Lean on Pete

***

recensie Lean on Pete

Galopperend ontsnappen aan armoede

door Yordan Coban

Lean on Pete is de naam van het racepaard wiens vriendschap van grote waarde is voor de vijftienjarige Charley als het leven hem ongezind is. We volgen zijn bittere leven en zijn ontvluchting aan afhankelijkheid.

Geboren in armoede moet Charley vechten voor zijn plekje op de wereld. Daar waar hij eigenlijk buiten zou moeten spelen met leeftijdsgenoten, is een paard zijn enige vriend in de harde grotemensenwereld.

Lean on Pete

Zelfstandig
Charley woont bij zijn vader maar als zijn vader plots niet meer voor hem kan zorgen, staat hij er helemaal alleen voor. Hij gaat op zoek naar zijn tante, met wie hij vroeger een sterke band had. Hij moet niks hebben van jeugdzorg en leunt enkel op Pete voor kracht en genegenheid. Echter kent Pete een onzeker bestaan aangezien hij naar de slachterij gestuurd zal worden als hij zijn race niet wint.

Net als in Chop Shop (2007), waarin een jongen zich stort op het repareren van auto’s, hebben we hier te maken met een krachtig kind-personage dat aan zijn eigen lot is overgelaten. Wat Charley ook op zijn pad krijgt, ze krijgen hem niet klein. Hij zet door. Maar wat Charley ook leert is dat zonder middelen hij soms niet anders kan dan een dubbeltje van de duivel te lenen.

De ethiek van een hongerige dief is een uitvoerig behandelde kwestie in zowel film als literatuur. Zij die ver van armoede af staan kunnen makkelijk oordelen over de mensen die er in vast zitten. Als de neorealistische klassieker The Bicycle Thieves (1948) ons iets geleerd heeft, is het wel dat het makkelijk is om te praten over goed en kwaad als je buik gevuld is.

Charlie Plummer speelt Charley als een erg timide jongen, wat past in deze kalme film. Lean on Pete kent ook intense momenten maar is misschien wel juist het sterkst als hij ingetogen is. Regisseur Andrew Haigh, bekend van 45 Years (2015) en Weekend (2011), geeft zijn film de natuurlijke elan van een meanderende rivier. Als kijker drijf je mee op de rustige stroming van de film, met hier en daar een dramatische stroomversnelling.

Lean on Pete

Armoede
Dit is een film over armoede. Armoede als kwaal wordt vaak te makkelijk aan de verantwoordelijkheid van haar slachtoffers gekoppeld. De film toont ons alcoholistische daklozen die elk misgelopen fortuin aan zichzelf te wijten hebben. Maar hij toont ons ook de situatie van kinderen als Pete die nooit een eerlijke kans gekregen hebben om aan hun armoede te ontsnappen.

Als er in de film één personage is dat zich zonder er zelf van bewust te zijn in beangstigende onzekerheid bevindt, is het Lean on Pete wel. Als hij niet hard genoeg rent, moet hij naar de slacht.

Een maatschappij zonder een fatsoenlijk sociaal vangnet is niet ver verwijderd van een vergelijkbare realiteit. Competitie kan prachtige resultaten teweeg brengen, maar het kan niet de bedoeling zijn dat de verliezers in absolute armoede achterblijven.

Armoede is een neerwaartse spiraal, vaak beginnend met depressie gevolgd door verslaving en isolatie. Niet iedereen is sterk genoeg om zich tegen de greep van armoede te verzetten. Niet iedereen kan hard genoeg rennen.
 

29 mei 2018

 
MEER RECENSIES

Beauty and the Dogs

****

recensie Beauty and the Dogs

Lente aan de horizon

door Yordan Coban

Nu de lente weer is aangebroken, is het tijd voor drankjes op het terras. Maar in landen als Tunesië kan een avondje uit met vrienden fataal aflopen, zo laat Beauty and the Dogs zien. De komst van de lente is in de Arabische wereld een compleet ander vooruitzicht. 

Het waargebeurde verhaal van Beauty and the Dogs deed mij als rechtsstudent direct denken aan de beroemde zaak Opuz vs. Turkey. Een belangrijke uitspraak waar een verdachte Nederlander zijn recht op een advocaat tijdens politieverhoor aan ontleent. Voor veel mensen in traditioneel islamitische landen zijn echter, in handen van de autoriteiten, hun rechten ver te zoeken. Het leven in dit soort landen vandaag de dag is vaak nog steeds een Kafkaëske nachtmerrie. 

In de zaak Opuz vs. Turkey van het Europese Hof van de Rechten van de Mens ging het om een Turkse vrouw die mishandeld en bedreigd werd door haar man tegen wie ze meerdere malen aangifte deed bij de politie. De Turkse autoriteiten namen haar aangifte niet serieus en lieten de man na kort verhoor weer vrij. De man vermoordde vervolgens de moeder van de vrouw en stak haar meerdere keren met een mes.

Beauty and the Dogs

Bureaucratie en corruptie
Beauty and the Dogs speelt zich niet in Turkije maar in Tunesië af. Een land waarvan men vaak onterecht aanneemt dat het een progressief islamitisch land is. De film opent met een scène waarin we twee oosterse vrouwen, waaronder de hoofdpersoon Mariam (Mariam Al Ferjani), zich klaar zien maken voor een feestje. Ze zijn modern sexy gekleed en alles behalve islamitisch verantwoord.

De film maakt vervolgens vrij snel een sprong in de tijd en Mariam loopt, met uitgelopen make-up, huilend op straat. Het vermoeden van de kijker wordt kort daarna bevestigd. Mariam blijkt verkracht te zijn, en wel door twee politieagenten. Wat volgt is een bureaucratische nachtmerrie waar Mariam en getuige Youssef (Ghanem Zrelli) van het kastje naar de muur gestuurd worden.

