke manier zien hoe ontheemde kinderen worden getekend voor het leven. Echter de kijker zit in dezelfde spagaat als de bevolking die leed onder de LRA-terreur: moet je de voormalige kindsoldaten vergeven en een nieuwe kans bieden of moet je hen vervolgen als kan worden bewezen dat ze hebben gemoord? Hoever strekt de huidige verantwoordelijkheid van de overheid die de kinderen destijds niet beschermde zodat zij konden worden ontvoerd? Is de dader het slachtoffer?

Uiteindelijk moet ook Opono, die geld nodig heeft om een nieuw bestaan op te bouwen, een afweging maken: wordt hij nu werkelijk soldaat in het Oegandese leger? Realiseert hij zich voldoende dat hij dan zal moeten vechten tegen zijn oude kameraden, die het grootste deel van zijn leven voor hem hebben ‘gezorgd’?

 

What Tomorrow Brings

What Tomorrow Brings: Verandering moet uit het volk zelf komen
Misschien wel de mooiste documentaire in het programma A Matter of ACT (en van het hele festival) is What Tomorrow Brings. De vrijgevochten Razia Jan richt na veel weerstand in een afgelegen Afghaans dorp de allereerste meisjesschool op. Het duurt niet lang voordat we gaan houden van deze moedige vrouw en haar leerlingen, die na de overheersing van de Taliban voor het eerst lijken te kunnen lachen. Ze zijn leergierig en krijgen les van andere inspirerende leraressen. Begonnen met enkele tientallen meisjes, vandaag de dag ruim vijfhonderd. O ja, er is één man: de directeur. Het moet immers niet al te zot worden voor de conservatieve krachten in het dorp waarvan velen onderwijs voor meisjes onzin vinden en hen liever verstoppen onder een boerka. Maar het vuur van Razia Jan is al jaren ondoofbaar en respect van de meerderheid van het dorp is uiteindelijk haar deel.

Waar buitenlandse mogendheden zich in het verleden bezighielden met het bouwen van talrijke scholen in Afghanistan die over het algemeen in korte tijd door de Taliban met de grond werden gelijkgemaakt, fungeert de meisjesschool als een rots in de branding en als trots van deze gemeenschap. Die trots (met relativerende humor) straalt Razia Jan ook uit tijdens de Q&A na afloop van de laatste vertoning van de documentaire. Helaas kent de grote zaal van Theater aan het Spui op dat moment slechts dertig bezoekers.

Ook What Tomorrow Brings is zo’n film die je onherroepelijk aan het denken zet. Want wat brengt de toekomst? Wat als de buitenlandse troepen Afghanistan verlaten en de Taliban weer de macht grijpt? Je moet er niet aan denken. Maar goed, verandering moet uit het volk zelf komen, ook al duurt dat misschien nog lang.

Lichtend voorbeeld is de jonge vrouw Rihali. Ze moest de meisjesschool verlaten omdat de nieuwe, zestienjarige (!) vrouw van haar vader geen thee kon zetten en bovendien zou Rihali worden uitgehuwelijkt aan een zeventigjarige (!) man. Ondanks de klappen van haar broers bleef zij zich verzetten en wist ze haar vader na een half jaar te overtuigen: Rihali zal niet worden uitgehuwelijkt en ze mag terug naar de meisjesschool. Maar zal ze haar ambitie om te gaan studeren door de onzekere toekomst kunnen waarmaken?

 

31 maart 2017


DEEL 1: Vrouwen met een ijzeren wil

DEEL 2: Duivels dilemma Servië, corruptie Bulgarije en zelfverrijking Borneo



MEER FILMFESTIVAL

Movies that Matter Festival 2017 – Deel 2

Movies That Matter Festival, deel 2
Duivels dilemma Servië, corruptie Bulgarije en zelfverrijking Borneo

door Cor Oliemeulen

Het programma Camera Justitia is een belangrijke pijler van het Movies That Matter Festival, dat niet zomaar wordt gehouden in de internationale stad van recht en vrede. Jozias van Aartsen, oud-burgemeester van Den Haag, is voorzitter van de jury, die de winnaar zal kiezen uit vier speelfilms en vier documentaires waarin juridische dwalingen en dilemma’s centraal staan. Eén van de kanshebbers is het Servische drama A Good Wife.

Verder in dit tweede verslag tragikomische satire uit Bulgarije en een imponerende documentaire over het bijna verdwenen tropische regenwoud op Borneo door toedoen van een zichzelf verrijkende politicus.

 

A Good Wife

A Good Wife: Het verleden laten rusten?
De in Servië welbekende actrice Mirjana Karanovic speelt de mooie, kwetsbare hoofdrol in haar eigen regiedebuut. Milena is moeder van een zoon en twee dochters. De oudste dochter woont niet meer thuis. Ze heeft met haar vader Vlada een meningsverschil over de situatie die is ontstaan na de Joegoslavische burgeroorlog. Milena, die een relatie kreeg met Vlada nadat hij twee mannen die haar lastigvielen had verjaagd, wil het beladen verleden laten rusten. Haar kalme leven verandert op het moment dat bij haar borstkanker wordt vastgesteld. Milena steekt aanvankelijk haar kop in het zand en gaat het huis drastisch opruimen om haar gedachten te verzetten. Ze ontdekt een videoband met oude beelden: Vlada en enkele andere Servische militairen sleuren een groepje Bosnische jongens naar de bossen. Het schokkende gevolg laat zich raden.

A Good Wife toont klip en klaar hoe de afdrukken van een burgeroorlog altijd op de een of andere manier aan de oppervlakte komen. Het drama bouwt langzaam op zodat de kijker alle kans krijgt om in Milena’s hoofd te kruipen om onvermijdelijk met haar duivelse dilemma mee te worstelen. Karanovic’s sterke, ingetogen mimiek verraadt duizelingwekkende gedachten die zij niet hoeft uit te spreken. Vlak voordat zij onder het mes moet, stelt Milena een daad. Eens een goede vrouw, altijd een goede vrouw. Of juist niet?

 

Glory

Glory: Onbetaalbaar horloge
Een teruggetrokken spoorwegmedewerker vindt op en naast de rails grote stapels bankbiljetten. Hij meldt het bij de autoriteiten, wordt voor even een mediaheld, maar fungeert binnen no-time als speelbal van de pr-machine van het ministerie van transport om op die manier een corruptieschandaal te verhullen. Glory begint kluchtig omdat de eerlijke vinder een aanzienlijk stotterprobleem heeft, wat de nodige misverstanden oplevert. Er is bovendien het nodige gehannes met een bevuilde broek die net voor aanvang van een live persconferentie met de minister moet worden vervangen, en dan verdwijnt ook nog het horloge van de spoorwegman, een erfstuk met een inscriptie van zijn vader.