Tunesië is dan misschien geen land verscheurd door politieke onrust of burgeroorlog zoals dat wel het geval is in de andere landen van de Arabische Lente, maar dat neemt niet weg dat het land nog steeds lijdt aan een hoog corruptiegehalte. In 2017 heeft de huidige Tunesische regering, ondanks het grote protest van haar bevolking, een wet aangenomen die de corrupte ambtenaren van oud-president Ben Ali beschermt tegen vervolging. Er heerst armoede en onvrede onder de bevolking. Zo lijkt na de Arabische Lente weinig wezenlijk veranderd te zijn.

Conservatief islamitisch
Mariam en de vele andere progressieve mensen van Tunesië worden gevangen gehouden achter de conservatieve islamitische tralies van het land. Een film waar deze pijnlijke gewaarwording zich ook voordoet is A Seperation (2011) van Asghar Farhadi waar Nader (Payman Maadi) weigert zijn land te verlaten en vervolgens met het conservatieve karakter van Iran geconfronteerd wordt.

Beauty and the Dogs

Het leven van een vrouw in dergelijke landen gaat niet over rozen. Het meest schrijnend is de afschuw van andere vrouwen. Mariam krijgt te maken met vrouwen die vijandig reageren op haar vrouwelijke vertoning, wat doet denken aan de weerzinwekkendheid die vrouwen elkaar aandoen in Moolaadé (2004). Uiteraard zit hier altijd een mannelijke onderdrukking achter. De vrouwen in deze landen hebben niet meer de vrije wil om zelf te bepalen wat zij goed- of afkeuren.

De wanhoop nabij
Regisseur Kaouther Ben Hania gebruikt in Beauty and the Dogs lange shots en cut de film slechts negen keer. Dit geeft de kijker het gevoel dat hij werkelijk meegesleurd wordt in de ellende van de film. Dit vraagt om hoogstaand acteerwerk. Er zijn een aantal ijzersterke bijrollen maar vooral Mariam Al Ferjani springt er uit. De wanhoop die ze uitstraalt is bijzonder overtuigend.

De uitkomst van Opuz vs. Turkey voor het Nederlandse strafrecht was dat bij elk politieverhoor een advocaat voor een verdachte beschikbaar moet zijn. Dit is het fundamentele recht dat in corrupte landen als Tunesië niet tot de mogelijkheden behoort. De media, waaronder film, blijkt het meest effectief in de strijd voor vrijheid. De landen van de Arabische Lente zijn nog lang niet bevrijd van dictatuur, corruptie en de vrouwonvriendelijke onderdrukking door de islam. Landen als Tunesië lijken een tikkende tijdbom, wachtend op een nieuwe lente.
 

14 april 2018

 
MEER RECENSIES

Phantom Thread

****

recensie Phantom Thread

Capitulatie in de liefde

door Yordan Coban

De achtste film van Paul Thomas Anderson gaat over de strijd in de verhoudingsstructuur binnen een relatie en de zoektocht naar een balans tussen de liefde die we willen krijgen en de liefde die we te bieden hebben.

Reynolds Woodcock (Daniel Day-Lewis) is een elitaire kledingmaker. Zijn jurken zijn alleen bedoeld voor de meest gefortuneerde. Woodcock is een erg elegante maar moeilijke man. Hij is ijdel, verwend en obsessief bezig met de perfectie in zijn vakmanschap. Alles draait om zijn wil en hij dwingt ieder tot een passantenrol in zijn wereld. Alleen de relatie met zijn assistente Cyril is gebaseerd op wederzijds respect. Cyril (Lesley Manville) is een erg strenge no-nonsense vrouw die weet hoe ze een blaffende hond in bedwang moet houden.

Phantom Thread

Reynolds is nooit getrouwd en formuleert zijn leven stellig als een liefdeloze eenling die toebedeeld is aan zijn vak. Hier komt verandering in als hij valt voor de jonge Alma (Vicky Krieps), in wier imperfecties hij perfectie ziet. De film leert ons aan het begin dat er een routine is in de manier waarop Woodcock verliefd wordt. Hij valt voor uiterlijke schoonheid en raakt na geringe tijd geïrriteerd op de vrouwen uitgekeken. Hij is even veeleisend voor zijn vrouwen als voor zijn jurken.

Alma lijkt in het begin te bezwijken onder zijn regie in de relatie. Echter kan Alma door zijn poppenkast heen prikken. Het is interessant om te zien wie nu werkelijk de bespeler van wie is. Reynolds had een bijzondere relatie met zijn moeder. Hij vertelt Alma hierover tijdens hun eerste etentje. Hij is op zoek naar bemoederende liefde, al laat zijn neurotische drang naar controle dit niet toe. Alma is echter een sterke vrouw en kent hem beter dan hij zichzelf kent.

Transitie in stijl
De regiestijl van Paul Thomas Anderson heeft in de loop van zijn carrière een verandering ondergaan. Hij begon met flitsend, dynamisch camerawerk. Snel bewegende scènes waarin veel informatie zich snel na elkaar opvolgde onder begeleiding van catchy popmuziek, zoals in Boogie Nights (1997) en Magnolia (1999). Deze flashy heersende filmdoctrine uit de jaren negentig, die begon met de innovaties van Goodfellas (1990), kleurde zijn werk op significante wijze. Regisseurs als Martin Scorsese, Quentin Tarantino, Oliver Stone en David Fincher zijn collega’s die een overeenkomende regiestijl hanteerden.

Phantom Thread

Paul Thomas Anderson is echter sinds de 21ste eeuw een andere richting ingeslagen. Een richting die minder op het werk van Scorsese lijkt maar meer overeenkomsten heeft met de stijl van Stanley Kubrick en Terrence Malick. Deze transitie begint subtiel in Punch-Drunk Love (2002) maar is radicaler in There Will Be Blood (2006) en The Master (2012). Paul Thomas Anderson gebruikt nu voornamelijk klassieke of experimentele melodieën om zijn werk te ondersteunen. Verder is het camerawerk (wat hij in Phantom Thread voornamelijk zelf deed) rustiger en eleganter geworden met scènes die nu meer ademruimte krijgen maar nooit statisch zijn. 

Maar misschien wel het belangrijkste in Paul Thomas Anderson’s werk is ook het hoogtepunt in Phantom Thread: het acteerwerk. De drie grote rollen in de film worden heel genuanceerd gespeeld. Het kan geen toeval zijn dat de films van Anderson misschien wel het beste acteerwerk van de laatste twintig jaar bevat. Joaquin Phoenix, Julianne Moore, Philip Seymour Hoffman, Daniel Day-Lewis of Adam Sandler, Anderson weet altijd een maximale performance uit zijn acteurs te halen.

Overgave
Er gebeurt niet veel in Phantom Thread. Er zijn geen grote gebeurtenissen waaraan het verhaal zich optrekt. We kijken naar twee mensen en de verloop van hun relatie. Er is geen overdreven romantiek, maar een psychoanalytische studie over de liefde die ze delen. De twee dansen een wals vol compromissen, strijd en acceptatie. De overgave aan dat wat zij zoeken in een partner.
 

28 februari 2018

 
MEER RECENSIES

Broeders

**

recensie Broeders

Enkel ellende te vinden in Syrië 

door Yordan Coban

Drie broers en hun reis door het door oorlog verscheurde Syrië. Als Yasin besluit om naar Syrië te vertrekken om daar humanitaire hulp te bieden aan vluchtelingen komen zijn twee bezorgde broers hem achterna om hem terug te brengen. Dit blijkt een bij voorbaat gedoemde missie.

Yasin (Bilal Wahib) laat zijn studie op de kunstacademie links liggen en vertrekt naar een vluchtelingenkamp in Syrië om daar te tekenen met kinderen. De AIVD verdenkt hem ervan zich bij IS aangesloten te hebben, maar zijn familie weet beter. Zijn broers Hassan (Achmed Akkabi) en Mourad (Walid Benmbarek) besluiten hem te gaan halen. Hassan is komediant en is totaal niet geschikt voor een dergelijke missie. Eenmaal in Syrië aangekomen valt hij met zijn westerse kleding en houding totaal uit de toon. Zijn broer Mourad is een militair en is juist voor deze taak opgeleid. Hij beveelt Hassan terug te gaan en het aan hem over te laten. Hassan is eigenwijs en volgt hem dieper Syrië in, dieper de ellende van het oorlogsgebied in.

Broeders

Rolverdeling
De rolverdeling van de personages is duidelijk. Hassan is de komische broer, Mourad is de harde militair en Yasin is de gevoelige creatieveling. De personages worden op deze manier vereenvoudigd tot typetjes met een enkele karaktereigenschap vergelijkbaar met de emoties in Inside Out (2015). Het minst sterke personage is Hassan. Zijn ludieke rol valt volledig uit de toon. Broeders gaat qua toon voor een serieuze sterk dramatische oorlogsfilm.

De wisselwerking van Mourad de serieuze soldaat en Hassan de clown is sitcom-achtig. Die doet denken aan Will Smith en Tommy Lee Jones in Men in Black (2003) en aan Sid en Manny in Ice Age (2003). Het concept is simpel. Twee personages zijn met een ernstige missie bezig. De één neemt het allemaal niet zo serieus en de ander vervult een soort vaderlijke rol en lijkt niet te kunnen glimlachen. Een dergelijke chemie is te kinderlijk en luchtig tussen al het oorlogsgeweld en de lading die de film daaraan geeft.

Broeders

Wraak
Als Mourad en Hassan hun broer vinden is Yasin veranderd. Na het verlies van zijn geliefde door het toedoen van Syrische militairen sluit Hassan zich toch bij IS aan. Hij keert zijn rug naar de samenleving en gaat op zoek naar wraak voor de moord op zijn geliefde. Je zou zijn naïeve beslissing de blindheid van een jonge verliefde kunnen noemen. Maar Yasins wraakmissie doet zich te geforceerd en irrationeel voor. Zijn motief is moeilijk te begrijpen.

De film behandelt een moeilijk conflict maar kiest geen kant. Hij laat vooral de narigheid in Syrië zien. Er is dan ook geen kant te kiezen tussen dergelijk geweld. De boodschap lijkt dat er geen ideologische strijd in Syrië is, enkel ellende.

Verder doet Broeders denken aan de Canadese film Incendies (2010) van Denis Villeneuve. Ook een film over de zoektocht naar een broer in een door oorlog verwoest land, in dat geval Libanon. Maar Broeders mist verfijning in bepaalde scènes en is qua regie te eenvoudig in het gebruik van zachte pianomuziek op de zielige momenten en het wegvallen van het geluid op de schokkende momenten. De reis is dus niet alleen voor de broers een zware weg, ook de kijker heeft het een en ander te trotseren.
 

10 februari 2018

 
MEER RECENSIES

You Were Never Really Here

****

recensie You Were Never Really Here

Het bloed dat borrelt onder de Amerikaanse politiek

door Yordan Coban

Lynne Ramsay is terug met wederom een intrigerende psychologische thriller die veel elementen van klassieke meesterwerken pakt.