Geleidelijk verandert deze tragikomedie in een bij vlagen komische tragedie. Een vlotte satire over de optelsom van slinkse overheidspraktijken, bureaucratie en een kritisch tv-station waarvan een simpele ziel de dupe wordt. De centrale kwade genius in deze koddige geschiedenis is de egocentrische Julia (Margita Gosheva), die alles doet om de transportminister uit de wind te houden. De prominente positie van haar mobieltje is grappig en deerniswekkend tegelijk, bijvoorbeeld als de gynaecoloog haar en haar man probeert uit te leggen hoe zij alsnog zwanger kan worden, en later als zij zich op gezette tijden moet injecteren. Gosheva speelde eerder de hoofdrol in The Lesson van hetzelfde regisseursduo Kristina Grozeva en Petar Valchanov. Dat drama geeft een soortgelijk beeld van het leven in het hedendaagse Bulgarije.

 

The Borneo Case

The Borneo Case: Nog tien procent van tropisch regenwoud
Voor deze documentaire over het op zeer grote schaal kappen van het tropisch regenwoud op Borneo was al voor aanvang veel aandacht, getuige het uitgebreide artikel in de Movies That Matter Festival-krant. Jong en oud in de zaal liet zich meeslepen door het persoonlijke verhaal van activist Mutang Urud, die zich na afloop, samen met de Zweedse regisseur Erik Pauser, door een geëngageerd publiek met vragen liet overstelpen.

Het is dan ook geen kattenpis wat The Borneo Case laat zien. Negentig procent van een van de oudste tropische regenwouden op aarde is gekapt ten behoeve van de houthandel en de palmolie-industrie. Bosbewoners op het Maleisische eiland moesten hun heil elders zoeken en middenin het oorspronkelijke regenwoud is een immense zee ontstaan. De documentaire legt haarfijn uit waarom tegenstanders geen kans hadden tegen een zichzelf verrijkende politicus met zijn familie die banden kreeg met vierhonderd bedrijven in 25 landen. Eén van de grote boosdoeners blijkt de Deutsche Bank.

We volgen de jarenlange strijd van Mutang Urud, die na zijn toespraak bij de Verenigde Naties terug in eigen land werd gearresteerd en gemarteld, en besloot om naar Canada uit te wijken. Bovendien leren we hoe het Bruno Manser Fonds zich nog immer inzet voor de missie van zijn Zwitserse naamgever die in 1990 spoorloos verdween op Borneo en hoe het jarenlange onderzoekswerk van de Engelse onderzoeksjournalist Clare Rewcastle Brown uiteindelijk leidde tot het aftreden van de onaantastbare, corrupte machthebber. Maar – zo verzekeren de makers na afloop – de strijd is nog niet gewonnen. En ‘cases’ als op Borneo bestaan ook nog op andere plaatsen in de wereld.

29 maart 2017


DEEL 1: Vrouwen met een ijzeren wil

DEEL 3: Onwerkelijk Fukushima, ex-kindsoldaat en meisjesschool in Afghanistan


MEER FILMFESTIVAL

Movies that Matter Festival 2017 – Deel 1

Movies That Matter Festival, deel 1
Vrouwen met een ijzeren wil

door Cor Oliemeulen

Onderdrukking en vrijheidsstrijd, vluchtelingen en terroristen, corruptie en opstand, klimaat en milieu, racisme en discriminatie, oorlog en vrede. Het jaarlijkse Movies That Matter Festival in Den Haag toont zo’n zeventig films uit alle uithoeken van de wereld die ertoe doen. Buiten trotseert het voorjaarszonnetje de frisse wind, binnen in het Filmhuis Den Haag en Theater aan het Spui staat een legertje vrijwilligers klaar om de gasten te verwelkomen.

Tijdens het festival, dat duurt toe en met 1 april, komen zowel documentaires (met regelmatig vraaggesprekken met filmmakers na afloop) als speelfilms aan bod. In ons eerste verslag drie speelfilms over vrouwen met een ijzeren wil.
 

Sami Blood

Sami Blood: Rendiermeisje ontvlucht haar volk
Kun je een vrouw zijn als je veertien bent? Wel als je Elle Marja heet, behoort tot het Sami-volk in Lapland, de discriminerende omgeving probeert te ontvluchten en snel uitgroeit tot iemand die volwassen keuzes maakt. De Sami wonen in de ongerepte natuur, kennen een eigen cultuur en worden in het Zweden van de jaren dertig als minderwaardig beschouwd. In de mooi gefotografeerde debuutspeelfilm Sami Blood van Amanda Kernell volgen we Elle Marja die samen met haar jonge zusje in een instituut door een strenge Zweedse juffrouw wordt onderricht en gedrild. De meisjes mogen niet langer hun eigen taal spreken en de dokter meet hun schedels, fotografeert hen naakt, alsof de Sami een volstrekt achterlijk volk is. Elle Marja is ambitieus en wil gaan studeren, maar de juf vindt dat Lappen hiervoor te weinig hersencapaciteit hebben en weigert het vereiste document te ondertekenen.

En dan komt de dag dat Elle Marja stiekem een andere jurk aantrekt, haar traditionele kleding verbrandt en vlucht naar de wereld buiten de voor haar verstikkende Sami-cultuur, die wordt geteisterd door vooroordelen en minachting van de maatschappij. Zij noemt zich voortaan Christina en ontmoet een jonge, welgestelde student. Tijdens het onverbiddelijke afscheid van haar familie en de moeizame ontdekkingstocht in de haar onbekende wereld, soms confronterend en aangrijpend, zit de camera dicht op haar huid en spat de energieke verschijning van nieuweling Lene Cecilia Sparrok van het scherm.
 

The Teacher

The Teacher: Lerares straft kinderen als ouders niet meewerken
Ook lerares Mária Drazdechová (Zuzana Mauréry) van een school in Bratislava begin jaren tachtig heeft een ijzeren wil, gesteund door de machtsverstrengeling van het toenmalige communistische gezag in Tsjecho-Slowakije. Het lukt haar om de meeste leerlingen – én hun ouders – precies te laten doen wat zij wenst. Dat blijkt al direct wanneer ze tijdens haar introductie als nieuwe leerkracht aan de kinderen vraagt wat hun ouders doen voor de kost. Zo wordt een vader die als boekhouder op de luchthaven werkt, vriendelijk doch dringend verzocht om taartjes te laten smokkelen naar Mária’s zus in Moskou en wordt een leerlinge met balletaspiraties gestraft omdat haar ouders zich niet door de lerares voor het karretje laten spannen.

Het komische drama van de Slovaakse regisseur Jan Hrebejk begint met deze aardige premisse en wordt grilliger vanaf het moment dat het danseresje met haar hoofd in de oven wordt aangetroffen en de directrice van de school alle ouders van Mária’s klas optrommelt om te stemmen of de lerares misschien niet weg moet. Er ontstaat tweespalt tussen twee groepen ouders, waarbij een rauwe gymleraar met losse handjes de opstandige klasse symboliseert en een onvermurwbare rechter er namens de gevestigde orde alles aan doet om de verhitte gemoederen te bedaren. Met dit verhaal over rechtvaardigheid versus corruptie is The Teacher origineel in zijn thema en opbouw, maar had de film een sterkere uitsmijter verdiend.
 

A United Kingdom

A United Kingdom: Simplistisch sprookje
Het Movies That Matter Festival programmeert ook mensenrechtenfilms die succesvol bleken tijdens andere filmfestivals, zoals I, Daniel Blake, Sonita, Fuocammare en Zero Days. Logisch, want bekende namen trekken extra publiek. Met de Nederlandse première van A United Kingdom was op de eerste avond een volle zaal verzekerd. Het verhaal gaat over de toekomstige koning van Botswana, Seretse Khama, die in het Londen van de jaren veertig verliefd wordt op de blanke Ruth en geheel tegen de wens van hun beider families met elkaar trouwen. Niet hun interraciale huwelijk is het grootste probleem, maar de mogelijke internationale politieke consequenties.

Het moet gezegd dat beide tortelduifjes hun beste beentje voorzetten. De rol van troonopvolger Seretse wordt met (soms overdreven) gevoel en emotie gespeeld door David Oyelowo (Martin Luther King in Selma), terwijl we nog meer bewondering hebben voor de gereserveerde, maar onwankelbare Ruth, een rol die Rosemund Pike (Gone Girl) op het lijf is geschreven. A United Kingdom van regisseur Amma Asante (Belle) is technisch goed verzorgd, echter het afgezaagde script biedt geen enkele verrassing. Natuurlijk had dit romantische stel een belangrijke voorbeeldfunctie voor interraciale koppels overal ter wereld in hun streven naar gelijkwaardigheid, maar alle verhoudingen en politieke verwikkelingen worden wel heel erg simplistisch neergezet. Steeds als er een hindernis opdoemt, weet je al meteen dat alles goed komt. Gelukkig is het gros van de andere films van het festival minder voorspelbaar en afstandelijk. Daarover meer in de volgende verslagen.
 

27 maart 2017

 
DEEL 2: Duivels dilemma Servië, corruptie Bulgarije en zelfverrijking Borneo

DEEL 3: Onwerkelijk Fukushima, ex-kindsoldaat en meisjesschool in Afghanistan


MEER FILMFESTIVAL

Movies that Matter Festival 2016 – Deel 2

Festivalverslag 2016: Deel 2

door Suzan Groothuis

In dit tweede en laatste deel nemen we je mee naar een grimmig Engeland waar het vechten is tegen zinloos politiegeweld, naar Bangladesh waar goedkope krachten onder erbarmelijke omstandigheden kleding fabriceren en tot slot een fictief dystopisch Zweden.

 

The Hard Stop

The Hard Stop – George Amponash
In Het Britse The Hard Stop aandacht voor zinloos politiegeweld in Noord-Londen. Centraal staat de dood van de 29-jarige Mark Duggan, die in het troosteloze, arme Tottenham ten noorden van Londen opgroeide. Nadat zijn neef is doodgestoken in een discotheek, denkt de politie dat Mark zijn familie zal wreken. Bij zijn aanhouding menen ze dat hij een wapen bij zich heeft en schieten ze hem neer. Mark overlijdt ter plekke. Achteraf blijkt hij ongewapend.

The Hard Stop toont een vicieuze cirkel van armoede, criminaliteit, rolbevestiging en bepalende autoriteiten. Aan de hand van terugblikken van familie en vrienden op Marks leven en een inkijkje in hoe moeilijk het is om als lid van een kansloze, zwarte gemeenschap een succesvol leven op te bouwen, werken we toe naar het einde van de film, dat weinig hoopvol is.

In The Hard Stop (een benaming voor een aanhouding waarbij je wordt klemgereden en je gewapend wordt verzocht je over te geven) zien we vooral hoe de kansen op een betere toekomst schaars zijn dankzij discriminatie en politiegeweld. Des te meer respect voor Marks vrienden en familie, die blijven strijden voor rechtvaardigheid.

 

The True Cost

The True Cost – Andrew Morgan
The True Cost geeft ook al geen fraai beeld van de wereld. In Andrew Morgans film draait het om kleding en de industrie die daarachter schuilgaat. In zijn breed gedocumenteerde film bezoeken we onder meer Texas, waar de katoen zijn oorsprong vindt en Bangladesh, waar goedkope arbeidskrachten onder erbarmelijke omstandigheden kleding fabriceren. Er zijn onthullende feiten: kleding staat na olie op de tweede plek van de grootste milieuvervuilers en alle liefdadigheid ten goede gebruiken arme landen nog geen tien procent van de gedoneerde kleding. De rest belandt op een grote vuilnisbelt, waar vervuilende stoffen verder hun werk doen.

Behalve een kritische blik op hoe kleding geproduceerd wordt in landen als Bangladesh en Cambodja, laat regisseur Andrew Morgan ook zien hoe het anders kan: voorbeelden zijn organische katoenteelt in Texas en het duurzame bedrijf Eco-Age van Livia Firth (jawel, de echtgenote van). De boodschap van de film is dat het huidige consumptiegedrag van welvarende, westerse landen zal moeten veranderen wil het probleem met kleding en milieuvervuiling opgelost worden.

De meest schokkende beelden zijn dan ook niet een vervallen, met scheuren doortrokken gebouw waarin arme arbeiders in Bangladesh kleding vervaardigen, maar een binnenstormende menigte die Macy’s (een Amerikaanse warenhuisketen) onveilig maakt. Gretige dames moeten moeite doen om niet over elkaar heen te struikelen voor dat ene goedkope truitje, dat waarschijnlijk slechts een paar keer gedragen wordt en als zoveelste consumptie op de vuilnisbelt belandt.

 

The Deposit

The Deposit – Lisa Aschan
Buiten de vele documentaires waren er ook speelfilms op Movies That Matter te zien. Het Zweedse The Deposit (Det vita folket) is een donkere, dystopische film over mensen die in een ondergrondse gevangenis belanden, wachtend op hun deportatie. Waarom? Geen idee. Waarheen? Dat is niet duidelijk. We volgen de vurige Alex (Vera Vitali, eerder te zien in het prachtige Blind uit 2014) die aankomt in de gevangenis en vanaf het eerste moment vastberaden lijkt om er uit te geraken. Ze probeert haar toevlucht te zoeken tot de menselijke bewaker Josef, maar niets lijkt het strenge toeziend oog van Viktoria (Pernilla August, bekend van Call Girl) te ontgaan.

The Deposit van Lisa Aschan overtuigt met zijn kille, statische shots in sfeer en beeld. De hiërarchische verhoudingen in de gevangenis creëren een broeierige spanning, maar uiteindelijk verzandt de film in een wazige, vicieuze constructie van gevangenschap en ontsnapping. Een typisch geval van stijl boven inhoud, die met zijn summiere scenario meer vragen oproept dan antwoorden geeft.

 

31 maart 2016

 

VERSLAG MOVIES THAT MATTER 2016 DEEL 1

Movies that Matter Festival 2016 – Deel 1

Festivalverslag 2016: Deel 1

door Suzan Groothuis

Negen dagen lang stond Den Haag in het teken van het Movies That Matter filmfestival, waarin aandacht voor mensenrechten uit alle streken van de wereld. Het Filmhuis Den Haag, Theater aan het Spui en het wat verder gelegen Nutshuis vertoonden films die op zijn minst tot nadenken stemmen.