Joaquin Phoenix speelt de mentaal aangetaste oorlogsveteraan Joe. Een brede bebaarde hitman die het vuile werk van anderen opknapt. Hij woont samen met zijn moeder voor wie hij liefdevol zorgt. In de film wordt meermalen expliciet verwezen naar Psycho (1960). De relatie tussen Joe en zijn moeder is aan de ene kant aandoenlijk en aan de andere kant is het apart om zo’n meedogenloze man als Joe zo liefdevol tegen zijn moeder te zien doen. Beide hebben geen andere mensen in hun leven. Hun relatie doet denken aan dat wat Norman Bates zegt over zijn moeder in Psycho: “A son is a poor subsitute for a lover.” Dat geldt andersom ook voor Joe.

You Were Never Really Here

Joe heeft serieuze mentale problemen. Hij heeft continu flashbacks naar zijn jeugd, zijn tijd in Irak en een lang vergane liefde. Bovendien is Joe suïcidaal en is het zorgen voor zijn moeder het enige wat hem van zelfmoord houdt. Er woedt een moordlustige agressie in Joe die zijn oorsprong kent in zijn verleden. Maar hoe precies wordt nooit uitgelegd. Zijn flashbacks geven iets van een idee van zijn verleden maar er wordt geen tijd verspild aan het voorkauwen van zijn achtergrond. Dat wat niet verteld wordt mag de kijker zelf invullen.

Taxi Driver
Naast Psycho valt You Were Never Really Here het meest te vergelijken met Taxi Driver (1976). Net zoals in Taxi Driver is er een jong meisje in nood. Joe krijgt de opdracht om de gekidnapte dochter Nina (gespeeld door Ekaterina Samsonov) van de senator te redden van haar leven als seksslaaf. Travis Bickle (gespeeld door Robert De Niro) in Taxi Driver wil een meisje redden dat niet echt gered wil worden. Joe in You Were Never Really Here redt een meisje dat niet gered hoeft te worden. Nina had zijn hulp niet nodig. Zowel Joe als Travis hebben de agressie vooral zelf nodig als uitlaatklep.

Travis in Taxi Driver representeert Amerika dat Vietnam wil “redden” van het communisme, wat uiteindelijk eindigt in een onnodig bloedbad. Er kan analogisch geredeneerd worden ten opzichte van You Were Never Really Here. Joe is het Amerika dat een Irak of Afghanistan probeert te “redden” die niet gered hoeven te worden. Landen die ten tijde van de Amerikaanse inval er beter voor stonden dan nu.

You Were Never Really Here

Er is geen New Frontier, ideologie of vijand van formaat zoals Amerika destijds had aan het communisme. Amerika heeft militair gezien niemand meer te vrezen en toch pompt het elk jaar meer geld in defensie dan wie dan ook. De honger naar oorlog van Amerika valt te spiegelen aan de borrelende agressie in Joe. Nadat zijn vijanden zijn moeder als doelwit nemen, is wraak Joe’s beweegreden voor geweld. Net zoals 9/11 dat was voor Amerika. Ramsay heeft het idee van Taxi Driver gepakt en er een moderne invulling aan gegeven.

Geen meisjesmeisje
Joaquin Phoenix liet weten enorm veel respect voor de bevlogenheid van Ramsay te hebben. Haar betrokkenheid trok hem tot dit project. Ramsay staat bekend als een eigenwijze regisseur die volledige controle over haar films wil hebben en geen inmenging van studio’s duldt. Haar regiestijl varieert van het rauwe Europese in Morvern Callar (2002) tot Amerikaanse intensiteit in We Need to Talk About Kevin (2011).

Haar werk bevat altijd duistere psychologisch getinte onderwerpen. Lynne Ramsay is wat je zegt een vrouwelijke regisseur met ballen. Zij wijkt niet voor geweld en gruwelijke beelden. Ze is qua bloederigheid van hetzelfde kaliber als Chan-wook Park en Quentin Tarantino. Ramsay is samen met Claire Denis en Sofia Coppola een van de grote vrouwelijke regisseurs van deze tijd.
 

1 januari 2018

 
MEER RECENSIES

Top 5 2017

Deel 4: Yordan Coban
Top 5 en miskleun van 2017

Loveless

Acht recensenten van InDeBioscoop bespreken hun vijf favoriete films die dit jaar in Nederland in première gingen. Traditioneel kiest iedereen ook de Miskleun van het Jaar én een film die een bioscooprelease had verdiend. Tot en met Oudjaarsdag lees je hier elke dag een persoonlijke terugblik op het filmjaar 2017.

Yordan Coban door Yordan Coban

De driedelige vertelling van verhalen leek dit jaar een terugkomend thema in de bioscoop. Dunkirk, Moonlight, Orpheline en The Handmaiden konden het allen niet laten. Wat ik verder opvallend vind is dat een aantal grote regisseurs mijn top 5 niet gehaald hebben. Ik vond dat Haneke met Happy End te veel een samenvatting van zijn eerdere werken maakte, Dunkirk voor een oorlogsfilm te weinig te vertellen had en het originele muziekelement in Baby Driver niet genoeg was om de eenvoud van het verhaal te ontsnappen. De film op het randje van de top 5 is Loving Vincent, wat een hele bijzondere kijkervaring was. Echter had het te weinig te vertellen om de cut te halen. Zonder verder nog te treuzelen is dit uiteindelijk de selectie voor 2017 geworden.