Dit jaar een gevarieerd programma, waaronder IDFA-publieksfavoriet Sonita en de Oscar genomineerde openingsfilm Krigen. InDeBioscoop was erbij en neemt de lezer in dit eerste deel mee op een tocht door de donkere krochten van het internet, de experimenteerzucht van een sociaal psycholoog die ethische vragen oproept en Chuck Norris die Roemenië verovert.

 

Deep Web

Deep Web – Alex Winter
Te beginnen bij Deep Web, de thrillerachtige documentaire van Alex Winter over de schaduwzijde van het internet. Silk Road, een soort ondergrondse marktplaats, werd begin oktober 2013 door de FBI opgerold. Deep Web toont de opkomst en de ondergang en het vermoedelijke brein erachter. Op de site werden voornamelijk drugs verhandeld, van zuivere coke tot crystal meth. Ofwel: hoe Breaking Bad het net veroverde!

Naast drugs kon je er valse identiteitsbewijzen en pornografie kopen. Maar de site had regels: namelijk geen producten verkopen waarmee je moedwillig kwaad kon doen. Ofwel: huurmoordenaars en kinderporno trof je niet aan op Silk Road, die zich met een zekere morele code wapende. Het verontrustende Deep Web roept niet alleen vragen op over de arrestatie en het oneerlijke proces van “brein” Ross Ulbricht alias Dread Pirate Roberts, maar laat ook zien dat een site als Silk Road tegen de achtergrond van “the war on drugs” zo zijn voordelen kan hebben.

 

Experimenter

Experimenter – Michael Almereyda
Van verboden sites op internet over naar de experimenteerzucht van een psycholoog. Experimenter van Michael Almereyda geeft een inkijkje in de experimenten van sociaal psycholoog Stanley Milgram, die bekendheid verwierf met zijn roemruchte gehoorzaamheidsstudies. In iedere psychologieles komt zijn onderzoek (bekend als het Milgram-experiment) wel terug: het toedienen van opbouwende elektroshocks wanneer iemand verkeerde antwoorden geeft. Op speelse wijze, waarop hoofdrolspeler Peter Sarsgaard net als Frank Underwood in House of Cards de kijker direct aanspreekt, zien we de impact van de onderzoeken terug. Reflecties van Milgram over zijn studies, het morele vraagstuk ervan en in hoeverre de onderzoeken gemanipuleerd zouden zijn, vormen de draad van de film. Zijdelings toont de regisseur Milgrams privéleven.

Experimenter is zowel inhoudelijk als stilistisch een experiment. Zoals een duidelijk in scène gezette autorit, waarmee de regisseur lijkt te verwijzen naar het feit dat we naar een film zitten te kijken. Zo zijn er wel meer stilistische uitstapjes die voorkomen dat de film een droge uiteenzetting van Milgrams experimenten is. Bovenal stemt Experimenter tot nadenken over het gevaar van groepsdruk en laat zien dat Milgrams studies nog steeds relevant zijn in de huidige tijdgeest.

 

Chuck Norris vs. Communism

Chuck Norris vs. Communism – Ilinca Calugareanu
Vervolgens begeven we ons in een grauw Roemenië tijdens het Ceausescu-tijdperk en het verbod op alles wat met het kapitalistische vrije Westen te maken had. Wie had gedacht dat de VHS een rol zou spelen in de revolutie, die uiteindelijk leidde tot de beëindiging van Ceausescu’s dictatoriale bewind? Chuck Norris vs. Communism toont de illegale intrede van Westerse VHS-banden, die door een en dezelfde vrouw voorzien werden van ondertiteling. Zo werd Irina Nistor, met haar eentonige en wat krassige stem, het geluid van de vrijheid en de ongekende mogelijkheden.

Talking heads vertellen over hun jaren tijdens de dictatuur en hoe bepalend de rol van de video werd, steevast gedubd door Nistor ofwel “de stem uit hun jeugd”. Gekleed als Rocky gingen jongeren ’s avonds hardlopen en trainen en het vrouwelijk publiek vergaapte zich aan de nieuwste westerse mode.

Reconstructies geven een overtuigend beeld van de donkere Ceausescu-jaren, waarin de illegaal georganiseerde filmavonden de enige vorm van ontsnapping waren en bijdroegen aan het verlangen naar vrijheid. De film is een mooi opgebouwde documentaire met een donker thrillerachtig randje. Bijzonder is de aanwezigheid van Irina Nistor op het festival. Met de Q&A zet ze de film extra kracht bij en heb je niets dan respect voor een vrouw die bezieling gaf aan cinema en aan de vrijheid voor haar land.

 

27 maart 2016

VERSLAG MOVIES THAT MATTER 2016 DEEL 2

Movies that Matter Festival 2015 – Deel 2

Festivalverslag 2015: Deel 2

door George Vermij en door Suzan Groothuis

In dit tweede en laatste deel van het Movies That Matter festival in Den Haag aandacht voor vier films: een terugblik op het einde van de Golfoorlog in Irak, een kritische beschouwing over de inzet van drones door de Amerikanen, bruidsontvoering in Ethiopië en een scherpzinnige en komische taxirit in Teheran.

 Verslag Movies That Matter festival 2015 In the Sands of Babylon

In the Sands of Babylon – Mohamed Al Daradji, 2013
De jonge regisseur Mohamed Al Daradji was aanwezig op het festival en maakte ondanks de erbarmelijke situatie in Irak een enthousiaste en hoopvolle indruk. Al Daradji reist in een bus met projectieapparatuur door het land en vertoont Iraakse films die handelen over het door geweld en oorlog getekende verleden van Irak. Zijn film In the Sands of Babylon gaat ook over een bloedige en vergeten bladzijde uit die geschiedenis.

Twee soldaten vluchten tijdens de eerste Golfoorlog door de woestijn tussen Koeweit en Irak. Ondertussen breken er opstanden uit als duidelijk wordt dat  Saddam Hoessein de oorlog tegen het westen aan het verliezen is. Een van de soldaten wordt aangezien voor een opstandeling als hij hulp zoekt bij Iraakse militairen. We zien vervolgens hoe hij samen met anderen gemarteld wordt en gevangen zit in de woestijn. Al Daradji wisselt die beelden af met interviews met overlevenden van een beruchte gevangenis. Met moeite praten zij over de ervaringen die zij hebben doorstaan.

In the Sands of Babylon is zeker geen perfecte film. De fictieve delen zijn soms iets te dramatisch door de toevoeging van onnodige muziek. Wat wel overeind staat is de oprechtheid in de uitbeelding van onrecht en sprankjes menselijkheid te midden van barbarij. Door zijn gebruik van fictie en documentaire heeft Al Daradji een waardig monument gemaakt voor al die vergeten slachtoffers van Hoesseins zuiveringen. Misdaden die plaatsvonden toen de steun uit het westen uitbleef en de dictatuur al het verzet met keiharde hand uitroeide. (GV)

Drone

Drone – Tonje Hessen Schei, 2014
Drone is een fascinerende en beangstigende documentaire over het gebruik van onbemande luchtvaartuigen in de strijd tegen terrorisme. Regisseuse Tonje Hessen Schei belicht in de film verschillende kanten. Ze geeft het woord aan onschuldige slachtoffers in Pakistan en Afghanistan die door de VS worden gezien als acceptabele bijkomende schade. Ondanks de precisie blijkt de kans op fouten hoog te zijn. Schokkender wordt het als drone-bestuurders worden geïnterviewd. Ze leven op geïsoleerde basissen ver van het daadwerkelijke strijdtoneel en kunnen met hun drones alles nauwkeurig volgen. Bepaalde bestuurders zijn gestopt nadat zij werden geconfronteerd met de gevolgen van hun aanvallen. Zij praten over hun ervaringen en hoe het leger hun trauma’s niet serieus neemt. Ook scout het leger potentiële bestuurders op videospelletjestoernooien. De grens tussen entertainment en echt geweld wordt daarmee nog eens extra vervaagd wat ook blijkt uit de samenkomst van gametechnologie en militaire hardware. Drone roept terecht veel vragen op over de toekomst van oorlogsvoering, maar ook de morele en ethische kanten van het op grote afstand uitschakelen van je tegenstander. Vragen die actueler zijn dan ooit omdat de technologie nu ook door andere landen dan de VS op toenemende schaal wordt ingezet. (GV)

Difret

Difret – Zeresenay Berhane Mehari, 2014
In Difret volgen we het wel en wee van de 14-jarige Hirut, die op weg van school naar huis wordt ontvoerd door een bende landarbeiders. Haar ontvoering maakt deel uit van een oude traditie onder bepaalde stammen in Ethiopië om een huwelijk te bezegelen. Maar Hirut weet te ontsnappen met een geweer en doodt daarbij haar belager. Wanneer de politie haar oppakt lijken Hiruts kansen uitzichtloos: de doodstraf hangt haar boven het hoofd. Mensenrechtenadvocaat Meaza Ashefani besluit Hirut te verdedigen en is vastbesloten de zaak te winnen. Het proces dat volgt verloopt echter moeizaam: de autoriteiten werken op alle mogelijke manieren tegen. Daarbij vechten ook de familieleden onderling hun vete uit.

Difret, gebaseerd op een waargebeurd verhaal, volgt keurig de lijntjes van een rechtbankdrama: er zijn de nodige emotie, onrecht en volharding. Regisseur Zeresenay Berhane Mehari toont diverse kanten en belangen en geeft daarmee een goed beeld van hoe er tegen een complexe casus als bruidsontvoering aangekeken wordt. Hij plaatst de patriarchale boerengemeenschap met haar oude tradities tegenover de modernisering van de samenleving. De positie van de vrouw neemt daarin een centrale rol in: niet voor niets zijn er twee sterke vrouwelijke hoofdpersonen. Ongetwijfeld heeft producent Angelina Jolie wat dat aangaat een flinke vinger in de pap en is het niet verwonderlijk dat het recht van de vrouw uiteindelijk zegeviert. (SG)

Taxi

Taxi – Jafar Panahi, 2015
Ofwel: een dag in een taxi in Teheran. Het eerste shot, genomen vanaf de voorruit van de auto, toont voorbij razend verkeer in de hoofdstad van Iran. Dan draait de camera en toont de passagiers in de auto: een man en een vrouw die discussiëren over het stelen van autobanden. Volgens de man moet de dader opgehangen worden, maar de vrouw bekijkt de situatie meer vanuit sociaal- maatschappelijk perspectief. Misschien had de dader er wel een reden voor. De chauffeur, niemand minder dan regisseur Jafar Panahi zelf (The Circle, Offside, This Is Not A Film) houdt zich op de achtergrond. Wanneer de twee uitstappen, herkent de derde passagier hem en begint er een anekdotische scène over buitenlandse arthouse films.

En zo volgt de kijker diverse passagiers, waaronder ook het jonge nichtje van Panahi, terwijl er gesproken wordt over film maken, erfrecht en bijgeloof. Panahi maakt gebruik van een kleine camera die alle interacties registreert. Zijn film is opvallend luchtig van toon, maar toont subtiel de restricties die Iran rijk is: de positie van man en vrouw, de regels waaraan een film moet voldoen, het weren van westerse invloeden. Panahi kreeg in 2010 een beroepsverbod naar aanleiding van zijn maatschappijkritische films The Circle en Offside. Toch weerhield het hem er niet van films te blijven maken: van zijn hand verschenen sinds 2010 inmiddels drie films, allen clandestien geschoten in Iran en het land uit gesmokkeld. De regisseur beweert altijd films te zullen blijven maken, want cinema is de vorm waarin hij zich kan uitdrukken. Gelukkig maar, want Taxi vormt wederom een scherpzinnige visie op een land waarin vrijheid van meningsuiting geen vanzelfsprekendheid is. (SG)

 

31 maart 2015

 

VERSLAG DEEL 1 

Movies that Matter Festival 2015 – Deel 1

Festivalverslag 2015: Deel 1

door George Vermij en Suzan Groothuis

Afgelopen vrijdag ging het Movies That Matter filmfestival in Den Haag van start. Het Filmhuis en het Theater aan het Spui vertonen negen dagen lang bijzondere speelfilms en documentaires waarin mensenrechten, politieke en maatschappelijke ontwikkelingen voorop staan. 

Als toeschouwer word je geconfronteerd met de wereld van nu. Een wereld waarin technologie een steeds grotere rol inneemt. Neem de drone-aanvallen die door de VS uitgevoerd worden, of de wijze waarop het internet gecontroleerd wordt. Buiten de zogeheten “conspiracy” documentaires is er oog voor menselijke waardigheid en maatschappijkritiek op kleinere schaal, zoals homoseksualiteit in Jamaica en discussies over religie in Iran. Buiten de vertoningen van films zijn er debatten, talkshows en specials. Een breed programma dus, waarin wederom blijkt dat de camera een sterk middel is om de ogen te openen.

In dit eerste deel bespreken we de gevolgen van de kolonisatie in Afrika, de nooit afgemaakte oorlogsdocumentaire van Alfred Hitchcock, de onthullingen van een klokkenluider over de spionageactiviteiten van de NSA en een ontwricht gezin in Roemenië.

Movies That Matter 2015 Concerning Violence-

Concerning Violence – Göran Olsson, 2014
De Zweedse regisseur Göran Olsson maakte al eerder de film The Black Power Mixtape (2011) uit archiefmateriaal van en over de Black Power-beweging in de VS. In Concerning Violence richt Olsson zich nogmaals op de strijd voor gerechtigheid en gelijkwaardigheid, maar dit keer in Afrika. Uitgangspunt vormt een essay van Frantz Fanon waarin hij de koloniale situatie scherp analyseert en bekritiseert. Zangeres Lauryn Hill brengt in de film Fanons woorden krachtig en polemisch over. Op momenten zijn ze poëtisch maar met een keiharde feitelijkheid die tot de kern komt.