 

5. – THE HANDMAIDEN

De regisseur van Oldboy (2003) is terug met wederom een spannende en gelaagde thriller. Chan-wook Park heeft al eerder laten zien dat hij niet bang is om met taboes te spelen. Ook in deze film zitten weer genoeg gewelddadige en seksueel beladen momenten. Chan-wook Park vertelt zijn verhaal in drie delen. De motieven van karakters weet hij in elk deel volledig om te gooien. Het werkelijke verhaal ontbloot zich langzaam als een striptease-act die spannend blijft tot het einde.

 

4. – MOONLIGHT

Moonlight geeft het aangezicht van een leven beheerst door stigma’s en labels, opgelegd door anderen. De samenleving vertelt Chiron (Alex R. Hibbert, Ashton Sanders en Trevante Rhodes) wie en wat hij moet zijn. Op geen enkele manier kan hij zijn wie hij is. Chiron is arm, gekleurd en homoseksueel. Niemand geeft hem de liefde waar hij naar op zoek is. De conformerende druk die de samenleving hem oplegt drijft Chiron tot hardheid. Moonlight ontleedt de intolerantie van onze maatschappij door drie verschillende fases van een mensenleven, in drie verschillende minderheidssferen, op een vrij aangrijpend manier.

 

3. – PATERSON

Paterson gaat over poëzie. Een erg ingetogen film die ons laat zien dat zowel film als poëzie over heel weinig hoeven te gaan om de schoonheid van het leven weer te geven. Paterson’s (Adam Driver) simpele leven als buschauffeur bestaat uit enkele eenvoudige facetten, waarvan hij de waarde door middel van poëzie probeert te vangen. Zijn leventje met zijn vrouw, zijn baan als buschauffeur en zijn haat-liefderelatie met zijn hond. Over meer gaat de film eigenlijk niet. Maar het volstaat voor een erg bevredigende ervaring. Voor ik een film kijk, kijk ik liever niet waar de film over gaat. Ik wil me laten verassen. Een film kan namelijk over alles gaan, zo ook over slechts een dichtende buschauffeur.

 

2. – THE KILLING OF A SACRED DEER

De films van Yorgos Lanthimos spelen zich altijd af in parallelle universums. Werelden die lijken op die van ons maar waar mensen niet normaal met elkaar communiceren en bizarre dogma’s de mens beheersen. Zijn films hebben daarom altijd een mate van ongemak, dat in The Killing of a Sacred Deer beangstigend werkt. Het perfecte leven van chirurg Steven Murphy (Colin Farrell) wordt geconfronteerd met een ethisch dilemma als de duivelachtige Martin (Barry Keoghan) zijn leven binnendringt. De film valt als een horrorfilm te categoriseren op een manier zoals The Shining (1980) tot het genre behoort. Sfeer gestuurde horror die alleen gemaakt kan worden met de visies van een uiterst kundige regisseur.

 

1. – LOVELESS

Loveless geeft de kijker een treurige realiteit van het liefdeloze Rusland. Andrej Zvyagintsev toont ons hoe Poetins kille manier van regeren en hoe sociale media de Rus onverschillig en empathieloos gemaakt heeft. Uiteindelijk zijn de kinderen, de nieuwe generatie Russen, het slachtoffer. Alyosha wordt verwaarloosd door zijn ouders die alleen met zichzelf en hun scheiding bezig zijn. Als hij wegloopt van huis wordt het pijnlijk duidelijk dat niemand zich echt bekommert om zijn lot. De films van Zvyagintsev zijn grauw en duister en zitten vol egoïstische hebzuchtige mensen. Een erg pessimistische blik op het leven vandaag de dag. Loveless laat de kijker met een leeg gevoel achter. Zvyagintsev is een meester daarin en zijn werk behoort stilistische gezien tot een van de uniekste van de hedendaagse cinema.

 

The Emoji Movie

Miskleun van 2017:

THE EMOJI MOVIE

Voor de miskleun van het jaar ga ik valsspelen. Ik ben dit jaar misschien iets te kieskeurig geweest in de bioscoop om een ware miskleun te kunnen kiezen en heb alleen die films bekeken die ik echt de moeite waard achtte. Ik ga de miskleun daarom uitreiken aan een film die ik niet gezien heb, maar weerzinwekkend vind in elke zin. Een inkoppertje: The Emoji Movie. De film staat voor alles wat ik niet uit kan staan aan de filmwereld tegenwoordig. Het feit dat studio’s marketing boven inhoud kiezen en alles dat herkenningswaarde heeft verfilmd moet worden zonder dat er echt een verhaal is om te vertellen. The Lego Movie (2013) deed dit nog op een enigszins leuke manier, alhoewel het wel erg Toy Story (1999) nadeed, maar films als Angry Birds (2016), The Emoji Movie, The Smurfs (2011) en Warcraft (2016) hebben naar mijn mening geen legitiem bestaansrecht. Een verhalenverteller is niet klaar met zijn verhaal nadat hij vertelt dat zijn verhaal over emoticons gaat. Er moet conflict zijn, intrige of op zijn minst iets van vermaak. Films als The Emoji Movie en Batman vs. Superman (2016) zijn lokaasfilms zonder mensen een ervaring mee te geven die de moeite waard is. Met het idee dat het niet uitmaakt wát je verkoopt, áls het maar verkoopt. Dit is niets anders dan misleiding en bedrog.