Volgens Fanon is geweld nu eenmaal de enige optie als je bent geketend, wordt geëxploiteerd en door de koloniale heerser bent getransformeerd tot een minderwaardig mens. Dat is volgens hem de situatie van de meerderheid van de mensen die leven in de derde wereld. Deze woorden vult Olsson aan met uniek en intrigerend beeldmateriaal van de strijd tegen kolonialisme en exploitatie. Van de jungle van Mozambique, waar vrijheidsstrijders vechten tegen Portugezen tot aan stakingen in Liberia die bloedig worden neergeslagen. Olsson bouwt met Fanons woorden een krachtig betoog op: het onrecht van die jaren bestaat nog steeds en houdt miljoenen in zijn houdgreep. Ondanks de ouderdom van Fanons teksten, blijkt hij in deze tijd toch weer helemaal actueel te zijn. Zijn kritische beschrijving van het kapitalisme is een eyeopener in onze onzekere crisistijd waarin we beter moeten nadenken over het verdelen van onze rijkdom. (GV)

Movies That Matter 2015 Night Will Fall

Night Will Fall – Andre Singer, 2014
Night Will Fall is de titel van de film die Alfred Hitchcock zou maken over de bevrijding van de vernietigingskampen aan het einde van de Tweede Wereldoorlog. De geallieerden wilden een film die de wereld kon laten zien wat de nazi’s hadden gedaan. De gelijknamige documentaire van Andre Singer reconstrueert de film en levert context bij het productieproces. Hitchcock kon putten uit het filmmateriaal dat door het Britse en Amerikaanse leger werd geschoten toen ze Europa binnentrokken. Zo filmden Britse soldaten de bevrijding van het kamp Bergen-Belsen. Schokkende beelden die nog steeds moeilijk te bevatten zijn. De uitgemergelde naakte lichamen die op elkaar liggen in onbeschrijfelijke poses. Stapels lijken waar af en toe een verwrongen gezicht je glazig aanstaart.

De docu interviewt ook de cameramensen die toen aanwezig waren, ook al komen zij soms niet uit hun woorden als zij terugdenken aan die tijd. Opmerkelijk genoeg werd de film door de invloed van grotere historische omstandigheden, zoals de Koude Oorlog, nooit afgemaakt. Een kortere versie met het beladen beeldmateriaal werd door Billy Wilder samengesteld. Uit de documentaire blijkt echter dat Hitchcock een heel andere visie had. Zo was hij gefascineerd door de spanning tussen de gewone Duitsers niet ver van de kampen en de onvoorstelbare misdaden die zich daar afspeelden. Een spanning die hij door middel van montage probeerde over te brengen.

Daarnaast wou Hitchcock de film maken als een waarschuwing voor wat mensen elkaar aan kunnen doen. Wilders film focuste zich vooral op de schuld van de Nazi’s die als monsters worden afgeschilderd. Gelukkig is er door deze film een nieuwe kans om Hitchcocks ideeën te zien. Het resultaat is een pijnlijk confronterende film die geen doekjes windt om de niet te bevatten gruweldaden die mensen elkaar aan kunnen doen. (GV)

Movies That Matter 2015 Toto and His Sisters

Toto and His Sisters – Alexander Nanau, 2014
Roma-kinderen Toto, Andreea en Ana zijn op zichzelf aangewezen, nadat hun moeder voor drugshandel een gevangenisstraf uitzit. Hun vader is uit beeld, niet geïnteresseerd in het wel en wee van zijn gezin. Twee ooms nemen de zorg voor de kinderen tijdelijk waar, maar in de praktijk blijkt dat ze het huis slechts als drugshol gebruiken. Ook de 17-jarige Ana kan geen weerstand bieden aan de drugs en junks die het huis binnenkomen en is algauw verslaafd.

Terwijl Toto met zijn dekentje op de bank ligt, steekt zijn oom een naald in zijn hals. De kleine oppervlakte van het huis vult zich met junks, spuiten en troep. Waarin de drie kinderen zich staande moeten zien te houden. Ondanks die grauwe dosis ellende is Toto and His Sisters (Toto si surorile lui) geen pessimistische film. Filmmaker Alexander Nanau toont ook dat er voor dit soort problematische gezinnen hulp is, zoals speciale onderwijsprogramma’s en de mogelijkheid om van een opvang gebruik te maken. Dat Toto en Andreea uiteindelijk keuzes maken voor zichzelf en Ana het pad kiest van destructie, wordt mooi in beeld gebracht. Met humor, zoals de hiphop-talenten die bij Toto aangeboord worden, maar ook met schrijnend realisme. Een film die zowel hoop als uitzichtloosheid in beeld brengt en laat zien dat je met geloof in jezelf een eind kan komen. (SG)

Movies That Matter 2015 Citizenfour

Citizenfour – Laura Poitras, 2014
Wie de vertoning van Citizenfour op het IDFA 2014 gemist heeft, kan nu zijn kans grijpen op Movies That Matter. Citizenfour is het langverwachte derde deel van Laura Poitras over het Amerika van na 9/11. Na de oorlog in Irak (My Country, My Country) en de detentie van vermeende terroristen in Guantanamo Bay (The Oath) zou het derde deel gaan over het misbruik door de nationale veiligheidsdiensten in de VS. Poitras was al een paar jaar met de film bezig toen ze in 2013 een gecodeerde mail kreeg van een anonieme bron, “Citizenfour”. “Citizenfour” beweerde bewijs te hebben van grootschalige illegale afluisterpraktijken van de National Security Agency (NSA). Een aantal maanden later is er een ontmoeting in Hong Kong, samen met The Guardian-verslaggever Glenn Greenwald. Voor het oog van de camera onthult “Citizenfour” zijn ware aard: Edward Snowden, voormalig CIA-agent.

Vanaf het moment van onthulling worden de gesprekken vastgelegd op camera en vormen het uitgangspunt van de film. Snowdens belastende informatie wordt met hulp van The Washington Post en The Guardian gepubliceerd, waarna zich een intrigerend en beangstigend schouwspel ontvouwt. Bij zijn woning wordt opeens gesurveilleerd, familie wordt ondervraagd, automatische rekeningen worden niet meer afgeschreven. Het proces waarin Snowden zich bevindt – uitkomen voor wie hij is en achter zijn idealen staan – wordt nauwgezet en haast op thrillerachtige wijze in beeld gebracht. De kijker volgt hem terwijl de spanning steeds meer oploopt en Snowden uiteindelijk voor zijn eigen veiligheid politiek asiel moet aanvragen. Citizenfour is zowel een indringend ooggetuigenverslag als een waarschuwing voor de gehele mensheid: de film laat met Snowdens onthullingen zien hoe verstrekkend media als internet en mobiele telefoons gecontroleerd worden. Pas maar op, als je onderzoek gaat doen naar de VS en hun veiligheidsdiensten. (SG)

 

24 maart 2015

 

VERSLAG DEEL 2 

Movies that Matter Festival 2014

Balans tussen engagement en vermaak

door George Vermij

Het vinden van de juiste balans tussen engagement en vermaak blijft een uitdaging voor het Movies That Matter festival. Tijdens de laatste editie waren er films en documentaires die zware thema’s zoals vluchtelingenproblematiek en mensenrechtenschendingen niet uit de weg gaan. Gelukkig bood het festival op momenten ook luchtige films met een serieus randje en hoopvolle lichtpuntjes in de vorm van inspirerende Q&A’s met filmmakers en activisten.

Het was druk in Den Haag waar het publiek pendelde tussen de zalen van de Schouwburg en het Filmhuis om films te zien waarvan mensenrechten het brede uitgangspunt van vormen. De Nucleaire Top was voor de organisatie dit jaar een reden om kernenergie als sub-onderwerp op te nemen in het filmprogramma. Dat zorgde voor een gevarieerde mix van docu’s over dat thema. De associatieve filmessays Snake Dance en Into Eternity zijn experimentele pogingen met een meditatief tempo die tegenover het conventionelere documentaire betoog van Pandora’s Promise staan.

Movies that Matter festival 2014 Snake Dance

Meditatieve filmessays
Snake Dance verbindt de ideeën van de Duitse kunsthistoricus Aby Warburg met de kernnatuurkundige Robert Oppenheimer via de woestijn van Los Alamos waar de eerste proeven met atoombommen werden uitgevoerd. Dit verband zorgt voor een stroom van feiten en gedachten die vooral ingaan op de verstoorde balans tussen technologie en natuur cumulerend in beelden van het verlaten Japans platteland bij Fukushima. De film is op momenten niet helemaal bevredigend wegens zijn losse associatieve structuur waardoor de pretenties niet helemaal uit de verf komen.

Het strakkere Into Eternity spreekt meer tot de verbeelding als een poging om je als kijker na te laten denken over de bijna oneindige duur van radioactieve straling. De film toont de bouw van een enorm opslagdepot voor radioactief afval diep in de bergen van Finland. Het complex moet duizenden jaren meegaan omdat het afval zo lang schadelijk blijft. Het vormt een opstapje voor regisseur Michael Madsen voor prikkelende en relativerende vragen over tijd en ons bestaan die worden aangevuld met mooie en onwerkelijke beelden.

Radioactieve toekomst
Als tegenpool voor de meditatieve gedachtestromen biedt het terecht spraakmakende Pandora’s Promise een positiever beeld van kernenergie. De film laat voormalige tegenstanders en kritische milieuactivisten aan het woord over hoe kernenergie misschien onze enige redding is in een wereld waar fossiele brandstoffen schaars worden. De film overtuigt door het tonen van de bijna ongekende mogelijkheden van de energiebron en hoe de media een te negatief beeld van kernenergie propageren terwijl fossiele brandstoffen net zo goed schade veroorzaken en verantwoordelijk zijn voor het broeikaseffect.

Minder overtuigend is de film in het aankaarten van de gevaren van straling. De voorstanders zijn kritisch en geven aan dat er veel onduidelijkheid is over wat schadelijke stralingsniveaus zijn. Zo wordt er in de film op een geigerteller een hogere straling gemeten in Parijs dan in Pripyat bij Tsjernobyl. Hoe dat verschil te verklaren is wordt echter niet uitgelegd. Een tocht naar Fukushima levert ook geen duidelijke antwoorden op over de schadelijkheid en laat de kijker uiteindelijk in het ongewisse.

Movies that Matter festival 2014 Cirkus Columbia

Luchtig en complex
De selectie van recente bioscoopreleases zoals Grand Central, Twelve Years a Slave en Mandela: Long Walk to Freedom kwamen over als onverrassende vulling van het programma. Het retrospectief gewijd aan de Bosnische regisseur Danis Tanović had wel een terechte meerwaarde. Tanović is bij uitstek een regisseur die toegankelijke menselijke drama’s maakt die ook grotere thema’s aansnijden. Hij heeft daarbij de unieke gave om in zijn films luchtig te zijn zonder aan zeggingskracht te verliezen.

Dat blijkt wel uit Cirkus Columbia. Een op het eerste gezicht idyllische film die zich afspeelt in zomerse stilte voor de storm die de oorlog in het voormalige Joegoslavië is. Tanović toont op overtuigende wijze dat kleine spanningen tussen mensen de basis kunnen vormen voor grotere conflicten die uitmonden in een strijd. De film illustreert dat prachtig in een verhaal van de gelukzoeker Divko die terugkeert naar zijn Bosnische geboortedorp en daarmee oude wonden binnen de gemeenschap openhaalt. Hij zet zijn ex-vrouw en zoon op straat zodat hij een nieuw leven kan beginnen met zijn jongere trofeevrouw. Tanović vergeet echter niet de menselijkheid van zijn personages. Zo krijgt Divko perfect gestalte in de rol van Predrag Manojlovic die komische charme, gepassioneerde koppigheid en blind egoïsme perfect weet te combineren.

Confronterend en troosteloos
Van de documentaires die te zien waren op MTM is Big Men een indrukwekkende en ambitieuze prestatie. De film toont de complexe wisselwerking tussen regeringen, bedrijven en burgers, als er ergens opeens geld te verdienen valt. Regisseuse Rachel Boynton volgde een klein Amerikaans bedrijf dat in de kust voor Ghana olievelden wilde exploiteren. Haar film richt zich op Ghanese politici die proberen te profiteren van de olievondst en de no-nonsense Texaanse baas van het bedrijf die lobbyt voor meer invloed.

Ook toont zij de situatie in Nigeria waar de olieproductie niet heeft geleid tot welvaart, maar tot groeiende verdeeldheid tussen bevolkingsgroepen. Dit alles vindt plaats tijdens de vooravond van de crisis van 2008 wat de documentaire nog een actuele lading meegeeft. Als een casestudy van hoe kapitalisme werkt is Big Men een boeiend en genuanceerd verslag van big business in actie.

Movies that Matter festival 2014: Big Men

Van een niet te ontkennen troosteloosheid is de documentaire The Sound of Torture over de marteling van Eritrese vluchtelingen die naar Israël proberen te ontsnappen maar door criminele Bedoeïenstammen worden ontvoerd. De film volgt een Eritrese vrouw die in Zweden woont en contact onderhoudt met de gegijzelde vluchtelingen, terwijl er wordt onderhandeld over losgeld maar de uitkomst steeds onzeker blijft. The Sound of Torture is een pijnlijk document van de gruwelijkheden die mensen moeten doorstaan in hun zoektocht naar een beter en menswaardiger bestaan. Een eindbestemming die voor velen helaas onbereikbaar zal blijven.

 

26 maart 2014

Film opent ogen

Annika Wubbolt – Movies that Matter

Annika Wubbolt studeerde Kunsten, Cultuur en Media aan de Rijksuniversiteit van Groningen en voltooide daar de Master Film: Analyse & Kritiek. Ze werkte eerder o.a. bij IDFA en is momenteel werkzaam als filmredacteur en medewerker marketingcommunicatie bij Stichting Movies that Matter, waar ze haar twee grote passies voor film en schrijven perfect kan combineren.