 
27 december 2017
 
 
Deel 1: Cor Oliemeulen
Deel 2: Nanda Aris
Deel 3: Bob van der Sterre
Deel 4: Yordan Coban
Deel 5: Suzan Groothuis
Deel 6: Tim Bouwhuis
Deel 7: Ralph Evers
Deel 8: Alfred Bos

Happy End

***

recensie Happy End

Pessimisme over de huidige tijd

door Yordan Coban

In Happy End brengt Michael Haneke eerder gebruikte elementen terug op het witte doek. Euthanasie, verborgen seksuele verlangens, ontmenselijking van media in een digitale wereld, onverschilligheid van de bourgeoisie tegenover vluchtelingen en ongelijkheid zijn allemaal thema’s die centraal staan in dit duistere familiedrama.

Het werk van de Oostenrijkse filmregisseur bevat altijd een diepgewortelde donkere Freudiaanse kant van het leven, loerend onder een kalm oppervlakte, wachtend om tot eruptie te komen. Happy End kent relatief weinig schokkende momenten zoals die wel terug te vinden zijn in Benny’s Video (1992), La Pianiste (2001), Caché (2005) en Amour (2012). De film draait wel om dezelfde tragiek maar alle gruwelijkheden gebeuren buiten beeld of op een niet schokkende manier. 

Happy End

Dehumanisatie van media
Happy End is een familiedrama over de familie Laurent waarin elk familielid serieuze persoonlijke problemen heeft. De film begint door de lens van de telefoon van dochter Eve (Fantine Harduin), die registreert hoe zij haar hamster tot sterven brengt met een dodelijke dosis antidepressiva. Hetgeen slechts een test was voordat ze ook haar moeder op dezelfde manier vermoordt. Eve is van nature een stil meisje met een groot kwaad in zich dat zich slechts door de lens van haar camera toont.

Het idee dat media ons ongevoelig maken en ons vermogen van empathie wegnemen is een idee waarmee Haneke meer speelt in zijn films. In Benny’s Video is duidelijk te zien hoe alle menselijkheid kan verdwijnen door de afstandelijke weergave op een scherm.

Ook heeft de overvloed aan stimulerende beelden in de media ons vermogen om geschokt te zijn verdoofd. Elke dag nieuwe beelden over Syrië en de vluchtelingencrisis doen ons vergeten van de werkelijke misères die daar achter schuilen. Een idee wat ook sterk uitgewerkt is in David Cronenberg’s Videodrome (1983).

Gedeeld universum
De rest van de familie bestaat uit Eve’s overspelige vader Thomas (Mathieu Kassovitz), zijn zakelijke prestige gedreven zus Anna (Isabelle Huppert), haar vriend Lawrence (Toby Jones) en haar verwende rebelse zoon Pierre (Franz Rogowski). Net zoals Zvyagintsev dit jaar in Loveless is Haneke pessimistisch over het huidige moderne leven. In zijn wereld zijn alle familieleden harteloos en onverdraagzaam. Internet heeft ons een kouder bestaan gegeven en social media dienen als een uitlaatklep van onze bijna dierlijke impulsen, zo stellen beide regisseurs.

Happy End

Over de films van Quentin Tarantino bestaan theorieën die een gedeeld universum voor zijn films suggereren. Dit zou ook waar kunnen zijn voor de films van Haneke. Hij koppelt de grootvader van het gezin George Laurent aan het personage George uit Amour door ze dezelfde geschiedenis te geven. Beide worden gespeeld door de eigenlijk gepensioneerde Jean-Louis Trintignant, hebben Isabelle Huppert als dochter en hebben hun vrouwen doen sterven nadat zij dement werden. Happy End zou als een tragisch vervolg op Amour beschouwd kunnen worden.

Haneke heeft in Happy End veel te zeggen maar zegt het niet half zo krachtig als hij in Caché, Amour en La Pianiste deed. Alle thema’s van zijn vorige films komen in Happy End bij elkaar, maar hij mist daardoor enige focus. Haneke lijkt net iets te veel op zijn bord te scheppen en laat de kijker zoals gebruikelijk met veel vragen en ruimte voor interpretatie achter.
 

14 november 2017

 
MEER RECENSIES

Beau Soleil Intérieur, Un

****

recensie Un Beau Soleil Intérieur

Vang het zonlicht vanbinnen op

door Yordan Coban

Isabelle is het zonlicht van binnen kwijt. Ze mist de liefde in haar leven terwijl ze er zo naar verlangt: het wederom waarlijk verliefd zijn. Vrijwel iedereen in Un Beau Soleil Intérieur zit vast in tergende relaties of in de knoop met onbeantwoorde verlangens. 

Isabelle (gespeeld door Juliette Binoche) strompelt hopeloos van affaire naar affaire op zoek naar een lang vergaan geluk. Ze is een gescheiden kunstenares van middelbare leeftijd uit Parijs met vele mannen in haar leven. Ze is echter op geen van allen echt verliefd en dat gebrek aan verliefdheid is geheel wederzijds. Haar contact met mannen lijkt overhaast en onnatuurlijk. Affaires beginnen halsoverkop en worden met een enkel gesprek afgedaan. Ze verlangt zo erg naar iets waar ze nog niet klaar voor lijkt. De meeste mannen hebben bovendien al een vrouw en zien haar slechts als lustobject.

Un Beau Soleil Intérieur

Zoektocht
De zoektocht naar liefde van Isabelle doet denken aan de zoektocht van Bill Murray in Broken Flowers (2005). Verdwaald tussen liefde, lust, het verleden, het heden en de toekomst dwaalt Isabelle rond in verwarring op zoek naar een man, maar eigenlijk op zoek naar zichzelf. Ze is bang dat haar jaren van liefde achter haar liggen, nu zij op leeftijd begint te raken. Ze zit met zoveel verschillende mannen in haar hoofd, continu afvragend of hij dan toch de ware zal zijn.

Claire Denis is samen met Sophia Coppola, Kathryn Bigelow en Lynne Ramsay een van de grotere vrouwelijke regisseurs van deze tijd. Haar films zijn vaak scherpe karakterstudies. Zo ook Un Beau Soleil Intérieur. Het verhaal is kalm maar dynamisch van aard. Elke scène vertelt de kijker iets nieuws over Isabelle maar echte significante gebeurtenissen zijn er niet. Toch zorgt Claire Denis ervoor dat het voelt alsof de film altijd in beweging is en nooit verveelt.

Zonlicht
Juliette Binoche speelt haar rol met een enigmatische elegantie. Een sterke gepassioneerde vrouw waarmee je met een fles rode wijn tot diep in de nacht goede gesprekken kan voeren maar nooit het achterste van haar tong zal laten zien. Binoche’s rol lijkt op die van Blue (1993) uit de Trois Couleurs-trilogie van Krysztof Kieslowski. Ze is kwetsbaar maar tevens onbereikbaar en introvert. Al wordt deze introverte indruk in Un Beau Soleil Intérieur vooral gevoed door het feit dat alle mannen voornamelijk over zichzelf willen praten. Niemand lijkt echt in Isabelle geïnteresseerd.

 

Un Beau Soleil Intérieur

Alleen de waarzegger Denis (gespeeld door Gérard Depardieu) wil over haar leven praten. Denis geeft haar wijze raad over hoe zij haar leven weer kleur kan geven. Zoek het geluk eerst bij jezelf voordat je dat kan delen met een ander, drukt hij haar op het hart.

In een tijd waarin religie, sociale controle en culturele verontwaardiging steeds minder een belemmering vormen voor koppels om te scheiden zullen vele mannen en vrouwen van middelbare leeftijd zich in een vergelijkbare situatie als Isabelle bevinden. Na jaren van samenzijn zijn ze nu op zichzelf aangewezen, hopend op iets nieuws om hun geluk weer terug te vinden. Juliette hangt haar geluk te veel af van het vinden van de juiste man. Het advies van Un Beau Soleil Intérieur: ga uit van jezelf en probeer het zonlicht van binnen op te vangen.
 

27 oktober 2017

 
MEER RECENSIES

Loveless

****

recensie Loveless

Liefde is ver te zoeken

door Yordan Coban

Andrey Zvyagintsev’s films openen altijd met de overweldigende stilte van de natuur. Het grauwe troosteloze Russische landschap spiegelt de levens van de personages en de staat van het land. Loveless gaat over een kapot gelopen huwelijk waarvan het koppel enkel nog wegens formaliteiten bij elkaar is.

Moeder Zhenya (Maryana Spivak) en vader Boris (Aleksey Rozin) hebben allebei een nieuwe geliefde en proberen hun gezamenlijke appartement te verkopen voordat zij uit elkaar gaan. Hun zoon Alyosha (Matvej Novikov) is ongelukkig door de spanningen van de scheiding. Als hij op een dag niet meer thuiskomt van school worden de ouders in een uitputtende zoektocht gezogen. Het confronteert hen met aspecten van hun leven die ze liever achter zich gelaten hadden.

Loveless

Liefdeloos
Er is geen liefde in het gezin te bespeuren. Zijn ouders weten geen enkele hobby of interesse van Alyosha op te noemen als de opsporingsambtenaar ernaar vraagt. Zij houden niet van elkaar en houden niet van hun kind. Wat niet vreemd is aangezien er nooit van henzelf gehouden is. De relaties met hun nieuwe geliefdes richten zich voornamelijk op seks en kapitaal.

Net zoals in The Return (2003) laat Zvyagintsev zijn kijker met een hele hoop vragen achter. Vragen die niet beantwoord dienen te worden. Het gaat niet om de antwoorden. Wat belangrijker is, is hoe het zo ver heeft kunnen komen en wat het ons leert over de betrokkenen.

Zonder bombarie
De manier waarop Zvyagintsev verhalen vertelt doet erg denken aan het werk van drie tijdgenoten. De films van Nuri Bilge Ceylan, Asghar Farhadi en Michael Haneke werken ook op deze manier. Alle drie de regisseurs hanteren een sobere minimalistische stijl met weinig muziek en lange scènes met weinig cuts.

De gelijkenis met de laatstgenoemde regisseur is het meest geschikt. Want net als de films van Haneke kennen de films van Zvyagintsev bijna altijd een onverwachts dramatisch keerpunt. Echter is dit niet een plottwist naar de Amerikaanse aard zoals in het werk van David Fincher, Christopher Nolan of de Canadese Denis Villeneuve. Het gaat bij Zvyagintsev en Haneke nooit om het verrassende van het moment maar meer om wat het impliceert en ons vertelt over de personages. De toon van de film verandert nooit en dat wat gebeurt, gebeurt zonder enig bombarie en vliegt voorbij in alledaagse droogheid. Net zoals in het echte leven. Dit zorgt ervoor dat de gebeurtenis de kijker niet per se doet schrikken maar confronteert met een onwerkelijke nasmaak.

Loveless

Het koude Rusland
Loveless geeft de kijker een blik in het leven van het moderne, liefdeloze Rusland. Alle films van Zvyagintsev gaan over dit onderwerp. In The Return gaat het om een gebrek aan liefde tussen vader en zoons en Elena (2011) gaat over een liefdeloos huwelijk waarin alles draait om geld. Zvyagintsev lijkt te willen zeggen dat men in Rusland vergeten is wat liefde is. Al zijn personages zijn alleen met zichzelf bezig. Zij denken alleen maar aan geld, hun carrières en seks.