 

Film opent ogen

Feel bad movies noemen we ze wel eens gekscherend op kantoor. Ik moet eerlijk bekennen dat het soms in de donkere, laatste dagen van het jaar binnen even hard regent als buiten. In die periode wordt mijn huiskamer gedomineerd door stapels dvd’s van zo’n zeventig voor het Movies that Matter Festival geselecteerde speelfilms en documentaires. Heus niet allemaal tranentrekkers: het aanbod is juist heel gevarieerd. Het ene verhaal raakt je meer dan het andere, maar vaak denk ik na het bekijken: dit is een film die iedereen  gezien moet hebben.

Gastblog Annika Wubbolt Movies that Matter The Tiniest Place

In de maanden voorafgaand aan het festival schrijf ik een groot gedeelte van de filmsynopsissen voor de festivalkrant en de catalogus. Soms in actieve schrijfhouding van achter mijn bureau, soms van onder de deken in bed. Maar altijd biedt het scherm me mijn eigen rear window op de wereld. Voor verre oorden hoef ik de deur niet uit: de filmbeelden nemen mij mee van de groene valleien en in nevel gehulde bergtoppen van het regenwoud in El Salvador (The Tiniest Place), via het mystieke spooklandschap van de Salton Sea (Bombay Beach), naar de chaotische hectiek van Kinshasa (Kinshasa Kids). Bovendien biedt mijn appartementje in Amsterdam-West een bijzonder veilige uitvalsbasis voor eendimensionale ontmoetingen met gevluchte Noord-Koreaanse kampcommandanten (Camp 14), voormalige Congolese warlords (The Redemption of General Butt Naked) en Nobelprijswinnaars (The Lady).

Eenzijdig wereldbeeld
Engagement en pluriformiteit zijn in het huidige televisie- en bioscoopaanbod wat mij betreft ver te zoeken. Movies that Matter biedt met de films die ze vertoont een tegenwicht aan het eenzijdige wereldbeeld dat de veelal door commercie gedreven Hollywoodfilms ons voorschotelen. In de woorden van de grote Duitse regisseur Wim Wenders: ‘Entertainment today constantly emphasizes the message that things are wonderful the way they are. But there is another kind of cinema, which says that change is possible and necessary and up to you.’

Nu is het niet zo dat Movies that Matter pretendeert de wereld te kunnen veranderen. En we willen ook geen ‘opgeheven-vingertje-organisatie’ of actiegroep zijn. Wat we beogen is een platform voor een divers palet aan verhalen over de verschillende leefomstandigheden en denkwijzen van mensen uit alle windstreken, met een focus op onrecht en conflict. Ons voornaamste doel is door middel van cinema het debat aan te zwengelen over de misstanden in de wereld. Hoe complex sommige situaties ook zijn, dialoog is altijd de weg naar meer kennis, meer begrip en uiteindelijk naar verandering. Daarom koppelen wij onze films bijna altijd aan wat wij bestempelen als ‘verdieping’: we bieden context bij een film en creëren de mogelijkheid om na te praten.

Gastblog Annika Wubbolt Movies that Matter Kinshasa Kids

Kafkaëske hel
Wat het napraten zo bijzonder maakt is niet alleen de mogelijkheid om meer te weten te komen over de achtergrond of context waarin een bepaalde film werd gemaakt; het is vooral een kans om de direct betrokkenen in levende lijve te zien. Een van de ontmoetingen die indruk op me maakte was die met regisseur Marty Syjuco van de thriller-documentaire Give Up Tomorrow (publieksprijswinnaar MtMF 2012). Deze film vertelt het hartverscheurende verhaal van de Filipijnse tiener Paco Larrañaga die op zijn negentiende ten onrechte werd opgesloten en nog steeds vastzit.

Filmmakers Michael Collins en Marty Syjuco tonen de Kafkaëske hel waar Paco in terecht komt als hij plotseling wordt veroordeeld voor een moord die hij niet gepleegd kan hebben. Op het moment van het misdrijf bevindt hij zich namelijk driehonderd kilometer verderop in Manilla, in gezelschap van een aantal medestudenten.

Collins en Syjuco tekenden zijn verhaal op in hun spannende documentaire, maar lieten het daar niet bij. Hartverwarmend is hoe deze twee regisseurs werkelijk alles in het werk stellen om te zorgen dat Paco wordt vrijgelaten. En hoewel hij nog steeds vastzit, lijkt de dag waarop hij als vrij man de gevangenis mag verlaten steeds dichterbij te komen (voor wie meer wil weten: http://freepaconow.com) Zo heeft een dergelijk afschuwelijk verhaal toch een silver lining: het is hoopgevend om te zien hoe hard mensen willen en kunnen vechten om iets goeds te bereiken.

Apartheid in Israël
Hoopgevend is ook de ontroerende zoektocht naar verzoening van de Joodse moeder Robi Damelin in de film One Day After Peace (publieksprijswinnaar MtMF 2013). Haar zoon werd vermoord door een Palestijnse scherpschutter. Ondanks haar emotionele innerlijke gevecht met haat en wraakgevoelens, is ze het geweld en het onophoudelijke leed dat voortvloeit uit het Israël-Palestina conflict meer dan zat. In haar geboorteland Zuid-Afrika onderzoekt ze of de waarheids- en verzoeningsmethoden die aldaar zijn toegepast om in het reine te komen met het Apartheidsverleden, ook toepasbaar zijn op de problematiek in Israël.

Gastblog Annika Wubbolt Movies that Matter Give Up Tomorrow

Ik ontmoette Robi afgelopen jaar op ons festival. Net als Give Up Tomorrow-regisseur Marty Syjuco het jaar daarvoor. Ik was onder de indruk van hun kracht en optimisme. Het zijn ‘gewone, alledaagse’ mensen, die vanwege hun gevecht tegen de verdrukking uitzonderlijk en noemenswaardig zijn. Zo ontstaan er tijdens het festival steeds weer buitengewone ontmoetingen.

Geronimo
Zo herinnert iedereen van het festivalteam zich Geronimo Arevalos (Raising Resistance ), de boer uit Paraguay die nog nooit zijn dorp uit was geweest, laat staan dat hij in een vliegtuig het continent had verlaten om naar Den Haag af te reizen. We vreesden een beetje voor een cultuurshock, maar niets was minder waar. De man leek de tijd van zijn leven te hebben en hield tot in de vroege uurtjes de dansvloer bezet, swingend met een Palestijnse collega filmmaker/ activist, met wie hij alleen in gebaren kon communiceren.

Bruisend en bijzonder: het Movies that Matter Festival biedt talloze films, sommige heel heftig, andere grappig en satirisch, en weer andere serieus en informatief. Er is ook debat, muziek, exposities en er zijn feestjes. Een plek bij uitstek om je onder te dompelen in een andere wereld, exceptionele mensen te ontmoeten en je ogen te openen.

18 november 2013

 
 
MEER ESSAYS