Het empathische gebrek in Rusland lijkt volgens Zvyagintsev door het koude bewind van Poetin te komen. Dit was al een belangrijk thema in zijn vorige film Leviathan (2014) en komt in Loveless met name terug in een dialoog van Zhenya met de politie. De autoriteiten nemen de vermissing van Alyosha totaal niet serieus en wijzen Zhenya door naar de particuliere vrijwilligers om zo de bureaucratie en onverschilligheid van het ambtenarenapparaat van Rusland te ontlopen. De vrijwilligers laten zien dat mensen onderling veel meer voor elkaar kunnen betekenen dan de overmatige institutionalisering van socialistisch Rusland. De kille, pragmatische manier waarop Poetin het land regeert heeft een koude liefdeloosheid door de aderen van het land doen stromen.
 

3 oktober 2017

 
MEER RECENSIES

8 1/2 van Fellini

Yordan Coban – Rechtsstudent

Yordan Coban is een 23-jarige in Rotterdam wonende rechtsstudent aan de Erasmus Universiteit. Hij schreef een aantal jaren recensies en columns voor FilmAbides en schrijft sinds kort voor InDeBioscoop. Verder verdient hij de kost met het geven van wiskundebijles aan middelbare scholieren.

Yordan Coban

 

8½: Een gelaagdheid om van te dromen

gaat over het leven van Federico Fellini zelf. Vervelende journalisten, arrogante acteurs en sceptische filmstudio’s die alles beter weten. De film uit 1963 is een wandeling in het leven van een bijzondere kunstenaar.

Het personage van Fellini heet Guido en wordt gespeeld door de altijd charmante Marcello Mastroianni. Guido heeft een schrijversblok en trekt zich terug in een kuuroord waar hij naar inspiratie zoekt voor zijn nieuwe film. Hij geeft niks prijs over de film met voornaamste reden dat hij zelf nog niet weet waar de film over zal gaan. Simpel gezegd is de film een film over het maken van de film waar je nu naar kijkt, met de ogen van de regisseur. De kijker beleeft met hem al zijn fantasieën, herinneringen en dagdromen.

Wat is de werkelijkheid?
Als toeschouwer is het moeilijk te vatten of men naar het werkelijke verhaal, een film in de film of een droom van Guido kijkt. Fellini speelt met zijn publiek en buigt met de grenzen der werkelijkheid in 8½. Hij lijkt hiermee te willen aantonen dat film in principe een geprojecteerde vorm van dromen is. Een visueel spinsel van onze menselijke perceptie geboren uit de alledaagse waanzin.

Elke scène voelt vreemd en er is altijd iets net niet kloppend. Dit zorgt ervoor dat je als kijker met verwonderde fascinatie tot elke scène aangetrokken wordt. Er is één cruciale scène waarin de gelaagdheid van de film prachtig zichtbaar is. Dit is wanneer de personages een preview van de film van Guido te zien krijgen, wat tevens de scène is waar de kijker nu naar kijkt. De film en de film in de film lopen op dat moment dus gelijk. Enorm complex en toch zo simpel, dat maakt een waarlijk meesterwerk.

8½

De openingsscène zal je ook niet snel vergeten. Guido zit vast in een file. De auto staat voor onze eigen realiteit waarin wij door het leven gaan en allemaal dezelfde weg volgen richting de dood. Guido stikt bijna in zijn auto en vecht zich een weg naar buiten om daar uit de file te ontsnappen om zo vrij te zijn. Het blijkt een nachtmerrie.

De vrouwen van Fellini
De film heet omdat hij hiervoor acht films maakte waarvan één samenwerking (Luci del Varietà met Alberto Lattuada). Alle elementen van wat een film een échte Fellini maakt zijn aanwezig: de persoonlijke jeugdsentimenten van het latere Amarcord (1973), de circusfiguren van La Strada (1954), zijn zoektocht naar eeuwige schoonheid in La Dolce Vita (1960) en de perfect passende muziek van Nino Rota.

Maar het interessantste in Fellini’s films zijn de vrouwen in het leven van de hoofdpersonages. Elke man kan erkenning vinden in Mastroianni’s spel van verleiding en verlangens. In zowel La Dolce Vita als dansen er primair drie soorten vrouwen rond hem heen. De vrouw die enkel het libido deert, maar men liever niet hoort spreken. De vrouw die zijn gelijke is op intellectueel gebied maar hem nooit werkelijk gelukkig zal maken. En als laatste de engel, de vrouw die Guido nooit zal krijgen. Een geïdealiseerde vrouw waarvan men alleen mag dromen. In deze film is dat de prachtige Claudia (Claudia Cardinale).

8½

Als Guido naar de oudere mannen in zijn leven kijkt wordt hij bang. Uitgebluste mannen van simpel genot zonder dromen of passie in hun leven. Want dat is precies wat Fellini namelijk is, een romantische dromer. Zijn personages zijn nooit werkelijk gelukkig maar voor altijd gedoemd rusteloos te zoeken naar schoonheid en hemels genot.

Fellini flirt met de eerst beschreven vrouw, verbindt zich met de tweede vrouw en droomt van de laatste. De vrouwen symboliseren ook zijn films. Het simpele commerciële tegenover kwaliteitsfilms waarbij filmmakers moeten vechten tegen studio’s en zijn zoektocht naar perfectie in de kunst.

Elke scène van werkt als een aparte shortfilm met als einde de parade van het leven. Net als in het einde van de ‘Ode to Joy’ van Beethoven komt alles samen in een carnavalesk slot. Alle figuranten komen voorbij in deze laatste parade. Iedereen die een rol speelde in zijn film, zijn leven, zijn dromen, zijn circus.

 

15 september 2017

 

Alle gastblogs